Pogonomyrmex badius
Żniwiarka, która przekroczyła Missisipi. Pogonomyrmex badius to jedyny przedstawiciel swojego rodzaju na wschodzie Ameryki Północnej i jedyny z robotnicami większymi o olbrzymich głowach. W piaskach południowego wschodu kopie miasta głębokie nawet na trzy metry, które naukowcy wypełniali stopionym aluminium, by je zobaczyć; wykłada wejście milionami kawałków węgla, przeprowadza się niemal co roku z całym spichlerzem na grzbiecie i czeka, aż nasiona wykiełkują, by wykarmić nimi larwy. Jej królowa kopuluje nawet z 29 samcami, a jej jad uznano za najbardziej toksyczny spośród znanych wówczas jadów owadów. Klejnot dla ekspertów. Kolonie z królową w pełnej fazie zakładania, z czerwiem. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 5/5 – Ekspert
Jedyna żniwiarka wschodnich Stanów Zjednoczonych i jedyny Pogonomyrmex z robotnicami większymi o ogromnych głowach. W naturze kopie gniazda głębokie nawet na trzy metry, wykłada wejście kawałkami węgla drzewnego i przeprowadza się niemal co roku. Sprzedawana jest jako królowa z czerwiem: kolonia w pełnej fazie zakładania, delikatna i powolna w pierwszym roku, która potrzebuje stałego dostępu do wody, 25-30 °C z termostatem, QBIK ONE, gdy pojawią się pierwsze robotnice (później QBIK DUO), małych i suchych nasion, częstego białka, gdy są larwy, oraz zimowania (diapauzy) przez 3-4 miesiące w 10-15 °C. Jej użądlenie jest bardzo bolesne: zawsze narzędzia, bariera z oleju i pokrywa. To nie jest gatunek do domów z małymi dziećmi lub zwierzętami ani dla osób uczulonych na użądlenia błonkówek.
Pogonomyrmex badius (Latreille, 1802) to rdzawo ubarwiona mrówka żniwiarka żywiąca się nasionami, która zamieszkuje piaszczyste tereny nizin nadbrzeżnych na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych. Wszystkie jej północnoamerykańskie krewniaczki żyją na zachodzie; ona jako jedyna przekroczyła, można powiedzieć, Missisipi i trafiła do ciepłego, wilgotnego klimatu, zupełnie innego niż ten, w którym żyją jej pustynne siostry.
To także żniwiarka najlepiej poznana pod powierzchnią ziemi. Przez ponad dwadzieścia lat myrmekolog Walter R. Tschinkel z Uniwersytetu Stanowego Florydy i jego współpracownicy rozkopywali jej gniazda komora po komorze i znakowali robotnice, aby śledzić je w korytarzach. W Antomas uważamy ją za gatunek dla doświadczonych hodowców: to okaz kolekcjonerski, który wynagradza cierpliwość.
Biologia
Jedyna żniwiarka ze wschodu
Rodzaj Pogonomyrmex obejmuje duże mrówki żniwiarki obu Ameryk, a w Ameryce Północnej prawie wszystkie pochodzą z zachodu: P. barbatus, P. rugosus, P. maricopa czy P. californicus żyją na suchych terenach, od Teksasu po Kalifornię. P. badius jest wyjątkiem: to jedyny gatunek rodzaju na wschód od rzeki Missisipi.
Jej zasięg obejmuje niziny nadbrzeżne Atlantyku i Zatoki Meksykańskiej, od południowo-wschodniej Karoliny Północnej, przez Karolinę Południową, Georgię i Florydę, aż po Alabamę, Missisipi i Luizjanę. Zawsze szuka tam tego samego: luźnego, dobrze przepuszczalnego piasku na otwartym, nasłonecznionym terenie, takim jak suche zarośla na piasku, widne bory sosnowe, łąki i nadmorskie wydmy, które zachowały jeszcze roślinność. Klimat jest wilgotny subtropikalny, z długimi, gorącymi i deszczowymi latami oraz łagodnymi zimami z pojedynczymi przymrozkami.
Trzy metry pod piaskiem
W 2004 roku Tschinkel opublikował najdokładniejsze istniejące badanie gniazd żniwiarki. Aby je zobaczyć, wypełnił korytarze gipsem dentystycznym, a w innych przypadkach stopionym cynkiem lub aluminium z małego przenośnego pieca na węgiel drzewny; efekt przypomina rzeźbę: kolumnę poziomych „talerzy” połączonych spiralnymi szybami. Oto jego liczby:
- Głębokość. Dojrzałe gniazda schodzą na 2,5-3 m, a najgłębsze sięgało 3,06 m. Gniazda świeżo założonych kolonii kończą się na około 30-50 cm.
- Komory. Od 5 do 150 w gnieździe. Jedno z nich miało 135 komór i 12 m pionowych szybów. Każda komora ma około 1 cm wysokości, niezależnie od powierzchni.
- Gniazdo „ciężkie u góry”. Górne komory są duże, o płatowatym obrysie, i leżą blisko siebie, co 2-4 cm; ku dołowi stają się małe i oddalone o 20-30 cm. Połowa powierzchni mieszkalnej znajduje się w górnej ćwiartce gniazda.
- Podział na piętra. Nasiona przechowywane są tylko w komorach na głębokości od 40 do 100 cm; czerw i świeżo wyklute robotnice żyją w dolnej jednej trzeciej gniazda.
Wykopanie tego wszystkiego to ogromna praca: kolonia licząca około 5000 robotnic wynosi około 20 kg piasku w cztery lub pięć dni, a każda robotnica przenosi dziennie od 300 do 400 razy więcej, niż sama waży.
Jedna przeprowadzka w roku, z planem w głowie
Najbardziej zaskakujące jest to, że po takim wysiłku kolonia często porzuca gniazdo. W dwuletniej obserwacji opublikowanej w 2014 roku Tschinkel stwierdził, że kolonie przeprowadzają się średnio mniej więcej raz w roku, prawie zawsze między majem a listopadem, a niektóre nawet cztery razy w ciągu dwóch sezonów. Oto dane o przeprowadzkach:
- Krótki dystans. Średnio 4,1 m i rzadko więcej niż 8 m.
- Szybka budowa. Cała przeprowadzka trwa od czterech do sześciu dni, a czasem nawet dwa tygodnie.
- Co zabierają. Ze wszystkiego, co niosą do nowego domu, 80% to nasiona, 13% czerw, a 7% kawałki węgla drzewnego.
- Spacer bez celu. Przeprowadzka za przeprowadzką kolonia krąży wokół punktu wyjścia: jedna, która przeniosła się sześć razy w dwa lata, przebyła w sumie około 30 m i skończyła metr od miejsca, w którym zaczęła.
A nowe gniazdo jest niemal kopią starego, z tym samym kształtem i tym samym rozkładem komór według głębokości. Dlaczego się przeprowadzają, pozostaje zagadką: nie z braku miejsca, bo nowe gniazdo nie jest większe, a do tego słono je to kosztuje, ponieważ kolonie, które się przenoszą, tracą część swojej liczebności.
Podziemne sztafety
Jak nasiono trafia z powierzchni do spichlerza położonego pół metra niżej? Nie znosi go zbieraczka. W 2015 roku Tschinkel, Rink i Kwapich pozwolili kolonii kopać w „torcie” z dwunastu warstw kolorowego piasku i śledzili każde ziarenko. Odkryli dwie taśmy transportowe działające w przeciwnych kierunkach:
- Piasek wędruje w górę sztafetą. Zostaje porzucony w połowie drogi, a inne robotnice podnoszą go i niosą nieco wyżej: jedna grudka wyniesiona na powierzchnię potrafiła zawierać wszystkie dwanaście kolorów.
- Nasiona schodzą falami. Zbieraczki zostawiają je w najwyższych komorach, mniej niż 12 cm pod powierzchnią, a inna grupa robotnic znosi je etapami do spichlerzy na głębokości 20-80 cm w ciągu kilku godzin lub jednego dnia.
Za tymi sztafetami stoi porządek według wieku. W 2017 roku Tschinkel i Hanley oznakowali robotnice z różnych grup i szukali ich w każdej komorze: zbieraczki żyją prawie zawsze w górnych 15-20 cm; młode, które opiekują się czerwiem, na dole; a pomiędzy nimi są tragarki. Z czasem każda robotnica przesuwa się w górę gniazda w miarę starzenia się, aż w końcu zaczyna pracować na zewnątrz.
Majory: wielkogłowe, które prawie nie wychodzą
U prawie wszystkich Pogonomyrmex robotnice mają jeden rozmiar. P. badius jest inna: jak zauważyła Deborah Gordon w 1984 roku, to jedyny polimorficzny gatunek rodzaju. Obok robotnic mniejszych, które stanowią zdecydowaną większość, ma robotnice większe (majory) z nieproporcjonalnie dużą głową i bardzo silnymi żuwaczkami. Oto, co o nich wiadomo:
- Jest ich mało. W koloniach rozkopanych przez Tschinkela (1998) około 7% robotnic, a ten odsetek nie zależy od wielkości kolonii. Co więcej, zachowują swój rozmiar, podczas gdy robotnice mniejsze są nieco większe w dużych koloniach.
- Żyją w środku. Gordon zaobserwowała, że majory rzadko wychodzą z gniazda: pracę na zewnątrz wykonują robotnice mniejsze.
- Młynarki? Od zawsze zakładano, że te głowy służą do rozłupywania nasion. W 2016 roku Tschinkel i Kwapich sprawdzili, że kolonie z majorami otwierają więcej małych i średnich nasion, ale nie większe: nawet z nimi nie potrafią rozbić grubych łupin. Ich dokładna rola wciąż pozostaje otwarta.
- Kwestia rodziny. Rheindt, Strehl i Gadau (2005) znaleźli składnik genetyczny w produkcji majorów: w zależności od ojca larwa ma większe lub mniejsze szanse, by stać się jednym z nich.
Moment, w którym pojawiają się w podrośniętej już kolonii, to jedna z największych chwil w hodowli tego gatunku.
Dywan z węgla przed drzwiami
Żniwiarki z zachodu pokrywają swój kopiec drobnymi kamykami. P. badius robi coś podobnego z bardzo własnym materiałem: kawałkami węgla drzewnego, głównie spalonymi końcówkami igieł sosnowych, które zbiera w lesie i rozkłada wokół wejścia. Pożary są częste w sosnowych lasach południowego wschodu, a węgla jest pod dostatkiem. Smith i Tschinkel (2007) policzyli, że takie złoża mogą liczyć miliony kawałków, co oznacza ogromny nakład pracy na coś, czego się nie je.
Do czego to służy? Autorzy sprawdzili kilka hipotez. Węgiel nie zmienia wilgotności gleby i nie znaleźli dowodów, że odstrasza inne mrówki, jak sugerowano. Jedyne, co wykryli, to że lekko ogrzewa najwyższą część gniazda, co mogłoby pomagać kolonii wcześniej ruszyć rano lub wiosną. Jakakolwiek jest jego funkcja, mrówki go cenią: przy każdej przeprowadzce zabierają węgiel do nowego domu.
Spichlerze czekające na kiełkowanie
Dojrzałe gniazdo może przechowywać ponad 300 000 nasion, ponad pół kilograma. Jednak według Tschinkela i Kwapich (2016) dużej części tego skarbu nie da się zjeść od razu: robotnice otwierają tylko nasiona do mniej więcej jednego milimetra, a duże, które również zbierają, gromadzą się w spichlerzu, aż stanowią 70% jego masy.
Rozwiązanie jest pomysłowe: poczekać, aż wykiełkują. Kiełkujące nasiono samo rozrywa swoją łupinę i zamienia skrobię w cukry. Mrówki od razu usuwają ze spichlerza nasiona, które zaczynają kiełkować, zjadają je, a przede wszystkim podają je larwom, co autorzy sprawdzili, barwiąc nasiona: w koloniach laboratoryjnych prawie połowa larw dostała barwione nasiona w ciągu dwóch dni. Ponieważ każdy gatunek nasion kiełkuje w innej porze, spichlerz „dojrzewa” przez cały rok.
Trzytygodniowe zbieraczki
Robotnica P. badius może żyć około roku, ale większość tego życia spędza pod ziemią. Na zewnątrz ryzyko jest ogromne: według Tschinkela i Hanley zbieraczka przeżywa w terenie około trzech tygodni, przy śmiertelności około 4% dziennie, podczas gdy w laboratorium żyje wiele miesięcy.
Kolonia rekompensuje to bardzo ścisłym kalendarzem. Kwapich i Tschinkel (2016) zauważyli, że wiek, w którym robotnica zaczyna zbierać pokarm, zależy od tego, kiedy się urodziła: letnie wychodzą na zewnątrz po 43 dniach, a urodzone jesienią czekają ponad 200 dni, aż do następnej wiosny. I choć badacze zmieniali liczbę zbieraczek lub larw, zbieraczki nie wróciły do prac wewnątrz gniazda.
Królowa z dwudziestką samców
Smith i Tschinkel (2006) rozkopali kolonie w sosnowym lesie na północy Florydy i opisali ich roczny kalendarz:
- Wiosna: osobniki płciowe. Samce i królowe są wychowywane tylko wiosną, od kwietnia, wszystkie naraz.
- Początek lata: wesele. Uskrzydlone osobniki wylatują po pierwszym silnym letnim deszczu i zbierają się w skupiskach, często obok gniazd.
- Lato i jesień: robotnice. Potem przychodzi czas produkcji robotnic, która trwa do jesieni.
- Od grudnia do marca: spoczynek. W styczniu nie znaleźli ani jaj, ani larw, ani poczwarek.
Kolonia zaczyna produkować uskrzydlone osobniki, gdy przekroczy około 700 robotnic, a od tej chwili przeznacza na rozmnażanie część siebie proporcjonalną do swojej wielkości. Typowe kolonie liczą około 4000 robotnic, a niewiele przekracza 8000. Królowe ważą 3,6 raza więcej niż samce, a rekord dotyczy kopulacji: Rheindt i współpracownicy (2004) stwierdzili jedną z najwyższych częstotliwości kopulacji odnotowanych u mrówek, średnio 9-10 samców na królową, a nawet 29. To samo badanie z 2006 roku po raz pierwszy w obrębie rodzaju udokumentowało, że robotnice również mogą składać jaja, z których rozwijają się samce.
Rekordowy jad
Jak wszystkie jej krewniaczki, ta żniwiarka ma sprawne żądło i bardzo silny jad. W 1978 roku Justin O. Schmidt i Murray S. Blum przeanalizowali go na łamach Science i stwierdzili, że jego toksyczność dla ssaków jest wyższa niż jakiegokolwiek innego znanego wówczas jadu owadów. To koktajl bogaty w enzymy, takie jak fosfolipazy, hialuronidaza i esterazy, który niszczy czerwone krwinki i wywołuje u ssaków nietypowe objawy; autorzy uważają, że wyewoluował, by odstraszać kręgowce chcące splądrować jej spichlerz.
W swoim słynnym indeksie bólu Schmidt dał żniwiarkom 3 na 4 i tak opisał użądlenie tego gatunku: „śmiałe i nieustępliwe”. To nie jest chwilowa niedogodność: ból jest głęboki i trwa godzinami. Na szczęście każda robotnica wstrzykuje bardzo mało jadu, a przy prawidłowym obchodzeniu się z kolonią do użądlenia dochodzi bardzo rzadko.
Wielkość i morfologia
Krępa mrówka z podrodziny Myrmicinae, z żądłem, talią z dwóch członów i typową dla żniwiarek „brodą”. Jej najbardziej rzucająca się w oczy cecha to ta, która odróżnia ją od całego rodzaju: dwie klasy robotnic.
- Kolor. Od rudobrązowego do ciemnoczerwonego; jej nazwa, badius, oznacza właśnie „gniady”, czyli rudobrązową maść koni.
- Robotnice mniejsze. Stanowią ogromną większość i wykonują całą pracę na zewnątrz. Ich rozmiar zmienia się znacznie bardziej niż u innych Pogonomyrmex.
- Robotnice większe. Bardzo szeroka głowa, nieproporcjonalna do ciała, oraz szerokie, mocne żuwaczki. Tworzą podkastę wyraźnie odróżnioną od robotnic mniejszych i pracują głównie wewnątrz gniazda.
- Psammofor. Koszyczek z długich włosków pod głową, w którym przenoszą piasek i drobne nasiona.
- Królowa. Większa od robotnic mniejszych, z masywnym tułowiem uskrzydlonych królowych i bliznami po skrzydłach po locie. Największe majory zbliżają się do niej rozmiarem.
- Rozwój. Jak u wszystkich Myrmicinae, poczwarki nie przędą kokonu.
Przybliżone wymiary
Nie znaleźliśmy opublikowanego i dostępnego naukowego pomiaru długości ciała robotnic, majorów ani królowych: prace, które je mierzą, używają szerokości głowy i podają liczby tylko na wykresach. Długości krążące w popularnych opisach to zaokrąglone przeliczenia z cali, a nie pomiary, dlatego wolimy ich nie podawać.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 5/5 – Ekspert
Dorosła kolonia P. badius nie jest trudniejsza w utrzymaniu niż inne żniwiarki. Gatunkiem dla ekspertów czyni ją to, jak jest sprzedawana i jak zaczyna: przychodzi jako królowa z czerwiem, w pełnej fazie zakładania, a ten pierwszy etap jest najkruchszy w jej życiu. Oto powody:
- Delikatne zakładanie. Królowa musi sama wychować pierwsze robotnice. Brak wody w probówce, przegrzanie albo pleśń na wacie mogą ją zabić, a bez królowej nie ma kolonii.
- Powolny pierwszy rok. Pierwszych robotnic jest niewiele i są małe, a kolonia długo nabiera tempa.
- Obowiązkowe zimowanie. Co zimę trzeba jej zapewnić kilka miesięcy chłodnego spoczynku, a z maleńką kolonią wymaga to ostrożności.
- Dobrze odmierzona wilgotność. Pochodzi z piasków suchych na powierzchni, choć w wilgotnym klimacie: potrzebuje nieco wilgotnej strefy czerwiu i suchego spichlerza.
- Bardzo bolesne użądlenie i niewiele opublikowanych doświadczeń innych hodowców w Europie, gdzie rzadko bywa w sprzedaży.
W zamian będziesz mieć coś naprawdę rzadkiego: jedyną polimorficzną żniwiarkę i jedną z najlepiej zbadanych na świecie. Na początek przygody z rodzajem P. barbatus lub P. rugosus to prostsze opcje.
Zalecane parametry
- Temperatura: 25-30 °C w sezonie aktywnym, z jedną stroną gniazda nieco cieplejszą, zawsze kontrolowana termostatem. Dzięki temu kolonia sama wybiera, gdzie umieścić czerw.
- Wilgotność: umiarkowana w strefie czerwiu, a sucho w spichlerzu i na arenie (zob. następną sekcję).
- Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą.
- Światło: gniazdo w ciemności, a arena oświetlona, z normalnym cyklem dnia i nocy.
- Podłoże: żadnego w gnieździe; na arenie, jeśli chcesz, drobny i suchy piasek.
- Zimowanie (diapauza): 3-4 miesiące, mniej więcej od grudnia do marca, w 10-15 °C.
Suchy piasek na górze, wilgoć na dole
W naturze piasek na powierzchni szybko wysycha, ale czerw żyje w najgłębszych komorach, a spichlerze leżą w pasie pośrednim. Formikarium musi naśladować ten układ:
- Lekko wilgotna strefa czerwiu, blisko zbiornika z wodą. Wilgotna w dotyku, bez kropel i kałuż.
- Suchy spichlerz z dala od wody. Wilgotne nasiono w zamkniętym gnieździe kiełkuje, fermentuje albo pokrywa się pleśnią, a pleśń szybko się rozprzestrzenia.
- Ani wszystko suche, ani wszystko mokre. Przesuszone gniazdo spowalnia rozwój czerwiu; przemoczone sprawia, że pokarm gnije.
- Delikatna wentylacja, aby woda nie skraplała się na ściankach.
Same mrówki powiedzą Ci, czy Ci się udało: czerw zbierze się w wilgotnej części, a nasiona w suchej.
Zalecane formikarium
Dopóki królowa ma tylko jaja, larwy albo kilka robotnic, zostaw ją w probówce: to idealne gniazdo na etap zakładania. Gdy będzie miała pierwszą partię robotnic, a probówka zacznie robić się ciasna, w Antomas polecamy QBIK ONE od Anthouse z linii Alpha: jest modułowe i suche, a do tego pozwala wyraźnie oddzielić komorę czerwiu, blisko wody, od spichlerza:
Zawsze dopasowuj przestrzeń do kolonii: w zbyt dużym gnieździe puste komory zamieniają się w śmietnik, z pleśnią i roztoczami. Gdy robotnice zaczną tłoczyć się na arenie, bo w środku brakuje im miejsca, rozbuduj gniazdo o QBIK DUO. Uzupełnij zestaw tak:
- W poziomie, z dużą areną, na której wytyczą swoje ścieżki i urządzą śmietnik.
- Drobny i suchy piasek na arenie, żeby oglądać, jak przenoszą go „brodą”.
- Probówka z wodą i watą oraz poidełko na cukier.
- Bariera z oleju i szczelna pokrywa od pierwszego dnia.
Zakładanie kolonii: jak wychować królową i jej czerw
W naturze królowa P. badius zakłada kolonię sama: po locie godowym odrywa sobie skrzydła, kopie krótki szyb z małą komorą, zamyka się w niej i wychowuje pierwsze robotnice. Duże żniwiarki zwykle robią to, korzystając z zapasów własnego ciała, tłuszczu i mięśni skrzydeł, których już nie potrzebują, ale w przypadku tego gatunku nie ma badań wyjaśniających, czy królowa wychodzi czasem w tych tygodniach po pokarm, a hodowcy nie są zgodni. W Antomas rozwiązujemy to tak jak przy reszcie rodzaju: wspomaganym zakładaniem kolonii, podając jej pokarm od samego początku, aby nie wyczerpała zapasów i wychowała liczniejsze pierwsze pokolenie.
Oto, co polecamy, dopóki kolonia jest w probówce:
- Woda bez przerw. To podstawa. Pilnuj zbiornika w probówce, a gdy zostanie mniej niż jedna trzecia, przygotuj wymianę. Jeśli wata się zabrudzi lub spleśnieje, przenieś kolonię do nowej probówki przez przesypanie.
- Stałe ciepło, 25-28 °C, z probówką w spokojnym, przyciemnionym miejscu. Czerw rozwija się znacznie wolniej poniżej około 24 °C.
- Bardzo małe i miękkie nasiona przy wylocie probówki: mniszek, mak, niger lub nasiona trawy, po kilka naraz. Jeśli w ciągu paru dni ich nie ruszy, wymień je na inne.
- Maleńka ofiara, gdy są larwy, dwa lub trzy razy w tygodniu: pół muszki owocowej, kawałek młodej termofilki (Thermobia) albo świeżo uśmierconego świerszcza. Co zostanie do następnego dnia, wyrzuć.
- Kropla cukru od czasu do czasu, na kawałku folii aluminiowej lub w małym poidełku, nigdy na wacie, i usunięta następnego dnia.
- Maleńka arena, albo pokarm podany wprost przy wylocie probówki.
- Spokój, ale bez ukrywania. Możesz ją oglądać przy łagodnym świetle, kiedy tylko chcesz; szkodzą jej wstrząsy i gwałtowne zmiany temperatury.
Pierwszych robotnic będzie niewiele i wszystkie będą mniejsze; przy cieple, wodzie i białku każda kolejna partia będzie liczniejsza. Jeśli jesienią kolonia wciąż będzie mieszkać w probówce, przejdzie tam swoje pierwsze zimowanie, z dobrze sprawdzonym zapasem wody.
Przyjazd i przeprowadzka przez przesypanie
Po odebraniu zostaw probówkę na jeden dzień w spokojnym, przyciemnionym miejscu w przyjemnej temperaturze, sprawdź, czy ma wodę, i podaj kilka małych nasion przy wylocie. Gdy przyjdzie czas przenieść kolonię do formikarium, w Antomas zawsze robimy to przez przesypanie:
- Najpierw przygotuj gniazdo: zwilżoną strefę czerwiu, probówkę z wodą na miejscu, piasek na arenie i nałożoną już barierę.
- Pracuj nad dużą tacą, z długą pęsetą i miękkim pędzelkiem pod ręką.
- Otwórz probówkę wewnątrz areny, obok wejścia do gniazda, i delikatnie potrząsaj, aż wypadną królowa, robotnice, czerw i nasiona. To, co przyklei się do waty, przenieś pędzelkiem.
- Zamknij i zostaw gniazdo w ciemności. W ciągu kilku godzin przeniosą czerw do środka.
Późniejsze przejście do QBIK DUO wygląda tak samo. I nie dziw się, jeśli kolonia kilka razy przeniesie czerw do innej komory: na wolności przeprowadza się niemal co roku.
Nasiona: małe, różnorodne i suche
Jej robotnice z łatwością otwierają małe nasiona, około milimetrowe, a grube prawie nigdy, co wykazali Tschinkel i Kwapich: nawet majory nie pomagają im ich rozłupać. Nie oczekuj od niej siły dużej kolonii Messor barbarus. Zasada jest prosta:
- Małe i różnorodne nasiona: mniszek, mak, niger, proso, amarantus, chia, komosa ryżowa (quinoa) i nasiona trawy. W naturze zbierają wiele różnych gatunków, więc warto je zmieniać.
- Duże nasiona pokruszone na dwa lub trzy kawałki, ale nie zmielone.
- Zawsze suche w spichlerzu.
- Żadnych mieszanek dla ptaków z twardymi, okrągłymi ziarnami ani nasion siewnych zaprawionych fungicydami.
A kiełki? Wiesz już, że na wolności wykorzystują kiełkujące nasiona do karmienia larw. Jeśli chcesz spróbować, podawaj od czasu do czasu na arenie kilka małych, świeżo wykiełkowanych nasion, w niewielkiej ilości, a te, których nie zabiorą, usuń następnego dnia. To pomysł oparty na jej biologii, a nie sprawdzona przez hodowców metoda.
Białko, cukier i woda
Białko, hojnie, gdy są larwy. Nasiona utrzymują robotnice, ale królowa i larwy potrzebują białka zwierzęcego, by rosnąć. Jeśli codziennie dbasz o formikarium i usuwasz resztki, w Antomas polecamy karmić je obficie: kolonia wyczuwa obfitość i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie możesz często sprzątać, lepiej nie przekarmiać. I zmieniaj owada z tygodnia na tydzień:
- Termofilki (Thermobia domestica), miękkie i idealne dla małych kolonii.
- Świerszcze (Acheta domesticus), świeżo uśmiercone i pokrojone.
- Karaczany dubia (Blaptica dubia) i karaczany runner (Shelfordella lateralis), w kawałkach.
- Mącznik (Tenebrio molitor), przecięty.
- Bezskrzydłe muszki owocowe, idealne na początek.
Używaj zawsze owadów z hodowli: te złapane w naturze mogą zawierać insektycydy.
Cukier, z umiarem. Nasiona dają im już energię, ale dodatek od czasu do czasu dobrze im zrobi, zwłaszcza w okresach dużej aktywności. Tu też wprowadzaj różnorodność: nektar Blue Sugar od Anthouse jako podstawa, w większości karmień, a od czasu do czasu inny nektar lub woda z miodem. Zawsze w poidełku, w którym kropla pozostaje dostępna, nigdy na wacie, która pleśnieje i psuje płyn w ciągu kilku dni. Do nektaru możesz też dodać trochę białka.
Woda, bez przerw, w probówce z watą.
Zimowanie (diapauza)
W jej naturalnym zasięgu zima jest łagodna, ale prawdziwa: na północy Florydy Smith i Tschinkel zaobserwowali, że kolonie zatrzymują się od grudnia do marca, a w styczniu nie ma już czerwiu. W Antomas zapewniamy jej 3-4 miesiące zimowania w 10-15 °C, mniej więcej od grudnia do lutego lub marca:
- Stopniowe schładzanie. W listopadzie wyłącz źródło ciepła i zostaw kolonię na kilka tygodni w 18-20 °C, zanim przeniesiesz ją do chłodu.
- Gdzie zimować. W piwnicy, garażu albo chłodziarce do wina. Nigdy poniżej około 5 °C ani przy mrozie.
- W czasie spoczynku: zawsze woda, kilka suchych nasion w spichlerzu i prawie bez białka.
- Małe kolonie bliżej 15 °C. Królowa z kilkoma robotnicami lepiej przechodzi zimę w cieplejszej części zakresu; duża kolonia dobrze znosi 10-12 °C.
- Stopniowy powrót w marcu, z podnoszeniem temperatury etapami aż do 25-30 °C.
Zachowanie i obserwacja
Kolonia uporządkowana według wieku. Na arenie zobaczysz weteranki; młode zostaną w środku, przy czerwiu, a Ty będziesz mógł śledzić wędrówkę nasion do spichlerza.
Podaj jej węgiel. Pomysł na to, by cieszyć się jednym z jej najciekawszych zachowań: zostaw na arenie kilka kawałków naturalnego węgla drzewnego, czystego i bez dodatków (żadnych brykietów ani podpałek). Nie jest to konieczne, ale jeśli kolonia zacznie je zbierać i układać, zobaczysz w domu to, co Smith i Tschinkel opisali w sosnowych lasach Florydy.
Pierwsze majory. Gdy kolonia urośnie, wypatruj robotnic z ogromnymi głowami: prawie nigdy nie wychodzą, więc szukaj ich w komorach, między czerwiem a nasionami.
Obserwuj bez obaw. Mrówki są po to, by się nimi cieszyć i uczyć się od nich: przy zaciemnionym gnieździe i oświetlonej arenie patrz, kiedy chcesz, delikatnie.
Sygnały alarmowe: nasiona z puszkiem lub wykiełkowane w spichlerzu (za dużo wilgoci), czerw, który latem nie rośnie (brak ciepła lub białka), i nagle martwe robotnice (brak wody, przegrzanie lub gnijące resztki).
Ucieczki, bariery i bezpieczeństwo
Przy takim użądleniu bariera nie podlega dyskusji:
- Olej parafinowy nałożony ciągłym pasem na górnej części ścianek areny i odnawiany, gdy zabrudzi się piaskiem lub kurzem.
- Dobrze dopasowana pokrywa i połączenia bez luzów.
- Nic, co mogłoby posłużyć za most do bariery: wysokie kamienie, rurki czy zapomniane narzędzia.
- Nigdy rękami. Do wszystkiego długa pęseta, pędzelek i probówki.
- Z dala od małych dzieci i zwierząt, i nigdy w domu osoby uczulonej na użądlenia pszczół, os lub mrówek.
- Jeśli Cię użądli, umyj miejsce wodą z mydłem i przyłóż coś zimnego; przy jakichkolwiek objawach ogólnych idź do lekarza.
To gatunek egzotyczny: nigdy nie wolno wypuszczać go na wolność.
Czego nie robić
- Dopuszczać do tego, by w probówce królowej zabrakło wody.
- Łączyć różnych królowych lub kolonii.
- Umieszczać królowej z czerwiem w dużym formikarium.
- Zwilżać spichlerza lub trzymać nasion blisko wody.
- Podawać mieszanek dla ptaków, zaprawionych nasion ani grubych, całych ziaren.
- Podawać cukru na wacie lub zostawiać resztek pokarmu.
- Skąpić białka, gdy są larwy.
- Pomijać zimowania albo gwałtownie je zaczynać i kończyć.
- Dotykać mrówek rękami lub otwierać formikarium bez bariery.
Źródła naukowe
Ten opis opiera się na literaturze naukowej dotyczącej Pogonomyrmex badius, zwłaszcza na badaniach Waltera R. Tschinkela i jego zespołu z Uniwersytetu Stanowego Florydy, a także na doświadczeniu Antomas z tym rodzajem. Najważniejsze źródła:
- Schmidt, J. O. & Blum, M. S. (1978). A harvester ant venom: chemistry and pharmacology. Science 200: 1064–1066. doi:10.1126/science.653354
- Gordon, D. M. (1984). The persistence of role in exterior workers of the harvester ant, Pogonomyrmex badius. Psyche 91: 251–265. doi:10.1155/1984/30980
- Tschinkel, W. R. (1998). Sociometry and sociogenesis of colonies of the harvester ant, Pogonomyrmex badius: worker characteristics in relation to colony size and season. Insectes Sociaux 45: 385–410. doi:10.1007/s000400050097
- Rheindt, F. E., Gadau, J., Strehl, C.-P. & Hölldobler, B. (2004). Extremely high mating frequency in the Florida harvester ant (Pogonomyrmex badius). Behavioral Ecology and Sociobiology 56: 472–481. doi:10.1007/s00265-004-0808-3
- Tschinkel, W. R. (2004). The nest architecture of the Florida harvester ant, Pogonomyrmex badius. Journal of Insect Science 4: 21. doi:10.1093/jis/4.1.21
- Rheindt, F. E., Strehl, C. P. & Gadau, J. (2005). A genetic component in the determination of worker polymorphism in the Florida harvester ant Pogonomyrmex badius. Insectes Sociaux 52: 163–168. doi:10.1007/s00040-004-0787-4
- Smith, C. R. & Tschinkel, W. R. (2006). The sociometry and sociogenesis of reproduction in the Florida harvester ant, Pogonomyrmex badius. Journal of Insect Science 6: 32. doi:10.1673/2006_06_32.1
- Smith, C. R. & Tschinkel, W. R. (2007). The adaptive nature of non-food collection for the Florida harvester ant, Pogonomyrmex badius. Ecological Entomology 32: 105–112. doi:10.1111/j.1365-2311.2006.00845.x
- Tschinkel, W. R. (2014). Nest relocation and excavation in the Florida harvester ant, Pogonomyrmex badius. PLoS ONE 9: e112981. doi:10.1371/journal.pone.0112981
- Tschinkel, W. R., Rink, W. J. & Kwapich, C. L. (2015). Sequential subterranean transport of excavated sand and foraged seeds in nests of the harvester ant, Pogonomyrmex badius. PLoS ONE 10: e0139922. doi:10.1371/journal.pone.0139922
- Kwapich, C. L. & Tschinkel, W. R. (2016). Limited flexibility and unusual longevity shape forager allocation in the Florida harvester ant (Pogonomyrmex badius). Behavioral Ecology and Sociobiology 70: 221–235. doi:10.1007/s00265-015-2039-1
- Tschinkel, W. R. & Kwapich, C. L. (2016). The Florida harvester ant, Pogonomyrmex badius, relies on germination to consume large seeds. PLoS ONE 11: e0166907. doi:10.1371/journal.pone.0166907
- Tschinkel, W. R. & Hanley, N. (2017). Vertical organization of the division of labor within nests of the Florida harvester ant, Pogonomyrmex badius. PLoS ONE 12: e0188630. doi:10.1371/journal.pone.0188630
- Poziom trudności
- Zaawansowany
