Camponotus sylvaticus: królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Camponotus sylvaticus: królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas

Camponotus sylvaticus

4,49 €
Brutto

Gdy słońce zachodzi nad śródziemnomorskimi łąkami, zaczyna się jej zmiana. Camponotus sylvaticus, opisana w 1792 roku na podstawie jednej królowej, to wielka iberyjska gmachówka nocy: ciemna, lśniąca głowa i odwłok, rudawy tułów i robotnice różnej wielkości, które wspinają się na sosny, by doić mszyce, i bronią swoich stad do ostatniego ugryzienia. „Matka” C. barbaricus, która była jej podgatunkiem, łączy prostą hodowlę, zimowanie i nocny spektakl, którego prawie nikt nie widział w naturze. Idealna na start. Królowe założycielki z czerwiem. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.

Kolonia

 

Poziom trudności: 1/5 – Początkujący

Duża iberyjska Camponotus z nocnej zmiany: ciemna, błyszcząca głowa i gaster, rdzawobrązowy tułów i robotnice różnej wielkości, które po zmroku wychodzą doglądać swoich mszyc. Królowe założycielki z czerwiem; jedna królowa w kolonii i zakładanie klaustralne. Załóż kolonię w Qbik Wild, a potem przenieś ją do serii Alpha; 24-28 °C, raczej suche gniazdo, woda w probówce, cukier zawsze w poidełku i dużo białka. Zimowanie przez 3-4 miesiące w 8-13 °C, nigdy poniżej zera. Biega i się wspina: pas z oleju mineralnego lub talku trzyma ją w ryzach. Nie ma żądła, więc nie żądli.

Camponotus sylvaticus (Olivier, 1792) to duża, polimorficzna gmachówka z zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, z robotnicami różnej wielkości i niemal całkowicie nocnym trybem życia. Kiedy słońce praży kamienie na łąkach i w zaroślach, kolonia czeka pod ziemią; gdy gaśnie światło, robotnice wspinają się na rośliny w poszukiwaniu mszyc, nektaru i owadów. To jedna z najpospolitszych Camponotus na Półwyspie Iberyjskim, a jednak mało kto widział ją przy pracy: pracuje, kiedy śpimy.

W Antomas uważamy ją za doskonałą na początek: odporna, spokojna, łatwa w karmieniu i z rocznym cyklem, który pasuje do domu w naszym klimacie. W tym poradniku oddzielamy to, co mówi nauka, to, co opowiadają inni hodowcy, i to, co zalecamy w Antomas.

Biologia

Opisana w czasie rewolucji francuskiej na podstawie jednej królowej

Jej naukowa historia zaczyna się w 1792 roku, w którym Francja ogłosiła republikę. Przyrodnik Guillaume-Antoine Olivier opisał ją jako Formica sylvatica w Encyclopédie méthodique, i to na podstawie bardzo skromnego materiału: według światowego katalogu mrówek AntCat opis oparto na jednej królowej, zebranej w lasach południowej Francji. Ten okaz typowy przechowuje się w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu.

Później trafiła do Camponotus, rodzaju gmachówek, a w 1925 roku włoski myrmekolog Carlo Emery umieścił ją w podrodzaju Tanaemyrmex, w którym pozostaje do dziś: Camponotus (Tanaemyrmex) sylvaticus.

„Leśna”, która woli łąkę

Sylvaticus znaczy po łacinie „leśny” lub „dziki”, od lasów, w których znaleziono królową Oliviera. Ale mrówka jest mniej leśna, niż sugeruje jej nazwa. Na półwyspie żyje przede wszystkim na łąkach, w zaroślach, na polanach i skrajach lasów, w miejscach nasłonecznionych i raczej suchych, a gniazduje niemal zawsze pod kamieniami, w ziemi lub w martwym drewnie. Notowano ją do wysokości około 1250 m n.p.m. Kto podniesie płaski kamień na nasłonecznionej skarpie, może znaleźć pod nim komorę pełną dużych, lśniących robotnic z rudawym tułowiem; tego, czego prawie nigdy nie zobaczy, to tych robotnic spacerujących w pełnym słońcu.

Mrówka z nocnej zmiany

Podstawowe badanie jej życia na wolności opublikowali w 1988 roku ekolodzy Javier Retana, Xim Cerdá i ich współpracownicy, którzy obserwowali ją na łące na wybrzeżu Katalonii. Ich wniosek był jasny: C. sylvaticus jest zmierzchowa i nocna. Robotnice wychodzą późnym popołudniem, pracują przez całą noc i wycofują się wczesnym rankiem; w dzień niezwykle rzadko widać je żerujące na ziemi.

Zmianę uruchamia nie ciepło, lecz światło: według badania natężenie światła jest głównym czynnikiem wyznaczającym początek i koniec aktywności. Temperatura wyznacza tylko ramy, bo robotnice obserwowano przy żerowaniu w zakresie 14-29 °C.

I nie wszystkie mają ten sam grafik. Te, które doglądają mszyc, mogą spędzać cały dzień na roślinach, przy swoich „stadach”, podczas gdy większość zbieraczek wraca rano do gniazda. Dla mszyc to całodobowa ochrona bez przerwy.

Kiedy ciepło rozdziela zmiany

Dlaczego tak duża mrówka wybiera noc? W lipcu średnie maksymalne temperatury powietrza wynoszą w dużej części jej zasięgu około 32-36 °C, a gleba w słońcu nagrzewa się znacznie bardziej. Ten sam zespół ekologów wykazał, że w śródziemnomorskich zespołach mrówek temperatura rozdziela czas i przestrzeń: jedne gatunki wykorzystują południowy upał, inne chłodniejsze godziny, a ciepło potrafi nawet zaburzyć hierarchie dominacji między gatunkami. To badania całych zespołów, nie konkretnie C. sylvaticus, ale naszym zdaniem zamiast walczyć o pełne słońce z gatunkami ciepłolubnymi, takimi jak pustynna Cataglyphis velox, zajmuje zmianę, którą one zostawiają wolną. Jej iberyjska krewna C. pilicornis, z tego samego podrodzaju, również jest zmierzchowa i nocna.

Hodowczyni mszyc

Retana i jego współpracownicy opisali też jej dietę, a ta jest bardzo słodka: opiera się przede wszystkim na spadzi mszyc, słodkiej cieczy, którą wydalają, wysysając sok roślin, uzupełnionej nektarem. To trofobioza: mszyce dostarczają cukru, a mrówki chronią je przed drapieżnikami i parazytoidami. Ten układ jest tak stary, że wiele mszyc związanych z mrówkami nie wyrzuca już kropli daleko, tylko zatrzymuje ją na końcu odwłoka, żeby robotnica mogła ją zebrać (Stadler i Dixon 2005).

Tej spiżarni broni zębami. Na tej samej łące zespół badał też C. cruentatus (Alsina i in. 1988) i opisał C. sylvaticus jako mrówkę bardzo agresywną wobec swoich źródeł spadzi: dwie pobliskie sosny pinie były zajęte przez cały rok przez robotnice z dwóch kolonii sylvaticus i nigdy nie widziano tam innego gatunku. Praca nocą i późny początek sezonu oszczędzają jej starć z sąsiadką, ale w lipcu i sierpniu każde spotkanie kończyło się walką i często widziano robotnice cruentatus z głowami sylvaticus wciąż uczepionymi ich nóg i czułków. W połowie sierpnia sosna, którą wcześniej eksploatowała cruentatus, należała prawie w całości do sylvaticus, choć autorzy nie mogli stwierdzić z pewnością, że ją podbiła.

Spadź jest jednak bardzo uboga w azot. Camponotus rekompensują to dzięki wewnętrznej sojuszniczce, bakterii Blochmannia, która żyje w wyspecjalizowanych komórkach jelita i przechodzi z królowej na córki przez jaja. U północnoamerykańskiej C. floridanus wykazano, że poprawia odżywienie mrówki, zwłaszcza gdy w jej diecie brakuje niezbędnych aminokwasów (Feldhaar i in. 2007). Nie zastępuje jednak owadów: larwy nadal potrzebują ich do wzrostu.

„Matka” C. barbaricus

C. sylvaticus należy do podrodzaju Tanaemyrmex, „grupy maculatus” w ujęciu Gómeza i Espadalera z Hormigas ibéricas: błyszczący oskórek, jak świeżo polakierowany, gaster z bardzo nielicznymi włoskami i nadustek, przednia płytka głowy, z prostokątnym płatem. Na półwyspie tworzą ją też C. pilicornis, C. aethiops i jej najbliższa krewna, C. barbaricus.

W 1905 roku Emery opisał barbaricus jako podgatunek innej mrówki, C. maculatus, na podstawie okazów z południa półwyspu. Kilka lat później on sam (1920) i szwajcarski entomolog Felix Santschi (1921) traktowali ją jako podgatunek C. sylvaticus: przez pewien czas była tylko południową formą naszego gatunku. Dziś to ważny gatunek, z własnymi podgatunkami w Afryce Północnej, choć Gómez i Espadaler zaznaczają, że granica między nimi nie jest do końca wyjaśniona. „Córkę” możesz poznać w naszym poradniku Camponotus barbaricus.

Nie należy mylić tego pokrewieństwa z innym. Camponotus cruentatus i Camponotus micans, dwie pozostałe duże iberyjskie Camponotus z naszego katalogu, należą do podrodzaju Myrmosericus, matowego i z aksamitnym gastrem. Sylvaticus lśni jak woskowany mebel; one wyglądają, jakby były ubrane w aksamit.

Kiedy sylvaticus sięgała aż do Morza Czerwonego

W XIX wieku nazwa obejmowała znacznie więcej niż dziś. W 1877 roku Emery podawał jako sylvaticus mrówki z Adenu, Erytrei, Przesmyku Sueskiego i Afryki Północnej i przypisywał jej zasięg obejmujący „południe Europy, północ Afryki i część Azji”: szeroka nazwa dla zbioru dużych, błyszczących mrówek z rudawym tułowiem, bardzo do siebie podobnych. Z czasem te populacje wydzielono jako inne gatunki, a historia barbaricus wpisuje się w ten sam proces rozdrabniania zbyt pojemnej nazwy. Wewnętrzna klasyfikacja Camponotus, rodzaju liczącego ponad tysiąc gatunków, została w ostatniej dekadzie gruntownie zrewidowana na podstawie danych genetycznych, a ta grupa może jeszcze przynieść niespodzianki.

Mrówka zachodniej części basenu Morza Śródziemnego

Dziś to mrówka zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, z centrum na Półwyspie Iberyjskim i w południowej Francji. W GBIF, wielkiej światowej bazie danych o bioróżnorodności, ma ponad 1400 rekordów, w większości z Hiszpanii, a następnie z Francji i Portugalii. Na półwyspie jest liczna zwłaszcza we wschodniej połowie i na południu, od wybrzeża Morza Śródziemnego i doliny Ebro po środek kraju i Andaluzję, a także na południu Portugalii; są też dawne doniesienia z wybrzeża Galicji. We Francji zajmuje pas śródziemnomorski. Jej obecność w Afryce Północnej nie jest pewna, bo pojedyncze rekordy mogą dotyczyć C. barbaricus, i nie potwierdzono jej też na Balearach.

Śródziemnomorska zima w cieniu kamienia

Jej klimat jest śródziemnomorski: gorące i suche lata oraz łagodne zimy na wybrzeżu i na południu, a chłodniejsze w głębi lądu. Od grudnia do lutego średnia temperatura powietrza pozostaje poniżej 14 °C nawet w najcieplejszych nizinach, gdzie wynosi około 11-12 °C, a w głębi lądu spada do 6-8 °C, z przymrozkami. W porównaniu z jej zakresem aktywności, 14-29 °C, rachunek jest prosty: w naturze spędza około trzech miesięcy w roku, a w głębi lądu czterech, prawie bez aktywności, schowana pod kamieniem, gdzie gleba łagodzi przymrozki. To zimę tę naśladujemy w niewoli dzięki zimowaniu.

Loty godowe o zmierzchu w lecie

Wierna swoim zwyczajom, lata także nocą. Według zapisków hodowców loty godowe odbywają się od czerwca do sierpnia, zależnie od regionu i wysokości. Zaczynają się o zmierzchu i powtarzają przez kilka dni z rzędu: w głębi półwyspu pewien hodowca widział wylatujące królowe i samce między 20:30 a 21:30 przez trzy lub cztery wieczory. W najgorętszych rejonach obserwowano też loty o świcie. Następnego ranka królowe, już bez skrzydeł, pojawiają się pod małymi kamieniami, świeżo zadomowione w komorze, w której założą kolonię.

Jedna królowa w kolonii

Wszystkie źródła hodowców są zgodne, że jest monoginiczna, z jedną królową w kolonii, i nie znaleźliśmy żadnego przypadku kolonii z kilkoma. Pasuje to do tego, co wiadomo o mrówkach palearktycznych: w analizie 149 gatunków Boulay i współpracownicy (2014) doszli do wniosku, że posiadanie jednej królowej jest stanem pierwotnym, a kolonie z kilkoma królowymi wiążą się z bardzo dużymi koloniami i zakładaniem zależnym.

Zakładanie jest klaustralne: królowa zamyka się i sama wychowuje pierwsze robotnice, nie wychodząc po pokarm, zużywając zapasy tłuszczu i mięśnie lotne, których już nie potrzebuje. Dlatego królowe gatunków klaustralnych są duże i przystępują do lotu bardzo obciążone tłuszczem (Keller i Passera 1989). Pierwsze robotnice, nanitki, są małe. Stąd praktyczna zasada: nigdy nie łącz królowych. Zestresowane królowe wydzielają dużo kwasu mrówkowego, a na forach opowiada się, że kilka zamkniętych w jednej probówce może się udusić.

Bez żądła, ale z chemią

Jak wszystkie Formicinae, podrodzina Camponotus, nie ma żądła. Ma za to acidopor, otworek na końcu gastra, przez który rozpyla kwas mrówkowy: gdy czuje się zagrożona, gryzie, podgina gaster do przodu i strzela. Pająka naprawdę piecze; człowieka prawie wcale. A kwas to nie tylko broń. W 2020 roku wykazano u C. floridanus i innych Formicinae, że te mrówki połykają własny kwas podczas czyszczenia się, by utrzymać silnie kwaśne wole, zbiornik, w którym przechowują pokarm przekazywany z ust do ust, i w ten sposób hamować rozwój drobnoustrojów (Tragust i in. 2020). Jeśli zobaczysz robotnicę zwiniętą w kłębek, z otworem gębowym przy końcu gastra, właśnie przyjmuje swoją dawkę środka dezynfekującego.

Rozmiar i morfologia

To duża i wyraźnie polimorficzna Camponotus: w dojrzałej kolonii żyją razem robotnice małe, średnie i duże, czyli majory, o znacznie szerszej głowie. Cechy jej podrodzaju podsumowują García (2025), za Cagniantem (1996), oraz Gómez i Espadaler.

  • Ubarwienie. Głowa i gaster ciemne, prawie czarne; mezosoma, czyli tułów mrówek, od czerwonej po ciemnordzawobrązową, a nogi rudawe. Taki wzór widzimy w naszych koloniach.
  • Połysk. Oskórek gładki i błyszczący, bez matowego wyglądu Myrmosericus, a gaster prawie bez pubescencji, czyli przylegających włosków, które u innych gatunków pokrywają go jak filc.
  • Głowa. Nadustek z prostokątnym płatem i żuwaczki z 7-8 zębami. Majory mają dużą, szeroką głowę z mocnymi żuwaczkami.
  • Owłosienie twarzy. Niewiele odstających włosków albo żadnych na brzegach policzków (gen) i przedplecza.
  • Królowa i samiec. Królowa jest wyraźnie większa od robotnic, z masywnym tułowiem założycielek. Samiec, uskrzydlony i mniejszy, pojawia się tylko w dojrzałych koloniach.

Wymiary

Trzeba być szczerym: żadne dostępne źródło nie podaje wymiarów poszczególnych kast C. sylvaticus, a liczby ze sklepów i forów tak bardzo się różnią, że wolimy ich nie powtarzać. Możemy natomiast stwierdzić, że w jej podrodzaju, Tanaemyrmex, największe robotnice mogą przekraczać centymetr (García 2025). Pierwsze robotnice kolonii są najmniejsze, a średni rozmiar rośnie z każdym pokoleniem.

Jak odróżnić ją od podobnych gatunków?

Na półwyspie żyje kilka dużych Camponotus z rudawym tułowiem i często się je myli, także na forach. Według klucza Gómeza i Espadalera:

  • C. barbaricus. Mezosoma od rudawej po pomarańczową i bardzo wyraźna podłużna bruzda na goleni tylnej nogi. Ponieważ przez lata były tym samym taksonem, do ich rozróżnienia potrzebna jest lupa.
  • C. pilicornis. Odstające włoski na policzkach, a głowa, mezosoma i czasem nasada gastra pomarańczowe. Klucz radzi sprawdzać to u małych robotnic.
  • C. cruentatus i C. micans. Matowe i z gastrem pokrytym włoskami: cruentatus z rudawą nasadą gastra; micans czarna, ze srebrnymi lub złotymi refleksami.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 1/5 – Początkujący

W Antomas klasyfikujemy ją jako 1/5 – Początkujący. Wybacza drobne błędy i wiele uczy:

  • Zadowala się temperaturą domową i suchym gniazdem, bez specjalnego sprzętu.
  • Je wszystko: słodkie płyny i bardzo różne owady.
  • Jest spokojna w gnieździe, nie ma żądła, a jej ugryzienie jest słabe.
  • Ma prosty cykl roczny: aktywna od wiosny do jesieni, a zimą w zimowaniu.

Wymaga tylko cierpliwości w pierwszych dwóch latach, które są powolne, i dobrej bariery, bo jej robotnice są szybkie. W zamian będziesz mieć jedną z najefektowniejszych Camponotus w Europie i nocne widowisko, które w naturze widziało niewielu.

Królowa przyjeżdża: pierwsze miesiące w probówce

W Antomas sprzedajemy ją jako królową założycielkę z czerwiem: zapłodnioną królową w probówce, z wodą za watą i pierwszym czerwiem, którym mogą być jaja, larwy lub poczwarki, zależnie od momentu.

  • Ciemność i spokój. Postaw probówkę w ciemnym, spokojnym miejscu bez drgań, w 24-28 °C. Według hodowców królowa tego gatunku potrzebuje w czasie zakładania kolonii dużo spokoju: zestresowana może zjeść jaja. Jeśli zobaczysz, że podgryza watę, osłoń probówkę od światła i zostaw ją na kilka dni w spokoju.
  • Woda. Od czasu do czasu sprawdzaj, czy w zbiorniku jest jeszcze woda. Jeśli się skończy albo probówka bardzo się zabrudzi, przenieś królową do nowej probówki przez przesypanie.
  • Pokarm. Sama królowa nie musi jeść, choć możesz jej podać kropelkę bardzo rozcieńczonej wody z miodem na kawałku folii aluminiowej, nigdy na wacie. Gdy pojawią się pierwsze robotnice, zacznij od słodkich płynów i kawałków owadów raz lub dwa razy w tygodniu, usuwając resztki następnego dnia.
  • Cierpliwość. Od jaja do robotnicy mija 6-12 tygodni, zależnie od temperatury. Niektóre opisy mówią o miesiącu, ale u Camponotus trwa to zwykle dłużej.

Możesz ją delikatnie oglądać; w tych tygodniach lepiej unikać częstego przenoszenia jej i stawiania obok głośnika czy pralki.

Temperatura: letnie ciepło, chłodne noce

Od wiosny do jesieni zalecamy w gnieździe 24-28 °C. Hodowcy trzymają ją w 25-30 °C i zgodnie twierdzą, że ciepło przyspiesza rozwój, choć latem dobrze radzi sobie w temperaturze domowej; przy mniejszym cieple po prostu rośnie wolniej.

  • Ciepło z jednej strony: w razie potrzeby kabel lub mata grzewcza z termostatem z boku gniazda, żeby kolonia mogła wybrać, gdzie złożyć czerw.
  • Bez bezpośredniego słońca i kaloryferów: gniazdo w słońcu przegrzewa się w kilka minut.
  • Chłodniejsze noce nie są problemem: w naturze pracuje w zakresie 14-29 °C.

Wilgotność: raczej suche gniazdo

Według hodowców bardzo dobrze znosi suchość, a nadmiar wilgoci jej szkodzi. W Antomas zalecamy gniazdo raczej suche, z jednym nieco wilgotnym miejscem, do którego kolonia może przenieść czerw, i suchą arenę.

  • Woda do picia, zawsze: probówka z wodą i watą na arenie.
  • Jeśli pojawia się skroplona para, pleśń lub roztocza, wilgoci jest za dużo.
  • Jeśli czerw gromadzi się przy wilgotnym miejscu, wilgoci jest trochę za mało.

Światło: wystarczy ciemna strefa gniazda i oświetlona arena, z normalnym cyklem dnia i nocy. Gatunkowi, którego grafik wyznacza światło, to właśnie jest potrzebne.

Z probówki do Qbik Wild, a potem do serii Alpha

Z tym gatunkiem idziemy drogą w dwóch etapach.

Najpierw zakładanie kolonii w gipsie. Gdy królowa będzie mieć pierwsze 5-10 robotnic, przenieś ją do Qbik Wild One P 1C od Anthouse, ze średnimi korytarzami. Gips zatrzymuje trochę wilgoci i łagodzi zmiany, co jest idealne dla małej kolonii; ponieważ C. sylvaticus woli suche warunki, nawilżaj go z umiarem.

Jeśli zrobi się dla niej za mały, zanim przyjdzie czas na kolejny krok, Qbik Wild Duo P 2C daje jej drugą komorę z tego samego materiału:

Potem do serii Alpha. Przy kilkudziesięciu robotnicach lub więcej przenieś ją do QBIK ONE, a później do QBIK DUO. Są modułowe i raczej suche, z wilgocią w probówkach, co temu gatunkowi bardzo odpowiada. A ponieważ dobrze pielęgnowana kolonia może się mocno rozrosnąć, moduły wychodzą taniej i ważą mniej niż duży blok gipsu.

Rozbudowuj, gdy gniazdo zrobi się dla nich za małe, i nie wcześniej: w ogromnym gnieździe dla małej kolonii puste komory kończą jako śmietniki. Uzupełnij instalację o:

  • Suchą arenę z piaskiem, płaskim kamieniem i gałązką do wspinania, z dala od bariery.
  • Barierę z oleju mineralnego lub talku w górnej części ścianek.
  • Probówkę z wodą i watą, zawsze z wodą.
  • Poidełko na słodkie płyny, nigdy na wacie.

Przeprowadzka przez przesypanie

W Antomas przenosimy kolonie przez przesypanie, nie czekając, aż same zdecydują się na przeprowadzkę:

  1. Przygotuj wcześniej nowe gniazdo, z założoną barierą i probówką z wodą.
  2. Pracuj nad tacą w jasnym kolorze: przy tym, jak szybko biegają, lepiej dmuchać na zimne.
  3. Otwórz probówkę lub stare gniazdo na arenie, przy wejściu do nowego, i delikatnie wysyp królową, robotnice i czerw, pomagając maruderom miękkim pędzelkiem.
  4. Zostaw strefę gniazda w ciemności: w ciągu kilku godzin przeniosą do środka cały czerw.

Jeśli możesz, rób to w dzień, kiedy kolonia jest mniej aktywna i trzyma się w gnieździe.

Karmienie: menu dla hodowczyni mszyc

Cukier zawsze dostępny. W naturze żyje przede wszystkim ze spadzi mszyc i innych owadów wysysających soki roślin oraz z nektaru, więc w domu cukru nie może jej nigdy zabraknąć. Podawaj go zawsze w poidełku, tradycyjnym lub domowym, w którym kropla jest „rozlana” i łatwo dostępna, i nigdy na wacie, która pleśnieje i szybko psuje płyn. Urozmaicaj cukry: w Antomas dajemy nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 dni w tygodniu, a inny nektar lub słodki płyn 1-2 dni. Jeśli chcesz, dodaj do nektaru trochę białka.

Białko: im więcej, tym lepiej. To ono sprawia, że kolonia rośnie: według najpełniejszego poradnika hodowców tego gatunku po pierwszych dwóch latach pożera „ogromne ilości owadów”. Podawaj je co najmniej 2-3 razy w tygodniu, a w miarę wzrostu kolonii częściej. Jeśli zaglądasz codziennie i usuwasz resztki, lepiej przesadzić z hojnością: przy nadmiarze pokarmu kolonia odbiera sygnał, że zasobów jest dużo, i odpowiada, wychowując więcej robotnic i szybciej. Jeśli nie będziesz mógł często sprzątać, nie przesadzaj, bo to, co zostanie, gnije i sprowadza pleśń i roztocza.

  • Zmieniaj ofiarę co tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego. Dla małych kolonii termofilka, Thermobia domestica, to ofiara o idealnym rozmiarze. Dla dużych świerszcz, Acheta domesticus, karaczany dubia, Blaptica dubia, Shelfordella lateralis albo muchy.
  • Na początku martwe i rozcięte: robotnice młodej kolonii są ostrożne. Duże kolonie bez problemu polują na małe żywe ofiary.
  • O zmierzchu: zostaw białko, gdy zaczynają wychodzić, i usuń resztki następnego ranka. To zresztą najlepszy sposób, żeby zobaczyć, jak polują.
  • Owady ze sprawdzonego źródła, nigdy zbierane tam, gdzie używa się środków owadobójczych.

Woda: zawsze dostępna, w probówce z watą na arenie.

Wzrost: dwa lata cierpliwości, a potem przyspieszenie

Jak wiele europejskich Camponotus, startuje powoli. Hodowcy są zgodni, że pierwsze dwa lata są powolne, z niewieloma robotnicami i skromnym składaniem jaj. Potem, gdy kolonia się ustabilizuje, królowa składa znacznie więcej jaj, a wzrost widać z miesiąca na miesiąc. Nie ma danych naukowych o wielkości jej kolonii, a to, co krąży w sklepach i na forach, waha się od kilkuset do kilku tysięcy robotnic. Z naszego doświadczenia wynika, że dobrze karmiona kolonia, która co zimę przechodzi zimowanie, może stać się bardzo liczna. Majory nie pojawiają się od początku: nie ma opublikowanych danych, kiedy pojawiają się u tego gatunku, ale u innych Camponotus hodowcy zwykle widzą je, gdy kolonia liczy już sporo dziesiątek robotnic.

Zimowanie: chłodna i długa zima

To mrówka klimatu śródziemnomorskiego, z prawdziwymi zimami, i w Antomas zalecamy uszanować jej zimowanie, czyli zimowy spoczynek mrówek. W tych miesiącach królowa przestaje składać jaja, larwy wstrzymują rozwój, a kolonia prawie nie wychodzi. To zupełnie normalne.

  • Kiedy: od listopada lub grudnia do lutego, przez 3-4 miesiące.
  • W jakiej temperaturze: 8-13 °C i nigdy poniżej zera. To zalecenie Antomas, zgodne z hodowcami, którzy radzą zejść poniżej około 13 °C, nie dopuszczając do mrozu, i z zimą w jej zasięgu.
  • Stopniowo: obniżaj temperaturę przez 2-3 tygodnie pod koniec jesieni i tak samo podnoś ją pod koniec zimy. Żadnego przechodzenia z dnia na dzień z 26 °C do lodówki.
  • Gdzie: chłodny pokój, garaż, w którym nie zamarza, albo chłodziarka do wina ustawiona na tę temperaturę.
  • W tym czasie: woda zawsze dostępna i trochę cukru w poidełku; białka mało albo wcale.
  • Nie przyspieszaj wiosny: ogrzewanie w środku zimy albo skracanie zimowania, bo „wygląda na to, że nic nie robią”, to jeden z błędów najczęściej powtarzanych na forach.

Po jego zakończeniu znów podawaj białko, gdy tylko zobaczysz aktywność: królowa wznawia składanie jaj, a larwy, które przezimowały, wracają do rozwoju.

Szybkie i wspinające się: ucieczki

Jeśli coś zaskakuje u C. sylvaticus, to szybkość jej robotnic. Hodowcy ostrzegają, że jest bardzo szybka i że przy karmieniu trzeba uważać, a jak wszystkie Camponotus bez problemu wspina się po szkle i plastiku. Z dobrą barierą nie sprawia kłopotów:

  • Wąski, ciągły pas oleju mineralnego lub talku w górnej części ścianek areny, odnawiany, gdy tylko zbierze się na nim kurz lub resztki.
  • Dobrze dopasowana pokrywa jako druga linia obrony oraz sprawdzone połączenia i zatyczki.
  • Nic, co mogłoby posłużyć za most do bariery, ani gałązki, ani kamienie.
  • Wszystko w swoim czasie: sprzątaj w dzień, kiedy kolonia trzyma się w gnieździe; zostawiając pokarm o zmierzchu, otwieraj tylko tyle, ile trzeba, i od razu zamykaj.

Czy gryzie? Obsługa bez strachu

C. sylvaticus nie stanowi żadnego zagrożenia dla ludzi. Nie ma żądła, więc nie żądli. Jeśli ją niepokoisz, może ugryźć, ale jej ugryzienie jest słabe, a kwas mrówkowy co najwyżej lekko zaswędzi, jeśli trafi na drobną rankę. Gdyby ktoś brał dużo mrówek do ręki, kwas mógłby mu zostawić jakiś odcisk, ale to przesada: zdarza się to bardzo rzadko. Mimo to przenoś je narzędziami entomologicznymi, takimi jak miękki pędzelek czy miękka pęseta, a nie palcami: nie dla Twojego dobra, tylko dla ich. Nie łącz różnych kolonii, bo walczą, i nigdy nie wypuszczaj na wolność kolonii wyhodowanej w domu.

Obserwacja nocą

W Antomas uważamy, że mrówki są po to, żeby się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. U tego gatunku najlepszy moment to zmierzch: wtedy robotnice wychodzą na arenę, patrolują jej brzegi i przekazują sobie krople cukru z ust do ust. Do oglądania wystarczy przyćmione światło w pokoju, a do Twojej obecności szybko się przyzwyczajają. Jeśli w pełni sezonu czerw się nie rozwija, zwykle brakuje białka lub ciepła; w czasie zimowania natomiast nieruchoma kolonia to norma.

Czego nie robić

  • Łączyć kilku królowych w probówce lub w gnieździe.
  • Moczyć całego gniazda albo podłoża areny: lubi suche warunki.
  • Podawać cukru na wacie albo pozwolić, by poidełko wyschło.
  • Dawać ciągle tego samego owada albo zostawiać niesprzątnięte resztki.
  • Pomijać zimowanie, przyspieszać jego koniec ciepłem albo zaczynać je gwałtownie; i nigdy nie schodzić poniżej 0 °C.
  • Przenosić małej kolonii do ogromnego formikarium.
  • Zaniedbywać barierę: przy tym, jak są szybkie, wystarczy szczelina.
  • Stawiać gniazda w słońcu, brać ich do ręki albo łączyć różnych kolonii.

Źródła naukowe

Ten poradnik opracowano na podstawie literatury naukowej o Camponotus sylvaticus, jej podrodzaju i mrówkach śródziemnomorskich, danych o rozmieszczeniu i klimacie jej zasięgu oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Dane o aktywności i diecie pochodzą z badań terenowych Retany, Cerdy, Alsiny i Boscha (1988) w Acta Oecologica, dane o rywalizacji z C. cruentatus z pracy Alsiny, Cerdy, Retany i Boscha (1988) w Miscel·lània Zoològica, a cechy podrodzaju z pracy Garcíi (2025) w Arquivos Entomolóxicos oraz z Hormigas ibéricas Gómeza i Espadalera. Najważniejsze źródła:

  1. Cagniant, H. (1996). Les Camponotus du Maroc (Hymenoptera: Formicidae): clé et catalogue des espèces. Annales de la Société entomologique de France (N.S.) 32: 87–100. doi:10.1080/21686351.1996.12278857
  2. Ward, P. S. & Boudinot, B. E. (2021). Grappling with homoplasy: taxonomic refinements and reassignments in the ant genera Camponotus and Colobopsis (Hymenoptera: Formicidae). Arthropod Systematics & Phylogeny 79: 37–56. doi:10.3897/asp.79.e66978
  3. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  4. Janicki, J., Narula, N., Ziegler, M., Guénard, B. & Economo, E. P. (2016). Visualizing and interacting with large-volume biodiversity data using client–server web-mapping applications: the design and implementation of antmaps.org. Ecological Informatics 32: 185–193. doi:10.1016/j.ecoinf.2016.02.006
  5. Cerdá, X., Retana, J. & Cros, S. (1997). Thermal disruption of transitive hierarchies in Mediterranean ant communities. Journal of Animal Ecology 66: 363–374. doi:10.2307/5982
  6. Cerdá, X., Retana, J. & Manzaneda, A. (1998). The role of competition by dominants and temperature in the foraging of subordinate species in Mediterranean ant communities. Oecologia 117: 404–412. doi:10.1007/s004420050674
  7. Retana, J. & Cerdá, X. (2000). Patterns of diversity and composition of Mediterranean ground ant communities tracking spatial and temporal variability in the thermal environment. Oecologia 123: 436–444. doi:10.1007/s004420051031
  8. Stadler, B. & Dixon, A. F. G. (2005). Ecology and evolution of aphid-ant interactions. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 36: 345–372. doi:10.1146/annurev.ecolsys.36.091704.175531
  9. Feldhaar, H., Straka, J., Krischke, M., Berthold, K., Stoll, S., Mueller, M. J. & Gross, R. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
  10. Boulay, R., Arnan, X., Cerdá, X. & Retana, J. (2014). The ecological benefits of larger colony size may promote polygyny in ants. Journal of Evolutionary Biology 27: 2856–2863. doi:10.1111/jeb.12515
  11. Keller, L. & Passera, L. (1989). Size and fat content of gynes in relation to the mode of colony founding in ants (Hymenoptera; Formicidae). Oecologia 80: 236–240. doi:10.1007/BF00380157
  12. Tragust, S., Herrmann, C., Häfner, J., Braasch, R., Tilgen, C., Hoock, M., Milidakis, M. A., Gross, R. & Feldhaar, H. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
Poziom trudności
Początkujący
Brak opinii
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również: