Pheidole militicida
Biologia
Pheidole militicida to mrówka żniwiarka pochodząca z suchych regionów południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych, zwłaszcza z południowej Arizony, Nowego Meksyku i skrajnie zachodniego Teksasu; przypisuje się jej też stanowiska w północnym Meksyku.
Zamieszkuje pustynie i suche murawy, zwykle na glebach piaszczystych lub gliniasto-piaszczystych. Jej gniazda pojawiają się najczęściej między kamieniami i mają jedno lub kilka wejść otoczonych małymi kraterami z ziemi i stertami łusek nasion.
Naturalny pokarm to głównie nasiona traw i innych roślin zielnych. Robotnice minor zbierają je z ziemi i przenoszą do gniazda dobrze zorganizowanymi szlakami. Szlaki te mogą utrzymywać się przez dni lub tygodnie, dopóki w okolicy jest pokarm.
Szlaki mają strukturę przypominającą sieć dróg: główna trasa prowadzi od gniazda do obszaru zbioru, potem rozgałęzia się na odnogi, a w końcu na krótkie ścieżki, które zmieniają się w miarę, jak robotnice eksploatują nowe skupiska nasion.
Sygnały chemiczne pozwalają regulować ruch, kierować zbieraczkami i mobilizować nowe robotnice, gdy pojawia się obfite źródło pokarmu. Dzięki tej organizacji P. militicida jest gatunkiem szczególnie ciekawym do obserwacji poza gniazdem.
Choć jest przede wszystkim ziarnożerna, przyjmuje też owady i inne pokarmy bogate w białko. W hodowli regularne podawanie ofiar sprzyja wzrostowi larw i przyspiesza rozwój kolonii.
Żołnierze i pochodzenie nazwy
Najbardziej spektakularną cechą gatunku jest ogromna różnica między dwiema kastami robotnic. Minory ledwie przekraczają 3 mm, a żołnierze mają gigantyczną głowę i mogą osiągać około 8 mm.
Nazwa militicida znaczy mniej więcej „zabójczyni żołnierzy”. Gdy William Morton Wheeler badał ten gatunek po raz pierwszy, znalazł wokół niektórych gniazd rozczłonkowane szczątki żołnierzy i podczas wykopywania nie natrafił na żywe majory. Uznał, że małe robotnice zabijają własnych żołnierzy przed zimą, by nie utrzymywać kasty, która nie jest już przydatna.
Późniejsze badania wykazały, że ta interpretacja była błędna. Żołnierze przeżywają zimę, ale zwykle przebywają w głębokich partiach gniazda lub blokują wewnętrzne przejścia, dlatego podczas wykopywania łatwo ich przeoczyć.
Znalezione szczątki pochodziły prawdopodobnie z walk z innymi mrówkami. Majory nie są wcale eliminowane przez kolonię, lecz są prawdziwymi specjalistami od walki.
Gdy wykryją inwazję, mogą ustawić się w kilku rzędach w korytarzach, używając swoich ogromnych głów jak barykady. Efekt przypomina formację z żywych tarcz: żołnierze fizycznie blokują tunel i wystawiają w stronę wroga otwarte żuwaczki.
W czasie starć nie atakują chaotycznie. Zaobserwowano, że czekają na odpowiedni moment, by uchwycić żuwaczki rywalizujących mrówek, uszkadzając je i unieszkodliwiając. Na bardziej otwartej przestrzeni mogą kierować ataki na tułów lub talię przeciwnika.
Paradoksalnie żołnierze odgrywają bardzo ograniczoną rolę w otwieraniu nasion. Większość zbierania, czyszczenia i spożywania ziaren wykonują minory. Majory mogą czasem pomagać w usuwaniu okryw nasion, ale ich główną specjalizacją jest obrona gniazda.
Kolonia potrafi też dostosować reakcję do rodzaju wroga. Robotnice minor potrafią wysyłać sygnały alarmowe i rekrutować żołnierzy w obecności określonych konkurencyjnych mrówek, zwłaszcza gatunków z rodzaju Solenopsis. Nie każdy intruz wywołuje taką samą reakcję, co świadczy o systemie obronnym znacznie bardziej wyrafinowanym niż prosta, ogólna agresja.
Organizacja rozrodcza wydaje się głównie monoginiczna, z jedną królową w kolonii. Nie zaleca się łączenia królowych pochodzących z różnych lotów lub kolonii.
W hodowli królowa może zakładać kolonię w sposób klaustralny, w spokojnej i osłoniętej probówce, aż do pojawienia się pierwszych robotnic. Pierwsze nanitki są maleńkie i wymagają całkowicie szczelnej instalacji.
Gdy kolonia się ustabilizuje, może szybko rosnąć, jeśli ma ciepło, różnorodne nasiona i białko. Nie ma wiarygodnej liczby określającej maksymalną wielkość wszystkich kolonii, ale trzeba przewidzieć liczną populację i stopniową rozbudowę formikarium.
Rozmiar i morfologia
Pheidole militicida wykazuje skrajny dymorfizm między robotnicami minor i major.
Minory są małe, smukłe i zwykle ciemnoczerwonobrązowe, z nieco jaśniejszymi czułkami i odnóżami. Mają proporcjonalną głowę, stosunkowo duże oczy oraz gładkie i błyszczące ciało.
Majory, czyli żołnierze, mają ubarwienie czerwonawe, pomarańczowe lub kasztanowe, wyraźnie jaśniejsze. Ich głowa jest ogromna, lekko sercowata i znacznie szersza od mezosomy.
Przednia część głowy ma podłużne bruzdy, a tylna jest przeważnie gładka i błyszcząca. Żuwaczki są masywne i poruszane przez mięśnie zajmujące znaczną część puszki głowowej.
Różnica między obiema kastami jest tak duża, że żołnierz wygląda jak ciężka maszyna otoczona ekipą maleńkich operatorów. Minory wnoszą szybkość, liczebność i wszechstronność; majory skupiają siłę i zdolności obronne.
Nie należy nazywać ich supersoldatami, bo gatunek ma dwie główne kasty robotnic: minor i major. Niezwykły rozmiar majorów jest częścią normalnego dymorfizmu gatunku.
Przybliżone wymiary
- Robotnice minor: około 2-3 mm
- Robotnice major, czyli żołnierze: około 6-8 mm
- Królowa: około 10-12 mm, wymiar orientacyjny dla osobników utrzymywanych w hodowli
Pierwotnie opublikowany wymiar żołnierzy sięgał 8 mm. Królowa jest masywna, ale jej rozmiar może się różnić między populacjami i liniami handlowymi.
HODOWLA
Poziom trudności Pheidole militicida można uznać za średni.
Karmienie jest proste, a zachowanie bardzo atrakcyjne, ale zakładanie kolonii może być delikatne, bo wymaga stałego dostępu do białka z bardzo małych ofiar, które opiekunki są w stanie rozdzielić.
Zalecane parametry
- Temperatura w okresie aktywności: 24-29 °C
- Punkt ciepła 28-30 °C
- Strefa czerwiu: umiarkowanie wilgotna
- Spichlerze nasion: suche i wentylowane
- Arena: przeważnie sucha
- Rodzaj gniazda: PLA i pleksi, gips, gips sztukatorski lub Ytong.
- Galerie: małe, ale z kilkoma średnimi komorami dla królowej i żołnierzy
Nie należy trzymać jej w zupełnej suchości tylko dlatego, że pochodzi ze środowiska pustynnego. Naturalne gniazda zachowują wilgoć pod ziemią, zwłaszcza w komorach królowej i czerwiu.
Trzeba zapewnić gradient wilgotności. Jaja i larwy powinny mieć strefę nawilżoną, a nasiona potrzebują suchych komór, by nie kiełkowały i nie pleśniały.
System nawadniania musi być zabezpieczony bardzo drobną siatką. Minory mogą dostać się do zbiorników i połączeń, które byłyby bezpieczne dla większych mrówek.
POLECANE FORMIKARIUM
Do zakładania kolonii dobrze nadają się gniazda Evaporation od Anthouse:
Qbik Wild One P 1C Evaporation
Małe galerie są dopasowane do minorów i zapobiegają zajmowaniu przez młodą kolonię zbyt dużej przestrzeni. Powinna jednak być przynajmniej jedna komora o wysokości i szerokości wystarczającej, by królowa i żołnierze mogli swobodnie się obracać; poza tym lubią one wisieć na ścianach.
Gniazdo musi się dokładnie zamykać i nie mieć luzów między PLA, pleksi, pokrywami czy portami przyłączeniowymi.
Nie warto wprowadzać małej kolonii do zbyt dużego formikarium. Lepiej rozbudowywać system o kolejne moduły w miarę wzrostu populacji.
Na arenie można użyć cienkiej warstwy piasku, by obserwować kopanie i przenoszenie materiału, ale trzeba unikać nagromadzeń, z których robotnice mogłyby zbudować most do bariery przeciwucieczkowej.
Karmienie
Nasiona
Nasiona powinny stanowić podstawową część diety:
- nasiona traw;
- proso;
- kanar;
- mak;
- amarantus;
- komosa ryżowa;
- nasiona mniszka lekarskiego;
- małe, nieprzetworzone nasiona dzikich roślin.
Warto podawać zróżnicowaną mieszankę ziaren różnej wielkości. Minory potrafią przenosić zaskakująco małe nasiona i układać je w osobnych spichlerzach.
Nasiona muszą być wolne od pestycydów, soli, olejów i środków stosowanych w rolnictwie. Każde wilgotne, skiełkowane lub zepsute ziarno należy usunąć.
Białko
- muszki owocowe (Drosophila);
- muchy;
- mikroświerszcze;
- małe lub pocięte karaczany;
- ćmy;
- pocięte mączniki;
- inne bezpieczne owady z hodowli.
Spożycie białka rośnie, gdy w gnieździe jest dużo larw. Owady pozwalają obserwować mobilizację minorów i pojawianie się żołnierzy wokół pokarmu.
Małe kolonie powinny dostawać ofiary uśmiercone lub wcześniej otwarte. Resztki należy usuwać, zanim wyschną, zaczną fermentować lub obrosną roztoczami.
Węglowodany i woda
Jako uzupełnienie możesz podawać nektar, wodę z cukrem lub rozcieńczony miód. Nie należy przesadzać ze słodkim pokarmem w przypadku tego gatunku, bo może przynieść odwrotny skutek. Nie podawaj go częściej niż raz w tygodniu.
Krople muszą być maleńkie albo podawane w mikropoidełkach, bo minory łatwo mogą w nich ugrzęznąć.
Zawsze musi być dostępne bezpieczne źródło czystej wody.
Zimowanie
Pheidole militicida nie przechodzi chłodnego zimowania porównywalnego z tym, które przechodzi wiele gatunków europejskich czy północnoamerykańskich z regionów umiarkowanych.
W Arizonie obserwowano minory żerujące w styczniu, lutym i na początku marca, nawet na obszarach, gdzie czasem zdarzają się deszcze, śnieg i chłodne noce. Aktywność na zewnątrz zaczynała się, gdy powierzchnia osiągała około 16 °C, i znacznie rosła przy wyższych temperaturach.
Dlatego nie zaleca się trzymania jej przez całe miesiące w temperaturach bliskich 10 °C. Można zapewnić łagodne zimowe spowolnienie przez około osiem-dziesięć tygodni w zakresie 16-20 °C, zwłaszcza jeśli kolonia sama ogranicza składanie jaj i rozwój czerwiu.
W tym okresie trzeba zapewnić wodę i nasiona. Białko można ograniczyć, jeśli znikną aktywne larwy.
Zachowanie w hodowli
Minory tworzą gęste i wyraźne szlaki do nasion i ofiar. Ze względu na niewielki rozmiar kolonia licząca setki robotnic może zajmować mniej miejsca, niż można by się spodziewać, choć jej aktywność na zewnątrz jest intensywna.
Żołnierze często pozostają w gnieździe i pojawiają się przy dużych ofiarach, wstrząsach lub zakłóceniach w pobliżu wejścia. Ta różnica pozwala wyraźnie obserwować podział funkcji między kastami.
Minory potrafią przechodzić przez kratki, szczeliny i niezwykle małe otwory. Barierę przeciwucieczkową trzeba często sprawdzać, a pojemnik powinien mieć dobrze dopasowaną pokrywę.
Obsługa i bezpieczeństwo
Nie należy dotykać mrówek bezpośrednio rękami.
Żołnierze mogą wczepić się żuwaczkami, a minory bardzo trudno złapać, gdy już uciekną. Prace przy formikarium należy wykonywać za pomocą pęsety, rurek, pojemników pomocniczych i niezawodnego systemu przeciwucieczkowego.
Głównym wyzwaniem nie jest kontakt z pojedynczą robotnicą, lecz prawidłowe zabezpieczenie licznej kolonii złożonej z osobników mierzących zaledwie 3 mm.
- Poziom trudności
- Średnio zaawansowany
