Camponotus fedtschenkoi
Jej nazwa upamiętnia rosyjskiego badacza, który zginął na Mont Blanc w wieku 29 lat, a którego imię nosi dziś najdłuższy lodowiec poza obszarami polarnymi. Camponotus fedtschenkoi to córka stepów i pustyń Azji Środkowej, gdzie latem piasek parzy, a zimą zamarza: robotnice tak bladożółte, że prześwitują, gdy napełnią wole nektarem, i duże robotnice o ciemniejszej głowie. Poziom trudności 1/5, dla początkujących: gniazdo w 24-28 °C, ogrzewane z jednej strony, wilgoć podczas zakładania kolonii, a potem suche gniazdo, dużo cukru w poidełku, urozmaicone białko i łagodne zimowanie. Sprzedajemy ją jako królową z czerwiem lub królową z robotnicami i czerwiem. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 1/5 – Początkujący
Camponotus ze stepów, pustyń i suchych dolin Azji Środkowej, z robotnicami w bladożółtym, niemal przezroczystym kolorze i majorami o ciemniejszej głowie. Sprzedawana jako królowa z czerwiem lub jako królowa i 5-15 robotnic z czerwiem. Zakładanie klaustralne i jedna królowa w kolonii. Qbik Wild One P 1C na początek, a potem QBIK ONE i DUO; gniazdo w 24-28 °C z ciepłym punktem 28-30 °C, wilgotność w probówkach na początku, a potem suche gniazdo, dużo cukru, zawsze w poidełku, i urozmaicone białko, najlepiej w postaci otwartych ofiar. Zalecane zimowanie przez około 3 miesiące w 10-15 °C. Za młodu jest płochliwa: pierwszy etap wymaga ciepła, wody i cierpliwości. Wspina się: bariera z oleju mineralnego i pokrywa. Bez żądła.
Camponotus fedtschenkoi Mayr, 1877 to gmachówka z suchych krain Azji: piaszczystych pustyń, stepów i górskich dolin, które ciągną się od dolnej Wołgi po zachodnie Chiny. To średniej wielkości Camponotus, polimorficzna i bez żądła, z robotnicami w kilku rozmiarach, która w swojej jasnej formie ma ciało tak bladożółte, że w Antomas wydaje nam się niemal białe.
To jeden z gatunków, które sprzedajemy najczęściej, a zarazem jeden z najsłabiej zbadanych w naturze: prawie wszystko, co o nim opublikowano, to opisy, katalogi i listy fauny. Dlatego jak zawsze oddzielamy to, co opublikowano, to, co wiadomo o jego rodzaju, to, co opowiadają hodowcy, i to, co zalecamy w Antomas.
Biologia
Przyrodnik, lodowiec i mrówka
Nazwa upamiętnia Aleksieja Pawłowicza Fedczenkę (1844-1873), rosyjskiego przyrodnika urodzonego w Irkucku. W latach 1868-1871 przemierzał Turkiestan wraz z żoną, botaniczką Olgą Fedczenko: dolinę Zarafszanu, Samarkandę, Góry Fańskie, pustynię Kyzył-kum i dolinę Ałaju, gdzie odkrył Grzbiet Zaałajski. Wrócił z dużymi kolekcjami roślin i zwierząt, które rozdzielono między ówczesnych specjalistów. Mrówki trafiły do Austriaka Gustava Mayra, który opisał ten gatunek w 1877 roku w rosyjskiej relacji z podróży, a w 1880 roku opublikował go ponownie po niemiecku i po łacinie. Jego okazy typowe, robotnice, królowe i samce, zebrano w latach 1869-1871 w tych dolinach.
Fedczenko nie doczekał mrówki noszącej jego nazwisko. Zmarł we wrześniu 1873 roku, mając zaledwie 29 lat, na lodowcu w masywie Mont Blanc, zaskoczony przez nawałnicę podczas treningu przed wyprawą na Pamir. W tym Pamirze, którego nie zdołał zbadać, jego nazwisko nosi dziś Lodowiec Fedczenki, o długości około 77 km, uważany za najdłuższy lodowiec świata poza obszarami polarnymi. Odkryła go inna rosyjska wyprawa w 1878 roku, pięć lat po jego śmierci.
Sto lat pod innymi nazwami
Mayr opisał ją jako nowy gatunek, choć zdefiniował ją łacińskim zdaniem, które mówi wszystko: „bardzo podobna do Camponotus sylvaticus”, nocnej gmachówki z zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, którą też mamy w Antomas. Według niego odróżniały ją krótkie, ukośne włoski, które obficie pokrywają jej nogi i czułki.
Przez prawie sto lat specjaliści nie mogli dojść do porozumienia:
- Od 1879 roku Auguste Forel i inni traktowali ją jako podgatunek C. sylvaticus, a w 1886 roku Forel przeniósł ją do C. rubripes.
- Od 1893 roku Carlo Emery uznawał ją za podgatunek C. maculatus, wielkiego worka, do którego w XIX wieku wrzucano gmachówki, czyli pod tą samą nazwą, którą nosi nasza olbrzymia mrówka z Afryki, C. maculatus. W 1925 roku umieścił ją w podrodzaju Tanaemyrmex.
- W 1962 roku radziecki myrmekolog Gennadi Dlussky przywrócił jej rangę gatunku i tak pozostaje do dziś.
- W 1997 roku Alexander Radchenko, w swojej rewizji Camponotus azjatyckiej Palearktyki, uznał za jej synonimy C. tichomirovi, opisaną w 1905 roku, i odmianę adi, opisaną w 1930 roku.
Dziś to ważny gatunek, bez podgatunków. Do jego podrodzaju, Tanaemyrmex, trzeba podchodzić ostrożnie: według klasyfikacji Formicinae z 2016 roku spora część podrodzajów Camponotus nie odzwierciedla rzeczywistego pokrewieństwa i czeka na gruntowną rewizję. A żółta forma hodowana w Europie to tylko tyle: forma barwna, bez żadnej własnej nazwy naukowej.
Od Wołgi po Xinjiang
Jej zasięg obejmuje dużą część suchych krain Azji Środkowej i Zachodniej. Notowano ją w Uzbekistanie, Tadżykistanie, Turkmenistanie, Kirgistanie, Kazachstanie, Afganistanie, Iranie, Armenii, Azerbejdżanie, Rosji i Chinach, mniej więcej między 34 a 45° szerokości geograficznej północnej. Pojawia się też na liście mrówek Turcji, choć tureccy specjaliści uważają to stwierdzenie za wątpliwe, bo materiał ze wschodniej Anatolii bardzo przypomina inny gatunek, C. buddhae.
- W Chinach pierwsze stwierdzenie opublikowano w 2000 roku: małe jasne robotnice złapane w pułapki Barbera w Kotlinie Dżungarskiej, w Xinjiangu, regionie utrwalonych wydm z rozproszonymi zaroślami, zagajnikami topolowymi i nawadnianymi polami, gdzie spada zaledwie 115-164 mm deszczu rocznie.
- W Rosji znana jest tylko z jednego miejsca, rezerwatu przyrody Bogdinsko-Baskunczakskiego, na półpustyni nad dolną Wołgą. Entomolodzy, którzy ją tam badali, przedstawiają ją jako gatunek „mało znany”.
- W górach sięga wysoko: odmiana adi, dziś synonim, została opisana na podstawie czterech robotnic zebranych na wysokości 2800 m przez wyprawę na Pamir z 1928 roku.
Pustynie, półpustynie, stepy i górskie doliny: to mrówka terenów otwartych i suchych. Katalogi niewiele więcej mówią o tym, gdzie gniazduje; sklepy i hodowcy opisują ją jako gniazdującą w ziemi i pod kamieniami, podobnie jak jej krewne.
Klimat skrajności
Tam, gdzie żyje, klimat jest kontynentalny i suchy, a mrówka musi znosić obie skrajności:
- Lata jak w piecu. Na nizinnych pustyniach średnia temperatura lipca wynosi około 28-32 °C, z maksymalnymi bliskimi 40 °C, a powierzchnia piasku nagrzewa się ponad 60-70 °C. Od czerwca do września prawie nie pada.
- Prawdziwe zimy. Średnia temperatura stycznia to 1-5 °C na nizinach i poniżej zera dalej na północ oraz w Xinjiangu. Przymrozki występują od grudnia do lutego, a podczas fal mrozu minimalne temperatury wynoszą od −20 do −30 °C. Skąpe roczne opady przypadają na okres od listopada do kwietnia.
- Schronienie pod ziemią. Gniazdo łagodzi obie skrajności. Na piaszczystych terenach na północy jej zasięgu, na głębokości 20-40 cm, gleba w lipcowe południe ma około 24-32 °C, daleko od pieca na powierzchni. Zimą, na głębokości gniazda, według naszych obliczeń utrzymuje się w około 5-13 °C przez mniej więcej trzy miesiące, nie zamarzając. Na tych dwóch liczbach opierają się temperatury i zimowanie, które zalecamy w domu.
Często sprzedawana, słabo zbadana
O tym gatunku krąży wiele twierdzeń, których nie udało nam się potwierdzić żadnym źródłem. Nie ma żadnego opublikowanego badania na temat:
- Jej lotów godowych: ani pory roku, ani godziny, ani tego, czy są masowe.
- Liczby królowych w naturze: brak danych genetycznych i terenowych. Sklepy i hodowcy opisują ją jako monoginiczną, z jedną królową, i tak hodujemy ją w Antomas, ale nikt tego nie zbadał.
- Wielkości jej dzikich kolonii ani tego, czy jedna kolonia zajmuje kilka gniazd lub dominuje na dużych obszarach.
- Jej rytmu dobowego: niektóre sklepy opisują ją jako nocną, ale nikt tego nie zbadał.
- Siły jej kwasu mrówkowego, o którym czasem mówi się, że jest „słaby”, bez żadnych danych.
Udokumentowane są jej opis, rozmieszczenie i pokrewieństwo. Reszta pochodzi z wiedzy o jej rodzaju i od hodowców, co w każdym przypadku zaznaczamy.
Pasterka mszyc i czerwców
Jak prawie wszystkie Camponotus, żyje przede wszystkim z płynów cukrowych: nektaru roślin, a zwłaszcza spadzi, słodkiej wydzieliny mszyc, czerwców i innych owadów ssących soki roślin, które mrówki „doją” i chronią. W swoim badaniu mrówek północno-zachodnich Chin Cedric Collingwood i Harold Heatwole zwracają uwagę, że Camponotus z tego regionu zależą głównie od spadzi mszyc żyjących na drzewach i krzewach i rzadko się od nich oddalają. Uzupełniają to białkiem: owadami, które upolują lub znajdą martwe i zanoszą larwom.
Krąży pewna pomyłka: czasem można przeczytać, że te mrówki opiekują się „mszycami i biedronkowatymi”. Biedronkowate to biedronki, które zjadają mszyce i są wrogami mrówek, które się nimi opiekują. Poprawnie powinno być mszyce i czerwce (Coccoidea). Dla hodowcy lekcja jest prosta: cukier zawsze dostępny (zob. „Karmienie”).
Bakterie, które wytwarzają białko
Jak rośnie kolonia, która pije tyle cukru? Po części dzięki lokatorce. Camponotus i ich bliskie krewne goszczą w specjalnych komórkach jelita Blochmannia, bakterię, którą królowa przekazuje córkom wewnątrz jaj. W 2007 roku zespół Heike Feldhaar wykazał, że ta bakteria dostarcza aminokwasów egzogennych: przy diecie ubogiej w te aminokwasy kolonie potraktowane antybiotykiem, który ograniczał bakterię, wychowywały dużo mniej potomstwa, a odzyskiwały siły, gdy dodano im te aminokwasy. Dwa lata później badanie ich drzewa rodowego zasugerowało, że przodkinie tych mrówek pozyskały ją, opiekując się owadami ssącymi soki roślin, tymi samymi, które dziś dają im spadź.
Nikt nie zbadał tego konkretnie u C. fedtschenkoi, ale to cecha całej jej grupy. Bakteria pomaga, ale nie zastępuje białka: bez owadów w diecie larwy nie rosną.
Wole na widoku
Robotnice przechowują zebrany płyn w wolu społecznym, części przewodu pokarmowego znajdującej się w gastrze, która działa jak wspólna spiżarnia: potem rozdzielają jego zawartość z ust do ust między towarzyszki i larwy, czyli w drodze trofalaksji. U ciemnej mrówki prawie tego nie widać, ale w jasnej formie tego gatunku, z bladym i cienkim oskórkiem, pełny gaster się rozciąga, widać jasne pasy między segmentami, a płyn prześwituje. Niektórzy nazywają to efektem „lampy lawowej”: po barwionym nektarze robotnice przybierają jego kolor.
Nie czyni jej to miodziarką: nie ma replet, które żyłyby zawieszone pod sufitem jak magazyny, jak u Myrmecocystus. To zwykłe wole każdej Camponotus, tyle że tu je widać.
Królowa, która zakłada kolonię sama
Gdy po locie wyląduje, młoda królowa pozbywa się skrzydeł, wykopuje komorę, zamyka ją i wychowuje pierwsze robotnice bez wychodzenia po pożywienie. To zakładanie klaustralne, typowe dla tego rodzaju. Wszystko, czego potrzebuje, nosi w sobie: mięśnie skrzydeł, których już nie użyje, oraz zapas tłuszczu i białek. U C. festinatus, gmachówki z pustyń Ameryki Północnej, zidentyfikowano te białka zapasowe, heksameryny: królowa gromadzi je przed lotem i stopniowo zużywa na karmienie larw, aż do ich wyczerpania, gdy ma już robotnice.
U C. fedtschenkoi tego nie zmierzono, ale mechanizm jest taki sam u wszystkich klaustralnych założycielek. Dlatego królowa z czerwiem może bez pomocy wychować pierwsze robotnice w probówce, choć w Antomas zalecamy dawać jej od czasu do czasu małą przekąskę (zob. „Zakładanie kolonii i pierwsze robotnice”).
Bez żądła, za to z kwasem
Należy do Formicinae, podrodziny mrówek, które utraciły żądło i zamieniły je na chemię. Jej gaster kończy się acidoporusem, otworem otoczonym włoskami, przez który pryska kwasem mrówkowym, związkiem, który zawdzięcza nazwę mrówkom (formica po łacinie). Używa go do obrony i do alarmowania towarzyszek, a majory dodają do tego ugryzienie.
Nie ma żadnych danych o sile jej kwasu w porównaniu z innymi gatunkami. Wiadomo natomiast coś ciekawego o całej podrodzinie: w 2015 roku zespół z Uniwersytetu Teksańskiego zaobserwował, że dziewięć gatunków Formicinae z różnych linii rozwojowych, po otrzymaniu jadu mrówki ognistej, oczyszczało się, smarując się własnym kwasem, który go neutralizuje. Odtrutka własnej produkcji.
Wielkość i morfologia
Średniej wielkości Camponotus, błyszcząca i polimorficzna: robotnice tworzą ciągłą serię rozmiarów, od najmniejszych do największych, bez osobnej kasty żołnierzy. Tak zwani „żołnierze” to majory, większe i z szerszą głową.
- Jedna nazwa, dwa kolory. Już Mayr opisał dwie formy: ciemną, błyszczącą i brązową, z nogami, petiolusem i częścią gastra rudożółtymi, oraz jasną, zwłaszcza u mniejszych robotnic, całą w kolorze rudawo-testaceowym, czyli rudawożółtym, z głową często bardziej rudą. W swojej rewizji z 1997 roku Radchenko charakteryzuje ją jako mającą ciało „żółte w różnych odcieniach”.
- Jasna forma. W rezerwacie nad dolną Wołgą robotnice i królowe mają głowę od brązowej po żółtobrązową, ciemniejszą niż tułów i gaster w kolorze białawożółtym. W Xinjiangu notowano „małe jasne robotnice”. To forma hodowana w Europie, nasza: robotnice w bardzo bladym, niemal przezroczystym odcieniu żółci i majory z głową ciemniejszą lub bardziej rudą niż ciało.
- Formy ciemne. W handlu pojawiają się od czasu do czasu brązowe lub ciemne kolonie sprzedawane jako rarytasy. To ten sam gatunek: zmienność barwy widać od pierwszego opisu.
- Świeżo wyklute robotnice. Wychodzą całe żółte, a głowa ciemnieje im w ciągu kilku dni. Młoda kolonia z wieloma świeżo wyklutymi robotnicami wydaje się jaśniejsza, niż jest.
- Owłosienie. Umiarkowanie długie sterczące włoski na głowie, grzbiecie tułowia i gastrze oraz wiele krótkich, ukośnych włosków na nogach i trzonkach czułków. To cecha, dzięki której Mayr oddzielił ją od C. sylvaticus i którą wykorzystują klucze do jej oznaczania.
- Powierzchnia i żuwaczki. Oskórek błyszczący, z delikatną mikrorzeźbą, jakby skórzastą. Żuwaczki z 6-7 zębami.
- Gaster. Błyszczący, ze skąpym owłosieniem. Widocznie się rozszerza, gdy wole jest pełne (zob. „Wole na widoku”), i kończy się acidoporusem.
- Królowa. Ciemniejsza od robotnic: według Mayra głowa i tułów czarniawobrązowe, a nogi i boki gastra rudożółte. Przed lotem skrzydła prawie przezroczyste, żółtawe.
- Samiec. Brązowy; od samca C. sylvaticus różni się tylko owłosieniem nóg i czułków.
Przybliżone wymiary
- Robotnice: 5,8-10 mm, od najmniejszych do największych
- Królowa: 12-13 mm
- Samiec: 7,3-7,6 mm
To wymiary okazów typowych podane przez Mayra (1880). Nie znaleźliśmy opublikowanych wymiarów głowy ani konkretnych populacji. W hobby mówi się o majorach do 12 mm i nieco większych królowych, ale te dane nie pochodzą z opublikowanych pomiarów, więc wolimy ich nie podawać. Podstaw nie mają też krążące w internecie liczby, takie jak robotnice 3 mm czy królowe 1 cm: najmniejsza robotnica wśród okazów typowych mierzy prawie 6 mm. Nanitki, pierwsze robotnice kolonii, mogą być trochę mniejsze.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 1/5 – Początkujący
W Antomas uważamy ją za jedną z najlepszych Camponotus na początek: je wszystko, dobrze znosi suche gniazdo, gdy kolonia już się rozkręci, nie ma żądła, a po ustabilizowaniu jest spokojną i czystą mrówką. Żeby wszystko szło dobrze, trzeba pamiętać tylko o trzech rzeczach:
- Potrzebuje ciepła. Hodowcy są zgodni, że bez źródła ciepła czerw rozwija się bardzo powoli. Kabel lub mata grzewcza z jednego boku, z termostatem, robi różnicę.
- Start wymaga cierpliwości. Królowe i małe kolonie są płochliwe i wrażliwe. W pierwszym roku kolonia rośnie powoli i właśnie wtedy najważniejsze są woda w probówce i nieprzeszkadzanie.
- Dobrze jej robi zima. Nie jest niezbędna, ale łagodne zimowanie pasuje do klimatu, z którego pochodzi (zob. „Zimowanie”).
Po tym pierwszym etapie nagrodą jest kolonia, która gwałtownie rośnie, z robotnicami w kilku rozmiarach i tym bladożółtym kolorem, dzięki któremu nie da się jej z niczym pomylić. Jeśli szukasz innej łatwej Camponotus z Azji, w Antomas masz też Camponotus nicobarensis, z klimatu tropikalnego i bez zimy.
Zalecane parametry
- Temperatura gniazda: 24-28 °C w sezonie aktywnym, z ciepłym punktem 28-30 °C z jednego boku, zawsze z termostatem. Kolonia ustawia się tam, gdzie jej odpowiada: zobaczysz czerw zgromadzony przy źródle ciepła.
- Dlaczego tak: latem gleba na jej obszarze na głębokości 20-40 cm ma około 24-32 °C, a karty hodowli i hodowcy są zgodni co do 24-28 °C. Jeden z hodowców zauważył, że w 25 °C czerw rozwijał się powoli, i podniósł temperaturę do 25-27 °C.
- Bez ogrzewania całego gniazda: w jednym dzienniku hodowli mata grzewcza pod całym formikarium zabiła połowę robotnic małej kolonii. Ciepło zawsze z jednego boku i nigdy stale powyżej około 32 °C.
- Arena: w temperaturze pokojowej, około 20-25 °C. Może mieć cieplejszy kącik.
- Wilgotność: wilgotność w probówkach, dopóki kolonia jest mała; potem suche gniazdo (zob. „Wilgotność: wilgotno przy zakładaniu, potem sucho”).
- Woda: zawsze, w probówce z wodą i watą na arenie.
- Światło: gniazdo w ciemności, a arena w świetle, z normalnym cyklem dnia i nocy.
- Zimowanie: zalecane, przez około 3 miesiące, od grudnia do lutego, w 10-15 °C (zob. „Zimowanie”).
Wilgotność: wilgotno przy zakładaniu, potem sucho
To mrówka suchych krain, ale nie znaczy to, że królowa i pierwszy czerw żyją bez wody. Jak w przypadku prawie wszystkich Camponotus, w Antomas robimy to w dwóch fazach:
- Zakładanie kolonii i mała kolonia: probówka ze zbiornikiem wody za watą i pełne systemy nawilżania formikarium. W jednym dzienniku hodowli czerw królowej stopniowo obumierał, gdy probówka wyschła: to najdroższy błąd na tym etapie.
- Od około 50-100 robotnic: gniazdo może pozostać suche, z wodą i płynami cukrowymi na arenie. Pewien hodowca widział, jak jego robotnice przegryzły zbiornik wody w gnieździe z betonu komórkowego i go zniszczyły, a kolonia dalej dobrze się rozwijała dzięki wodzie na arenie.
- Nigdy zalane: nadmiar wody przynosi kondensację, pleśń i roztocza. Jeśli widzisz krople na ściankach, przestań nawilżać na kilka dni.
Zalecane formikaria
Dla królowej z czerwiem i małych kolonii w Antomas zalecamy gipsowe formikarium z serii Qbik Wild od Anthouse, które utrzymuje wilgotność potrzebną przy zakładaniu kolonii. Qbik Wild One P 1C ma idealny rozmiar na początek:
Gdy kolonia przekroczy kilkadziesiąt robotnic, a gniazdo może już być suche, naturalnym krokiem jest seria Qbik Alpha, modułowa i raczej sucha, która mniej waży i pozwala dokładać moduły w miarę wzrostu kolonii. Na początku ze średnimi galeriami, które dają jej poczucie bezpieczeństwa, a z większymi, gdy pojawią się majory. Najpierw QBIK ONE:
A do rozbudowy QBIK DUO. Rozbudowuj, gdy gniazdo będzie pełne czerwiu i robotnic, nie wcześniej: w zbyt dużym formikarium kolonia używa nadmiarowych komór jako śmietnika. Na dopełnienie zestawu:
- Bariera z oleju mineralnego w górnej części ścian areny i dobrze dopasowana pokrywa (zob. „Ucieczki i bariery”).
- Sucha arena, z odrobiną piasku lub drobnego żwiru i płaskim kamieniem lub kawałkiem kory, pod którym mrówki mogą się schować. Pewien hodowca widział setki robotnic chowających się pod pieńkiem na arenie.
- Woda w probówce z watą i poidełko na cukier, nigdy na wacie.
- Ciepło z jednego boku gniazda, z termostatem.
Zakładanie kolonii i pierwsze robotnice
W Antomas sprzedajemy ją w dwóch wariantach, a każdy zaczyna się w innym punkcie:
- Królowa z czerwiem: królowa, która już założyła kolonię w probówce, z jajami, larwami lub poczwarkami. Twoim zadaniem jest towarzyszyć jej aż do pierwszych robotnic.
- Królowa i 5-15 robotnic z czerwiem: kolonia, która ma już za sobą najdelikatniejszy etap. Robotnice opiekują się czerwiem i wychodzą po jedzenie, a po kilku tygodniach można ją przenieść do formikarium.
W obu przypadkach zakładanie jest klaustralne, a królowa wie, co robi. Twoja rola to zapewnić jej warunki:
- Ciemność, ciepło i spokój. Zostaw probówkę tak, jak przyszła, przykrytą szmatką lub kartonikiem, w miejscu bez drgań, w 25-27 °C, z ciepłem z boku probówki, a nie od spodu.
- Woda, zawsze. Sprawdzaj od czasu do czasu, czy wata jest nadal wilgotna i czy w zbiorniku zostało wody. Jeśli się skończy albo probówka się zabrudzi, przenieś kolonię do nowej przez wysypanie.
- Krótkie spojrzenia. Szybki rzut oka raz lub dwa razy w tygodniu wystarczy. Są płochliwe, a zestresowane królowe mogą zjeść część czerwiu.
- Przekąska od czasu do czasu. Choć królowa tego nie potrzebuje, w Antomas zalecamy co tydzień lub dwa podać jej kropelkę płynu cukrowego na kawałku folii aluminiowej, nigdy na wacie w probówce, i usunąć ją następnego dnia. Gdy są już robotnice, dodawaj też kawałek miękkiej ofiary raz lub dwa razy w tygodniu.
- Czas. Karty hodowli mówią o około 4-6 tygodniach od jaja do robotnicy w 27-30 °C; nie znaleźliśmy pomiarów samych hodowców. W temperaturze pokojowej trwa to dużo dłużej: w jednym dzienniku hodowli, przy wyschniętej probówce i niewielkim cieple, pierwsza robotnica pojawiła się po dziesięciu miesiącach.
Kiedy przenieść ją do formikarium? Przy około 5-10 robotnicach albo wcześniej, jeśli probówka się zabrudzi lub skończy się w niej woda. Kolonię z królową i 5-15 robotnicami można przenieść, gdy tylko odpocznie po podróży.
Przyjazd i przeprowadzka przez wysypanie
Po otrzymaniu kolonii zostaw ją na parę dni w ciemnym i umiarkowanie ciepłym miejscu, sprawdź, czy w probówce jest woda, i nie przenoś jej do gniazda zaraz po przyjeździe. Do przeprowadzki w Antomas stosujemy wysypanie:
- Najpierw przygotuj formikarium, z założoną barierą z oleju, wodą na swoim miejscu i, jeśli to Qbik Wild, gotowym nawilżeniem.
- Pracuj nad tacą, z miękkim pędzelkiem pod ręką, na wypadek gdyby któraś robotnica wspięła się po probówce.
- Zdejmij zatyczkę na arenie, przy wejściu do gniazda, i delikatnie wysyp królową, robotnice i czerw. Maruderki przenieś pędzelkiem.
- Zostaw gniazdo w ciemności, a arenę przykrytą. Robotnice szybko przeniosą czerw do środka, a królowa pójdzie za nimi.
Późniejsze przenosiny do większego modułu robi się tak samo.
Karmienie
Cukier, prawie codziennie. To wielka amatorka płynów cukrowych, jak przystało na pasterkę mszyc: hodowcy podają jej świeży cukier codziennie. W Antomas zalecamy urozmaicenie: nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu i inny nektar lub płyn cukrowy 1-2 razy w tygodniu. Możesz też dodać do nektaru trochę białka. Podawaj go zawsze w poidełku, w którym kropla jest „rozlana” i w zasięgu robotnic, i nigdy na wacie, która pleśnieje i psuje płyn. Unikaj głębokich pojemników: niektórzy hodowcy stracili robotnice, które utonęły w wodzie z cukrem.
Białko: obfite i urozmaicone. Królowa potrzebuje go do składania jaj, a larwy do wzrostu. Z doświadczenia Antomas wynika, że im więcej białka dostają kolonie, tym szybciej i liczniej rosną: jeśli codziennie dbasz o formikarium i usuwasz resztki, lepiej dać za dużo niż za mało. Jeśli nie możesz często sprzątać, lepiej nie przekarmiać, bo gnijące jedzenie przynosi pleśń i roztocza. Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień:
- Thermobia domestica: mała i miękka ofiara, idealna przy zakładaniu kolonii i dla młodych kolonii.
- Skoczogonki, Sinella curviseta, i muszki owocowe: pewien hodowca opowiada, że jego kolonia uwielbiała muszki.
- Karaczany: karaczan dubia, Blaptica dubia, lub runner, Shelfordella lateralis, świeżo zabite i otwarte.
- Świerszcze, Acheta domesticus, pocięte na kawałki, dopóki kolonia jest mała.
- Mączniki, Tenebrio molitor, zawsze przecięte: całymi ta sama kolonia prawie się nie interesowała.
Lepiej otwarte. Dużo lepiej wykorzystują przeciętą ofiarę, z której piją soki i którą rozdzielają z ust do ust, niż całego owada o twardym pancerzu. Kupuj owady od pewnego dostawcy, bez insektycydów, i nie dodawaj do cukru suplementów, których nie znasz: pewien hodowca stracił setki małych robotnic, gdy wypróbował suplement z mocznikiem.
Woda: zawsze, w probówce z watą, oddzielnie od cukru.
Zimowanie
Jej ojczyzna ma prawdziwą zimę. Na nizinnych obszarach jej zasięgu średnia temperatura powietrza przez około cztery miesiące, od listopada do lutego, wynosi poniżej 10 °C, a przymrozki występują od grudnia do lutego. Pod ziemią, na głębokości gniazda, według naszych obliczeń gleba utrzymuje się w około 5-13 °C od połowy grudnia do początku marca, nie zamarzając.
W niewoli opinie są różne. Sklepy zwykle zalecają odpoczynek od listopada do marca w 15-18 °C. Są też hodowcy, którzy trzymali ją przez cały rok w cieple: autor najpełniejszego dziennika, jaki znaleźliśmy, w pierwszą zimę przeprowadził zimowanie w 14-15 °C, a w kolejnych latach już nie, i jego kolonie dalej rosły. Dlatego uważamy je za zalecane, ale nie niezbędne. W Antomas zalecamy łagodne zimowanie, bliższe jej prawdziwej zimie: około 3 miesięcy, od grudnia do lutego, w 10-15 °C, najlepiej w okolicach 12-14 °C.
- Stopniowe wejście. W listopadzie wyłącz ogrzewanie i zostaw kolonię na 2-3 tygodnie w 15-18 °C, zanim obniżysz temperaturę. Ogranicz białko.
- W czasie zimowania: zawsze woda, trochę cukru i prawie żadnego białka. Przeszkadzaj jak najmniej.
- Stopniowe wyjście w marcu, znów przez 15-18 °C, aż do powrotu do ciepłego gniazda. Wróć do białka, gdy tylko zobaczysz aktywność i czerw.
- Królowe z czerwiem i bardzo małe kolonie: w pierwszą zimę lepszy krótszy i łagodniejszy odpoczynek, 6-8 tygodni w okolicach 15 °C.
- Gdzie: zwykle sprawdzają się garaż, piwnica albo chłodziarka do wina; pokój bez ogrzewania czasem nie schładza się wystarczająco. Nie trzeba schodzić poniżej około 10 °C.
Wzrost i majory
Nie ma opublikowanych liczeń kolonii tego gatunku, a liczby podawane przez sklepy wahają się od stu do dziesięciu tysięcy robotnic. Najlepsze dane, jakie mamy, pochodzą z najpełniejszego dziennika hodowli, jaki znaleźliśmy, prowadzonego przez europejskiego hodowcę, który obserwował kolonię przez trzy lata:
- Pierwszy rok, powoli. Kolonia, która przyjechała z 4 robotnicami, miała ich około 36 po nieco ponad roku, po wpadce z matą grzewczą i po zimowaniu.
- Drugi rok, start. Przy około 50 robotnicach zaczęła przyspieszać: ponad 400 po dwudziestu miesiącach i, według jego szacunków, około 2000 po nieco ponad dwóch latach.
- Trzeci rok: około 5000 robotnic, również według szacunków.
To szacunki amatora, a nie liczenia, ale pokazują schemat: powolny start i wzrost, który gwałtownie przyspiesza od około 50 robotnic. Pierwsze majory pojawiły się w tej kolonii po czternastu miesiącach, jeszcze małe, gdy liczyła około 50 robotnic; z czasem są coraz większe.
Zachowanie i obserwacja
Płochliwa za młodu, obronna w dojrzałości. Hodowcy opisują ją jako mrówkę wrażliwą na światło: małe kolonie chowają się w najciemniejszym kącie, a królowa ucieka w cień, gdy tylko ją oświetlisz. Z latami zmienia charakter: w dużej kolonii dziesiątki średnich robotnic i majorów zbiegają się do wejścia, gdy tylko się im przeszkodzi, a setki trzymają przy nim straż.
Czysta i uporządkowana. Autor najpełniejszego dziennika opisuje ją jako gatunek bardzo czysty i higieniczny, co ułatwia utrzymanie formikarium.
Spektakl kolorów. Zwróć uwagę na przezroczyste gastry wypełniające się nektarem i na to, jak przekazują sobie pokarm z ust do ust. Z kolorowym nektarem zobaczysz ten podział gołym okiem.
Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich. Gdy gniazdo jest w ciemności, a arena w świetle, i obserwujesz je spokojnie, przyzwyczajają się do Twojej obecności.
Sygnały alarmowe:
- Czerw, który nie rozwija się w pełni sezonu: prawie zawsze brakuje ciepła lub białka.
- Czerw, który obumiera podczas zakładania kolonii: sprawdź wodę w probówce.
- Martwe robotnice przy źródle ciepła: w gnieździe jest za gorąco.
- Pleśń lub krople na ściankach: za dużo wilgoci albo zostały resztki.
Ucieczki i bariery
Jak przystało na Camponotus, wspina się po prawie każdej powierzchni, a sklepy ostrzegają, że wymaga więcej uwagi pod kątem ucieczek niż inne łatwe gatunki. W dziennikach hodowli jest wszystko: robotnica, która przeszła przez barierę z talku, i cała kolonia, która wyszła przez niezatkany otwór w arenie i zamieszkała w innym formikarium. W Antomas używamy przy nich oleju mineralnego:
- Ciągły pas oleju mineralnego w górnej części ścian areny. Odnawiaj go, gdy się zabrudzi.
- Dobrze dopasowana pokrywa i żadnego niezatkanego otworu: sprawdzaj połączenia, zatyczki i przejścia rurek.
- Nic, co mogłoby posłużyć za most do bariery.
- Twarde materiały: mrówki potrafią przegryźć miękkie materiały, takie jak beton komórkowy, i utorować sobie drogę.
Obsługa i bezpieczeństwo
Nie żądli: nie ma żądła. Gdy czuje się zaatakowana, gryzie (a ugryzienie majora daje się odczuć) i może pryskać kwasem mrówkowym, który lekko piecze w małej ranie. Nie ma się czym martwić, jeśli pracujesz spokojnie. Zawsze obchodź się z nią za pomocą narzędzi, miękkiego pędzelka lub miękkiej pęsety, nigdy rękami, żeby nie uszkodzić żadnej robotnicy, a zwłaszcza królowej. Jedna kolonia, jedna królowa: nie łącz królowych ani różnych kolonii. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.
Czego nie robić
- Dopuszczać, by w probówce królowej zabrakło wody.
- Trzymać jej zawsze w temperaturze pokojowej, bez źródła ciepła: prawie nie urośnie.
- Ogrzewać całego gniazda od spodu albo stale przekraczać około 32 °C.
- Moczyć całego gniazda albo dalej je nawilżać, gdy kolonia jest już duża.
- Podawać cukru na wacie lub w głębokich pojemnikach, w których mrówki się topią.
- Podawać ciągle tego samego owada albo całych i twardych ofiar małej kolonii.
- Zostawiać resztek jedzenia dłużej niż 24 godziny.
- Przenosić jej do formikarium za dużego jak na jej wielkość.
- Łączyć królowych lub kolonii albo brać jej w ręce.
Źródła naukowe
Ten opis powstał na podstawie literatury naukowej o Camponotus fedtschenkoi i jej rodzaju, w tym oryginalnego opisu Mayra i katalogów mrówek Azji Środkowej i Zachodniej, danych klimatycznych z jej obszaru występowania oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Główne źródła:
- Mayr, G. (1880). Die Ameisen Turkestan's, gesammelt von A. Fedtschenko. Tijdschrift voor Entomologie 23: 17–40. Niemiecko-łacińska wersja oryginalnego opisu w języku rosyjskim (Mayr, 1877). Skan w Internet Archive (otwarty dostęp)
- Emery, C. (1908). Beiträge zur Monographie der Formiciden des paläarktischen Faunengebietes (Hym.). Deutsche Entomologische Zeitschrift 1908: 165–205. PDF w ZOBODAT (otwarty dostęp)
- Radchenko, A. G. (1997). Review of ants of the subgenera Tanaemyrmex, Colobopsis, Myrmamblis, Myrmosericus, Orthonotomyrmex and Paramyrmamblis of the genus Camponotus in the Asian Palearctic [po rosyjsku]. Zoologicheskii Zhurnal 76: 806–815. Karta w AntCat
- Collingwood, C. & Heatwole, H. (2000). Ants from northwestern China (Hymenoptera, Formicidae). Psyche 103: 1–24. doi:10.1155/2000/97127
- Paknia, O., Radchenko, A., Alipanah, H. & Pfeiffer, M. (2008). A preliminary checklist of the ants (Hymenoptera: Formicidae) of Iran. Myrmecological News 11: 151–159. PDF w ZOBODAT (otwarty dostęp)
- Kiran, K. & Karaman, C. (2012). First annotated checklist of the ant fauna of Turkey (Hymenoptera: Formicidae). Zootaxa 3548: 1–38. doi:10.11646/zootaxa.3548.1.1
- Karaman, C. & Aktaç, N. (2013). Descriptions of four new species of Camponotus Mayr (Hymenoptera: Formicidae), with a key for the worker caste of the Camponotus of Turkey. Journal of the Kansas Entomological Society 86: 36–56. doi:10.2317/JKES120516.1
- Grebennikov, K. A. & Anikin, V. V. (2016). Ecology of the little-known ant species Camponotus fedtschenkoi Mayr, 1877 (Hymenoptera, Formicidae) in Bogdinsko-Baskunchakskii State Nature Reserve. Biology Bulletin 43: 1440–1443. doi:10.1134/S106235901610006X
- Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
- Feldhaar, H., Straka, J., Krischke, M., Berthold, K., Stoll, S., Mueller, M. J. & Gross, R. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
- Wernegreen, J. J., Kauppinen, S. N., Brady, S. G. & Ward, P. S. (2009). One nutritional symbiosis begat another: phylogenetic evidence that the ant tribe Camponotini acquired Blochmannia by tending sap-feeding insects. BMC Evolutionary Biology 9: 292. doi:10.1186/1471-2148-9-292
- Martinez, T. & Wheeler, D. E. (1994). Storage proteins in adult ants (Camponotus festinatus): roles in colony founding by queens and in larval rearing by workers. Journal of Insect Physiology 40: 723–729. doi:10.1016/0022-1910(94)90100-7
- LeBrun, E. G., Diebold, P. J., Orr, M. R. & Gilbert, L. E. (2015). Widespread chemical detoxification of alkaloid venom by formicine ants. Journal of Chemical Ecology 41: 884–895. doi:10.1007/s10886-015-0625-3
- Poziom trudności
- Początkujący
Hormigas preciosas con distintas coloraciones, y un amarillo particular.
Además, ver como su gáster (culo) se tiñe en base al color del néctar es muy chulo.

