Messor capitatus: królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Messor capitatus: królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas

Messor capitatus

3,99 €
Brutto

Czarna jak gagat, z majorami o kolosalnych głowach, ta żniwiarka trawi ziarno, zanim je zje: jej ślina zamienia skrobię z nasion w cukier, wstępnie strawioną papkę, która żywi całe imperium. Samotne zwiadowczynie przeczesujące teren jedna po drugiej, kolonie, które znaczą terytorium odchodami i zatykają wejścia sąsiadkom, oraz robotnice zdolne mieć córki bez ojca, gdy stracą królową. Śródziemnomorska żniwiarka z dwustuletnią historią naukową, idealna na początek i do obserwowania, jak rok po roku rośnie imperium czarnych głów. Kolonie i królowe, także królowe z 2026 roku. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.

Kolonia

 

Poziom trudności: 1/5 – Początkujący

Czarna, lśniąca żniwiarka znad Morza Śródziemnego, z majorami o kolosalnych głowach i ze śliną, która zamienia skrobię z nasion w cukier. Królowe z 2026 roku i kolonie. Qbik ze średnimi korytarzami, z małą wilgotną strefą i bardzo suchym spichlerzem, urozmaicone nasiona, dużo białka, woda zawsze w probówce i zimowanie od listopada do marca w temperaturze poniżej około 20 °C.

Messor capitatus (Latreille, 1798) to druga wielka żniwiarka zachodniej części basenu Morza Śródziemnego: mrówka czarna jak gagat, lśniąca od głowy po gaster, której największe robotnice noszą głowę tak nieproporcjonalną, że dała jej nazwę. Capitatus znaczy po łacinie „opatrzony głową”, czyli „głowacz”, i wystarczy zobaczyć jednego z jej majorów rozłupującego ziarno pszenicy, żeby to zrozumieć.

Żyje na suchych, otwartych terenach, takich jak pastwiska, rzadkie zarośla i kamieniste zbocza, od atlantyckiego wybrzeża Półwyspu Iberyjskiego i Balearów po Bałkany; podawano ją też z północno-zachodniej Afryki. To obszar gorących, suchych lat i łagodnych lub chłodnych zim. Dzieli tam krajobraz z Messor barbarus, z którą długo ją mylono, ale żyje inaczej: nie wytycza długich kolumn jak jej kuzynka, tylko szuka nasion w pojedynkę, a w swojej ślinie kryje jeden z najlepiej zbadanych sekretów mrówek ziarnożernych.

Jest też mrówką laboratoryjną. Grupa włoskich myrmekologów uczyniła z niej swój model badawczy i dzięki nim wiemy, że te mrówki podpisują swoje terytorium odchodami, zatykają wejścia do gniazd sąsiadek, a gdy zostaną bez królowej, mogą mieć córki bez kopulacji. Wszystko to zmieści się w domowym formikarium.

Wojny mrówek i hodowla: wewnątrz potężnego imperium Messor! (Anthouse)

Żniwiarki z rodzaju Messor w niewoli, od hodowli po wojnę: „Wojny mrówek i hodowla: wewnątrz potężnego imperium Messor!”, film Anthouse.

Biologia

Głowacz z nazwy: majory o ogromnej i zawsze czarnej głowie

W dojrzałej kolonii M. capitatus nie ma dwóch takich samych robotnic. Najmniejsze mierzą około 5 mm, największe ponad 12, a pomiędzy nimi są wszystkie rozmiary pośrednie. To polimorfizm ciągły, bez oddzielnych kast. Wraz z rozmiarem zmienia się nie tylko wielkość, ale i proporcje: im większa robotnica, tym bardziej rośnie głowa w stosunku do reszty ciała, aż po majory, które wyglądają, jakby składały się wyłącznie z głowy i żuwaczek.

Ta głowa to silnik kolonii. Jest wypełniona mięśniami zamykającymi żuwaczki, dlatego to duże robotnice noszą najcięższe nasiona i rozłupują twarde ziarna, których małe nie są nawet w stanie ugryźć. Ma też cechę, która odróżnia ją od jej słynniejszej sąsiadki: u M. barbarus majory mają zwykle rudawą głowę; u M. capitatus głowa majorów jest zawsze czarna, tak ciemna i lśniąca jak reszta ciała (zob. „capitatus czy barbarus?”).

Trawienie poza ciałem: ślina, która zamienia ziarno w cukier

Nasiona to dziwny pokarm dla mrówki. Dorosła mrówka nie może połykać stałych kawałków: przez jej wąską „talię” przechodzą tylko płyny. Jak więc odżywia się kolonia, która żyje z suchych, twardych ziaren? Takie pytanie zadał sobie badacz B. Delage w 1962 roku i odpowiedział na nie, badając M. capitatus.

Najpierw odrzucił dwie hipotezy swoich czasów: że mrówki czekają, aż nasiono wykiełkuje, albo że hodują na nim grzyb, czarną pleśń Aspergillus niger. Jego mrówki jadły zdrowe nasiona, bez grzyba, a wykiełkowane wyrzucały (zob. kolejny rozdział).

To, co robią naprawdę, jest znacznie bardziej eleganckie. Kilka robotnic wspólnie rozdrabnia nasiono i długo je liże, aż zamieni się w plastyczną pastę, lśniącą i przesiąkniętą śliną, która pozostawała wilgotna nawet w gniazdach celowo wysuszonych przez Delage'a. I wtedy przyszedł kluczowy eksperyment:

  • W ziarnach rozdrobnionych przez mrówki, jęczmienia i pszenicy, pojawiły się cukry redukujące, chemiczny ślad strawionej skrobi, w 8 na 10 prób.
  • W nienaruszonych ziarnach, w 11 próbach kontrolnych, nie pojawił się żaden.
  • Źródłem były gruczoły wargowe, gruczoły ślinowe w tułowiu, które wytwarzają bardzo aktywne amylazę i maltazę: dwa enzymy rozkładające skrobię i zamieniające ją w cukier.

Wniosek jest zdumiewający: M. capitatus zaczyna trawić nasiono poza własnym ciałem. Ślina zamienia skrobię w cukier na samym ziarnie i dlatego w około pięćdziesięciu sekcjach Delage nie znalazł w jej przewodzie pokarmowym ani jednego ziarna skrobi. Słynny „chleb mrówek” u Messor jest u tego gatunku papką wstępnie strawioną enzymami ślinowymi. Ma to też praktyczne znaczenie: skoro ślina jest głównym składnikiem jej pożywienia, kolonia żniwiarek nigdy nie może zostać bez wody.

Kiełkujące nasiona – na śmietnik

Delage przy okazji rozwiązał jeszcze jedną zagadkę. Przy wejściu do gniazd tworzy się mały stożek z łusek i resztek, śmietnik kolonii, a w nim pojawiały się ścięte siewki i wykiełkowane nasiona. Gdy ziarno w spichlerzu zaczynało kiełkować, robotnice wynosiły je z gniazda i wyrzucały. To logiczne: kiełkujące nasiono zużywa zapasy na wzrost i przestaje być dobrym pokarmem, a korzeń w korytarzu tylko przeszkadza.

W domu zobaczysz to na własne oczy: nasiono, które zawilgnie i wykiełkuje, wkrótce ląduje na śmietniku na arenie. Jeśli takich jest dużo, to sygnał, że spichlerz jest zbyt wilgotny (zob. „Zalecane parametry”).

Córki bez ojca: osierocone robotnice, które zostają matkami

U wielu mrówek robotnice, które zostają bez królowej, mogą składać jaja, ale ponieważ nie kopulują, dają tylko samce. Taka jest zasada u błonkówek: z niezapłodnionych jaj rodzą się samce, a z zapłodnionych samice. M. capitatus jest jednym z nielicznych znanych wyjątków. W 2000 roku zespół włosko-belgijski zbadał w laboratorium osierocone kolonie i zobaczył, że robotnice rozwijały jajniki i wydawały samice w drodze partenogenezy telitokicznej, czyli córki bez ojca, z niezapłodnionych jaj. Później te same kolonie wydały też samce.

Badacze najpierw podejrzewali Wolbachia, bakterię słynącą z manipulowania rozrodem wielu owadów i wywoływania tego typu partenogenezy u innych grup. Ale robotnice nie były zakażone: zdolność do posiadania córek bez kopulacji jest cechą samej mrówki.

Czy więc osierocona kolonia może przetrwać bez królowej? Lepiej na to nie liczyć: zbadano to w laboratorium i nie wiadomo, jak często zdarza się to w terenie ani jak długo utrzymuje to kolonię. Ale jeśli Twoja kolonia straci królową, a czerw nadal się pojawia, już wiesz, że to nie magia.

Podpis z odchodów

Wokół wejścia do gniazda M. capitatus jest znak, którego my nie widzimy, ale który mrówki odczytują natychmiast: chemiczny podpis kolonii. W 2005 roku zespół włoskiego myrmekologa Donato A. Grasso wykazał, że robotnice znakują okolice gniazda odchodami, „plamami analnymi” pochodzącymi z worka odbytniczego, końcowego odcinka jelita.

Te plamy to nie zwykły odpad. Są pełne węglowodorów bardzo podobnych do węglowodorów kutykuli samych mrówek, czyli chemicznej warstwy, którą każda kolonia nosi na sobie i która działa jak jej rodzinny zapach. Dzięki nim robotnice rozpoznają własne terytorium i odróżniają towarzyszki od obcych. To tak, jakby każda kolonia malowała na drzwiach swojego domu nazwisko.

W formikarium nie trzeba utrzymywać areny w nieskazitelnej czystości: usuwaj resztki jedzenia i śmietnik, kiedy trzeba, i pozwól im zachować zapach domu.

Brudna wojna: zatykają wejścia do gniazd sąsiadek

M. capitatus nie jest kłótliwą mrówką w klasycznym sensie, ale umie pozbyć się konkurencji. W 2004 roku ten sam zespół opisał rzadkie zachowanie: grupa robotnic staje przed gniazdem innego gatunku i zatyka jego wejścia, zamykając sąsiadki w środku. Na tym nie koniec: zakłócają też ich ścieżki i kradną im jedzenie w samych drzwiach gniazda, właśnie wtedy, gdy rywalki wracają obładowane.

To skuteczna taktyka: zamknięta kolonia nie żeruje, a teren i nasiona zostają dla tej, która założyła korek. Według literatury M. capitatus praktykuje też kleptobiozę, techniczne słowo na coś bardzo prostego: kradzież nasion innym koloniom, nawet własnego gatunku.

Samotne zwiadowczynie: żniwiarka, która nie tworzy kolumn

Kto zna autostrady M. barbarus, ten przeżyje zaskoczenie przy M. capitatus. Badanie porównujące trzy iberyjskie Messor wykazało, że M. capitatus prawie nigdy nie tworzyła wyraźnych kolumn: podczas gdy M. barbarus utrzymuje stałe ścieżki, a M. bouvieri otwiera je sezonowo, nasza bohaterka żeruje głównie w pojedynkę. Zdecydowana większość jej robotnic szuka nasion na własną rękę, a nieliczne ścieżki, z których korzysta, szybko rozgałęziają się na krótkie, niestabilne dróżki.

Nie znaczy to, że nie umie pracować zespołowo. Gdy zwiadowczyni znajdzie dobre skupisko nasion, znakuje drogę powrotną feromonem z gruczołu Dufoura, chemicznym śladem, który znika po około 30 minutach, jeśli nikt go nie wzmocni. Aby zwerbować towarzyszki, łączy ten ślad z bieganiem po gnieździe, drganiami ciała, dotykaniem czułkami i małymi próbkami jedzenia. To elastyczny system: każda na własną rękę, gdy nasiona są rozproszone, i werbunek, gdy trafi się żyła złota.

Zużywa znacznie mniej nasion niż żniwiarki żerujące grupowo, a fizjolodzy wykorzystali ją jako model do pomiaru, ile energii zużywa obładowana robotnica. W domu zobaczysz pojedyncze robotnice na całej arenie i improwizowaną karawanę, gdy trafią na kupkę nasion.

Ogrodniczka polan

Każdej żniwiarce zdarza się zgubić po drodze jakieś nasiono, a u M. capitatus to roztargnienie ma skutki ekologiczne. To samo badanie wykazało, że gubione przez nią nasiona trafiają głównie na nagą glebę i niską, rzadką roślinność, prawie nigdy w gęste trawy, więc mrówka działa jak mały siewnik polan: zostawia nasiona dokładnie tam, gdzie roślina ma najwięcej miejsca, by się rozwinąć.

Jej apetyt badano też od strony roślin. W pracy o Erodium paularense, zagrożonym endemicie gór środkowej części Półwyspu Iberyjskiego, mrówki ziarnożerne zabierały znaczną część jego nasion, a M. capitatus figuruje wśród nich w literaturze. Inne badanie porównało, jak M. capitatus i M. bouvieri wykorzystują pokarm, gdy dzielą teren w Hiszpanii. A przy sztucznych nasionach nie wykazała preferencji co do rozmiaru: jest generalistką.

Dwa wieki w cieniu M. barbarus

Francuski przyrodnik Pierre André Latreille opisał ją w 1798 roku jako Formica capitata na podstawie robotnic zebranych we Francji. Przez dużą część XIX wieku traktowano ją jako synonim, a potem podgatunek M. barbarus, aż pod koniec tego stulecia większość autorów uznała ją za odrębny gatunek. Obecny klucz iberyjski grupuje ją z M. barbarus, M. ibericus i M. erwini.

Historia się nie skończyła. W 2023 roku opisano M. erwini, nowy gatunek z Katalonii oddzielony od M. capitatus na podstawie genetyki i morfometrii, tak podobny, że do ich rozróżnienia potrzeba pomiarów i wzorów. Niektórzy specjaliści podejrzewają też, że populacje z zachodniej i wschodniej części basenu Morza Śródziemnego mogą w rzeczywistości tworzyć kompleks gatunków. Ta żniwiarka może jeszcze sprawić niejedną taksonomiczną niespodziankę.

Loty po burzy i jedna królowa

Kolonie M. capitatus są monoginiczne: jedna królowa na gniazdo, która według hodowców może zgromadzić kilka tysięcy robotnic; nie ma naukowych spisów jej kolonii. Gniazda są wykopane w ziemi, często pod kamieniami, z komorami na czerw i spichlerzami, w których gromadzą się nasiona.

Podobnie jak M. barbarus, lata jesienią. Z doświadczenia Antomas loty godowe M. capitatus odbywają się zwykle od września do listopada, w ciepłe i wilgotne popołudnia, często po pierwszych deszczach albo po burzy. Klasyczna literatura o mrówkach Europy Zachodniej mówi o lotach od czerwca, ale na Półwyspie Iberyjskim normą jest jesień. Po locie zapłodniona królowa odrzuca skrzydła, wykopuje komorę i zakłada kolonię samotnie: to założycielka klaustralna, która wychowuje pierwsze robotnice dzięki rezerwom własnego ciała, nie wychodząc po jedzenie.

Rozmiar i morfologia

Krępa przedstawicielka Myrmicinae o zwartym ciele i wypolerowanym wyglądzie, z gamą rozmiarów od drobnej robotnicy po majora z wielką głową.

  • Kolor. Jednolicie czarna i bardzo lśniąca we wszystkich rozmiarach, jak polerowany gagat. Żuwaczki i końcówki czułków mają odcień rudobrązowy. W odróżnieniu od M. barbarus majory nie stają się rudawe: ich głowa jest zawsze czarna.
  • Głowa majorów. Ogromna i lśniąca, proporcjonalnie znacznie szersza niż u małych robotnic, z szerokimi żuwaczkami stworzonymi do miażdżenia.
  • Propodeum. Tylna część tułowia tworzy z profilu wyraźny kąt u majorów; u minor jest zaokrąglona lub tylko lekko kanciasta.
  • Rzeźba. Słaba, z gładkimi i lśniącymi strefami. Minor mają delikatne poprzeczne prążki na grzbiecie propodeum, a majory bardziej pomarszczone przedplecze.
  • Owłosienie. Krótkie włoski na całym ciele, liczniejsze na gastrze. Brak psammoforu, „koszyczka” z długich włosków, który inne Messor mają pod głową do noszenia piasku.
  • Królowa. Większa od każdej robotnicy i równie lśniąco czarna. Po locie traci skrzydła, a na jej tułowiu, znacznie masywniejszym niż u robotnic, zostają blizny.
  • Samiec. Uskrzydlony, drobniejszy i smuklejszy od królowej, i krótko żyjący: żyje tylko dla jesiennego lotu.
  • Rozwój. Poczwarki nagie, bez kokonu, jak u wszystkich Myrmicinae. Hodowcy szacują około 7-8 tygodni od jaja do robotnicy w dobrej temperaturze.

capitatus czy barbarus? Test głowy i narożnika

W terenie, a czasem i w domu, dwie wielkie czarne żniwiarki Półwyspu Iberyjskiego bywają mylone. Klucz do robotnic iberyjskich Messor autorstwa Arcosa i Fede (2023) podaje jasną zasadę, pod warunkiem że ogląda się robotnice wszystkich rozmiarów, zwłaszcza majory, bo minor M. barbarus też zwykle mają czarną głowę.

  • M. capitatus: jednolicie czarna i lśniąca; majory o zawsze czarnej głowie i kanciastym propodeum; żeruje pojedynczymi robotnicami.
  • M. barbarus: czarne ciało i majory o rudawej lub ciemnobordowej głowie; propodeum zaokrąglone we wszystkich rozmiarach; tworzy kolumny i stałe ścieżki.
  • M. ibericus: od jasnobrązowej po ciemnokasztanową, matowa i mocno rzeźbiona, z licznymi sterczącymi włoskami na tylnym brzegu głowy. Na Półwyspie Iberyjskim reprezentuje grupę M. structor, którą w 2018 roku podzielono na pięć gatunków.
  • M. erwini: znana tylko z Katalonii. Jej majory mają czasem rudawą głowę i silniejszą rzeźbę na czole, ale oddzielenie jej od M. capitatus wymaga zmierzenia kilku części ciała.

W jednym zdaniu: jeśli major ma czerwoną głowę, to M. barbarus; jeśli czarną jak węgiel, a propodeum tworzy narożnik, to M. capitatus. Dla królowych nie opublikowano cech, które pozwalałyby je pewnie rozróżnić, więc ostateczne potwierdzenie przychodzi z pierwszymi majorami kolonii.

Przybliżone wymiary

  • Robotnice: od około 5 mm do nieco ponad 12 mm, od minor do majorów
  • Królowa: brak opublikowanych pomiarów naukowych
  • Samiec: brak opublikowanych pomiarów naukowych

Wymiary robotnic pochodzą z literatury taksonomicznej. Dla królowej i samca krążą tylko liczby ze sklepów, których nie podajemy.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 1/5 – Początkujący

Dla Antomas M. capitatus to doskonały gatunek na początek: odporna, mało skłonna do ucieczek, niegroźna dla ludzi i z dietą, którą każdy może mieć w spiżarni. Niektórzy hodowcy uważają ją za nieco bardziej wymagającą niż M. barbarus; z naszego doświadczenia jedyne, czego wymaga, to systematyczność: urozmaicone nasiona zawsze dostępne i spichlerz, który pozostaje suchy.

W zamian daje mnóstwo widowiska: majory z wielkimi głowami rozłupujące ziarna, zwiadowczynie na całej arenie i spichlerz, który zapełnia się w oczach. A jeśli wciągną Cię żniwiarki, w Antomas masz też iberyjską M. ibericus i M. dentatus ze wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

Zalecane parametry

  • Temperatura w sezonie aktywnym: 22-28 °C w gnieździe, czyli przedział, co do którego hodowcy są zgodni, a na arenie nieco cieplej, do około 30 °C. Jeśli stosujesz źródło ciepła, niech będzie łagodne i na jednym końcu areny, nigdy pod gniazdem.
  • Wilgotność w dwóch oddzielnych światach: mała wilgotna strefa na czerw i bardzo suchy spichlerz, zajmujący dużą część gniazda; niektórzy hodowcy zalecają, by co najmniej połowa była całkowicie sucha. Arena sucha.
  • Woda: zawsze dostępna, w probówce z watą umieszczonej na arenie; w gorące miesiące lepiej dwie.
  • Światło: arena oświetlona zgodnie z normalnym rytmem domu, a gniazdo w półmroku, bez bezpośredniego słońca.
  • Zimowanie: obowiązkowe, od listopada do marca, z kolonią w temperaturze poniżej około 20 °C; szczegóły poniżej.

Klasyczny błąd przy tym gatunku to nawilżanie całego gniazda: nasiona kiełkują, pleśnieją i w końcu zatykają korytarze. Jeśli widzisz biały nalot w spichlerzu, pozwól tej strefie wyschnąć.

Polecane formikaria

W Antomas stawiamy na serię Alpha formikariów Qbik od Anthouse, modułową i raczej suchą, idealną dla ziarnojada, który potrzebuje spichlerza bez wilgoci. Jako pierwsze gniazdo QBIK ONE ze średnimi korytarzami: królowa i jej pierwsze robotnice wygodnie się w nim urządzą, a spichlerz będzie dobrze widoczny.

Gdy pojawią się pierwsze majory, ich głowy będą potrzebowały szerokich korytarzy. Wtedy powiększ formikarium o QBIK DUO, a potem rozbudowuj je dalej zawsze o większe korytarze:

Ani gips, ani ytong, ani nic, co się kruszy. Podobnie jak M. barbarus, te żniwiarki gryzą: ich żuwaczki, stworzone do rozłupywania nasion, kruszą gips, beton komórkowy i każdy miękki materiał. W dzienniku hodowli opublikowanym na forum kolonia zaczęła drążyć podłoże swojego gniazda dwa dni po przeprowadzce. Wybierz profesjonalne formikarium z materiału, którego nie przegryzą.

Żeby uzupełnić zestaw:

  • Spichlerz z dala od wody. Ustaw formikarium tak, by sucha strefa była po przeciwnej stronie niż wilgoć; same zaniosą tam nasiona.
  • Poidełko na nektar, jeśli go podajesz: nigdy na wacie, która pleśnieje i psuje płyn, tylko w poidełku, w którym kropla jest w zasięgu mrówek.
  • Kącik na śmietnik: wolny róg areny, jeśli chcesz z odrobiną suchego piasku, na łuski i wykiełkowane nasiona.

Zakładanie kolonii z królową z 2026 roku

Królowe z 2026 roku, które sprzedajemy, pochodzą z tego sezonu i zostały zapłodnione podczas jesiennych lotów. Ponieważ zakładają kolonię klaustralnie, nie muszą jeść: potrzebują tylko probówki z zapasem wody za watą, ciemności i spokoju.

  • Pierwsze zimowanie, bez ogrzewania. Twoja królowa przychodzi u progu zimy: w Antomas zalecamy, by przeszła zimowanie w naturalny sposób, w chłodnym miejscu, w temperaturze poniżej około 20 °C, do marca. Bez względu na to, czy ma już jaja, nie ogrzewaj jej, by przyspieszyć rozwój czerwiu.
  • Rzut oka od czasu do czasu, by sprawdzić, czy w probówce jest jeszcze woda; jeśli się skończy albo wata się zabrudzi, przenieś królową do nowej probówki, delikatnie ją wysypując.
  • Pierwsze nasiona. Gdy pojawią się pierwsze robotnice, podaj małe i miękkie nasiona, takie jak mak, chia albo rozdrobniona mozga kanaryjska, na suchym końcu probówki, i szczyptę białka. Usuwaj to, czego nie zjedzą.
  • Cierpliwość przy nanitkach. Pierwsze robotnice są małe; prawdziwe majory przychodzą w drugim roku (zob. „Wzrost i dojrzała kolonia”).
  • Do gniazda przy kilkudziesięciu robotnicach, przez wysypanie (zob. „Przyjazd i przeprowadzka”).

Jedna królowa na probówkę. To gatunek monoginiczny: nie łącz królowych przy zakładaniu kolonii.

Przyjazd i przeprowadzka

Gdy przyjdzie Twoja kolonia, zostaw ją na kilka godzin w spokojnym miejscu, w temperaturze pokojowej, i sprawdź, czy ma wodę. Do zasiedlenia formikarium w Antomas stosujemy wysypanie: otwiera się probówkę obok wejścia do gniazda i wysypuje całą kolonię, z królową, czerwiem i nasionami, pomagając sobie lekkim stukaniem i cienkim pędzelkiem przy maruderkach. Rób to zdecydowanie: w ciągu kilku godzin wybiorą swój kącik na czerw. Każde powiększenie robi się w ten sam sposób.

Karmienie

Nasiona, zawsze urozmaicone. W Antomas widzimy to codziennie: lubią praktycznie wszystko. Podawaj mieszanki z mozgą kanaryjską, prosem, siemieniem lnianym, pszenicą, jęczmieniem, owsem, makiem, chia, komosą ryżową albo mniszkiem, a od czasu do czasu trochę pokruszonych orzechów włoskich lub migdałów, niesolonych i nieprażonych. Dopóki nie ma majorów, lepiej małe lub rozdrobnione nasiona.

  • Zawsze na sucho. Kładź nasiona na arenie, z dala od probówki z wodą, i pozwól, by same zaniosły je do spichlerza.
  • Różnorodność przed ilością. Podawanie jednego rodzaju nasion to jeden z typowych błędów: mieszaj i zmieniaj.
  • Wykiełkowane – precz. Same wyrzucają je na śmietnik; Ty od czasu do czasu usuwaj śmietnik i każde spleśniałe nasiono.

Białko, dużo. Ziarno utrzymuje kolonię, ale rośnie ona dzięki białku. Bez niego nie ma składania jaj ani larw, które zmieniają się w robotnice, a tym bardziej w majory. W Antomas polecamy owady takie jak Thermobia domestica, idealną dla zakładanych i małych kolonii, świerszcze, karaczany dubia albo karaczany Shelfordella lateralis, a także kurczaka, tuńczyka lub pinkies. Mięso i rybę najlepiej ugotowane, a białko zwierzęce, którego nie tknęły w ciągu 24-48 godzin, usuwaj. Zmieniaj rodzaj owada co tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego.

Dużo karmić, dużo sprzątać. Przy codziennej pielęgnacji i usuwaniu resztek dobrze karmiona kolonia rozumie, że ma nadmiar zasobów, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie możesz często sprzątać, dostosuj ilość: zapomniane białko przyciąga pleśń i roztocza.

Cukier tylko od czasu do czasu. To nie jej specjalność: dużą część potrzebnego cukru mrówki czerpią już ze skrobi nasion. Jako uzupełnienie możesz podać im w poidełku, nigdy na wacie, nektar Blue Sugar od Anthouse; w Antomas dajemy go tylko raz lub dwa razy w miesiącu. Gęstego miodu lepiej unikać: mrówki się do niego przyklejają.

Woda bez wyjątku. W probówce, przez cały rok, także podczas zimowania.

Zimowanie

W całym jej zasięgu zima zmusza M. capitatus do przerwy: przestaje wychowywać czerw i żyje z tego, co zgromadziła w spichlerzu. W domu trzeba uszanować ten odpoczynek, czyli zimowanie. W Antomas zalecamy je od listopada do marca, z kolonią w temperaturze poniżej około 20 °C. Wielu hodowców prowadzi je w niższej temperaturze, 10-15 °C, i to też działa. Lodówka nie jest potrzebna: nieogrzewany pokój, schowek albo chłodny garaż zwykle wystarczą.

  • Łagodne obniżanie i podnoszenie temperatury, w ciągu listopada i marca.
  • Woda zawsze; jedzenie prawie wcale, bo będą korzystać ze spichlerza. Zostaw kilka nasion na wypadek, gdyby wyszły.
  • Żadnego sztucznego ciepła podczas odpoczynku.
  • Królowe z 2026 roku i młode kolonie też: królowe z tego sezonu przechodzą pierwsze zimowanie bez ogrzewania.

Poznasz, że kolonia zimuje, bo aktywność spada, białko przestaje je interesować, a czerw przestaje się rozwijać. Wiosną, gdy temperatura wzrośnie, królowa wznowi składanie jaj, a spichlerz znów ruszy pełną parą.

Wzrost i dojrzała kolonia

W pierwszym roku cierpliwości: kolonia M. capitatus rośnie powoli, z małymi i średnimi robotnicami. Według hodowców przełom przychodzi w drugim roku, gdy rodzą się pierwsze duże majory: od tej chwili kolonia rozłupuje każde nasiono, spichlerz się zapełnia, a wzrost gwałtownie przyspiesza. Przy obfitym białku, przestrzeni i dobrze przeprowadzonym zimowaniu w ciągu kilku lat będziesz mieć kolosalne imperium czarnych głów.

Kolosalne żniwiarki (Anthouse)

Imperium M. capitatus w niewoli: „Kolosalne żniwiarki”, film Anthouse.

Walczące królowe. W sezonie lotów dojrzała kolonia Messor może wychować uskrzydlone księżniczki, które nie mogąc odlecieć, tracą skrzydła i włączają się do gniazda jako robotnice i wojowniczki. To słynne walczące królowe, o niepohamowanej agresywności, które robotnice w końcu same eliminują, jeśli nie są im przydatne. Opisujemy je szczegółowo w poradniku Messor barbarus; jeśli pojawią się w Twojej kolonii, nie musisz nic robić.

Jedna kolonia, jedno formikarium. Nigdy nie łącz dwóch kolonii: w naturze blokują wejścia do gniazd sąsiadek i bronią swojego terenu (zob. „Brudna wojna”).

Do oglądania. Kolonia żniwiarek jest po to, by patrzeć, jak pracuje, a nie po to, by chować ją w szafie: z czerwiem w półmroku i oświetloną areną szybko przyzwyczajają się do Twojej obecności.

Sygnały, na które trzeba uważać: jeśli królowa wychodzi z gniazda, sprawdź wodę; jeśli w spichlerzu jest pleśń, wilgoci jest za dużo; jeśli śmietnik zapełnia się wykiełkowanymi nasionami, osusz gniazdo; a jeśli widzisz robotnice stłoczone na arenie, czas powiększyć formikarium.

Ucieczki i obsługa

Z tego, co widzimy w Antomas, nie uciekają, dopóki mają jedzenie, wodę i przestrzeń; gdy czegoś z tego brakuje, próbują wyjść. Według hodowców słabo wspinają się po gładkich powierzchniach, takich jak szkło, więc bariera z PTFE lub oleju mineralnego na brzegu areny w zupełności wystarczy. Trzeba natomiast uważać na ich zamiłowanie do gryzienia: korków, uszczelek i miękkich elementów.

Są niegroźne dla ludzi: nie pryskają kwasem mrówkowym ani nie żądlą w odczuwalny sposób, a uszczypnięcie majora czuć, ale nie boli. Przenoś je miękkim pędzelkiem, bardziej ze względu na królową niż na siebie, i nigdy nie wypuszczaj ich na wolność, nawet jeśli to gatunek rodzimy w dużej części południowej Europy.

Czego nie robić

  • Umieszczać je w gnieździe z gipsu, ytongu albo jakiegokolwiek miękkiego materiału.
  • Nawilżać całego gniazda: spichlerz musi być suchy.
  • Dawać im zawsze te same nasiona.
  • Zapominać o usuwaniu po 24-48 godzinach niezjedzonego białka zwierzęcego albo zostawiać spleśniałe nasiona.
  • Skąpić białka: bez niego kolonia nie rośnie.
  • Podawać nektar codziennie: u ziarnojada to okazjonalny dodatek.
  • Podawać nektar na wacie albo wodę w otwartym naczyniu.
  • Zostawiać je bez wody, nawet podczas zimowania.
  • Ogrzewać zimą królową z 2026 roku, żeby wcześniej zaczęła wychowywać czerw.
  • Rezygnować z zimowania albo przechodzić z ciepła do zimna z dnia na dzień.
  • Łączyć królowe lub kolonie.
  • Chować formikarium: jest po to, by je obserwować.

Źródła naukowe

Ten poradnik łączy literaturę naukową o Messor capitatus i jej rodzaju z tym, czego nauczyliśmy się w Antomas, i z tym, co opowiadają inni hodowcy. Najważniejsze źródła:

  1. Delage, B. (1962). Recherches sur l'alimentation des fourmis granivores Messor capitatus Latr. Insectes Sociaux 9: 137–143. doi:10.1007/BF02224260
  2. Baroni-Urbani, C. & Nielsen, M. G. (1990). Energetics and foraging behaviour of the European seed harvesting ant Messor capitatus. II. Do ants optimize their harvesting? Physiological Entomology 15: 449–461. doi:10.1111/j.1365-3032.1990.tb00534.x
  3. Cerdá, X. & Retana, J. (1994). Food exploitation patterns of two sympatric seed-harvesting ants Messor bouvieri (Bond.) and Messor capitatus (Latr.) from Spain. Journal of Applied Entomology 117: 268–277. doi:10.1111/j.1439-0418.1994.tb00735.x
  4. Grasso, D. A., Mori, A. & Le Moli, F. (1998). Chemical communication during foraging in the harvesting ant Messor capitatus. Insectes Sociaux 45: 85–96. doi:10.1007/s000400050071
  5. Grasso, D. A., Wenseleers, T., Mori, A., Le Moli, F. & Billen, J. (2000). Thelytokous worker reproduction and lack of Wolbachia infection in the harvesting ant Messor capitatus. Ethology Ecology & Evolution 12: 309–314. doi:10.1080/08927014.2000.9522803
  6. Grasso, D. A., Mori, A., Giovannotti, M. & Le Moli, F. (2004). Interspecific interference behaviours by workers of the harvesting ant Messor capitatus. Ethology Ecology & Evolution 16: 197–207. doi:10.1080/08927014.2004.9522631
  7. Grasso, D. A., Sledge, M. F., Le Moli, F., Mori, A. & Turillazzi, S. (2005). Nest-area marking with faeces: a chemical signature that allows colony-level recognition in seed harvesting ants. Insectes Sociaux 52: 36–44. doi:10.1007/s00040-004-0762-0
  8. Albert, M. J., Escudero, A. & Iriondo, J. M. (2005). Assessing ant seed predation in threatened plants: a case study. Acta Oecologica 28: 213–220. doi:10.1016/j.actao.2005.04.005
  9. Arnan, X., Retana, J., Rodrigo, A. & Cerdá, X. (2010). Foraging behaviour of harvesting ants determines seed removal and dispersal. Insectes Sociaux 57: 421–430. doi:10.1007/s00040-010-0100-7
  10. Plowes, N. J. R., Johnson, R. A. & Hölldobler, B. (2013). Foraging behavior in the ant genus Messor (Hymenoptera: Formicidae: Myrmicinae). Myrmecological News 18: 33–49. Pełny tekst w Myrmecological News
  11. Steiner, F. M., Csősz, S., Markó, B., Gamisch, A. et al. (2018). Turning one into five: integrative taxonomy uncovers complex evolution of cryptic species in the harvester ant Messor «structor». Molecular Phylogenetics and Evolution 127: 387–404. doi:10.1016/j.ympev.2018.04.005
  12. Arcos, J. & Fede, G. (2023). Hormigas de la Península Ibérica y Baleares: clave de obreras del género Messor, con ilustraciones de P. Alarcón.
Poziom trudności
Początkujący
Brak opinii
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również: