Myrmecocystus mimicus
Wojowniczki południowego skwaru na pustyni Chihuahua. Myrmecocystus mimicus nie rozstrzyga wojen krwią, lecz turniejami: setki robotnic paradują na wyprostowanych nogach, nadymają odwłoki i mierzą się całymi dniami, aż silniejsza kolonia napada na słabszą i zabiera jej czerw, przyszłe niewolnice, a nawet replety – żywe spiżarnie pełne nektaru. Dwubarwna, z rudawą głową i tułowiem, bezlitosna łowczyni termitów, to miodziarka, którą legendarną uczynił Bert Hölldobler. Kolonie i królowe. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany
Wojownicza miodziarka z pustyni: dzienna, dwubarwna (rudawa głowa i tułów, ciemny gaster), łowczyni termitów i bohaterka słynnych zrytualizowanych turniejów opisanych przez Berta Hölldoblera, które czasem kończą się najazdami i niewolnictwem. Kolonie z jedną królową. Gniazdo Qbik Wild z wysokimi komorami dla replet, temperatura pokojowa (hodowcy odnoszący sukcesy: 24-31 °C), cukier po kropelce do pojawienia się pierwszych replet, a potem do woli, maleńkie ofiary prawie codziennie i zimowanie przez około 4 miesiące, od listopada do lutego, w 15-18 °C. Olej mineralny wystarczy jako bariera.
Myrmecocystus mimicus Wheeler, 1908 to miodziarka z suchych regionów południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych i północnego Meksyku. Jak wszystkie Myrmecocystus przechowuje nektar w repletach, robotnicach-spiżarniach, które zwisają ze sklepienia gniazda z gastrem nabrzmiałym jak winogrono. Swoje honorowe miejsce w podręcznikach myrmekologii zawdzięcza jednak sposobowi rozwiązywania konfliktów: turniejom, w których setki robotnic mierzą się ze sobą pozami i defiladami, prawie się nie dotykając, a które czasem kończą się najazdem na słabsze gniazdo.
Sławę przyniósł jej niemiecki myrmekolog Bert Hölldobler, który przez lata badał ją na pustyni Chihuahua, w pobliżu Portal (Arizona) i Rodeo (Nowy Meksyk), i który w 1976 roku opublikował w Science artykuł „Turnieje i niewolnictwo u pustynnej mrówki”. W tym poradniku oddzielamy to, co udokumentowano w tych badaniach, od tego, czego nauczyliśmy się, hodując ją w Antomas.
Biologia
Turnieje bez krwi: defilada na szczudłach
Dwie sąsiednie kolonie jednocześnie odkrywają ucztę z termitów. U wielu mrówek skończyłoby się to bitwą. U M. mimicus zaczyna się turniej: zwiadowczynie werbują małą armię, często liczącą dwieście robotnic lub więcej, i w ciągu kilku minut setki mrówek z obu kolonii stają twarzą w twarz. Ale nie rzucają się sobie do gardeł. Prezentują się:
- Chodzą na wyprostowanych nogach, jakby na palcach albo na szczudłach: to postawa turniejowa, którą autorzy anglojęzyczni nazywają stilt legs, „nogi na szczudłach”.
- Unoszą głowę i gaster i ustawiają się bokiem do rywalki, żeby wydawać się większe.
- Bębnią w siebie czułkami i odpychają się kopnięciami.
- Niektóre nadymają gaster, a widziano też robotnice, które wchodzą na mały kamyk, żeby zyskać na wysokości.
Każde spotkanie trwa na początku od jednej do trzech sekund, a gdy turniej się ustabilizuje, nawet około trzydziestu. Zdarzają się markowane ataki i pojedyncze ugryzienia, ale prawie nigdy prawdziwa walka: gdy duża robotnica staje naprzeciw małej, ustępuje mała. Ten pokaz wywołują tylko robotnice z innej kolonii tego samego gatunku; między towarzyszkami z gniazda powitanie trwa sekundę lub dwie.
Turniej może trwać kilka dni. W nocy zostaje przerwany, a około wpół do szóstej rano każda kolonia znowu wysyła swój oddział w to samo miejsce, jeszcze zanim zacznie zbierać pokarm. Są nawet „straże”: grupy od jednej do sześciu robotnic, które na wyprostowanych nogach, często na kamyku, zajmują codziennie ten sam punkt aż do zmroku. Między sąsiadkami ustala się poza tym hierarchia dominacji, która z czasem czasem się odwraca.
Ocenić rywala bez walki: spis dużych robotnic
Po co cały ten teatr? Hölldobler zmierzył uczestniczki: robotnice biorące udział w turniejach są większe niż zbieraczki, z głową szeroką średnio na 1,43 mm wobec około 1,0 mm. Każda kolonia wysyła na front swoje najokazalsze osobniki.
W 1983 roku Charles Lumsden i sam Hölldobler zaproponowali, że turniej jest systemem komunikacji między koloniami, swego rodzaju spisem. Dojrzałe kolonie wytwarzają większe robotnice, więc odsetek olbrzymek w turnieju i częstotliwość, z jaką każda robotnica natyka się na rywalki, informują o wielkości drugiej kolonii. To jak dwie armie, które defilują, zanim zdecydują, czy warto walczyć: defilada pozwala ocenić rywala bez płacenia ceny bitwy.
Granice, które przesuwają się za pokarmem
Większość mrówek terytorialnych broni stałego obszaru. M. mimicus nie: ma terytoria czasoprzestrzenne. Każda kolonia broni tylko miejsca, w którym w danej chwili zbiera pokarm, a turniej rozgrywa się tam, gdzie jest jedzenie. Bardzo często tym miejscem jest samo wejście do gniazda rywalki: silniejsza kolonia ustawia swoją armię u drzwi sąsiadki i zajmuje ją, podczas gdy jej zbieraczki korzystają z łupu. Na badanych obszarach gniazda były od siebie bardziej oddalone, niż wynikałoby to z przypadku, 10-45 m od najbliższego sąsiada, a obszary żerowania się nakładały: typowy obraz zaciętej konkurencji.
Łowczyni termitów
Miodziarki mają opinię mrówek żyjących z nektaru, a M. mimicus rzeczywiście zbiera go z pustynnych roślin, takich jak Eriogonum czy Celtis pallida, a także spadź mszyc i innych pluskwiaków. Jej najważniejszą zdobyczą jest jednak coś innego. W ciągu 27 godzin obserwacji trzech gniazd Hölldobler zapisywał, co przynoszą powracające zbieraczki:
- 928 ładunków stanowiły termity, ponad połowę z 1747 zarejestrowanych;
- 167 to inne owady, a tylko 20 nasiona;
- 632 robotnice wracały bez widocznego ładunku, prawdopodobnie z płynem w wolu.
Termity pojawiają się w nieprzewidywalnych skupiskach, pod wyschniętym łajnem albo w korytarzach w glebie, i żeby z nich skorzystać, trzeba dotrzeć szybko i w dużej liczbie. Zwiadowczyni, która je znajdzie, wraca, znacząc ścieżkę zawartością jelita, a w gnieździe potrząsa się przed towarzyszkami i uwalnia wydzielinę z gruczołu jadowego. W ten sposób pociąga za sobą kolumny 20-50 robotnic, a czasem 100-300, które pokonują nawet 48 m. Zwiadowczynie orientują się też wzrokiem: co 50-70 cm zatrzymują się, odwracają i „patrzą” za siebie.
Co to oznacza w domu: M. mimicus nie jest łasuchem żyjącym z cukru, lecz łowczynią, która do wychowania czerwiu potrzebuje dużo białka (zob. „Białko: termity i ofiary w miniaturze”).
Gdy turniej kończy się najazdem
Gdy jedna kolonia jest znacznie silniejsza od drugiej, defilada trwa krótko, a słabsza zostaje najechana. Hölldobler odnotował 34 najazdy, około 8% turniejów, i zobaczył, co działo się w środku:
- miejscowa królowa została zabita w trzech przypadkach i wypędzona w dwóch innych;
- napastniczki zabrały do swojego gniazda larwy, poczwarki, świeżo wyklute robotnice, a nawet replety: aż 293 larwy, 318 poczwarek i 117 żywych replet podczas jednego najazdu.
Ten czerw kończy rozwój w zwycięskiej kolonii i pracuje dla niej: to niewolnictwo w obrębie jednego gatunku, a M. mimicus była pierwszym znanym takim przypadkiem u mrówek. Nieuszkodzone replety również zostają włączone do kolonii, więc zwyciężczyni zyskuje jednocześnie przyszłe robotnice i spiżarnie rywalki. Wszystkie najechane kolonie były młode, a napastniczka była co najmniej dziesięć razy większa. Najdalej położone, w odległości 16-26 m, broniły się inaczej: zamykały wejście kamykami i gałązkami.
Najazdy bez ostrzeżenia na nowo założone kolonie
Badanie Hölldoblera, Barbary Grillenberger i Jürgena Gadaua z 2011 roku, oparte na danych z dziesięciu sezonów, wykazało, że nie każdy najazd zaczyna się od turnieju: dojrzałe kolonie aktywnie szukają młodych kolonii i po prostu je plądrują.
- Udokumentowano 17 pełnych najazdów bez turnieju, z łupem sięgającym 137 larw, 152 poczwarek i 23 replet.
- Wielu replet nie zabierały: opróżniały je na miejscu, a ze splądrowanego gniazda wychodziło nawet 409 robotnic z pełnym wolem.
- Spośród dwudziestu sztucznych młodych gniazd, liczących 100-200 robotnic, dziewięć zostało odkrytych i najechanych w ciągu zaledwie 18 dni, niektóre w odległości 16 m od dojrzałej kolonii.
Zwiadowczynie sprawdzają wejście, wracają, zostawiając ślad końcem gastra, i powracają na czele roju. Dla młodej królowej sąsiedztwo jest niezwykle niebezpieczne: prawie nigdy nie udaje jej się osiedlić bliżej niż około 3 m od dojrzałej kolonii, a w odległości od 3 do 15 m grozi jej duże ryzyko najazdu.
Niewolnice siostry: przypadek M. depilis
W Portal i Rodeo M. mimicus dzieli teren ze swoim gatunkiem siostrzanym, M. depilis, tak podobnym, że małe robotnice obu gatunków czasem da się odróżnić tylko za pomocą markerów genetycznych. Relacja jest nierówna: M. depilis najeżdża kolonie M. mimicus, a nie odwrotnie. W 2003 roku analizy genetyczne Daniela Kronauera, Jürgena Gadaua i Berta Hölldoblera wykazały obecność robotnic M. mimicus pracujących w gniazdach M. depilis: oprócz niewolnictwa w obrębie każdego gatunku istnieje też niewolnictwo międzygatunkowe.
Siostry mają różne style. Turnieje M. depilis są krótsze, od pół godziny do dwóch godzin, i szybciej przeradzają się w walkę, a sam gatunek jest ściśle monoginiczny: spośród 397 młodych kolonii i 27 dwuletnich wszystkie miały tylko jedną królową. Co ciekawe, nigdy nie zaobserwowano turniejów między jednym gatunkiem a drugim.
I praktyczny szczegół: czarniawy gaster z przydymioną głową i tułowiem to właśnie cecha M. depilis. M. mimicus przypisuje się czasem gaster „prawie czarny”, ale w rzeczywistości jest on ciemniejszy od przedniej części ciała, a nie czarny (zob. „Wielkość i morfologia”).
Zakładać kolonię w grupie… by skończyć z jedną królową
Po locie godowym, który w tym rodzaju następuje zwykle po silnych letnich deszczach, królowa zrzuca skrzydła, kopie komorę i zamyka się w niej. Zakładanie kolonii jest klaustralne: królowa wychowuje pierwsze robotnice bez wychodzenia po pokarm, korzystając z tłuszczu i mięśni skrzydeł, których już nie potrzebuje.
U M. mimicus często nie robi tego sama. W 1982 roku Steven Bartz i Bert Hölldobler zaobserwowali w Portal, że tuż po locie większość gniazd założycielskich miała jedną królową, ale gdy otwierano je później, większość miała od 2 do 4 królowych, a niektóre nawet dziewięć. To pleometroza, czyli zakładanie kolonii w grupie, a takie gniazda skupiają się w płatach oddalonych od dojrzałych kolonii. Badano nawet, jak królowe przemieszczają się w czasie zakładania kolonii.
Dlaczego współpracują? Bo konkurencja zaczyna się bardzo wcześnie. W laboratorium gniazda z kilkoma królowymi wychowywały znacznie więcej robotnic, a sąsiednie młode kolonie kradły sobie nawzajem czerw, aż cały znalazł się w jednej komorze; po drodze robotnice często porzucały własną matkę. Wygrywa ta, która pierwsza ma więcej robotnic.
Sojusz jest tymczasowy: gdy wyklują się pierwsze robotnice, to one eliminują królowe, aż prawie zawsze zostaje jedna. Nie zawsze: w 2011 roku genetyka wykazała, że 4 z 14 dojrzałych kolonii były poliginiczne, z 2-4 liniami niespokrewnionych matek. To poliginia fakultatywna, możliwa, ale rzadsza. Jej siostra M. depilis natomiast nigdy nie akceptuje zakładania kolonii w grupie.
A w domu? W Antomas hodujemy i sprzedajemy M. mimicus jako gatunek monoginiczny, z jedną królową w kolonii, i zalecamy, żeby zawsze zakładać kolonie osobno (zob. „Jedna kolonia, jedna królowa”). Jeśli szukasz miodziarki, u której kilka królowych żyje razem na stałe, to inny gatunek z naszego katalogu: poliginiczna miodziarka Myrmecocystus mendax, którą sprzedajemy w koloniach z 2 lub 3 królowymi.
Żywe spiżarnie wielkości ziarnka grochu
Replety to zwykłe robotnice o szczególnym przeznaczeniu. Zwykle są to największe robotnice kolonii, a towarzyszki karmią je nektarem, aż wole społeczne, czyli część przewodu pokarmowego, w której przechowywany jest pokarm do dzielenia się, zajmie prawie cały gaster. Płytki odwłoka zostają jak wysepki na napiętej, przezroczystej błonie, a repleta zwisa nieruchomo ze sklepienia; gdy inna robotnica dotknie jej czułków, oddaje jej pokarm z ust do ust. W zależności od gatunku osiągają wielkość ziarnka grochu lub wiśni.
- Repletą się nie rodzi, repletą się zostaje. Jeśli usunie się replety, zastępują je kolejne co do wielkości robotnice. Zwykle powstają w ciągu dwóch tygodni od wyklucia, choć mogą nimi zostać także dojrzałe robotnice.
- Ich miód ma swoją recepturę. Replety M. mimicus i M. mexicanus przebadane w Arizonie zawierały 47-49% fruktozy, 42-44% glukozy i 7-8% maltozy.
- Nie wszystkie przechowują cukier. W rodzaju są jasne replety, prawie z samą wodą, oraz mleczne, z białkami i tłuszczami.
- Opróżniają się i napełniają na nowo. Opróżniona repleta nie umiera: robi się wiotka i może się znowu napełnić.
Na zdjęciu naszego produktu zobaczysz repletę z gastrem przezroczyście zielonym. Kolor replety zależy od tego, co przechowuje: entomolog John Conway podawał koloniom M. mexicanus wodę z cukrem zabarwioną na niebiesko lub na czerwono i otrzymał niebieskie i czerwone replety.
Replety M. mimicus zwisające ze sklepienia gniazda: tak wygląda żywa spiżarnia od środka (film Anthouse).
W niewoli pierwsze replety nie powstają z pierwszego pokolenia robotnic, które są małe, lecz pojawiają się później, gdy wykluwają się duże robotnice (zob. „Cukier: od kropelek do woli”).
Mrówka południa
Na pustyni miodziarki pracują na zmiany. W Portal i Rodeo M. mexicanus i M. navajo, blade i o dużych oczach, wychodzą nocą; M. mimicus i M. depilis, ciemniejsze, są wyłącznie dzienne. Nasz gatunek zbiera pokarm najintensywniej w środku dnia, wychodząc masowo, ponad setką robotnic naraz.
Roy Snelling zgrupował te ciemne, dzienne miodziarki w Endiodioctes, po grecku „łowczynie w samo południe”, w przeciwieństwie do bladych i nocnych z grupy M. mexicanus. Dziś tych podrodzajów formalnie się nie używa, bo DNA wskazuje, że dzienny lub nocny tryb życia pojawił się w rodzaju więcej niż raz, ale dobrze oddają dwa sposoby życia. Według badania Kay i Whitforda z 1978 roku:
- Dzienne, takie jak M. mimicus, nieruchomieją z zimna w okolicach 11-12 °C, ale wychodzą przy temperaturze powietrza 13-46 °C i gleby nawet do 60 °C.
- Nocne, takie jak M. mexicanus, poruszają się jeszcze prawie w 0 °C i pracują w 2-30 °C.
Dlatego zimowanie M. mimicus musi być łagodniejsze niż u nocnych miodziarek (zob. „Zimowanie: cztery miesiące łagodnej zimy”).
Kamienie w wejściu i czyhające jaszczurki
Praca w pełnym słońcu ma swoje ryzyko. Jaszczurka rogata Phrynosoma modestum zjada codziennie od 0,5 do 1% zbieraczek z pilnowanych przez siebie kolonii M. mimicus i M. depilis. A mała mrówka Dorymyrmex bicolor stosuje jedną z najciekawszych znanych form konkurencji: wrzuca kamyki do wejścia sąsiednich miodziarek, nawet 200 w ciągu pięciu minut, i zmusza je do przerwania żerowania. Obrona drzwi to na pustyni kwestia przetrwania.
Od południowo-zachodniego Kansas po Kalifornię
Według rewizji Snellinga M. mimicus występuje od południowo-zachodniego Kansas po Big Bend w Teksasie i środkowo-północny Meksyk, a na zachodzie dociera do Kalifornii i Kalifornii Dolnej. Stanowiska skupiają się w Arizonie, Teksasie, Nowym Meksyku i Kalifornii, mniej jest ich w Nevadzie; w Meksyku przede wszystkim w stanie Chihuahua, a także w Sonorze, Kalifornii Dolnej, Durango, Nuevo León, San Luis Potosí, Coahuili i Zacatecas. Czasem podaje się ją z Kolorado, ale ten stan nie pojawia się ani w rewizji Snellinga, ani w danych, które sprawdziliśmy.
Zamieszkuje pustynie, suche murawy i sawanny z mezquite i akacją, tereny otwarte i bardzo nasłonecznione. Jej podziemne gniazda zapewniają królowej, czerwiowi i repletom warunki znacznie stabilniejsze niż na powierzchni, z niskimi, sklepionymi komorami o chropowatym sklepieniu.
Nazwa z 1908 roku, która łączyła trzy gatunki
William Morton Wheeler opisał ją w 1908 roku jako formę M. melliger, ale według specjalistów w tamtym materiale były też okazy, które dziś zalicza się do M. depilis i M. romainei. Dlatego dawne dane o „mimicus” trzeba czytać ostrożnie, a w tym poradniku opieramy się przede wszystkim na badaniach Hölldoblera i na współczesnej genetyce.
DNA zaprowadziło porządek: M. mimicus i M. depilis to gatunki siostrzane, a rodzaj, liczący 29 opisanych gatunków, jest blisko spokrewniony z Lasius, rodzajem ogrodowej hurtnicy czarnej. Według filogenezy Tobiasa van Elsta i współpracowników z 2021 roku zróżnicował się około 14 milionów lat temu, w czasie gdy powstawały pustynie Ameryki Północnej. Miodziarki z innych kontynentów, takie jak australijska Camponotus inflatus, doszły do tego samego rozwiązania niezależnie: to konwergencja ewolucyjna.
Wielkość i morfologia
Miodziarka średniej do dużej wielkości, polimorficzna, zwinna, długonoga i bez żądła, o dwubarwnym ubarwieniu, od którego wzięła swoją nazwę w naszym sklepie.
- Ubarwienie naszych kolonii. Robotnice z rudawą głową i tułowiem oraz ciemnym gastrem. Królowa ma głowę i mezosomę (tułów) rudobrązowe, a gaster ciemnobrązowy, z pasami.
- Ubarwienie według nauki. Wheeler opisał formę typową z głową, tułowiem, czułkami i nogami jednolicie brązowoczerwonymi, a Snelling z gładkim i błyszczącym czołem i potylicą. Gaster jest ciemniejszy, ale nie czarny: czarniawy gaster z przydymioną przednią częścią ciała to znak rozpoznawczy M. depilis.
- Owłosienie. Krótkie. U małych robotnic włoski na pronotum mają taką samą długość; u M. depilis bardzo różną.
- Stopniowy polimorfizm. Bez żołnierzy, z ciągłą gamą rozmiarów. Duże robotnice są bohaterkami turniejów i zamieniają się w replety; małe opiekują się czerwiem.
- Nogi. Długie i szybkie. „Nogi na szczudłach” nie są jednak cechą budowy ciała, lecz postawą: postawą robotnic, które w turniejach chodzą na palcach.
- Replety. Duża robotnica z ogromnie rozdętym gastrem; na naszym zdjęciu przezroczyście zielonym.
- Obrona. Jak wszystkie Formicinae nie ma żądła: gryzie i uwalnia kwas mrówkowy przez acidoporus na końcu gastra.
Przybliżone wymiary
- Robotnice zbieraczki: szerokość głowy średnio około 1,0 mm (Hölldobler, 1981)
- Robotnice turniejowe: szerokość głowy średnio 1,43 mm (Hölldobler, 1981)
- Całkowita długość robotnic: około 4-10 mm, wyłącznie orientacyjnie (brak opublikowanego źródła)
- Królowa: brak opublikowanego pomiaru, do którego udało nam się dotrzeć
- Replety: gaster wielkości ziarnka grochu lub wiśni
Wymiary referencyjne znajdują się w rewizji rodzaju autorstwa Snellinga (1976), która nie była dla nas dostępna. Podawana czasem dla królowej wartość 8-10 mm nie ma źródła i wydaje się za mała: Wheeler zmierzył 12 mm u samicy M. melliger z tej samej grupy. Usunęliśmy ją do czasu, aż będziemy mogli ją sprawdzić.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany
W Antomas uważamy M. mimicus za gatunek dla doświadczonych hodowców. Nie dlatego, że jest agresywna lub skłonna do ucieczek, bo nie jest, ale dlatego, że miodziarki wymagają zrozumienia ich rytmu:
- Powolny i kruchy start. Z naszego doświadczenia kolonia nie jest ustabilizowana, dopóki nie przekroczy stu robotnic, a to może potrwać około dwóch lat.
- Dawkowany cukier. Na początku po kropelce, żeby królowa nie zamieniła się w repletę; potem do woli.
- Delikatne replety, które mogą pęknąć od upadku lub uderzenia.
- Zimowanie na miarę: około czterech miesięcy i łagodne, bo zimno paraliżuje ją wcześniej niż nocne miodziarki.
Czy warto? Bardzo. To jedna z mrówek o najbogatszej historii w myrmekologii, porusza się w pełnym świetle dnia, poluje w grupie, a z czasem wypełnia gniazdo żywymi spiżarniami. Widok pierwszej replety zwisającej ze sklepienia to jedna z wielkich chwil tego hobby.
Zalecane parametry
- Temperatura: w Antomas trzymamy je praktycznie w temperaturze pokojowej. Hodowcy odnoszący sukcesy z tym rodzajem stosują 24-31 °C, z ciepłym punktem z jednej strony, i wskazują około 29 °C jako wartość idealną; jako gatunek dzienny M. mimicus chętnie korzysta z tej ciepłej strefy przy czerwiu.
- Replety z dala od ciepła: w stabilnej i umiarkowanej strefie, na przeciwnym końcu niż źródło ciepła.
- Wilgotność: gniazdo w większości suche, z wilgotnym punktem przy czerwiu i bez kondensacji.
- Arena: sucha i przewiewna.
- Woda: zawsze, w probówce z wodą i watą na arenie.
- Gniazdo: poziome komory z wysokością pozwalającą zwisać repletom i chropowate powierzchnie.
- Światło: ciemna strefa w gnieździe i oświetlona arena.
- Zimowanie: około 4 miesięcy, od listopada do lutego, w 15-18 °C.
Jedna kolonia, jedna królowa
W naturze królowe M. mimicus często zakładają kolonie w grupie, ale potem robotnice eliminują nadmiarowe. W Antomas traktujemy ją tak, jak wygląda w zdecydowanej większości jej kolonii: jako gatunek monoginiczny. Nasze kolonie mają tylko jedną królową, a zasady są jasne:
- Zawsze zakładaj kolonie osobno. Jeśli masz młode królowe, każda do swojej probówki: sojusz, który działa w terenie, w probówce może skończyć się rzezią.
- Nie łącz królowych ani kolonii i nie łącz dwóch zamieszkanych gniazd: najazdy i kradzież czerwiu, które badał Hölldobler, to dokładnie to, co by się wydarzyło.
Młoda kolonia: pierwsze miesiące
Sprzedajemy M. mimicus jako młodą kolonię, w wariancie „Królowa i 5-15 robotnic z czerwiem”: królowa z pięcioma do piętnastu robotnic i czerwiem, w probówce (gdy są dostępne, także królowe z czerwiem). Czego się spodziewać:
- Po przyjeździe zostaw probówkę w spokojnym miejscu, w temperaturze pokojowej i bez bezpośredniego słońca, i sprawdź zbiornik z wodą. Nie trzeba jej przenosić do gniazda pierwszego dnia.
- Pierwsze robotnice są małe i nie zamieniają się w replety. Replety pojawiają się w drugim lub trzecim pokoleniu.
- Wzrost postępuje skokami, z przyspieszeniami i przestojami, a hodowcy są zgodni, że to faza, w której ginie najwięcej kolonii.
- Celem pierwszych miesięcy jest dobrze odżywiona kolonia, która rośnie, a nie jak najszybsze zdobycie replet.
Słodka śmierć: gdy królowa zamienia się w repletę
To najbardziej podstępny błąd przy miodziarkach. W małej kolonii, bez replet, nadmiar nektaru nie ma gdzie się podziać, więc robotnice karmią tę, która może go przechować: królową. Jej gaster puchnie jak u replety, staje się niezdarna i składa znacznie mniej jaj albo przestaje je składać. Kolonia stoi w miejscu, a królowa może nawet zginąć. To „słodka śmierć”. Nie ma na ten temat badań naukowych: to doświadczenie hodowlane, nasze i innych hodowców, a ten film bardzo dobrze to pokazuje.
Królowe miodziarek napęczniałe od nektaru w czasie zakładania kolonii: ryzyko, któremu zapobiega podawanie cukru po kropelce (film Anthouse).
Rozwiązanie: dopóki nie ma replet, cukier podaje się po kropelce. Jedna lub dwie kropelki, które kolonia szybko zje, na kawałku folii aluminiowej lub w małym poidełku, z usuwaniem resztek. Dzięki temu jedzą wszystkie, ale nie zostaje nadwyżka, która trafiłaby do ciała królowej. Gdy zobaczysz pierwsze zwisające replety, to one przejmą tę rolę.
Zalecane formikaria
Miodziarki potrzebują komór z wysokim sklepieniem, żeby replety mogły zwisać, i chropowatych powierzchni. Formikaria pionowe zostaw dla dużych kolonii: młodej dają za dużo miejsca i utrudniają kontrolę pokarmu i wilgotności.
Na początek Qbik Wild One P 1C, moduł o wymiarach około 6,8 × 6,8 cm i wysokości 5 cm z centralnym punktem wilgoci, przeznaczony dla małych kolonii dużych mrówek. Ma wysokość wystarczającą do zawieszenia pierwszych replet i powierzchnię dopasowaną do królowej i czerwiu, a kolonia pozostaje w nim zwarta i łatwa do obserwowania.
Dla dojrzałych kolonii Qbik Wild Nona Diafano, bez gotowych komór: robotnice kopią własną sieć w podłożu i tworzą niskie komory o chropowatym sklepieniu, na kilku poziomach, jak w naturalnych gniazdach. Użyj zwartego podłoża, które nie osypie się na replety, i nawilżaj je tylko w jednym punkcie. Jest przeznaczony wyłącznie dla dużych kolonii.
Polecamy też formikaria hybrydowe. Qbik Wild Duo P 2C Hybrid łączy dolny zbiornik, który nawilża gniazdo przez parowanie, bez kontaktu wody z komorami, z boczną probówką-poidłem. Dla miodziarek jest idealny: stabilna wilgotność bez kondensacji dla replet i woda zawsze pod ręką. Jeśli ogrzewasz, to z boku, nigdy pod zbiornikiem.
Qbiki są modułowe: gdy kolonia rośnie, dołącza się nowe moduły. Uzupełnij instalację o suchą arenę, probówkę z wodą, poidełko na cukier i barierę z oleju mineralnego.
Wilgotność: suche gniazdo z wilgotnym kątem
Choć pochodzi z pustyni, M. mimicus nie żyje w wysuszonym gnieździe: pod ziemią jej komory mają znacznie stabilniejszą wilgotność i temperaturę niż powierzchnia. W hodowli:
- gradient, z wilgotnym punktem przy czerwiu, a resztą bardziej suchą;
- komory replet stabilne i bez kondensacji: na mokrym sklepieniu replety tracą przyczepność i spadają;
- woda do picia zawsze dostępna.
Jeśli widzisz krople na sklepieniu lub pleśń, przestań nawilżać na kilka dni i usuń resztki.
Cukier: od kropelek do woli
- Do pojawienia się pierwszych replet po kropelce, kilka razy w tygodniu (zob. „Słodka śmierć: gdy królowa zamienia się w repletę”).
- Od wyklucia się pierwszych replet ad libitum. Od tej chwili cukru nie może nigdy zabraknąć: napełnianie replet to ich praca, a przy małej ilości cukru replety nie powstają.
Urozmaicaj cukry: w Antomas polecamy nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu i inny słodki płyn lub nektar 1-2 razy w tygodniu; możesz też dodać do nektaru trochę białka. Podawaj je zawsze w poidełku, nigdy na wacie, która pleśnieje i szybko psuje płyn: najlepiej w tradycyjnym lub domowym poidełku, w którym kropla jest „rozłożona” i łatwo dostępna. Nektar nie zastępuje probówki z wodą, która musi być zawsze pełna.
Białko: termity i ofiary w miniaturze
Przy 928 ładunkach termitów na 1747 M. mimicus pokazuje jasno, że nie żyje tylko nektarem. Zasady Antomas:
- Na początku przesadnie małe ofiary: Drosophila, termofilki (Thermobia), termity z hodowli i mikroświerszcze, w miarę możliwości codziennie.
- Gdy kolonia rośnie, większe ofiary, takie jak muchy, świerszcze czy małe karaczany, w większej ilości, ale rzadziej, nie codziennie.
- Zmieniaj owada co tydzień.
Jeśli sprzątasz codziennie i usuwasz resztki, lepiej, żeby jedzenia zostawało: kolonia rozumie, że ma zasoby, i rośnie szybciej. Jeśli nie możesz często sprzątać, lepiej nie, bo resztki sprowadzają pleśń i roztocza. Ponieważ jest dzienna, podawaj białko rano lub w południe, a resztki usuwaj po południu.
Tak odżywiają się larwy miodziarki: larwy M. placodops jedzące białko w Antomas (kanał Antomas).
Przeprowadzka przez przesypanie
W Antomas miodziarki przenosimy przez przesypanie: otwiera się probówkę lub stare gniazdo na arenie nowego, przy wejściu, i delikatnie wysypuje kolonię. Z repletami ostrożnie:
- Przeprowadzaj wcześnie, zanim będzie dużo replet: probówkę z 5-15 robotnicami przesypuje się bez problemu.
- Wysypuj z małej wysokości i na miękką powierzchnię, na przykład piasek.
- Replety bez pęsety: ich gaster łatwo pęka. Kieruj nimi miękkim pędzelkiem, nie naciskając, albo pozwól, żeby przeciągnęły je robotnice.
- Przygotuj wszystko wcześniej i zostaw nowe gniazdo w ciemności, żeby od razu je zajęły.
Zimowanie: cztery miesiące łagodnej zimy
W Antomas zimujemy M. mimicus przez około 4 miesiące, od listopada do lutego, nieco krócej niż nasze gatunki rodzime. I tu ma znaczenie, że jest dzienna: ciemne miodziarki nieruchomieją w okolicach 11-12 °C, podczas gdy blade i nocne pozostają aktywne prawie w 0 °C. Dlatego zalecamy łagodne zimowanie, w około 15-18 °C: na tyle chłodno, by ograniczyła składanie jaj, ale daleko od progu, przy którym zostaje sparaliżowana. To wartość orientacyjna, zgodna z jej fizjologią; nocne miodziarki mogą zimować w znacznie niższej temperaturze.
- Obniżaj i podnoś temperaturę stopniowo, przez tydzień lub dwa.
- Zawsze woda i poidełko z cukrem, które nie może być puste.
- Białka bardzo mało albo wcale, jeśli nie rozwijają się larwy.
- Jeśli zostały tylko larwy, które przestały rosnąć, kolonia odpoczywa; jeśli wciąż pojawiają się jaja i nowe poczwarki, jeszcze nie.
Zachowanie w niewoli
Dzienna i bardzo żywa. Szybka i aktywna w świetle i cieple, to gatunek do obserwowania w dzień: rozwinięta kolonia w ciągu kilku minut tworzy ścieżki werbunkowe do ofiary.
Echa turniejów. Z naszego doświadczenia duże robotnice przyjmują czasem pozy pokazowe, z wyprostowanymi nogami i uniesionym gastrem, wobec czegoś obcego. Nigdy nie stawiaj dwóch kolonii naprzeciw siebie: w niewoli turniej może skończyć się najazdem.
Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, żeby się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę oraz obserwować je delikatnie, ingerując jak najmniej. Przyzwyczajają się do Twojej obecności.
Sygnały alarmowe: królowa z rozdętym gastrem (za dużo cukru), replety na dnie (kondensacja lub uderzenia), czerw, który nie rozwija się poza zimowaniem (za mało białka), i pleśń (za dużo wilgoci lub resztki).
Ucieczki i bariery
M. mimicus nie jest zbyt skłonna do ucieczek: wystarczy pas oleju mineralnego w górnej części ścianek areny. Odnawiaj go, gdy zbiera się na nim kurz, dobrze dopasuj pokrywę i nie zostawiaj niczego, co mogłoby posłużyć za most.
Obsługa i bezpieczeństwo
Nie żądli: nie ma żądła. Gdy czuje się uwięziona, gryzie i może uwolnić kwas mrówkowy, który szczypie wrażliwą skórę, i nic więcej. Przenoś ją miękkim pędzelkiem lub miękką pęsetą, nigdy rękami; największe ryzyko dotyczy mrówek, zwłaszcza replet. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać.
Czego nie robić
- Dawać cukier do woli kolonii bez replet albo zostawiać bez cukru kolonię, która już je ma.
- Podawać cukru na wacie.
- Skąpić białka lub dawać zawsze tego samego owada.
- Łączyć królowych lub kolonii.
- Odrywać replety pęsetą lub wysypywać je z wysokości.
- Ogrzewać pod gniazdem lub przy repletach albo moczyć całe gniazdo.
- Stosować zimne zimowanie, jak u nocnych miodziarek: w okolicach 12 °C nieruchomieje.
- Przenosić małą kolonię do ogromnego gniazda.
Źródła naukowe
Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o Myrmecocystus mimicus i jej rodzaju oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Najważniejsze publikacje:
- Hölldobler, B. (1976). Tournaments and slavery in a desert ant. Science 192: 912–914. doi:10.1126/science.192.4242.912
- Hölldobler, B. (1981). Foraging and spatiotemporal territories in the honey ant Myrmecocystus mimicus Wheeler (Hymenoptera: Formicidae). Behavioral Ecology and Sociobiology 9: 301–314. doi:10.1007/BF00299887
- Lumsden, C. J. & Hölldobler, B. (1983). Ritualized combat and intercolony communication in ants. Journal of Theoretical Biology 100: 81–98. doi:10.1016/0022-5193(83)90093-0
- Bartz, S. H. & Hölldobler, B. (1982). Colony founding in Myrmecocystus mimicus Wheeler (Hymenoptera: Formicidae) and the evolution of foundress associations. Behavioral Ecology and Sociobiology 10: 137–147. doi:10.1007/BF00300174
- Kronauer, D. J. C., Gadau, J. & Hölldobler, B. (2003). Genetic evidence for intra- and interspecific slavery in honey ants (genus Myrmecocystus). Proceedings of the Royal Society B 270: 805–810. doi:10.1098/rspb.2002.2288
- Hölldobler, B., Grillenberger, B. & Gadau, J. (2011). Queen number and raiding behavior in the ant genus Myrmecocystus (Hymenoptera: Formicidae). Myrmecological News 15: 53–61. Bez DOI; otwarty dostęp
- Kronauer, D. J. C., Hölldobler, B. & Gadau, J. (2004). Phylogenetics of the New World honey ants (genus Myrmecocystus) estimated from mitochondrial DNA sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution 32: 416–421. doi:10.1016/j.ympev.2004.03.011
- Schooley, R. L. & Bestelmeyer, B. T. (2000). Movements during colony founding by queens of the honey ant (Myrmecocystus mimicus Wheeler). The American Midland Naturalist 144: 439–444. doi:10.1674/0003-0031(2000)144[0439:MDCFBQ]2.0.CO;2
- Kay, C. A. R. & Whitford, W. G. (1978). Critical thermal limits of desert honey ants: possible ecological implications. Physiological Zoology 51: 206–213. doi:10.1086/physzool.51.2.30157867
- Möglich, M. H. J. & Alpert, G. D. (1979). Stone dropping by Conomyrma bicolor (Hymenoptera: Formicidae): a new technique of interference competition. Behavioral Ecology and Sociobiology 6: 105–113. doi:10.1007/BF00292556
- Conway, J. R. (1986). The biology of honey ants. The American Biology Teacher 48: 335–343. doi:10.2307/4448321
- van Elst, T., Eriksson, T. H., Gadau, J., Johnson, R. A., Rabeling, C., Taylor, J. E. & Borowiec, M. L. (2021). Comprehensive phylogeny of Myrmecocystus honey ants highlights cryptic diversity and infers evolution during aridification of the American Southwest. Molecular Phylogenetics and Evolution 155: 107036. doi:10.1016/j.ympev.2020.107036
- Poziom trudności
- Doświadczony
Shipment into Switzerland.






Furthermore, he has offered to send more in the coming seasons, should the need arise.
Always attentive—truly top-notch service.