Sinella cf. curviseta – skoczogonki
Zdobycz, dla której wyewoluowały żuwaczki-pułapki. Sinella cf. curviseta to skoczogonek ściółki mierzący zaledwie 2 mm, jasny, miękki i uzbrojony w furkę, która przy najlżejszym dotknięciu wyrzuca go w powietrze: podstawa diety Strumigenys i idealna zdobycz dla maleńkich łowczyń oraz kolonii założycielskich małych gatunków. Pracuje też jako ekipa sprzątająca: w gipsowych gniazdach i wilgotnych terrariach zjada pleśń i resztki, zanim się rozprzestrzenią. Te, których mrówki nie upolują, żyją dalej i nie gniją. Łatwe w utrzymaniu i rozmnażaniu na gipsie, przy wilgoci i odrobinie drożdży. W sprzedaży 1 pojemnik. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Zastosowanie: żywy pokarm dla maleńkich mrówek i fauna sprzątająca do wilgotnych gniazd i terrariów
Wielkość: do około 2 mm, ciało jasne i miękkie. Do czego służą: żywa zdobycz dla mrówek polujących na maleńkie ofiary, takich jak Strumigenys, oraz ekipa sprzątająca w gipsowych gniazdach i wilgotnych terrariach, gdzie zjadają pleśń i resztki. Jak je przechowywać: zamknięty pojemnik, podłoże wilgotne, ale bez stojącej wody, 18-26 °C i nigdy w lodówce; kilka granulek suszonych drożdży piekarskich co tydzień. Jak je podawać: żywe, strząsając kawałek podłoża albo przenosząc je wilgotnym pędzelkiem na arenę. Czy można je rozmnażać? Tak, i to łatwo: gips z węglem, wysoka wilgotność i drożdże.
Sinella curviseta Brook, 1882 to skoczogonek z rodziny Entomobryidae, jeden z najszerzej rozprzestrzenionych na półkuli północnej i gatunek laboratoryjny: wykorzystuje się go w ekologii gleby i w testach toksyczności, a jego genom został zsekwencjonowany (Zhang i in., 2019). Skoczogonki (gromada Collembola) to bezskrzydłe sześcionogi, spokrewnione z owadami, ale do nich nienależące, i prawie wszystkie mają pod odwłokiem widełki skokowe (furkę): złożony wyrostek, który po zwolnieniu wyrzuca je w powietrze jednym skokiem.
Sprzedajemy go jako Sinella cf. curviseta. Skrót «cf.» (od łacińskiego confer, «porównaj») oznacza, że zwierzę odpowiada S. curviseta, ale oznaczenie nie zostało potwierdzone pod mikroskopem przez specjalistę: gatunki Sinella rozróżnia się po układzie szczecinek. Dla zastosowania z mrówkami nie ma to żadnego znaczenia.
W Antomas sprzedajemy go z dwóch powodów: to naturalna zdobycz mrówek polujących na skoczogonki i świetna ekipa sprzątająca w wilgotnych gniazdach, gdzie zjada pleśń i resztki zostawione przez mrówki. Sprzedawany w pojemnikach.
Dlaczego to dobry pokarm dla mrówek
Zdobycz, dla której wyewoluowała pułapka Strumigenys
Strumigenys to drapieżniki ściółki, które żywią się głównie skoczogonkami (Booher i in., 2021), a Dejean (1986) badał ich sekwencję polowania na hodowlanym skoczogonku. To właśnie furka sprawia, że potrzebne są żuwaczki-pułapki: dotknięty skoczogonek odskakuje, zanim zwykła mrówka zdąży zamknąć żuwaczki. Dla naszej Strumigenys sp. żywe skoczogonki nie są dodatkiem: są podstawą diety, a najlepiej mieć hodowlę uruchomioną, zanim przyjedzie kolonia.
Wielkość zdobyczy dla mrówek 1-3 mm
Przy maksymalnie około 2 mm i dużo mniejszych osobnikach młodocianych S. curviseta wypełnia lukę w wielkości zdobyczy, której nie daje żaden inny żywy pokarm w sklepie. Nadaje się dla:
- Specjalistek: Strumigenys i innych Dacetini.
- Małych łowczyń: w laboratorium Anochetus przyjmują skoczogonki razem z termitami i muszkami owocowymi (Gronenberg i Ehmer, 1996), a hodowcy małych gatunków podają je w okresie zakładania kolonii. Pasuje do naszej Anochetus graeffei.
- Gatunków z maleńkimi robotnicami: wśród ofiar podawanych dla rodzaju Carebara są skoczogonki z rodziny Entomobryidae, do której należy Sinella (Fischer i in., 2014). Pasuje do robotnic minor naszej Carebara bengalensis.
- Kolonii założycielskich małych gatunków, których pierwsze robotnice nie radzą sobie z kawałkiem świerszcza.
Dla średnich i dużych kolonii skoczogonek jest za mały, by był użyteczną zdobyczą: lepiej sprawdzą się tam małe nimfy Thermobia domestica, czyli kolejny rozmiar miękkiej zdobyczy w sklepie.
Zdobycz, która nie gnije: niezjedzone żyją dalej
Zapomniany kawałek świerszcza w wilgotnym gnieździe pleśnieje w ciągu kilku dni. Skoczogonki, których mrówki nie upolują, żyją dalej w podłożu, jedząc pleśń i resztki, aż robotnice wyjdą na nie zapolować.
Fauna sprzątająca w gipsowych gniazdach i terrariach
S. curviseta jest grzybożerny i detrytusożerny. Badano jego żerowanie na grzybach glebowych, takich jak Fusarium oxysporum (Nakamura i in., 1992), a grzyby takie jak Neurospora crassa uruchamiają obronę chemiczną, gdy je atakuje (Sun i in., 2023). W hodowli skoczogonki jedzą drożdże, pleśnie, jaja i martwe osobniki własnego gatunku oraz szczątki innych stawonogów (Draney, 2000).
W gipsowym gnieździe, takim jak Qbik Wild One P 1C od Anthouse, w terrarium z mrówkami albo w dużej probówce populacja skoczogonków zjada pierwsze plamy pleśni i resztki zdobyczy, zanim się rozprzestrzenią. Dwa wyraźne ograniczenia:
- Nie zastępują sprzątania. Niektórych pleśni nie jedzą i te w końcu wypierają skoczogonki (Draney, 2000). Większe resztki i tak usuwaj.
- Tylko w wilgotnym środowisku. W suchym formikarium, piaskowym albo akrylowym bez wilgoci, szybko giną.
Biologia
Skoczogonek ściółki, między powierzchnią a glebą
Skoczogonki zajmują różne warstwy: epigeiczne żyją na powierzchni i są ubarwione, mają oczy i długą furkę; edaficzne żyją głęboko w glebie i są białe i ślepe. S. curviseta plasuje się pośrodku: jest hemiedaficzny, żyje w ściółce i wierzchniej warstwie gleby, jest jasny, zachowuje kilka prostych oczu i ma pełną furkę (Barezzi i in., 2024).
W teście suszy z udziałem siedmiu gatunków S. curviseta znosił wyraźnie suchsze środowisko niż Folsomia candida, laboratoryjny skoczogonek par excellence (Barezzi i in., 2024). Daje mu to margines bezpieczeństwa przy chwili nieuwagi, ale w hodowli trzyma się go przy wilgotności bliskiej nasycenia.
Rozmnażanie bez kopulacji: spermatofory i feromony
Skoczogonki nie kopulują. U S. curviseta samiec składa na podłożu spermatofory, małe kropelki nasienia na trzonku, a samica je zbiera. Samice wydzielają lotny feromon, pod wpływem którego samce składają więcej spermatoforów (Waldorf, 1974). Ponadto samce wytwarzają w dużych ilościach wyjątkową cząsteczkę o nazwie curvisetone, która pojawia się u dojrzałych osobników i osiąga maksimum około dziesięciu dni przed pierwszym złożeniem jaj; jej funkcja, prawdopodobnie rozrodcza, nie została jeszcze potwierdzona (Möllerke i Schulz, 2025).
To gatunek rozmnażający się płciowo, z samcami i samicami, w odróżnieniu od F. candida, która rozmnaża się partenogenetycznie (Zhang i in., 2019). Zakładając hodowlę, przenoś do każdego nowego pojemnika grupę osobników różnej wielkości, a nie kilka pojedynczych sztuk, aby mieć pewność, że będą obie płcie.
Linienie przez całe życie i rozród w laboratoryjnym tempie
Jak wszystkie skoczogonki linieje także po osiągnięciu dorosłości, na przemian w stadiach rozrodczych i nierozrodczych. Dojrzałość osiąga po około 34 dniach w 20 °C i po około 31 dniach w 24-25 °C (dane zebrane przez Möllerke i Schulza, 2025). W optymalnych warunkach laboratoryjnych, w 30 °C i przy wilgotności nasyconej, każda samica pozostawiła potomstwo netto 515 samic, a 74% jaj osiągnęło stadium rozrodczego dorosłego (Gist i in., 1974). To wartości maksymalne, ale wyjaśniają, dlaczego dobrze prowadzona hodowla tak szybko odbudowuje się po odłowach.
Zjadają własne jaja i ograniczają składanie jaj przy zatłoczeniu
W 1971 roku Waldorf opisał dwa zachowania o praktycznych konsekwencjach. Po pierwsze, wybiórczy kanibalizm jaj: świeżo złożone jaja są gładkie, a te, które już się rozwijają, chropowate, i dorosłe osobniki traktują je inaczej. Po drugie, hamowanie składania jaj w gęstych hodowlach, przypisywane substancji gromadzącej się w pojemniku. Dlatego laboratoria utrzymują wiele małych pojemników zamiast jednego dużego i odnawiają stare hodowle (Draney, 2000).
Wielkość i morfologia
Ciało wydłużone, miękkie i bez łusek, w kolorze od białawego do bladopomarańczowego, bez wzoru typowego dla skoczogonków epigeicznych. Czułki czteroczłonowe, nieco dłuższe niż połowa długości ciała. Oczy bardzo zredukowane: dwa omatidia po każdej stronie, widoczne jako dwie ciemne plamki (Zhang i in., 2019; Barezzi i in., 2024). Furka pełna, złożona pod odwłokiem.
Wymiary
- Dorosły osobnik: do około 2 mm długości (Barezzi i in., 2024)
- Czułki: około 0,6 długości ciała
- Oczy: 2 omatidia po każdej stronie
- Masa: samice ważą mniej więcej dwa razy więcej niż samce (Möllerke i Schulz, 2025)
- Dojrzałość: około 31-34 dni w 20-25 °C
Nie ma opublikowanych wymiarów jaja ani osobników młodocianych.
Jak przechowywać je w domu przez kilka dni lub tygodni
Pojemnik ze skoczogonkami to nie porcja, która się kończy: to mała hodowla, która przy dobrej opiece utrzymuje się i rośnie. Zabija je prawie zawsze susza, zimno albo nadmiar jedzenia.
- Wilgotność: podłoże musi być wilgotne i błyszczące, bez kałuż. Jeśli przeschnie, dodaj z boku kilka kropli wody bez chloru (odstanej, filtrowanej albo butelkowanej).
- Temperatura: 18-26 °C, w ciemności. Nigdy w lodówce: silne zimno może je zabić (Draney, 2000).
- Jedzenie: kilka granulek suszonych drożdży piekarskich raz w tygodniu albo ziarenko ryżu. Jeśli poprzednia porcja nadal leży, nie dodawaj więcej.
- Powietrze: co kilka dni otwórz pojemnik na kilka sekund, żeby wymienić powietrze.
Jak je rozmnażać
S. curviseta hoduje się w laboratoriach od lat pięćdziesiątych, początkowo jako pokarm dla innych maleńkich drapieżników (Draney, 2000). Poniższe wskazówki pochodzą z laboratoriów; te oznaczone jako takie — z praktyki hodowców.
Pojemnik: lepiej kilka małych niż jeden duży
- Plastikowe pojemniki 100-500 ml z pokrywką, bez otworów albo z minimalnym otworem zakrytym bardzo drobną siatką. Laboratoria używają pojemników o średnicy około 5 cm (Pan i in., 2016).
- Kilka naraz: trzymaj co najmniej trzy-cztery pojemniki. Gęste hodowle same hamują składanie jaj, a jeśli jedna się zepsuje, pozostałe służą jako zapas.
- Odnawianie: gdy podłoże zabrudzi się pleśnią i odchodami, przenieś skoczogonki do nowego pojemnika, zamiast ratować stary.
Podłoże: gips z węglem aktywnym
To standard laboratoryjny. Węgiel zwiększa przepuszczalność gipsu i utrzymuje wilgotność bliską 100% (Draney, 2000).
- Mieszanka: od 8:1 do 8:4 gipsu i sproszkowanego węgla aktywnego, wagowo; Draney stosuje 8 części gipsu, 4 części węgla i około 5,5 części wody. Wylej warstwę grubości około 1 cm i pozwól jej związać i schnąć przez tydzień.
- Przed użyciem: nasącz ją wodą bez chloru, aż przestanie wchłaniać, i usuń nadmiar.
- Alternatywa hodowców: włókno kokosowe albo ziemia bez nawozów, wysterylizowane i wilgotne, z kawałkami węgla drzewnego. Działa, ale trudniej na nich dostrzec i zebrać skoczogonki niż na ciemnym gipsie.
Temperatura i wilgotność
- Temperatura: dobrze rozmnażają się w temperaturze pokojowej; laboratoria pracują w 20-23 °C (Barezzi i in., 2024; Pan i in., 2016), a optimum dla rozrodu to około 30 °C (Gist i in., 1974). Zakres 20-26 °C jest wygodny i bezpieczny.
- Wilgotność: powierzchnia zawsze wilgotna i błyszcząca, bez stojącej wody: żyją w warstewce wody, ale kałuże je topią. W suchej glebie ich rozród spada (Bandow i in., 2013).
- Światło: nie jest im potrzebne. Trzymaj je w ciemności albo w półmroku.
Karmienie hodowli: drożdże piekarskie, niewiele
- Suszone drożdże piekarskie: pokarm laboratoryjny. Kilka granulek w słabo zaludnionych hodowlach i kilkadziesiąt w bardzo licznych. Same drożdże piwne nie wystarczają do rozrodu (Draney, 2000).
- Bez przesady: nadmiar drożdży fermentuje, pleśnieje i może zabić hodowlę. Dodawaj dopiero wtedy, gdy poprzednia porcja zostanie zjedzona.
- Inne możliwości: w laboratorium hodowano je także na ziemniakach (Pan i in., 2016); hodowcy używają ziaren ryżu, surowego lub gotowanego, który powoli pleśnieje, a skoczogonki go objadają.
- Woda: tylko ta z podłoża; poidełko nie jest potrzebne.
Odłów
- Na przynętę: połóż ziarenko ryżu albo szczyptę drożdży na kawałku wilgotnego kartonu lub kory; następnego dnia będzie pokryty skoczogonkami i możesz go strząsnąć, gdzie chcesz.
- Pędzelkiem: cienki, wilgotny pędzelek zbiera je pojedynczo, nie robiąc im krzywdy.
- Bez opróżniania hodowli: odławiaj za każdym razem najwyżej część i zawsze zostawiaj dorosłe osobniki i jaja. Dojrzała hodowla odbudowuje się w ciągu kilku tygodni.
Jak podawać je mrówkom
Skoczogonki podaje się żywe. Martwe nie interesują specjalistek, wysychają albo pleśnieją, a przy ich wielkości martwy skoczogonek to prawie żaden pokarm.
- Jak: strząśnij na arenę kawałek podłoża albo przynętę pokrytą skoczogonkami lub przenieś je wilgotnym pędzelkiem w pobliże wejścia do gniazda albo probówki.
- Gdzie najlepiej przeżywają: na arenie z cienką warstwą wilgotnego podłoża (włókno kokosowe, ziemia bez nawozów albo trochę czystej ściółki), gdzie żyją, dopóki robotnice ich nie upolują.
- Ile, przy specjalistkach takich jak Strumigenys: kilka razy w tygodniu i w dużej ilości, lepiej stała populacja niż porcje. Jeśli czerw nie przybywa, brakuje skoczogonków.
- Ile, przy małych łowczyniach albo koloniach założycielskich: kilkadziesiąt na jedno karmienie, 2-3 razy w tygodniu, na zmianę z inną małą zdobyczą.
- Jako sprzątacze: w gipsowym gnieździe albo terrarium wystarczy raz wysiać garść skoczogonków z odrobiną podłoża i uzupełnić, jeśli populacja zniknie.
- Zróżnicowana dieta: poza specjalistkami skoczogonki są dodatkiem. Podawaj je na zmianę z nimfami Thermobia domestica, a gdy kolonia urośnie, z większą zdobyczą.
Ucieczki, higiena i bezpieczeństwo
- Ucieczki: przy swojej wielkości przechodzą przez minimalne szczeliny i skaczą. W formikariach i hodowlach: szczelne pokrywki i bardzo drobna siatka na każdym otworze wentylacyjnym. Poza wilgotnym środowiskiem szybko wysychają i giną.
- W domu: skoczogonki to zwykła fauna gleby i doniczek; nie żądlą, nie gryzą i nie niszczą żywności ani mebli. Zbiegły skoczogonek nie ma gdzie się rozwinąć w suchym mieszkaniu.
- Roztocza i pleśń: przekarmiona albo zalana hodowla przyciąga roztocza i pleśń. Rozwiązanie jest zawsze to samo: mało jedzenia, bez stojącej wody i odnowienie pojemnika.
- Higiena: umyj ręce po kontakcie z podłożem, jak przy każdej hodowli bezkręgowców.
- Tylko z hodowli: nie dawaj swoim mrówkom skoczogonków z doniczek ani z ogrodu: mogą przenosić roztocza, pestycydy albo nawozy.
Czego nie robić
- Wkładać ich do lodówki ani zostawiać w zimnie.
- Pozwalać, by podłoże wyschło, albo je zalewać.
- Przekarmiać: nadmiar drożdży pleśnieje i zabija hodowlę.
- Karmić wyłącznie drożdżami piwnymi.
- Prowadzić jedną dużą hodowlę zamiast kilku małych.
- Wpuszczać je do suchego formikarium w nadziei, że posprzątają: zginą.
- Polegać na nich jako jedynym sposobie sprzątania: większe resztki i tak usuwaj.
- Kupować kolonię Strumigenys, zanim hodowla skoczogonków będzie działać.
Źródła naukowe
Ten opis opiera się na literaturze naukowej o Sinella curviseta i o polowaniu mrówek na skoczogonki, na podręczniku hodowli S. curviseta autorstwa Draneya (2000, opublikowanym na collembola.org: Springtail culture methods), na pracy Gronenberga i Ehmera (1996) dotyczącej zdobyczy Anochetus, na praktyce hodowców i na doświadczeniu Antomas. Najważniejsze źródła:
- Zhang, F., Ding, Y., Zhou, Q.-S., Wu, J., Luo, A. & Zhu, C.-D. (2019). A high-quality draft genome assembly of Sinella curviseta: a soil model organism (Collembola). Genome Biology and Evolution 11: 521–530. doi:10.1093/gbe/evz013
- Chen, J.-X. & Christiansen, K. A. (1993). The genus Sinella with special reference to Sinella s. s. (Collembola: Entomobryidae) of China. Oriental Insects 27: 1–54. doi:10.1080/00305316.1993.10432236
- Barezzi, E., Slotsbo, S. & Holmstrup, M. (2024). Does pre-exposure to mild drought enhance desiccation resistance in Collembola? European Journal of Entomology 121: 303–309. doi:10.14411/eje.2024.032
- Gist, C. S., Crossley, D. A. & Merchant, V. A. (1974). An analysis of life tables for Sinella curviseta (Collembola). Environmental Entomology 3: 840–844. doi:10.1093/ee/3.5.840
- Niijima, K. (1973). Experimental studies on the life history, fecundity and growth of Sinella curviseta (Apterygota, Collembola). Pedobiologia 13: 186–204. doi:10.1016/s0031-4056(23)02100-5
- Waldorf, E. S. (1971). Selective egg cannibalism in Sinella curviseta (Collembola: Entomobryidae). Ecology 52: 673–675. doi:10.2307/1934158
- Waldorf, E. S. (1971). Oviposition inhibition in Sinella curviseta (Collembola: Entomobryidae). Transactions of the American Microscopical Society 90: 314. doi:10.2307/3225191
- Waldorf, E. S. (1974). Sex pheromone in the springtail, Sinella curviseta. Environmental Entomology 3: 916–918. doi:10.1093/ee/3.6.916
- Möllerke, A. & Schulz, S. (2025). Curvisetone, a male-specific tricyclic nor-diterpenoid from the springtail Sinella curviseta. Journal of Natural Products 88: 857–861. doi:10.1021/acs.jnatprod.4c01432
- Nakamura, Y., Matsuzaki, I. & Itakura, J. (1992). Effect of grazing by Sinella curviseta (Collembola) on Fusarium oxysporum f. sp. cucumerinum causing cucumber disease. Pedobiologia 36: 168–171. doi:10.1016/s0031-4056(24)00773-x
- Sun, X. et al. (2023). The sensor histidine kinase (SLN1) and acetyl-CoA carboxylase (ACC1) coordinately regulate the response of Neurospora crassa to the springtail Sinella curviseta attack. Applied and Environmental Microbiology 89. doi:10.1128/aem.01018-23
- Pan, H., Xu, L., Noland, J. E., Li, H., Siegfried, B. D. & Zhou, X. (2016). Assessment of potential risks of dietary RNAi to a soil micro-arthropod, Sinella curviseta Brook (Collembola: Entomobryidae). Frontiers in Plant Science 7: 1028. doi:10.3389/fpls.2016.01028
- Bandow, C., Coors, A., Karau, N. & Römbke, J. (2013). Interactive effects of lambda-cyhalothrin, soil moisture, and temperature on Folsomia candida and Sinella curviseta (Collembola). Environmental Toxicology and Chemistry 33: 654–661. doi:10.1002/etc.2479
- Booher, D. B. et al. (2021). Functional innovation promotes diversification of form in the evolution of an ultrafast trap-jaw mechanism in ants. PLOS Biology 19: e3001031. doi:10.1371/journal.pbio.3001031
- Dejean, A. (1986). Étude du comportement de prédation dans le genre Strumigenys (Formicidae-Myrmicinae). Insectes Sociaux 33: 388–405. doi:10.1007/BF02223947
- Fischer, G., Azorsa, F. & Fisher, B. L. (2014). The ant genus Carebara Westwood (Hymenoptera, Formicidae): synonymisation of Pheidologeton Mayr under Carebara, establishment and revision of the C. polita species group. ZooKeys 438: 57–112. doi:10.3897/zookeys.438.7922