Myrmecia simillima
Żuwaczki jak piły, oczy, którym nic nie umknie, i prawie dwa i pół centymetra łowczyni. Myrmecia simillima to mrówka buldog z grupy gulosa, czyli olbrzymek z południowo-wschodniej Australii: patroluje w słońcu wśród eukaliptusów, poluje samotnie i na widoku, a jej krótkoskrzydłe królowe skrywają jedną z najlepiej strzeżonych tajemnic rodzaju. Pradawny ród, groźny jad i kolonia, na którą trzeba zapracować umiejętnościami, cierpliwością i szacunkiem. Tylko dla ekspertów. Kolonie i królowe. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 5/5 – Ekspert
Duża mrówka buldog z grupy gulosa, z umiarkowanego południowego wschodu Australii: robotnice 19-23 mm, długie nogi, ząbkowane żuwaczki i doskonały wzrok. Gatunek z krótkoskrzydłymi królowymi, które czasem trudno odróżnić od dużej robotnicy. Wysyłamy ją jako królową z czerwiem, o zakładaniu półklaustralnym: wilgotna probówka startowa, którą pozostawia się do przeschnięcia, w ciemności, a potem QBIK DUO z dużymi korytarzami i Qbik Wild Nona Diafano. 24-27 °C z gradientem i dojrzałe larwy nigdy powyżej 28 °C. Cukier codziennie, białko w zależności od larw i na początku martwa ofiara. Zimowanie przez około 3 miesiące w 10-15 °C. Jej użądlenie bardzo boli: nie dla osób uczulonych ani do domów z małymi dziećmi lub zwierzętami.
Myrmecia simillima Smith, 1858 to jedna z klasycznych mrówek buldogów z południowego wschodu Australii: samotna łowczyni o długości prawie dwóch i pół centymetra, z długimi żuwaczkami uzbrojonymi w zęby, oczami zajmującymi pół twarzy i żądłem, które budzi respekt. Należy do grupy gulosa, grupy dużych mrówek buldogów, i dzieli z krewniaczkami prymitywny sposób wychowu czerwiu, polowanie wzrokiem i roczny cykl, który zimą się zatrzymuje.
Ma też osobliwość, która odróżnia ją od prawie wszystkich sąsiadek: w literaturze opisano brachypteryczne królowe, o krótkich skrzydłach, które na pierwszy rzut oka uchodzą za duże robotnice. W swojej ojczyźnie jest pospolita, a poza nią zaskakująco rzadko hodowana: nie znaleźliśmy żadnego opublikowanego dziennika hodowli. Ten poradnik zbiera wszystko, co wiemy o rodzaju i jej bliskich krewniaczkach, oddziela to, co udokumentowano o gatunku, od tego, co się ekstrapoluje, i dodaje to, co stosujemy w Antomas z naszymi Myrmecia.
Biologia
Siedem nazw dla jednej mrówki buldoga
Frederick Smith opisał ją w 1858 roku w swoim katalogu błonkówek Muzeum Brytyjskiego, a epitet mówi wszystko: simillima to łaciński stopień najwyższy od „podobna”, czyli „najbardziej podobna”. Bardzo trafna nazwa w rodzaju, w którym wiele gatunków różni się szczegółami barwy i rzeźby oskórka.
Późniejsza historia przyznała mu rację. Według Atlas of Living Australia w XIX wieku opisano ją kilka razy pod różnymi nazwami: M. crudelis (sam Smith, 1858), M. affinis, M. nigriventris, M. spadicea i M. tricolor (wszystkie cztery Mayr, 1862), M. paucidens (Forel, 1910) i M. tricolor rogeri (Emery, 1914). Dziś wszystkie uważa się za synonimy. To, że jedna mrówka zebrała siedem nazw, zwykle oznacza, że jej barwa bardzo się zmienia między populacjami; sama nazwa tricolor dobrze opisuje jej klasyczne, trzybarwne ubarwienie.
John Clark opisał ją ponownie w 1951 roku w swojej pracy o mrówkach Australii i stamtąd pochodzą wymiary i opis barwy powtarzane we wszystkich opracowaniach.
W klubie olbrzymek: grupa gulosa
Rodzaj Myrmecia obejmuje nieco ponad 90 gatunków, podzielonych na kilka grup, które Ogata (1991) oraz Ogata i Taylor (1991) wyznaczyli na podstawie morfologii. M. simillima należy do grupy gulosa, grupy największych mrówek buldogów, razem z M. gulosa, M. forceps, M. fulgida czy M. nigriscapa. To grupa inna niż grupa małych jack jumpers (M. pilosula i pokrewne) i grupa M. nigrocincta.
Badania genetyczne potwierdzają, że grupa jest naturalną linią: Hasegawa i Crozier (2006) odtworzyli ją jako jedną z dobrze wyodrębnionych gałęzi rodzaju, a filogenomika Mera-Rodrígueza i współpracowników (2023), oparta na danych z kilkudziesięciu gatunków, przedstawia mrówki buldogi jako bardzo stary ród, występujący niemal wyłącznie w Australii. W praktyce przynależność do tej grupy oznacza duże robotnice, długie żuwaczki i kolonie, które rosną powoli.
Królowe o krótkich skrzydłach
U większości Myrmecia królowe rodzą się z czterema pełnymi skrzydłami, wylatują na gody i odrywają je przed założeniem kolonii. U M. simillima literatura podaje coś innego: królowe brachypteryczne, o skrzydłach zredukowanych i mało sprawnych. Informacja pochodzi z niepublikowanych notatek Johna Freelanda, jednego z wielkich badaczy biologii mrówek buldogów w połowie XX wieku, oraz z pracy Clarka (1951), w ujęciu AntWiki. Literatura wspomina też królowe ergatoidalne, bez skrzydeł i z ciałem robotnicy, ale królowe, które widzimy w Antomas, nie są ergatoidalne, tylko brachypteryczne.
Co oznacza królowa, która słabo lata? U innych mrówek z takimi królowymi zwykle królowa kopuluje w pobliżu gniazda i zakłada kolonię niedaleko, pieszo, albo kolonia się dzieli, co myrmekolodzy nazywają pączkowaniem. U M. simillima żadne badanie tego nie sprawdziło, więc podajemy to jako rozsądną możliwość, a nie jako fakt. Natychmiastową praktyczną konsekwencję ma natomiast to, że brachypteryczną królową łatwo pomylić z dużą robotnicą, choć trochę wprawione oko bez problemu rozpozna ją po masywniejszym tułowiu (zob. „Zakładanie kolonii: jak przychodzi Twoja kolonia”).
Ród o głębokich korzeniach
Myrmecia tworzą razem z Nothomyrmecia macrops podrodzinę Myrmeciinae. Ward i Brady (2003) odtworzyli jej historię: to stary ród, który dziś żyje prawie wyłącznie w Australii, z jednym gatunkiem w Nowej Kaledonii. Jej krewniaczka Nothomyrmecia trafiła na pierwsze strony, gdy pod koniec lat siedemdziesiątych odkryto ją ponownie w Australii Południowej, i zyskała przydomek „żywej skamieniałości”.
Trzeba to powiedzieć dokładnie: mrówka buldog nie jest „przodkiem mrówek”. To współczesna mrówka, która zachowuje wiele cech pierwotnych: samotne łowczynie, larwy, które same jedzą z ofiary, robotnice zdolne do składania jaj i królowe dość podobne do swoich robotnic. Hodowla M. simillima to okazja, by zajrzeć w to, jak mogły żyć pierwsze społeczności mrówek.
Mrówka z umiarkowanego południowego wschodu
Jej naturalny zasięg to południowo-wschodnia Australia. Atlas of Living Australia zbiera ponad 2000 rekordów, w zdecydowanej większości z Victorii (nieco ponad 1100) i Nowej Południowej Walii (około 800), z dużą liczbą w Terytorium Stołecznym Australii i pojedynczymi przypadkami w Australii Południowej i na południu Queenslandu. Okazy muzealne skupiają się w pasie wybrzeża Nowej Południowej Walii i na wyżynach południowego wschodu, są też zbiory z płaskowyżów w głębi lądu.
To więc mrówka buldog klimatu umiarkowanego: ciepłe lata, ze średnimi maksymalnymi 27-29 °C na wyżynach, chłodne zimy ze średnimi lipcowymi od około 6 °C w głębi lądu do około 13 °C na wybrzeżu i opady rozłożone na cały rok, bez wyraźnej pory suchej. Nic wspólnego z mrówką tropikalną. Gniazduje w ziemi, głównie na otwartych terenach z eukaliptusami, pod dużymi kamieniami, u podstawy drzew lub przy pniach, a stamtąd robotnice wychodzą polować na ziemi i często wspinają się na roślinność.
Gdy przychodzi chłód, wszystko się zatrzymuje
Rekordy z Atlasu rysują bardzo wyraźny kalendarz. Od września do kwietnia jest od 160 do 250 obserwacji miesięcznie; w maju spada ich liczba do około stu, a w czerwcu i lipcu jest ich zaledwie po 26 w każdym miesiącu, czyli spadek o około 90% w porównaniu z australijską wiosną i latem. Część tego spadku wynika z tego, że zimą mniej ludzi wychodzi w teren, ale wzorzec pokrywa się z wzorcem jej krewniaczki M. nigriscapa, u której badanie terenowe wykazało, że zimą nie ma czerwiu ani aktywności.
Wniosek dla hodowcy jest prosty: M. simillima żyje według zegara pór roku. W ciepłym sezonie pracuje pełną parą, a z chłodem zwalnia. W Antomas widzimy, jak dostosowuje się do europejskiej zimy, od grudnia do lutego, z łagodną przerwą, w której nie zatrzymuje się całkowicie (zob. „Zimowanie: trzy miesiące spokoju”).
Oczy, które widzą wszystko
Wystarczy spojrzeć na nią z przodu: dwoje dużych, wypukłych oczu złożonych zajmuje sporą część boków głowy. Myrmecia polują wzrokiem, bez podążania za śladami feromonowymi, a każda robotnica sama namierza, ściga i chwyta ofiarę. Taki tryb życia wymaga dobrej optyki i rodzaj ją ma: Greiner i współpracownicy (2007) wykazali, że budowa oka tych mrówek zmienia się w zależności od pory, o której dany gatunek wychodzi żerować, a Narendra i współpracownicy (2011), że nawet robotnice, królowe i samce tego samego gatunku mają oczy dostosowane do własnego rytmu dnia.
Oczu M. simillima nie zbadano szczegółowo. W naszych koloniach jest łowczynią dzienną, która wychodzi przy świetle i w cieple. W domu od razu zauważysz, że Cię widzi: obraca głowę w stronę pęsety, śledzi ruch ręki i reaguje na cień. To nie zły charakter, tylko jej sposób postrzegania świata, i dlatego kolonię zakłada się w ciemności.
Dwa rozmiary robotnic, dwa zawody
Myrmecia nie mają żołnierzy ani wyraźnych kast robotnic, ale u M. simillima widać wśród robotnic dwa dość wyraźne zakresy wielkości. To nie jest prawdziwy polimorfizm, bo istnieją formy pośrednie, ale w Antomas widzimy, że wiąże się z pracą: mniejsze robotnice zwykle zostają w gnieździe, przy czerwiu, a duże częściej wychodzą żerować i bronić.
Jest krewniaczka z tej samej grupy, u której to zbadano. U M. gulosa Dietemann, Hölldobler i Peeters (2002) stwierdzili, że duże i małe robotnice pełnią różne role i że wiele z nich składa jaja troficzne, nierozwinięte jaja, które są pokarmem dla larw i królowej. Bardzo prawdopodobne, że u M. simillima dzieje się coś podobnego, choć nikt tego nie zmierzył.
Wychów czerwiu po staremu
U prawie wszystkich współczesnych mrówek robotnice karmią larwy z ust do ust. Mrówki buldogi nie: ich larwy, wydłużone i dość ruchliwe, jedzą same, bezpośrednio z kawałków ofiary, które robotnice zostawiają obok nich. Gdy kończą wzrost, przędą kokon, a do tego potrzebują wokół siebie drobin ziemi lub włókien; w rodzaju zaobserwowano, że robotnice obsypują je nawet ziemią, żeby im pomóc.
Królowa natomiast nie jest wielką niańką. Słowami Tomása królowe Myrmecia są „trochę nieporadne” z czerwiem: czasem go zaniedbują albo przenoszą bez ceregieli, a jeśli pierwsze larwy się wylęgną i nie ma pokarmu, mogą je nawet zjeść. To część ich prymitywnej biologii i trzeba to wziąć pod uwagę przy zakładaniu kolonii.
Jad do polowania i do obrony
Jadu M. simillima nie analizowano, ale jad jej krewniaczki z grupy, M. gulosa, tak, i jest jednym z najlepiej poznanych wśród mrówek. Robinson i współpracownicy (2018) stwierdzili, że prawie wszystkie jego peptydy należą do jednej rodziny genów, aculeatoksyn, o podzielonych funkcjach: jedne paraliżują owady, a inne pobudzają neurony czuciowe ssaków, czyli wywołują ból. Jeden jad służy do polowania i do obrony gniazda.
Eagles i współpracownicy (2022) opisali w tym samym jadzie toksynę, która naśladuje hormony EGF kręgowców i u myszy wywołuje nadwrażliwość na ból trwającą całe dni. Przy żądle tej wielkości i tak bliskim pokrewieństwie rozsądnie jest przyjąć, że M. simillima gra w tej samej lidze (zob. „Obsługa i bezpieczeństwo”).
Otwarte pytania
Jak na mrówkę pospolitą na swoim obszarze, o M. simillima wiadomo niewiele. Nie ma spisów jej kolonii: liczby kilkuset czy tysiąca robotnic krążące w internecie nie mają za sobą żadnych badań, a jako punkt odniesienia mamy tylko M. gulosa, z dojrzałymi koloniami liczącymi około 1600 robotnic. Brak też wiarygodnych danych o jej lotach godowych i o tym, czy kolonia może mieć kilka królowych, i brakuje badania, jak krótkoskrzydła królowa zakłada kolonię w naturze. Każda dobrze prowadzona kolonia wnosi trochę nowych informacji o gatunku, który wciąż wiele skrywa.
Wielkość i morfologia
Duża, smukła mrówka buldog o długich nogach, które dają jej szybkość i świetny refleks w terenie. Królowa przypomina dużą robotnicę, a u form krótkoskrzydłych różnica może być subtelna.
- Ubarwienie według literatury. Clark (1951) opisuje ją z brązową głową, mezosomą (tułowiem) i węzłem, czarnym gastrem, rudawymi żuwaczkami i nogami oraz stopami i końcową częścią czułków w kolorze rudawożółtym.
- Zmienność barwy. W naturze bardzo częste są osobniki w rudawych odcieniach z czarnym gastrem, o bardzo efektownym kontraście. Natomiast forma, która zwykle trafia do hodowców i którą hodowca najprawdopodobniej spotka, jest prawie całkowicie czarna.
- Żuwaczki. Długie, proste i ząbkowane, stworzone do precyzyjnego chwytania żywych ofiar. Jak w całej grupie gulosa, mają dodatkowy ząb na spodniej stronie, blisko końca.
- Oczy. Duże i wypukłe: wzrok jest jej głównym zmysłem.
- Nogi. Bardzo długie, z naszego doświadczenia jedne z najdłuższych w rodzaju w stosunku do ciała.
- Robotnice. Monomorficzne, bez kast, ale z dwoma dobrze widocznymi zakresami wielkości w kolonii.
- Królowe. Brachypteryczne (krótkoskrzydłe), łatwe do pomylenia z dużymi robotnicami, ale z masywniejszą mezosomą; z odrobiną wprawy rozpoznaje się je bez problemu. Literatura podaje też królowe ergatoidalne, których w Antomas nie widzieliśmy.
- Żądło. Funkcjonalne i długie, bez zadziorów, więc mogą żądlić wiele razy.
- Czerw. Larwy zamykają się w jedwabnym kokonie przed przepoczwarczeniem; naga poczwarka to znak, że coś poszło nie tak.
Przybliżone wymiary
- Robotnice: 19-23 mm
- Królowa: 22-24 mm
To wymiary Clarka (1951) powtarzane w opracowaniach; nie mogliśmy sprawdzić oryginału i nie ma opublikowanych danych o samcach. Niektóre sklepy podają mniejsze liczby, bez żadnego źródła. Przy robotnicach dłuższych niż dwa centymetry i królowej, która musi się obrócić z dużą larwą w żuwaczkach, praktyczny wniosek jest jasny: duże korytarze od samego początku.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 5/5 – Ekspert
Stawiamy ją na samym szczycie naszej skali. To nie jest mrówka niemożliwa, ale wymaga wprawy i konsekwencji:
- Powolne i delikatne zakładanie kolonii. Królowa jest półklaustralna, opiekuje się czerwiem po swojemu i utrata pojedynczego kokonu po drodze jest normalna.
- Ścisła granica temperatury. Dojrzałe larwy nie znoszą spędzania całych dni powyżej 28 °C, a europejskie lato wystawia to na próbę.
- Wilgotność i podłoże według metody. Bez drobin w gnieździe larwy nie przędą, a przy nadmiarze wody kokony giną.
- Rytm pór roku. Potrzebuje zimowej przerwy i rośnie powoli.
- Wzrok, szybkość i żądło. Łatwo się stresuje, jest bardzo szybka, a jej użądlenie naprawdę boli.
Jeśli to Twoja pierwsza mrówka buldog, z naszego doświadczenia bardziej wyrozumiałe są M. nigriceps i M. pavida. M. simillima jest dla tych, którzy wyhodowali już jakąś Myrmecia i chcą przejść do jednej z olbrzymek, w stylu M. pyriformis czy M. gulosa. I dobra wiadomość: gdy kolonia ma już pierwsze robotnice, wszystko staje się dużo łatwiejsze.
Zalecane parametry
- Temperatura: 24-27 °C w sezonie aktywnym, z nieco chłodniejszą częścią gniazda, żeby mogły wybierać.
- Dojrzałe larwy: nigdy długotrwale powyżej 28 °C.
- Wilgotność: umiarkowana wilgotność otoczenia, 50-70%, z gradientem w gnieździe: wilgotno dla jaj i małych larw, sucho i przewiewnie dla kokonów.
- Podłoże: zawsze w komorach, z odrobiną włókna roślinnego.
- Woda: zawsze w zasięgu, w probówce z wodą i watą na arenie.
- Światło: całkowita ciemność podczas zakładania kolonii; gdy są robotnice, gniazdo w ciemności, a arena z cyklem dnia i nocy.
- Zimowanie: około 3 miesięcy (8-12 tygodni) w 10-15 °C, od grudnia do lutego.
28 °C: czerwona linia dla larw
Jeśli z całego rodzaju zapamiętać tylko jedną zasadę, to tę. W Antomas sprawdziliśmy to na kilku Myrmecia: gdy duże larwy spędzają całe dni powyżej 28 °C, przędzenie zawodzi. Zaczynają kokon i zostawiają go w połowie, robią go od nowa raz za razem albo przepoczwarczają się bez niego, a takie nagie poczwarki prawie nigdy nie przeżywają. Inni hodowcy opowiadają to samo; w dzienniku M. nigrocincta larwy przepoczwarczały się bez kokonu i przepadł prawie cały czerw. Mechanizm nie jest znany, ale wynik powtarza się zbyt często, żeby go ignorować.
- Ogrzewaj z boku, z termostatem, i pozwól kolonii wybrać, gdzie umieścić czerw.
- Nigdy nie ogrzewaj pod komorą z czerwiem i nie podnoś temperatury, żeby kolonia szybciej rosła.
- Latem wybierz najchłodniejszy kąt w domu, z dala od nasłonecznionych okien, a w razie potrzeby włącz klimatyzację.
Nadmiar ciepła hamuje też królową: w dzienniku M. pavida przestała składać jaja na siedem tygodni przy arenie w 33-35 °C i wróciła do tego, gdy temperatura spadła o kilka stopni.
Wilgotność: od wilgotnego do suchego
Tomás stosuje ze swoimi Myrmecia prostą metodę, która uprzedza prawie wszystkie problemy z wilgotnością:
- Wilgotny start. Królowa trafia do dość wilgotnej probówki lub modułu startowego, bo jajom i małym larwom to służy.
- Stopniowe przesychanie. W miarę wzrostu larw nie dolewa się więcej wody.
- Kokony w suchym. Gdy przychodzi czas przędzenia, gniazdo ma już akurat odpowiednią wilgotność. Mokry kokon ginie z braku powietrza, a robotnice go wyrzucają.
Podłączenie osobnego suchego modułu wydaje się dobrym pomysłem, ale królowe nie zawsze same przenoszą kokony do suchej strefy. Jeśli musisz dolać wody, rób to bardzo ostrożnie: jeśli dotrze do czerwiu, zabije go. Gdy są robotnice, jest łatwiej, bo same rozdzielają czerw między strefę wilgotną i suchą, pod warunkiem że gniazdo oferuje obie.
Podłoże: materiał na kokon
Larwy mrówek buldogów nie mogą prząść w próżni: potrzebują wokół siebie ziarenek i włókien, żeby zbudować kokon. Dlatego nigdy gołe komory:
- Podczas zakładania kolonii: cienka warstwa miniareny z odrobiną włókna roślinnego w probówce lub module startowym.
- W formikarium: mieszanka włókna kokosowego, drobnego piasku i odrobiny gliny lub jasnego torfu, w kupkach w komorach, bez ich zapełniania.
- Obszerne komory: ułatwiają rozwój larw i przędzenie, a larwa mrówki buldoga jest duża.
- Uzupełnianie: rosnąca kolonia zużywa materiał; jeśli widzisz czyste komory, dodaj go.
Hodowca M. pyriformis stracił sześć z siedmiu larw w gnieździe z betonu komórkowego bez podłoża i sam przypisywał to brakowi materiału do przędzenia.
Polecane formikaria
Zestaw rośnie razem z kolonią w trzech etapach, a we wszystkich obowiązuje ta sama zasada: duże korytarze.
1. Zakładanie kolonii: probówka startowa z warstwą miniareny. Na początku wilgotna i połączona z małą areną. Mała i ciemna przestrzeń uspokaja królową i pozwala jej kontrolować czerw.
2. Pierwsze robotnice: QBIK DUO z dużymi korytarzami. Modułowe formikarium z serii Alpha od Anthouse, raczej suche, do którego podłącza się probówkę startową jako strefę wilgotną, dopóki jest potrzebna, z kupkami podłoża w komorach.
3. Duża kolonia: Qbik Wild Nona Diafano. Z gipsu, który dobrze zatrzymuje wilgoć, i bez gotowych komór: wypełnia się go podłożem, a robotnice same wykopują gniazdo, z mieszanką materiałów potrzebnych ich larwom w zasięgu ręki.
Nie śpiesz się z powiększaniem: w zbyt dużym gnieździe mała kolonia źle kontroluje wilgotność i czystość. Oprócz gniazda przygotuj:
- Obszerną arenę z piaskiem, płaskimi kamieniami i kawałkami kory, na której mogą patrolować i polować.
- Szeroką barierę i pokrywę od pierwszego dnia (zob. „Ucieczki i bariery”).
- Probówkę z wodą i watą oraz poidełko na słodkie płyny.
- Termometr przy gnieździe, niezbędny przy gatunku tak wrażliwym na ciepło.
Zakładanie kolonii: jak przychodzi Twoja kolonia
W Antomas wysyłamy M. simillima jako królową z czerwiem: królowa przychodzi z jajami, larwami lub kokonami. Zakładanie kolonii jest półklaustralne, jak u prawie wszystkich Myrmecia: królowa nie żyje tylko z zapasów, ale wychodzi pić, pobiera cukier i poluje, żeby wykarmić larwy. To wyznacza cały ten etap:
- W ciemności i bez drgań. Przykryj probówkę i jej małą arenę nieprzezroczystym kartonikiem lub folią aluminiową i postaw w spokojnym miejscu, z dala od przejść, zwierząt i wibrujących urządzeń.
- Jedna kontrola dziennie. Krótka i z zewnątrz: niech będą woda, cukier i białko i niech nie zostają resztki.
- Ofiary martwe lub świeżo uśmiercone. Królowe Myrmecia są zapalonymi łowczyniami i wyczuwają każde drganie, ale żywa ofiara, która się broni, może je zranić, a zraniona królowa to stracona kolonia.
- Uwaga na wylęg. Gdy wylęgają się pierwsze larwy, białko musi być codziennie: bez niego królowa może zjeść własny czerw. W dzienniku M. dispar królowa zjadła larwę po około 12 godzinach bez ofiary.
- Normalne straty. Utrata jednego lub dwóch kokonów na dziesięć mieści się w normie; jeśli ginie ich wiele, sprawdź wilgotność i temperaturę.
Gdzie jest królowa? Jej królowe są brachypteryczne, o krótkich skrzydłach, i na pierwszy rzut oka myli się je z dużą robotnicą; z odrobiną wprawy rozpoznaje się je bez problemu. Zwróć uwagę na najbardziej krzepkiego osobnika, z wyraźniej wypukłą i szerszą mezosomą, który spędza więcej czasu przy czerwiu. Jeśli masz wątpliwości, napisz do nas i dołącz zdjęcie.
Wszystko trwa długo. W cieple i bez przerw inni hodowcy Myrmecia mówią o 6-10 tygodniach od jaja do robotnicy, ale przy przerwach w składaniu jaj albo zimowej przerwie po drodze łatwo dojść do kilku miesięcy. Pierwszy rok zakończony garstką robotnic to dobre założenie kolonii. Od tego momentu robotnice polują, opiekują się larwami i zajmują się kokonami, a kolonia nabiera stabilności.
Przyjazd i przeprowadzka przez wysypanie
Po odebraniu zostaw ją w ciemnym, spokojnym miejscu w 22-25 °C, sprawdź, czy ma wodę, i podaj kroplę cukru oraz małą martwą ofiarę. Przez pierwsze dni nie zmieniaj jej probówki. Do przeniesienia do QBIK DUO w Antomas stosujemy przeprowadzkę przez wysypanie:
- Przygotuj wcześniej formikarium: podłoże w komorach, nałożona bariera i gotowa woda.
- Pracuj w dużym pudle lub na tacy z własną barierą, na wypadek gdyby któraś robotnica uciekła.
- Ostrożnie wysyp zawartość probówki, z królową, robotnicami i czerwiem, przy wejściu do gniazda, a maruderki kieruj grubym pędzelkiem lub długą pęsetą, nigdy palcami.
- Przykryj gniazdo i nie niepokój ich przez kilka dni.
Gdy przyjdzie czas na Nona, robi się to tak samo.
Karmienie
Cukier codziennie i z urozmaiceniem. Dorosłe robotnice napędza cukier; w naturze czerpią go z nektaru i wydzielin innych owadów. Jako główny płyn, 4-5 razy w tygodniu, w Antomas używamy nektaru Blue Sugar od Anthouse, do którego można dodać trochę białka. W pozostałe dni podawaj na zmianę wodę z miodem lub cukrem, a od czasu do czasu bardzo mały kawałek dojrzałego owocu, np. banana, jabłka lub winogrona. Płyny zawsze w poidełku, nigdy na wacie: wata pleśnieje, a płyn szybko się psuje. Nada się tradycyjne lub domowe poidełko, w którym kropla jest rozlana i łatwo dostępna; wymieniaj je, zanim zacznie fermentować.
Białko w zależności od larw. Gdy są larwy, kolonia poluje łapczywie; gdy ich nie ma, ofiary tracą dla niej prawie cały urok. Dostosuj ilość do czerwiu, który widzisz, a wielkość ofiary do kolonii:
- Królowa z pierwszymi larwami: małe ofiary, martwe lub świeżo uśmiercone, codziennie, np. małe muchy, termofilki, Thermobia domestica, albo mały, rozcięty na pół świerszcz.
- Młoda kolonia: muchy, średnie świerszcze, karaczany runner, Shelfordella lateralis, które należą do jej ulubionych, i pocięte mączniki.
- Duża kolonia: ofiary na miarę robotnic o długości dwóch centymetrów, takie jak dorosłe świerszcze, duże muchy czy nimfy karaczanów dubia, Blaptica dubia. Od czasu do czasu jakaś żywa ofiara pozwoli Ci zobaczyć, jak polują.
Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego. I karm obficie: w Antomas sprawdziliśmy, że przy codziennej obsłudze i usuwaniu resztek lepiej dawać za dużo, bo kolonia czuje, że ma zasoby, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie możesz często sprzątać, ogranicz ilość, bo resztki przyciągają pleśń i roztocza. Używaj owadów od zaufanego dostawcy, bez insektycydów, i zostawiaj ofiarę blisko wejścia: robotnice ją ćwiartują, a larwy jedzą bezpośrednio z niej.
Zimowanie: trzy miesiące spokoju
W Antomas zalecamy dla M. simillima zimowanie przez około 3 miesiące, od 8 do 12 tygodni, w 10-15 °C, w czasie naszej zimy, od grudnia do lutego. Opiera się to na kilku rzeczach: klimat jej pochodzenia ma naprawdę chłodne zimy; jej rekordy w naturze gwałtownie spadają w środku australijskiej zimy; a u Myrmecia, które hodujemy, przerwa, choć u niektórych gatunków nie jest aż tak niezbędna, pomaga królowej wrócić do składania jaj z pełną siłą. U innych gatunków rodzaju pominięcie jej może przerwać wychów dużej partii larw.
To łagodne zimowanie: kolonia mocno zwalnia, a rozwój czerwiu się hamuje, ale nie zatrzymuje całkowicie, i niektóre robotnice nadal będą wychodzić, żeby pić albo pobierać cukier.
- Kiedy. Najwygodniej zgrać je z europejską zimą; z czasem kolonia dostosowuje się do naszego kalendarza. Najlepiej zaczynać, gdy czerw jest już w kokonach albo nie ma małych larw, które zależą od obfitego jedzenia.
- Jak. Obniżaj temperaturę stopniowo, przez tydzień lub dwa, aż do stabilnego miejsca w 10-15 °C, np. nieogrzewanego pokoju, piwnicy lub chłodziarki do wina. Woda zawsze, trochę cukru, jeśli są aktywne robotnice, i białko tylko wtedy, gdy je przyjmują.
- Potem. Podnoś temperaturę równie powoli do 24-27 °C sezonu aktywnego. Królowa powinna wrócić do składania jaj w ciągu kilku tygodni, a z larwami wraca codzienne karmienie.
Jeśli po pierwszej partii królowa przez wiele tygodni nie składa jaj, nie spisuj jej na straty: u Myrmecia składanie jaj partiami, z długimi przerwami, jest normalne, a często to właśnie chłód ją pobudza.
Zachowanie i obserwacja
Gdy kolonia jest już rozwinięta, stosuj filozofię Antomas: mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę oraz obserwować je delikatnie, ingerując tylko tyle, ile trzeba. Oto, co zobaczysz:
- Dzienną łowczynię. Robotnice patrolują arenę w dzień, każda na własną rękę, i rzucają się na ofiarę, gdy tylko ją wykryją.
- Dużą reaktywność. To gatunek terytorialny o błyskawicznym refleksie: natychmiast reaguje na drgania, stukanie w szybę albo zbliżającą się rękę.
- Czujność na wszystko. Będzie śledzić Cię wzrokiem; z czasem kolonia przyzwyczaja się do Twojej obecności.
- Dwa rozmiary w pracy. Duże na zewnątrz, polują i pilnują; małe w środku, przy czerwiu.
- Więcej polowania, gdy są larwy. Bez czerwiu kolonia wydaje się niechętna do jedzenia: to normalne.
Sygnały alarmowe:
- Otwarte kokony lub poczwarki bez kokonu: nadmiar ciepła lub brak podłoża.
- Spleśniałe kokony lub wynoszone na arenę: za dużo wilgoci.
- Larwy znikające podczas zakładania kolonii: głód lub stres królowej.
- Robotnice bez przerwy krążące po krawędzi areny: sprawdź barierę.
Ucieczki i bariery
Robotnica dłuższa niż dwa centymetry, z żądłem i bardzo długimi nogami, przebiega blat stołu w mgnieniu oka. Szybkość jest jej najlepszą bronią przy ucieczce, a kilka Myrmecia wspina się po gładkich powierzchniach, więc zestaw musi być przygotowany od pierwszego dnia:
- Szeroka bariera z oleju parafinowego lub PTFE w górnej części areny, często odnawiana. Lepszy szeroki pas niż cienka linia, bo w rodzaju są gatunki zdolne przeskoczyć kilka centymetrów; pamiętaj też, że PTFE działa gorzej przy dużej wilgotności.
- Pewna pokrywa na arenie i dobrze dopasowane połączenia.
- Nic, co działa jak most: ani dekoracji opartych o ścianki, ani resztek dużych ofiar przy krawędzi.
- Uwaga przy karmieniu: wtedy zdarza się wiele ucieczek. Miej pokarm przygotowany, otwieraj tylko tyle, ile trzeba, i od razu zamykaj.
- Przeprowadzki na tacy z własną barierą.
Obsługa i bezpieczeństwo
Użądlenie Myrmecia bardzo boli: należy do najboleśniejszych wśród mrówek, na poziomie użądlenia pszczoły lub powyżej. Ponieważ żądło nie ma zadziorów, nie zostaje w skórze i mogą żądlić wiele razy. Ponadto jad może wywoływać ciężkie reakcje alergiczne: w Australii Myrmecia odpowiadały za prawie dziewięć na dziesięć przypadków anafilaksji po użądleniu mrówki ze zidentyfikowanym gatunkiem, a 56 z nich przypisano „mrówkom buldogom” bez określenia gatunku (Brown i współpracownicy, 2011). Nie trzeba się jej bać, ale trzeba ją szanować:
- Nigdy nie bierz jej do rąk. Używaj zawsze długiej pęsety lub grubego pędzelka, pracuj spokojnie i nie trzymaj ręki nad wejściem do gniazda.
- Nie polecamy jej osobom uczulonym na użądlenia błonkówek ani do domów z małymi dziećmi lub zwierzętami.
- Jeśli Cię użądli, umyj to miejsce i przyłóż coś zimnego. Przy jakichkolwiek objawach ogólnych (trudności w oddychaniu, obrzęk twarzy lub zawroty głowy) natychmiast zgłoś się na pogotowie.
- Nigdy nie łącz dwóch kolonii ani dwóch królowych i nigdy nie wypuszczaj jej na wolność: to gatunek egzotyczny.
Czego nie robić
- Pozwalać, by dojrzałe larwy spędzały całe dni powyżej 28 °C, albo grzać, żeby przyspieszyć kolonię.
- Używać gniazda bez podłoża albo z małymi korytarzami.
- Dalej dolewać wody, gdy larwy rosną, albo moczyć kokony.
- Zapominać o białku w dniu wylęgu larw albo dawać królowej duże żywe ofiary.
- Zakładać kolonię przy świetle, w miejscu, gdzie ktoś ciągle przechodzi, albo przy źródle drgań.
- Pomylić królową z robotnicą i ją usunąć albo zaniedbać.
- Pomijać zimowanie albo uznawać za bezpłodną królową, która przestaje składać jaja po pierwszej partii.
- Przenosić do dużego gniazda za wcześnie.
- Podawać słodkie płyny na wacie albo dawać zawsze tę samą ofiarę.
- Zaniedbywać barierę albo otwierać arenę bez przygotowanego pokarmu.
- Dotykać jej palcami albo trzymać zestaw w zasięgu dzieci lub zwierząt.
Źródła naukowe
Ten poradnik opiera się na literaturze o Myrmecia simillima, grupie gulosa i całym rodzaju, na danych o rozmieszczeniu z Atlas of Living Australia oraz na doświadczeniu Antomas i innych hodowców Myrmecia. Najważniejsze źródła:
- Smith, F. (1858). Catalogue of hymenopterous insects in the collection of the British Museum. Part VI. Formicidae. British Museum, p. 144.
- Clark, J. (1951). The Formicidae of Australia. Vol. 1. Subfamily Myrmeciinae. CSIRO, pp. 89–91.
- Ogata, K. & Taylor, R. W. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a preliminary review and key to the named species (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Journal of Natural History 25: 1623–1673. doi:10.1080/00222939100771021
- Ogata, K. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a review of the species groups and their phylogenetic relationships (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Systematic Entomology 16: 353–381. doi:10.1111/j.1365-3113.1991.tb00694.x
- Hasegawa, E. & Crozier, R. H. (2006). Phylogenetic relationships among species groups of the ant genus Myrmecia. Molecular Phylogenetics and Evolution 38: 575–582. doi:10.1016/j.ympev.2005.09.021
- Mera-Rodríguez, D. et al. (2023). Biogeography and evolution of social parasitism in Australian Myrmecia bulldog ants revealed by phylogenomics. Molecular Phylogenetics and Evolution 186: 107825. doi:10.1016/j.ympev.2023.107825
- Ward, P. S. & Brady, S. G. (2003). Phylogeny and biogeography of the ant subfamily Myrmeciinae (Hymenoptera: Formicidae). Invertebrate Systematics 17: 361–386. doi:10.1071/IS02046
- Freeland, J. (1958). Biological and social patterns in the Australian bulldog ants of the genus Myrmecia. Australian Journal of Zoology 6: 1–18. doi:10.1071/ZO9580001
- Greiner, B., Narendra, A., Reid, S. F., Dacke, M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2007). Eye structure correlates with distinct foraging-bout timing in primitive ants. Current Biology 17: R879–R880. doi:10.1016/j.cub.2007.08.015
- Narendra, A., Reid, S. F., Greiner, B., Peters, R. A., Hemmi, J. M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2011). Caste-specific visual adaptations to distinct daily activity schedules in Australian Myrmecia ants. Proceedings of the Royal Society B 278: 1141–1149. doi:10.1098/rspb.2010.1378
- Dietemann, V., Hölldobler, B. & Peeters, C. (2002). Caste specialization and differentiation in reproductive potential in the phylogenetically primitive ant Myrmecia gulosa. Insectes Sociaux 49: 289–298. doi:10.1007/s00040-002-8316-9
- Robinson, S. D. et al. (2018). A comprehensive portrait of the venom of the giant red bull ant, Myrmecia gulosa, reveals a hyperdiverse hymenopteran toxin gene family. Science Advances 4: eaau4640. doi:10.1126/sciadv.aau4640
- Eagles, D. A. et al. (2022). A peptide toxin in ant venom mimics vertebrate EGF-like hormones to cause long-lasting hypersensitivity in mammals. Proceedings of the National Academy of Sciences 119: e2112630119. doi:10.1073/pnas.2112630119
- Brown, S. G. A. et al. (2011). Causes of ant sting anaphylaxis in Australia: the Australian Ant Venom Allergy Study. Medical Journal of Australia 195: 69–73. doi:10.5694/j.1326-5377.2011.tb03209.x
- Poziom trudności
- Zaawansowany

