Acheta domesticus – świerszcz
Klasyczna uczta rosnących kolonii. Acheta domesticus, czyli świerszcz, to najczęściej używana na świecie ofiara do karmienia owadożerców: miękkie ciało, mnóstwo mięsa w odwłoku i nogach oraz białko, dzięki któremu larwy rosną w dobrym tempie. Pocięty lub świeżo zabity dla małych kolonii, żywy, by duże gatunki łowcze pokazały, na co je stać. Dwa formaty: Rozmiar S (nr 2 i 4), około 60-70 świerszczy, i Rozmiar L (nr 5 i 6), około 40-50 świerszczy. W poradniku podpowiadamy, jak przechowywać je bez przykrych zapachów, jak zrobić gut loading i jak je podawać bez pleśni w gnieździe. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Zastosowanie: żywy pokarm dla mrówek i innych owadożerców
Formaty: Rozmiar S (nr 2 i 4), około 60-70 świerszczy, dla małych i średnich kolonii; Rozmiar L (nr 5 i 6), około 40-50 świerszczy, dla dużych kolonii i dużych gatunków. Jak je przechowywać: wentylowane pudełko z wytłoczkami po jajkach, sucha karma i woda w żelu albo kawałek warzywa, w temperaturze 20-26 °C, z codziennym usuwaniem martwych osobników. Kupuj tyle, ile zużyjesz w dwa-trzy tygodnie. Jak je podawać: pocięte na kawałki lub świeżo zabite dla zakładających kolonii i małych kolonii; żywe dla dużych kolonii i gatunków łowczych. Usuwaj resztki w ciągu 24 godzin.
Acheta domesticus (Linnaeus, 1758) to świerszcz w najczystszej postaci: najczęściej używany owad karmowy na świecie i jedno z podstawowych źródeł białka dla średnich i dużych kolonii mrówek. Linneusz opisał go jako Gryllus domesticus i epitet mówi wszystko: od wieków żyje obok człowieka, w ogrzewanych domach, piekarniach i wysypiskach nagrzanych przez fermentację. Prawdopodobnie pochodzi z południowo-zachodniej Azji (Ghouri, 1961), a dziś, hodowany na skalę przemysłową, występuje na całym świecie.
W Antomas sprzedajemy go w dwóch rozmiarach: Rozmiar S (nr 2 i 4), około 60-70 świerszczy, oraz Rozmiar L (nr 5 i 6), około 40-50 świerszczy. W tym poradniku wyjaśniamy, co oznaczają te numery, jak je przechowywać, żeby długo wytrzymały, jak je hodować, jeśli zużywasz ich dużo, i jak podawać je Twoim mrówkom bez problemów z pleśnią i roztoczami.
Dlaczego to dobry pokarm dla mrówek
Duża, miękka i łatwo dostępna ofiara
Świerszcz ma miękkie ciało, bez twardego pancerza, i dużo mięsa w odwłoku i tylnych nogach. Jedna ofiara wystarcza, by wykarmić wiele robotnic naraz: kilka ją rozbiera, inne zanoszą hemolimfę i kawałki do gniazda, a larwy dostają świeże białko. Dlatego jest podstawą białkową wielu kolonii Camponotus, Messor, Myrmecia czy Pogonomyrmex w niewoli.
Prawdziwe białko, ale niepełnowartościowe
Dorosły świerszcz w dwóch trzecich składa się z wody; jego sucha masa to w około dwóch trzecich białko i w około 17% tłuszcz (Finke, 2002; Oonincx i Dierenfeld, 2012). Jak wszystkie owady karmowe jest ubogi w wapń, a metionina i cystyna to aminokwasy, których najszybciej zaczyna brakować (Finke, 2002). Dla mrówek, które nie mają kości, wapń ma mniejsze znaczenie niż dla gada, ale zasada pozostaje ta sama: żaden owad sam w sobie nie jest pełnowartościowy.
Zasada Antomas: urozmaicona dieta. Przeplataj świerszcza z tygodnia na tydzień innym żywym pokarmem z naszego sklepu, zależnie od wielkości kolonii: Thermobia domestica, idealna dla zakładających kolonii, karaczan dubia (Blaptica dubia), karaczan runner (Shelfordella lateralis) i mącznik (Tenebrio molitor).
Co one zjedzą, to zjedzą Twoje mrówki: gut loading
Świerszcz to po części to, co ma w jelicie. Badania owadów karmowych pokazują, że dieta z ostatnich dni zmienia zawartość składników odżywczych (Finke, 2003), a jakość paszy w hodowli wpływa na ich przeżywalność, rozwój i skład (Lundy i Parrella, 2015; Oonincx i współpracownicy, 2015). W praktyce: podawaj im świeże warzywa i dobrą suchą karmę przez 24-48 godzin przed skarmieniem. Głodny i odwodniony świerszcz, taki, jaki zwykle zostaje na dnie zaniedbanego pudełka, to marny kąsek.
Uwaga na probówki
Jego słaby punkt jest odwrotny niż u Thermobia: kawałek świerszcza jest soczysty i przy wilgoci z waty w ciągu kilku dni gnije i pokrywa się pleśnią. W probówce z zakładającą kolonią podawaj małe kawałki, z dala od waty, i usuwaj je po 24 godzinach. Dla samotnych królowych i kolonii, które wciąż mieszkają w probówkach, w Antomas wolimy Thermobia, której resztki wysychają, zamiast gnić; świerszcz sprawdza się najlepiej, gdy kolonia ma już arenę.
Biologia świerszcza
Owad ciepłolubny: bez zimowania (diapauzy) w 30 °C
Świerszcz nie ma żadnego obowiązkowego spoczynku zimowego: w 30 °C rozwija się bez przerwy, pokolenie za pokoleniem (Clifford i Woodring, 1990). Wszystkim rządzi temperatura. W 25 °C potrzebuje 119 dni, by osiągnąć dorosłość, a w 28 °C tylko 49; co ciekawe, osobniki hodowane w 25 °C wyrastają na cięższe dorosłe (Booth i Kiddell, 2007). W innym badaniu cykl od jaja do postaci dorosłej skrócił się z 200 dni w 18 °C do 66 dni w 30 °C, a składanie jaj było największe w 26 °C, około 1360 jaj na samicę, wobec zaledwie 101 w 18 °C (Odhiambo i współpracownicy, 2022). Optymalny zakres do hodowli to 26-34 °C.
Przeobrażenie niezupełne: od nimfy do uskrzydlonej postaci dorosłej
To prostoskrzydły, więc nie ma ani larwy, ani poczwarki: z jaja wychodzi maleńka nimfa, podobna do dorosłego, ale bez skrzydeł, która rośnie wylinka po wylince. Skrzydła pojawiają się po ostatniej wylince. Liczba wylinek nie jest stała: zależy od temperatury i diety, a nimfy hodowane w grupie dojrzewają szybciej i zwykle przechodzą mniej stadiów niż hodowane pojedynczo (Watler, 1982). Samice składają jaja pojedynczo, wbijając pokładełko w dowolne wilgotne podłoże, a w cieple wylęgają się one po około dwóch tygodniach.
Co oznaczają numery rozmiarów
W handlu świerszcze klasyfikuje się numerami, które odpowiadają ich wzrostowi: najniższe to świeżo wyklute nimfy, wielkości główki od szpilki, a najwyższe to osobniki przedostatniego stadium i dorosłe. Dokładny odpowiednik w milimetrach zmienia się w zależności od producenta, bo nie jest to skala naukowa, tylko praktyczny sposób rozdzielania partii w tym samym wieku. W Antomas łączymy dwa numery w każdym formacie:
- Rozmiar S (nr 2 i 4): małe i średnie nimfy, bez skrzydeł. Około 60-70 świerszczy.
- Rozmiar L (nr 5 i 6): duże nimfy i osobniki przedostatniego stadium, które mogą przejść ostatnią wylinkę u Ciebie w domu. Około 40-50 świerszczy.
Ponieważ rosną bez przerwy, partia w rozmiarze S trzymana w cieple z jedzeniem i wodą w ciągu kilku tygodni osiąga rozmiar L. Jeśli chcesz, żeby zostały małe, trzymaj je w chłodniejszym miejscu (zobacz „Jak przechowywać je w domu”).
Śpiew: tylko dorosłe samce
Znane wszystkim cykanie wydają dorosłe samce, pocierając pilnikiem jednego z przednich skrzydeł (pokryw) o skrobaczkę na drugim. Częstotliwość dominująca wynosi około 4,8 kHz, z 2-4 impulsami na cyknięcie i od 40 do 200 cyknięć na minutę, tym szybciej, im jest cieplej (Walker, Singing Insects of North America). Nimfy i samice nie śpiewają. Jeśli przeszkadza Ci hałas w nocy, wykorzystaj swoje świerszcze, zanim staną się dorosłe.
Wirus, który załamał hodowle świerszczy: AdDNV
Acheta domesticus densovirus (AdDNV) to największy wróg tego świerszcza. W europejskich hodowlach znany jest co najmniej od 1977 roku, z którego pochodzi najstarszy zsekwencjonowany izolat, i od dziesięcioleci jest tam endemiczny (Liu i współpracownicy, 2011; Szelei i współpracownicy, 2011). Od jesieni 2009 roku zdziesiątkował wielkie fermy w Ameryce Północnej, które wysyłały nawet 50 milionów świerszczy tygodniowo (Szelei i współpracownicy, 2011; Weissman i współpracownicy, 2012). Zakażone świerszcze są mniejsze i mniej aktywne, mniej skaczą, a dorosłe samice rzadko żyją dłużej niż 10-14 dni; śmiertelność skupia się w ostatnim stadium nimfalnym i u młodych dorosłych (Szelei i współpracownicy, 2011).
Inne gatunki świerszczy mogą przenosić wirusa, ale zabija on tylko A. domesticus (Weissman i współpracownicy, 2012) i nie zakaził gąsienic, na których go testowano (Szelei i współpracownicy, 2011). Nie ma żadnych danych, że szkodzi mrówkom lub ludziom. Dla osób hodujących w domu wniosek jest praktyczny: jeśli hodowla zaczyna masowo wymierać akurat w momencie osiągania dorosłości, nie mieszaj jej z nowymi świerszczami; zamroź ją i wyrzuć, dokładnie wyczyść pudełko i zacznij od zera.
Wielkość i morfologia
Ciało walcowate, w kolorze od szarobrązowego do żółtobrązowego, z zaokrągloną głową, czułkami dłuższymi od ciała i skocznymi tylnymi nogami. Na głowie widać ciemne poprzeczne pasy. Na końcu odwłoka są dwie przysadki odwłokowe (cerci), a samice mają dodatkowo igłowate, ciemnobrązowe pokładełko o długości zbliżonej do przysadek: po tym na pierwszy rzut oka odróżnia się płcie. Dorosłe mają w pełni wykształcone skrzydła; nimfy co najwyżej zawiązki skrzydeł.
Przybliżone wymiary
- Postać dorosła: 16-21 mm długości, bez czułków i pokładełka
- Sucha masa dorosłego: 48-61 mg, zależnie od temperatury hodowli (Booth i Kiddell, 2007)
- Zawartość wody w ciele dorosłego: około 70%
- Od jaja do postaci dorosłej: około 2 miesiące w 30 °C i ponad 6 miesięcy w 18 °C
- Składanie jaj: do około 1360 jaj na samicę w 26 °C (Odhiambo i współpracownicy, 2022)
- Długość życia dorosłego: kilka tygodni, tym krócej, im jest cieplej
Jak przechowywać je w domu przez kilka dni lub tygodni
Świerszcz jest delikatniejszy niż Thermobia czy karaczany: najczęściej zabijają go przegęszczenie, zastała wilgoć i nieusunięte martwe osobniki. Przy takiej opiece zawartość jednego pojemnika bez problemu wytrzyma dwa-trzy tygodnie.
- Przełóż je z pojemnika do większego pudełka zaraz po przyjściu przesyłki: plastikowego, 10-20 litrów, z pokrywą wentylowaną drobną siatką i dobrą wentylacją boczną. Im więcej miejsca, tym mniej ich pada.
- Wytłoczki po jajkach ustawione pionowo: zwiększają powierzchnię, dają kryjówki i pozwalają wyjmować świerszcze bez gonienia ich.
- Sucha karma: płatki owsiane, otręby lub karma dla świerszczy, na małym talerzyku.
- Woda bez kałuż: woda w żelu albo kawałki marchewki, ziemniaka, cukinii lub pomarańczy, wymieniane co dzień lub dwa. Nigdy miseczka z wodą: topią się.
- Temperatura: 20-26 °C. W chłodniejszym miejscu, poniżej około 18 °C, rosną wolniej i żyją dłużej, ale mało jedzą; przy silnym zimnie giną. Nie wkładaj ich do lodówki.
- Codzienne sprzątanie: usuwaj martwe osobniki i zwiędłe warzywa. Martwy świerszcz szybko gnije, a mieszanina zwłok, odchodów i wilgoci daje typowy dla zaniedbanego pudełka zapach amoniaku, przyciąga muchy i gwałtownie zwiększa śmiertelność.
- Bez skraplania: jeśli widzisz krople na ściankach, brakuje wentylacji albo jest za dużo warzyw.
Jak je hodować
Jeśli masz wiele kolonii, własna hodowla świerszczy się opłaca, choć wymaga więcej uwagi niż hodowla karaczanów: potrzebuje ciepła, wentylacji i stałego sprzątania. Te wskazówki pochodzą z metod laboratoryjnych (Clifford i Woodring, 1990) i z praktyki hodowców.
Pojemnik, ciepło i wilgotność
- Pudełko: plastikowe lub szklane, 30-60 litrów, z dużą wentylacją zabezpieczoną drobną siatką i wytłoczkami po jajkach ustawionymi pionowo.
- Temperatura: 28-30 °C, z termostatem i czujnikiem wewnątrz pudełka; poniżej 25 °C cykl ogromnie się wydłuża (Booth i Kiddell, 2007).
- Wilgotność: suche otoczenie, około 50% dla dużych nimf i dorosłych, a wyższa dla świeżo wyklutych (Clifford i Woodring, 1990). Zastała wilgoć to główna przyczyna śmiertelności i nieprzyjemnych zapachów.
Karmienie hodowli
Sucha, bogata w białko baza, np. karma dla świerszczy, pasza dla kur albo płatki z pokarmem płatkowym dla ryb, oraz codziennie świeże warzywa jako źródło wody. Jakość paszy widać po przeżywalności i wielkości dorosłych: na ubogich produktach ubocznych świerszcze rosną gorzej (Lundy i Parrella, 2015; Oonincx i współpracownicy, 2015). Jeśli brakuje białka albo są przegęszczone, zjadają słabsze osobniki i te, które akurat linieją.
Składanie jaj, inkubacja i zbiór
- Pojemnik do składania jaj: pojemnik z 4-5 cm wilgotnego podłoża, np. włókna kokosowego, torfu lub ziemi bez nawozów, przykryty grubą siatką, żeby samice składały jaja, nie rozkopując ich ani nie zjadając.
- Inkubacja: wyjmij pojemnik do składania jaj po 2-3 dniach, przykryj go i trzymaj w 28-30 °C, wilgotny, ale nie mokry. W cieple nimfy wykluwają się po około dwóch tygodniach.
- Partiami: wymiana pojemnika do składania jaj co kilka dni daje partie w tym samym wieku, czyli w tym samym rozmiarze. Świeżo wyklute nimfy potrzebują bardzo drobnego pokarmu i wilgoci i są bardzo wrażliwe na odwodnienie.
- Zbiór: wytrząśnij wytłoczkę po jajkach do wiadra o gładkich ściankach. Zawsze zostawiaj grupę dorosłych osobników rozpłodowych.
Jak podawać je mrówkom
Rozmiar dopasowany do kolonii
- Zakładające kolonie i królowe z kilkoma robotnicami: małe kawałki świerszcza w rozmiarze S, np. rozcięta tylna noga albo kawałek odwłoka. Zakładająca kolonia nie poradzi sobie z całym świerszczem, a to, czego nie zje, zgnije.
- Małe kolonie, 20-100 robotnic: cały świerszcz w rozmiarze S, świeżo zabity, 1-3 sztuki co jeden lub dwa dni.
- Średnie i duże kolonie: rozmiar S lub L, zależnie od wielkości robotnic, kilka świerszczy na jedno karmienie. Duże gatunki, takie jak nasz Camponotus cruentatus, świetnie radzą sobie z rozmiarem L.
- Duże gatunki łowcze: mrówki buldogi, takie jak Myrmecia gulosa, albo mrówki z podrodziny Ponerinae, takie jak Neoponera villosa, z przyjemnością polują na arenie na żywe świerszcze w rozmiarze S lub L.
Żywe, świeżo zabite czy mrożone
- Żywe: tylko dla kolonii z dużą liczbą robotnic i dla gatunków łowczych, i zawsze na arenie. Duży świerszcz skaczący w gnieździe niepokoi królową, a hodowcy ostrzegają, że może podgryzać czerw.
- Świeżo zabite: najwygodniejsza opcja dla prawie wszystkich kolonii. Wystarczy szybkie uderzenie w głowę; dla małych kolonii rozetnij odwłok albo tylną nogę.
- Mrożone: 24 godziny w zamrażarce zabijają je bez cierpienia i pozwalają zrobić zapas. Przed podaniem rozmroź je w temperaturze pokojowej i nie zamrażaj ponownie tego, co zostanie.
Ile i jak często
Orientacyjnie tyle, ile kolonia zje w ciągu jednego dnia. I nie żałuj: im więcej białka, tym lepiej i szybciej rosną. Jeśli codziennie dbasz o formikarium i usuwasz resztki, lepiej przekarmiać, bo kolonia uznaje, że ma więcej zasobów, i rośnie szybciej; jeśli nie dasz rady często sprzątać, lepiej nie przesadzać.
Usuwaj resztki w ciągu 24 godzin. Robotnice zostawiają pusty egzoszkielet, skrzydła i nogi na śmietnisku i właśnie tam pojawiają się pleśń i roztocza. Przy czystej arenie świerszcz nie sprawia żadnych problemów.
Ucieczki, higiena i bezpieczeństwo
- Skaczą: żywy świerszcz bez trudu wyskoczy z otwartej areny. Podawaj je żywe tylko na arenach z pokrywą lub z wysokimi ściankami i licz, ile ich wpuszczasz.
- Zbiegły świerszcz śpiewa: w ogrzewanym domu może przez jakiś czas przeżyć w ukryciu i, jeśli to dorosły samiec, cykać w nocy. Nie jest groźnym szkodnikiem, ale nie wypuszczaj go: historycznie żył w domach, piekarniach i ciepłych wysypiskach.
- Alergie: głównym białkiem alergennym świerszcza jest tropomiozyna, która wykazuje reaktywność krzyżową z tropomiozyną krewetek i roztoczy i jest odporna na trawienie (De Marchi i współpracownicy, 2021; Wangorsch i współpracownicy, 2024). Dlatego UE nakazuje umieszczać na etykiecie świerszcza jako żywności ostrzeżenie, że może wywoływać reakcje u osób uczulonych na skorupiaki, mięczaki i roztocza (rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/188). Jeśli masz którąś z tych alergii, obchodź się z nimi w rękawiczkach, nie wzbijaj kurzu z pudełka i umyj ręce po skończeniu.
- Zapachy i muchy: zapobiegają im przestrzeń, wentylacja i codzienne usuwanie martwych osobników i warzyw.
- Tylko z hodowli: nie dawaj swoim mrówkom świerszczy złapanych w terenie, bo mogą przenosić pestycydy lub pasożyty.
Czego nie robić
- Zostawiać świerszcze całymi dniami w pojemniku, w którym przyszły: przełóż je do obszernego pudełka zaraz po przyjściu przesyłki.
- Podawać im wodę w miseczce lub w nasączonej wacie: topią się, a wata gnije. Woda w żelu albo warzywa.
- Zostawiać martwe osobniki w pudełku: to źródło przykrego zapachu i łańcuchowych padnięć.
- Wkładać je do lodówki, żeby dłużej wytrzymały: silne zimno je zabija.
- Podawać całe żywe świerszcze samotnej królowej lub zakładającej kolonii.
- Zostawiać kawałki świerszcza obok waty w probówce albo resztki na arenie dłużej niż 24 godziny.
- Ponownie zamrażać rozmrożone świerszcze.
- Podawać tylko świerszcze tydzień po tygodniu: urozmaicaj białko.
- Mieszać nowe świerszcze z hodowlą, która masowo wymiera.
- Wypuszczać niewykorzystane świerszcze: zamroź je, zanim je wyrzucisz.
Źródła naukowe
Ten poradnik opiera się na literaturze naukowej dotyczącej Acheta domesticus, jego rozwoju, wirusa i składu, na katalogu głosów prostoskrzydłych Ameryki Północnej T. J. Walkera (Singing Insects of North America, orthsoc.org/sina), na rozporządzeniu wykonawczym (UE) 2022/188 oraz na doświadczeniu Antomas i innych hodowców. Najważniejsze źródła:
- Ghouri, A. S. K. (1961). Home and distribution of the house cricket Acheta domesticus L. Nature 192: 1000. doi:10.1038/1921000a0
- Clifford, C. W. & Woodring, J. P. (1990). Methods for rearing the house cricket, Acheta domesticus (L.), along with baseline values for feeding rates, growth rates, development times, and blood composition. Journal of Applied Entomology 109: 1–14. doi:10.1111/j.1439-0418.1990.tb00012.x
- Booth, D. T. & Kiddell, K. (2007). Temperature and the energetics of development in the house cricket (Acheta domesticus). Journal of Insect Physiology 53: 950–953. doi:10.1016/j.jinsphys.2007.03.009
- Odhiambo, M. A., Ochia, C. O. & Okuto, E. O. (2022). Effects of temperature on the development and survival of cricket species; Acheta domesticus and Gryllus bimaculatus (Orthoptera: Gryllidae). East African Journal of Agriculture and Biotechnology 5: 176–189. doi:10.37284/eajab.5.1.834
- Watler, D. (1982). Influence of social situation on food consumption and growth in nymphs of the house cricket, Acheta domesticus. Physiological Entomology 7: 343–350. doi:10.1111/j.1365-3032.1982.tb00307.x
- Szelei, J. et al. (2011). Susceptibility of North-American and European crickets to Acheta domesticus densovirus (AdDNV) and associated epizootics. Journal of Invertebrate Pathology 106: 394–399. doi:10.1016/j.jip.2010.12.009
- Liu, K. et al. (2011). The Acheta domesticus densovirus, isolated from the European house cricket, has evolved an expression strategy unique among parvoviruses. Journal of Virology 85: 10069–10078. doi:10.1128/JVI.00625-11
- Weissman, D. B., Gray, D. A., Pham, H. T. & Tijssen, P. (2012). Billions and billions sold: pet-feeder crickets (Orthoptera: Gryllidae), commercial cricket farms, an epizootic densovirus, and government regulations make for a potential disaster. Zootaxa 3504: 67–88. doi:10.11646/zootaxa.3504.1.3
- Finke, M. D. (2002). Complete nutrient composition of commercially raised invertebrates used as food for insectivores. Zoo Biology 21: 269–285. doi:10.1002/zoo.10031
- Finke, M. D. (2003). Gut loading to enhance the nutrient content of insects as food for reptiles: a mathematical approach. Zoo Biology 22: 147–162. doi:10.1002/zoo.10082
- Oonincx, D. G. A. B. & Dierenfeld, E. S. (2012). An investigation into the chemical composition of alternative invertebrate prey. Zoo Biology 31: 40–54. doi:10.1002/zoo.20382
- Lundy, M. E. & Parrella, M. P. (2015). Crickets are not a free lunch: protein capture from scalable organic side-streams via high-density populations of Acheta domesticus. PLoS ONE 10: e0118785. doi:10.1371/journal.pone.0118785
- Oonincx, D. G. A. B., van Broekhoven, S., van Huis, A. & van Loon, J. J. A. (2015). Feed conversion, survival and development, and composition of four insect species on diets composed of food by-products. PLoS ONE 10: e0144601. doi:10.1371/journal.pone.0144601
- De Marchi, L. et al. (2021). Allergenicity assessment of the edible cricket Acheta domesticus in terms of thermal and gastrointestinal processing and IgE cross-reactivity with shrimp. Food Chemistry 359: 129878. doi:10.1016/j.foodchem.2021.129878
- Wangorsch, A. et al. (2024). Allergic reaction to a commercially available insect snack caused by house cricket (Acheta domesticus) tropomyosin. Molecular Nutrition & Food Research 68. doi:10.1002/mnfr.202300420
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2022/188 zezwalające na wprowadzenie do obrotu mrożonych, suszonych i sproszkowanych form Acheta domesticus jako nowej żywności. eur-lex.europa.eu