Myrmecocystus mexicanus
Prawie gram zapasów w jednej mrówce. Myrmecocystus mexicanus to wzorcowa miodziarka, gatunek typowy mrówek miodnych: blada mrówka nocy na pustyniach Ameryki Północnej, której robotnice zbierają nektar w temperaturze bliskiej zera i gromadzą go w żywych repletach – bursztynowych, przezroczystych lub mlecznych – zwisających ze sklepienia gniazd głębokich na prawie dwa metry. Aztekowie nazywali je nequazcatl i szukali ich jak skarbu. W domu zobaczysz narodziny pierwszej replety i to, jak noc po nocy rośnie kolorowa spiżarnia. Dla cierpliwych hodowców: na początku cukier z kroplomierza i drobne ofiary. Królowe założycielki z czerwiem i kolonie. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany
Klasyczna miodziarka Ameryki Północnej: blada, nocna i z repletami ważącymi prawie 1 g, żywymi spiżarniami, które zwisają ze sklepienia gniazda. Królowe z czerwiem o długości 14-16 mm, zakładanie klaustralne i tylko jedna królowa w kolonii. Cukier na początku po kropelce, żeby królowa nie zamieniła się w repletę, i ad libitum, gdy tylko pojawią się pierwsze replety; drobniutkie białko, w miarę możliwości codziennie. Na początek Qbik Wild One P 1C, formikaria hybrydowe na dalszy wzrost i Nona Diafano dla dużych kolonii. Zwykła temperatura domowa. Zimowanie przez około 4 miesiące, od listopada do lutego, w 8-14 °C. Bariera z oleju mineralnego.
Myrmecocystus mexicanus Wesmael, 1838 to miodziarka w najczystszej postaci: gatunek typowy rodzaju i jedna z najlepiej zbadanych mrówek miodnych. Żyje w suchych i półsuchych regionach południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych i północnego Meksyku, a do pracy wychodzi nocą, gdy ziemia stygnie. Jej największą atrakcją są replety: robotnice, które gromadzą w odwłoku tyle nektaru, że zmieniają się w półprzezroczyste kule wielkości małego winogrona i spędzają życie zawieszone u sklepienia gniazda jako żywa spiżarnia.
Co ją wyróżnia? Nie robotnice, które wcale nie są największe w rodzaju, lecz replety: największa, jaką zważono, ważyła 0,98 g, czyli prawie gram zapasów w jednej mrówce, a dojrzała kolonia przechowuje ich setki, a nawet ponad tysiąc. W tym poradniku zawsze oddzielamy to, co udokumentowała nauka, od doświadczeń hodowców i naszych własnych.
Biologia
Gatunek typowy: pierwsza miodziarka z nazwą
To na podstawie tego gatunku opisano cały rodzaj. Opisał go belgijski entomolog Constant Wesmael w 1838 roku na okazach z Meksyku bez dokładnej lokalizacji, a jego nazwa mówi prawie wszystko: myrmex to po grecku „mrówka”, a kystis – „pęcherz” lub „worek”. Ponieważ materiał oryginalny zaginął, Roy Snelling, autor wielkiej rewizji rodzaju, wyznaczył w 1976 roku nowy okaz wzorcowy, neotyp z Chihuahua.
W Stanach Zjednoczonych dostała inną nazwę: w 1881 roku Henry McCook opisał M. hortusdeorum, miodziarkę z Ogrodu Bogów, słynnych czerwonych skał w Colorado Springs. Dziś to synonim, choć w literaturze przetrwał jako „hortideorum”: pod tą nazwą pracował John Conway, badacz, który rozkopywał jej gniazda w Kolorado i którego dane znajdziesz w całym tym poradniku. Na początku XX wieku Wheeler wciąż traktował jako podgatunki mexicanus inne blade miodziarki, które dziś są osobnymi gatunkami, jak nasza M. navajo, według Snellinga „miniaturowa mexicanus”.
Snelling zaliczył ją do grupy bladych miodziarek o dużych oczach, prowadzących nocny tryb życia. Dziś te grupy uważa się za historyczne: filogeneza molekularna z 2021 roku wykazała, że nie pasują do drzewa genetycznego, że Myrmecocystus jest grupą siostrzaną Lasius, rodzaju naszych czarnych mrówek ogrodowych, i że rodzaj zróżnicował się około 14 milionów lat temu, gdy powstawały pustynie południowo-zachodniej Ameryki Północnej.
Od meksykańskiego płaskowyżu do Ogrodu Bogów
Według Snellinga jej zasięg rozciąga się od środkowego Meksyku po Kolorado i Utah, a na zachodzie po Kalifornię i Kalifornię Dolną. Większość stwierdzeń pochodzi z Arizony, Kolorado, Utah, Nevady, Nowego Meksyku i Kalifornii; są też notowania z Teksasu, a w Meksyku ze stanów takich jak Chihuahua, San Luis Potosí, Durango czy Kalifornia Dolna. Żyje od 69 m poniżej poziomu morza, nad jeziorem Salton w Kalifornii, do około 2440 m w Nowym Meksyku. W Kolorado Conway znajdował jej kolonie na grzbietach, mesach i urwiskach na wysokości 1700-2200 m, w lasach sosny jadalnej i jałowca, na pustyni bylicowej i w zaroślach roślin słonolubnych.
Woli twarde podłoże. Tam teren był pełen kamieni i warstw caliche, twardej jak cement skorupy wapiennej, a do rozkopania gniazd potrzebny był kilof. To mrówka trwałych komór, które latami się nie zawalają (zob. „Gniazdo głębokie na prawie dwa metry”).
Prawie gram zapasów w jednej mrówce
Repleta (w hobby często mówi się „replete”) to robotnica, której wole społeczne, czyli część przewodu pokarmowego, w której mrówki przechowują pokarm przeznaczony do dzielenia się, rozciąga się tak, że zajmuje prawie cały odwłok. Pozostałe narządy zostają ściśnięte, a twarde płytki odwłoka, które normalnie zachodzą na siebie jak dachówki, rozsuwają się niczym wyspy na rozciągniętej, przezroczystej błonie dzięki rezylinie, bardzo elastycznemu białku.
U M. mexicanus efekt jest spektakularny: największa repleta zważona przez Conwaya ważyła 0,98 g, a jej odwłok miał 12 mm. Zwykła robotnica waży kilka miligramów; wolimy podać wartość bezwzględną niż krążące po internecie liczby typu „X razy więcej niż jej masa ciała”, których nie ma w źródłach pierwotnych. Dla porównania australijska miodziarka Camponotus inflatus, z linii, która wynalazła replety niezależnie, osiąga 1,4 g.
Gdy nektaru jest pod dostatkiem, zbieraczki przekazują go sobie z ust do ust, przez trofalaksję; gdy go brakuje, inne robotnice dotykają repletę czułkami, a ta zwraca kroplę. Opróżniona repleta nie umiera: robi się wiotka, jako tak zwana depleta, i może napełnić się ponownie. Ten film Anthouse pokazuje replety jej dziennej kuzynki, M. mimicus; replety naszej bohaterki są większe i mają bardziej zróżnicowane kolory.
Żywe spiżarnie: replety M. mimicus zawieszone u sklepienia gniazda, na filmie Anthouse.
Od 351 do 1030 replet w kolonii
Conway liczył replety, rozkopując całe gniazda w Kolorado. W trzech koloniach znalazł ich od 351 do 1030 (średnio 729), a w innej serii od 692 do 1223, rozmieszczonych w 7-21 komorach w każdym gnieździe, przy czym w jednej komorze było nawet 348 replet. Dwie z tych kolonii liczyły około 5000 mrówek, a od 22 do 25% z nich wykazywało jakiś stopień rozdęcia: prawie co czwarta mrówka była częścią spiżarni.
Po co aż tyle zapasów? Bo pokarm pojawia się zrywami. W Kolorado żeruje od marca do listopada, ale nektar zbiera głównie w czerwcu, lipcu i sierpniu. To, co trafi do gniazda w tych trzech miesiącach, musi wystarczyć na resztę roku, łącznie z całą zimą przy zamkniętym wejściu. Replety są polisą na życie kolonii.
Największe, nie najmłodsze
Replety nie rodzą się inne: to zwykłe robotnice, które się specjalizują. Steven Rissing wykazał to w 1984 roku właśnie na tym gatunku: replety to największe robotnice, a jeśli usunie się je wszystkie, natychmiast zastępują je kolejne pod względem wielkości. Dzięki temu kolonia magazynuje jak największą objętość, odrywając od innych zadań jak najmniej mrówek.
Zwykle formują się w ciągu dwóch tygodni od wyklucia, zawieszone u sklepienia komór, a zbieraczki dokarmiają je każdej nocy. Nie muszą jednak być młode: Rissing uzyskał replety w koloniach bez świeżo wyklutych robotnic. Jest też zasada, którą musi znać każdy hodowca: pierwsze pokolenie, czyli nanitiki wychowane przez samą królową, nie zamienia się w replety. Pełna repleta ledwo chodzi, a jeśli odpadnie od sklepienia, uderzenie może rozerwać jej błonę. W niewoli najdelikatniejsze w tym gatunku są właśnie replety (zob. „Obsługa i bezpieczeństwo”).
Bursztynowe, przezroczyste i mleczne: chemia spiżarni
Komora replet M. mexicanus nie jest jednobarwna: są w niej replety przezroczyste, żółte, bursztynowe, brązowe, prawie czarne i mleczne. Conway przeanalizował je w 1977 roku i odkrył, że każdy kolor kryje coś innego:
- Bursztynowe i ciemnobursztynowe. To zdecydowana większość: glukoza i fruktoza, o kwaśnym smaku oraz zapachu i kolorze melasy trzcinowej. W repletach z Arizony 47-49% fruktozy, 42-44% glukozy i 7-8% maltozy.
- Przezroczyste. Od 0,2 do 4%. Zawierają głównie sacharozę, są bardzo rozcieńczone i działają jak zbiorniki wody, co jest przystosowaniem do życia na pustyni. Conway uzyskał półrepletę wypełnioną wodą w kolonii, której podawał wyłącznie wodę.
- Mleczne. 12,4% w jednym gnieździe z Arizony, z dużą zawartością białka i tłuszczu: prawdopodobnie przechowują soki ze zdobyczy.
- Dwufazowe. Według Burgetta i Younga (1974) około 5% replet miało wole rozdzielone na dwie warstwy, jak woda i olej: jedną z cukrami, a drugą z lipidami.
Spiżarnia jest więc magazynem cukru, wody, tłuszczu i białka. Badanie z 2026 roku, wciąż w formie preprintu, wykryło ponadto w wolu replet bakterie mlekowe i octowe, które być może pomagają konserwować zawartość. Dla hodowli lekcja jest prosta: woda jest tak samo ważna jak cukier.
Gniazdo głębokie na prawie dwa metry
Z zewnątrz gniazdo M. mexicanus nie robi wrażenia: jedno wejście o średnicy niewiele ponad centymetr w żwirowym kraterze w kształcie miniaturowego wulkanu, wysokim na około 2 cm, które robotnice zatykają drobną ziemią zimą lub podczas ulewnych deszczy. Zdumiewające jest to, co kryje się pod spodem, według wykopalisk opublikowanych przez Conwaya w 1983 roku:
- Płytki labirynt korytarzy i małych komór, do głębokości około 20 cm, z czerwiem, kilkoma repletami i lokatorami, takimi jak chrząszcze Cremastocheilus.
- Jeden pionowy szyb, który prowadzi w dół do komór replet.
- Piwnice: szerokie, niskie, sklepione komory, zaczynające się na głębokości około 20-40 cm, długie nawet na 33 cm, ale wysokie tylko na 3-5 cm, z wygładzonymi ścianami i chropowatym sklepieniem, którego replety mogą się uchwycić.
- Głębokość: od 1 do 1,8 m; notowano też gniazda głębokie nawet na 4 m na obszarach o długich, suchych latach.
Dlaczego tak głęboko? Bo tam temperatura i wilgotność prawie się nie zmieniają, a spiżarnia przetrwa całe miesiące. Snelling nigdy nie znalazł replet powyżej poziomu, na którym gleba pozostaje wilgotna przez cały rok: ich komory nie są suche, lecz stabilne. W domu nie potrzebują wysokich kolumn, lecz przestronnych, niskich komór ze sklepieniem, którego można się uchwycić (zob. „Polecane formikaria”).
Nocne żerowanie w temperaturze od 0,6 do 27 °C
M. mexicanus to mrówka nocy: robotnice wychodzą masowo zaraz po zachodzie słońca. Zaskakuje to, jak dobrze znosi chłód. W Kolorado Conway obserwował jej żerowanie od 17 marca do 7 listopada w temperaturach od 0,6 do 27 °C: pustynne mrówki pracujące kilka dziesiątych stopnia od punktu zamarzania. W Nowym Meksyku nie wychodzi poniżej 2 °C ani powyżej 30 °C.
Badanie z 1978 roku zmierzyło to u pięciu miodziarek: dzienne, ciemno ubarwione, nieruchomiały przy około 11-12 °C, a nocna wciąż chodziła przy −0,4 °C. Upał natomiast wszystkie znosiły podobnie, do 43-48 °C. Innymi słowy: nie wychodzi nocą dlatego, że nie znosi upału, lecz dlatego, że zajęła zimną zmianę. Na południowym wschodzie Arizony dzieli tę zmianę z M. navajo, a M. mimicus i M. depilis dzielą między siebie dzień.
Oddala się do 20 m od gniazda. Na początku lata eksploruje teren w rozproszeniu; gdy już zna rośliny z nektarem, korzysta ze stałych szlaków, które powtarza noc w noc. A żeby żyć nocą, ma nocne oczy: badanie z 2022 roku wykazało, że blade, nocne gatunki wykształciły większe oczy i fasetki niż ich ciemne, dzienne krewniaczki. U M. mexicanus każda fasetka mierzy około 20,8 µm, wobec około 14,8 µm u dziennej M. mendax, a małe robotnice nie mają przedniego przyoczka, jednego z trzech prostych oczu, które wiele mrówek ma na szczycie głowy.
Nektar juki, galasy dębu i martwe żniwiarki
Jej dieta opiera się na słodkich płynach. W Kolorado Conway obserwował, jak zbiera nektar wyciekający z torebek owocowych Yucca glauca, spadź mszyc, które na nich żyją, i słodkie kropelki z galasów, które osa Holcaspis perniciosus wywołuje na dębie Gambela (Quercus gambelii). Snelling dodaje nektar kwiatów i nektarników pozakwiatowych oraz sok z owoców opuncji.
Białko zdobywa głównie jako padlinożerca: zbiera martwe stawonogi i atakuje tylko małe owady o miękkim ciele, które przytrzymuje żuwaczkami, podwijając odwłok, by spryskać ranę kwasem mrówkowym. Ma też ulubionego sąsiada: w Kolorado jej gniazda często znajdują się mniej niż 3 m od kolonii żniwiarki Pogonomyrmex occidentalis, a według badania, które opisało to zjawisko w 2001 roku, jej białko pochodzi niemal wyłącznie z martwych lub umierających robotnic tej żniwiarki. Żniwiarki pracują w dzień; miodziarki nocą zbierają to, co zostało na szlaku. Wniosek dla hodowli jest jasny: jej naturalne białko to małe, miękkie kąski.
Nequazcatl: przysmak Azteków
Replety były przysmakiem rdzennych ludów południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych i Meksyku. Aztekowie nazywali je nequazcatl, słowem z języka nahuatl, które łączy miód (necutli) i mrówkę (azcatl). Wykopywali je, chwytali repletę za głowę i odgryzali jej odwłok zębami. W Meksyku wyciskano je też, by używać ich „miodu” w potrawach, jako lekarstwa, a nawet sfermentowanego w napoju alkoholowym.
Jedno wyjaśnienie, bo ten błąd często się powtarza: analiza wartości odżywczej miodziarek z doliny Mezquital (Hidalgo), z 9,45% białka, dotyczy innego gatunku, M. melliger. Ten sam pomysł pojawił się w Australii, gdzie Aborygeni rozkopują gniazda Camponotus inflatus: dwie linie mrówek, które wynalazły replety niezależnie od siebie, i dwie kultury, które odkryły ten sam przysmak.
Borsuki, kojoty i mrówka, która rzuca kamieniami
Kolonia z setkami worków zapasów ma wrogów, którzy dobrze o tym wiedzą. Borsuk amerykański rozkopuje jej gniazda częściej niż gniazda dziennej miodziarki M. depilis, według badania z 1979 roku, a Snelling wymienia też kojoty. W samym gnieździe chrząszcze Cremastocheilus zjadają larwy. Mrówka Dorymyrmex bicolor ma zaś wyjątkową technikę: gdy jej gniazdo znajduje się bliżej niż 1,5 m, jej robotnice zrzucają kamyczki do wejścia miodziarki, nawet 200 kamyków w 5 minut, i ograniczają jej żerowanie do jednej ósmej. Miodziarka odpowiada głębokim gniazdem, zamykanym wejściem i nocnym trybem życia, który uwalnia ją od dużej części konkurentek.
Jedna królowa, jeden lot i kolonia na dziesięciolecia
W Colorado Springs loty godowe odbywają się pod koniec lipca lub na początku sierpnia, po ulewnych deszczach, o zmierzchu. Z jednego gniazda wyleciało ponad sto samców, a z innego wykopano 209 uskrzydlonych królowych. Zakładanie kolonii jest klaustralne: królowa zrzuca skrzydła, kopie norkę i po około dwóch dniach zamyka się w niej, żyjąc z zapasów tłuszczu i mięśni skrzydeł, a czasem zjadając część jaj. W laboratorium Conwaya pierwsze robotnice wykluły się od 53 do 87 dni po locie: od 5 do 19 nanitików na królową, i żaden z nich nie zamienił się w repletę.
W naturze królowa spędza pierwszą zimę zamknięta z tym pierwszym czerwiem. To delikatny etap i wiele królowych go nie przeżywa. Ale kolonia, która przetrwa pierwsze lata, żyje długo: na południowym wschodzie Arizony kolonie żyły średnio 8,9 roku, a najdłużej żyjąca – 23 lata. Mają jedną królową: w przeciwieństwie do M. mendax nie są znane kolonie M. mexicanus z kilkoma królowymi.
Wielkość i morfologia
Smukła mrówka o długich nogach i jasnym ubarwieniu, z robotnicami bardzo różnej wielkości, ale bez kasty żołnierzy: wielkość zmienia się stopniowo, od nanitików po duże robotnice, które w końcu stają się repletami.
- Ubarwienie według nauki. Gatunek blady: robotnice jasnożółte lub, na południu zasięgu, żółte z brązowawym odcieniem. Według Cole'a (1936) tułów i nogi są jasnocynamonowe, głowa nieco ciemniejsza, a żuwaczki czarne.
- Ubarwienie naszych królowych. Cała królowa ma kolor pomarańczowobursztynowy lub miodowy, z jaśniejszym, żółtawym odwłokiem i czarnymi oczami.
- Oczy. Duże, o szerokich fasetkach, typowe dla gatunku nocnego; małe robotnice nie mają przedniego przyoczka.
- Owłosienie. Gęsty meszek z krótkich, przylegających włosków na głowie, przedpleczu i odwłoku.
- Królowa. Królowe z Antomas mierzą 14-16 mm. Mezosoma bardziej masywna, z bliznami po skrzydłach. Z doświadczenia Antomas wynika, że jeśli podczas zakładania kolonii dostaje za dużo cukru, może się rozdąć jak repleta (zob. „Słodka śmierć: gdy królowa zamienia się w repletę”).
- Replety. Głowa i tułów dużej robotnicy, a odwłok zamieniony w półprzezroczystą kulę, od przezroczystej po ciemnobursztynową.
- Obrona. Jak wszystkie mrówki z podrodziny Formicinae nie ma żądła: gryzie i wystrzykuje kwas mrówkowy przez acidoporus na końcu odwłoka.
Przybliżone wymiary
- Robotnice: 3-7 mm (Cole, 1936)
- Królowa: 14-16 mm (królowe z Antomas)
- Samiec: około 6 mm (Cole, 1936)
- Replety: pełny odwłok 6-12 mm; największa zmierzona miała 12 mm i 0,98 g (Conway)
- Fasetki oka robotnicy: średnio około 20,8 µm średnicy (Johnson i Rutowski, 2022)
Wymiary królowej to wymiary naszych królowych. Wymiary robotnic i samca pochodzą z opisu Cole'a (1936), do którego dotarliśmy tylko przez źródła wtórne; rewizja Snellinga (1976), podstawowe źródło wymiarów każdego gatunku, nie była dostępna przy pisaniu tego poradnika, więc traktuj je orientacyjnie. Dokładnie zmierzono natomiast to, co w tym gatunku najbardziej rzuca się w oczy: jego replety.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany
W Antomas klasyfikujemy ją jako gatunek dla zaawansowanych, nie dlatego, że ma wysokie wymagania klimatyczne, lecz dlatego, że trzeba zrozumieć, jak działa miodziarka:
- Powolne i delikatne zakładanie kolonii. Królowa potrzebuje dwóch-trzech miesięcy, żeby wychować kilka nanitików, a hodowcy zgodnie mówią, że część kolonii ginie na tym etapie lub wkrótce po nim, bez wyraźnej przyczyny. Jeden z nich podsumowuje to tak: to gra liczb.
- Cukier się dawkuje, na początku po kropelce (zob. „Słodka śmierć: gdy królowa zamienia się w repletę”).
- Cierpliwość: replety pojawiają się dopiero w drugim lub trzecim pokoleniu robotnic.
- Delikatne replety: upadek albo źle przeprowadzona przeprowadzka mogą je rozerwać.
Dlaczego nie 5/5? Bo gdy już to zrozumiesz, potrafi się odwdzięczyć: trzymamy ją praktycznie w temperaturze pokojowej, je proste rzeczy, nie ma skłonności do ucieczek i jest spokojna. I naprawdę warto: zobaczyć pierwszą repletę, zawieszoną u sklepienia jak bursztynowy lampion, i patrzeć, jak rośnie noc po nocy, to jedna z najpiękniejszych chwil w tym hobby.
Zalecane parametry
- Temperatura: w Antomas praktycznie zwykła temperatura domowa. Dla porównania: hodowcy, którym udaje się hodować ten rodzaj, utrzymują 24-31 °C, najlepiej około 29 °C, z jedną stroną gniazda nieco cieplejszą. Jeśli w Twoim domu jest chłodno, pomoże kabel grzewczy z termostatem z boku gniazda, zawsze z dala od replet, które źle znoszą ciepło.
- Wilgotność: gniazdo raczej suche, z wilgotnym miejscem przy czerwiu i stabilnymi komorami replet (zob. „Wilgotność: stabilna, nigdy przemoczona”).
- Arena: sucha i dobrze wentylowana.
- Woda: zawsze, w probówce z wodą i watą na arenie.
- Światło: ciemna strefa w gnieździe i arena przy zwykłym świetle w pokoju.
- Zimowanie: około 4 miesięcy, od listopada do lutego, w 8-14 °C (zob. „Zimowanie: cztery miesiące w chłodzie”).
Wilgotność: stabilna, nigdy przemoczona
Choć pochodzi z terenów suchych, nie należy jej trzymać w zupełnie suchym gnieździe. Jej replety żyją w komorach o prawie stałej wilgotności: potrzebują stabilności, a nie suchości. W domu oznacza to wilgotne miejsce przy czerwiu, żeby jaja i larwy nie wysychały, bardziej suchą resztę gniazda i komory replet stabilne, wentylowane i bez kondensacji, ani przemoczone, ani przesuszone. Nigdy nie zwilżaj bezpośrednio komory z repletami: krople i śliskie ściany sprawiają, że tracą chwyt i spadają. I mniej znaczy więcej: pewien hodowca z Arizony, przy wilgotności powietrza 15%, nawilżał gniazdo raz w tygodniu. Nadmiar wilgoci sprowadza pleśń i grzyby.
Polecane formikaria
Do zakładania kolonii i dla małych kolonii nie polecamy wąskich formikariów pionowych: wydają się idealne do oglądania replet, ale utrudniają początkową organizację i zmuszają mrówki do poruszania się po zbyt stromych powierzchniach. Na początek w Antomas polecamy Qbik Wild One P 1C od Anthouse, mały moduł zaprojektowany dla królowych i małych, rosnących kolonii:
Jego komory są na tyle wysokie, że pierwsze replety mogą zawisnąć u sklepienia i na ścianach, a pozioma powierzchnia jest dobrze dopasowana do królowej, czerwiu i robotnic.
Polecamy też formikaria hybrydowe. Gdy kolonia rośnie, dobrym kolejnym krokiem jest Qbik Wild Duo P 2C Hybrid. „Hybrydowe” oznacza, że formikarium łączy dwa systemy nawadniania: dolny zbiornik, oddzielony od korytarzy, który nawilża przez parowanie, oraz boczną probówkę, z której mrówki piją. Dla miodziarki to duża zaleta: stabilna wilgotność bez moczenia komór replet.
Dla dużych kolonii szczególnie polecamy Qbik Wild Nona Diafano od Anthouse:
Ponieważ nie ma wewnętrznych komór, pozwala kolonii samodzielnie zorganizować i wykopać swoją przestrzeń: pomijając różnicę głębokości, odtwarza logikę jej naturalnych gniazd, czyli dużą masę podłoża, w której można wykopać przestronne komory o chropowatym sklepieniu do zawieszania replet. Użyj zwartego i stabilnego podłoża, nawilżaj je punktowo, nie nasycając całego bloku, i stosuj je tylko dla dużych kolonii: w małej utrudniłoby obserwację, kontrolę pokarmu i odnalezienie królowej.
Sztuczka z laboratorium: Bert Hölldobler przez lata hodował miodziarki z setkami replet w leżących probówkach z drewnianymi patyczkami przyklejonymi do sklepienia, żeby replety miały się na czym zawiesić. Ta zasada sprawdza się w każdym gnieździe: sklepienie, którego można się uchwycić, i odpowiednia wysokość. Uzupełnij zestaw suchą areną, probówką z wodą, poidełkiem i barierą z oleju mineralnego.
Zakładanie kolonii: królowa z czerwiem i nektar po kropelce
W Antomas sprzedajemy królowe z czerwiem: królowe, które już zaczęły zakładać kolonię w probówce i mają jaja, larwy lub poczwarki; gdy są dostępne, także królowe z 5 lub 10 robotnicami. Zakładanie kolonii jest klaustralne: królowa wychowuje pierwsze robotnice z własnych zapasów. Potrzebuje przede wszystkim spokoju:
- Probówka w takim stanie, w jakim do Ciebie dotarła, z zapasem wody za watą, w ciemnym, spokojnym miejscu bez wibracji, w temperaturze pokojowej.
- Kontrola raz w tygodniu, żeby sprawdzić, czy jest jeszcze woda. Jeśli się skończy albo probówka mocno się zabrudzi, przenieś królową do nowej probówki przez przesypanie.
- Nektar po kropelce: od czasu do czasu mikrokropla słodkiego płynu na kawałku folii aluminiowej, nigdy na wacie; to, co zostanie, usuń następnego dnia. Chodzi o to, żeby nakarmić królową i larwy, a nie żeby ktokolwiek się napełnił.
- Drobniutkie białko od pojawienia się pierwszych robotnic, w miarę możliwości codziennie (zob. „Karmienie”).
- Cierpliwość: u tego gatunku pierwsze robotnice pojawiają się 53-87 dni po locie, a te nanitiki nigdy nie staną się repletami.
Gdy pojawią się pierwsze robotnice, przesypujemy kolonię do Qbik Wild One P 1C i dalej dawkujemy cukier po kropelce, dopóki nie ma replet: mikrokrople i czekanie, aż je zjedzą, zanim dodamy więcej. Pierwsze replety pojawiają się zwykle w drugim lub trzecim pokoleniu, gdy kolonia ma kilkadziesiąt robotnic i zaczynają się wykluwać duże robotnice.
Słodka śmierć: gdy królowa zamienia się w repletę
To najbardziej zdradliwy błąd przy miodziarkach i znamy go z własnego doświadczenia hodowlanego, a nie z literatury. Jeśli królowa zakładająca kolonię albo bardzo mała kolonia dostaje więcej cukru, niż zużywa, ten cukier musi gdzieś trafić. Nanitiki nie mogą być repletami, więc spiżarnią staje się sama królowa: napełnia się, jej odwłok rozdyma się jak u replety, a ona ogranicza lub wstrzymuje składanie jaj. Kolonia staje w miejscu, a jeśli to się przeciąga, może zginąć. Ten film Anthouse pokazuje królowe, które podczas zakładania kolonii zamieniły się w replety:
Królowe miodziarek napęczniałe od nektaru podczas zakładania kolonii: ryzyko, którego unikasz, dając cukier po kropelce (Anthouse).
Jeśli widzisz, że Twoja królowa ma bardzo rozdęty odwłok, nie dawaj jej więcej nektaru, dopóki odwłok się nie zmniejszy, a królowa nie wróci do składania jaj; w tym czasie woda i drobniutkie białko. Gdy wyklują się pierwsze replety, wszystko się zmienia: kolonia ma już swoją spiżarnię, a słodkie płyny mogą być dostępne ad libitum.
Przyjazd i przeprowadzka
Po otrzymaniu królowej pozwól jej odpocząć w spokojnym, ciemnym miejscu, sprawdź, czy w probówce jest woda, i nie przenoś jej do innej probówki ani do gniazda zaraz po przyjeździe. Gdy przyjdzie czas przeprowadzki, w Antomas robimy to przez przesypanie: otwieramy probówkę na arenie, przy wejściu do gniazda, i delikatnie wysypujemy królową, robotnice i czerw, pomagając maruderom miękkim pędzelkiem. Wcześniej przygotuj formikarium z barierą i wodą, pracuj nad tacą i zaciemnij strefę gniazda, żeby mrówki szybko je zajęły.
Gdy są już replety, lepiej unikać zbędnych przeprowadzek, dlatego warto od początku dobrze wybrać gniazdo. Jeśli trzeba przenieść kolonię, także robi się to przez przesypanie, ale replety przenosi się osobno, pojedynczo, miękkim pędzelkiem i nigdy nie ściskając odwłoka, aż do wejścia nowego gniazda.
Karmienie
Cukier: na początku po kropelce, później bez ograniczeń. Dopóki nie ma replet, tylko mikrokrople. Gdy tylko pojawią się pierwsze, słodkie płyny mają być dostępne ad libitum i od tej pory nie może ich nigdy zabraknąć: przy małej ilości cukru replety się nie tworzą. Urozmaicaj cukry: w Antomas polecamy nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu i inny słodki płyn 1-2 razy w tygodniu, na przykład wodę z cukrem, mocno rozcieńczony miód lub inny nektar, a od czasu do czasu kawałek dojrzałego owocu. Możesz też dodać do nektaru trochę białka. Zawsze w poidełku, nigdy na wacie, która pleśnieje i szybko psuje płyn: w tradycyjnym lub domowym poidełku, w którym kropla jest rozłożona i łatwo dostępna, wymienianym, zanim płyn zacznie fermentować.
Białko: na początku przesadnie małe. To padlinożerca żywiący się miękkimi kąskami i młode kolonie dobrze to pokazują. Na początku w Antomas podajemy muszki Drosophila, małe termofilki (Thermobia), termity i mikroświerszcze, w miarę możliwości codziennie, pokrojone albo świeżo uśmiercone. Gdy kolonia rośnie, przyjmuje większą zdobycz, taką jak muchy, świerszcze, małe karaczany czy pokrojone mączniki, i można jej dawać więcej, ale rzadziej, nie codziennie. Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień i kupuj owady u sprawdzonego dostawcy: owady potraktowane insektycydami mogą zabić kolonię.
Choć główną rolę gra nektar, bez białka nie ma nowych robotnic: kolonia pełna zapasów, ale z niewielką ilością białka, utrzymuje dorosłe osobniki i prawie nie rośnie. Jeśli codziennie dbasz o formikarium i usuwasz resztki, lepiej przekarmiać, bo kolonia rozumie, że ma więcej zasobów, i rośnie szybciej; jeśli nie dasz rady często sprzątać, lepiej tego nie robić, bo resztki fermentują. Tak jedzą larwy miodziarki:
Larwy miodziarki podczas jedzenia: kolonia M. placodops w Antomas (kanał Antomas).
Woda zawsze i osobno: nektar jej nie zastępuje, zwłaszcza u gatunku, który przechowuje wodę w przezroczystych repletach. I nocna sztuczka: podawaj pokarm o zmierzchu, gdy mrówki zaczynają wychodzić, a resztki usuwaj rano.
Zimowanie: cztery miesiące w chłodzie
W Kolorado M. mexicanus przestaje żerować na początku listopada, zamyka wejście i nie wychodzi aż do marca: przez zimę zużywa zapasy z replet. W Antomas zimujemy ją nieco krócej niż nasze rodzime mrówki: około 4 miesięcy, od listopada do lutego.
W jakiej temperaturze? Zalecamy 8-14 °C i tu widać, że to nocna miodziarka. Blade, nocne gatunki, takie jak ona, poruszają się jeszcze w pobliżu 0 °C i znoszą chłodniejsze zimowanie; ciemne i dzienne, jak M. mimicus czy M. placodops, nieruchomieją przy około 11-12 °C i potrzebują cieplejszego spoczynku. W przypadku młodej kolonii bez replet, na przykład królowej z czerwiem podczas pierwszej zimy, trzymaj się górnej granicy, 12-14 °C: kolonia nie ma jeszcze spiżarni, na której mogłaby polegać.
- Obniżaj i podnoś temperaturę stopniowo, przez tydzień lub dwa.
- Woda zawsze; trochę cukru tylko wtedy, gdy widzisz aktywne robotnice, bez ciągłego dopełniania replet.
- Mało białka albo wcale, bo larw prawie nie ma; wróć do niego, gdy tylko po zimowaniu zobaczysz aktywność.
Zachowanie w niewoli
Młode kolonie są dyskretne i trzymają poza gniazdem niewiele robotnic. Aktywność rośnie o zmierzchu i wtedy, gdy w pokoju robi się ciemniej, a robotnice, gdy znajdą stałe źródło pokarmu, wyznaczają do niego regularne trasy, jak na swoich szlakach w Kolorado. Pierwsza repleta zmienia kolonię: najpierw zobaczysz dużą robotnicę z lekko nabrzmiałym odwłokiem, a po kilku tygodniach zawiśnie ona u sklepienia jak bursztynowa kropla.
Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, żeby się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę oraz obserwować je delikatnie, ingerując jak najmniej. Przyzwyczajają się do Twojej obecności. Sygnały alarmowe: rozdęta królowa, która nie składa jaj (za dużo cukru), czerw, który przestaje się rozwijać (za mało białka), replety, które spadły na dno (kondensacja lub wstrząsy), i pleśń (za dużo wilgoci albo resztki).
Ucieczki i bariery
To nie jest gatunek bardzo skłonny do ucieczek: z naszego doświadczenia wystarczy olej mineralny. Cienki, ciągły pas w górnej części ścian areny, dobrze dopasowana pokrywa, połączenia bez szczelin i nic, co mogłoby posłużyć jako most do bariery.
Obsługa i bezpieczeństwo
Nie ma żądła. Może ugryźć i wypuścić kwas mrówkowy, jeśli poczuje się uwięziona, ale nie ma się czym martwić. Prawdziwym ryzykiem jest kruchość replet: planuj każdą interwencję i wykonuj ją za pomocą probówek, pojemników i narzędzi entomologicznych, nigdy rękami. Nie łącz królowych ani różnych kolonii: wśród miodziarek silne kolonie łupią słabsze. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.
Czego nie robić
- Zostawiać pełne poidełko królowej zakładającej kolonię lub kolonii bez replet.
- Dalej podawać nektar królowej z rozdętym odwłokiem.
- Dopuszczać do braku cukru, gdy są już replety.
- Podawać dużą zdobycz na początku.
- Podawać cukier na wacie albo zostawiać resztki, które fermentują.
- Moczyć komory replet albo umieszczać bezpośrednie źródło ciepła tuż obok nich.
- Umieszczać małą kolonię w wąskim gnieździe pionowym lub w zbyt dużym.
- Bez potrzeby przenosić kolonię z repletami.
- Łączyć królowe lub różne kolonie.
Źródła naukowe
Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o Myrmecocystus mexicanus i jej rodzaju oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Główne źródła:
- Conway, J. R. (1977). Analysis of clear and dark amber repletes of the honey ant, Myrmecocystus mexicanus hortideorum. Annals of the Entomological Society of America 70: 367–369. doi:10.1093/aesa/70.3.367
- Conway, J. R. (1983). Nest architecture and population of the honey ant, Myrmecocystus mexicanus Wesmael (Formicidae), in Colorado. The Southwestern Naturalist 28: 21–31. doi:10.2307/3670588
- Conway, J. R. (1986). The biology of honey ants. The American Biology Teacher 48: 335–343. doi:10.2307/4448321
- Conway, J. R. (1994). Honey ants. American Entomologist 40: 229–234. doi:10.1093/ae/40.4.229
- Burgett, D. M. & Young, R. G. (1974). Lipid storage by honey ant repletes. Annals of the Entomological Society of America 67: 743–744. doi:10.1093/aesa/67.5.743
- Cole, B. J., Haight, K. & Wiernasz, D. C. (2001). Distribution of Myrmecocystus mexicanus (Hymenoptera: Formicidae): association with Pogonomyrmex occidentalis (Hymenoptera: Formicidae). Annals of the Entomological Society of America 94: 59–63. doi:10.1603/0013-8746(2001)094[0059:DOMMHF]2.0.CO;2
- Kay, C. A. R. & Whitford, W. G. (1978). Critical thermal limits of desert honey ants: possible ecological implications. Physiological Zoology 51: 206–213. doi:10.1086/physzool.51.2.30157867
- Chew, R. M. (1979). Mammalian predation on honey ants, Myrmecocystus (Formicidae). The Southwestern Naturalist 24: 677–682. doi:10.2307/3670526
- Möglich, M. H. J. & Alpert, G. D. (1979). Stone dropping by Conomyrma bicolor (Hymenoptera: Formicidae): a new technique of interference competition. Behavioral Ecology and Sociobiology 6: 105–113. doi:10.1007/BF00292556
- Johnson, R. A. & Rutowski, R. L. (2022). Color, activity period, and eye structure in four lineages of ants: pale, nocturnal species have evolved larger eyes and larger facets than their dark, diurnal congeners. PLoS ONE 17: e0257779. doi:10.1371/journal.pone.0257779
- van Elst, T., Eriksson, T. H., Gadau, J., Johnson, R. A., Rabeling, C., Taylor, J. E. & Borowiec, M. L. (2021). Comprehensive phylogeny of Myrmecocystus honey ants highlights cryptic diversity and infers evolution during aridification of the American Southwest. Molecular Phylogenetics and Evolution 155: 107036. doi:10.1016/j.ympev.2020.107036
- Poziom trudności
- Doświadczony





