Camponotus nicobarensis
Krijgers van de Aziatische nacht met een geheim wapen. Het gif van Camponotus nicobarensis is niet alleen mierenzuur: het is een cocktail met peptiden die haar poppen tegen schimmel beschermt, een wetenschappelijke ontdekking uit 2026. Een roodbruine mier uit tropisch Azië, met majors en minors, die het opneemt tegen de gevreesde vuurmier en haar rijk opbouwt in een verbazingwekkend tempo voor een Camponotus. Zonder diapauze, vraatzuchtig en dankbaar: een van de beste Camponotus-soorten om mee te beginnen. Kolonies en koninginnen, ook in groepen met meerdere koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 1/5 – Beginner
Middelgrote Camponotus uit tropisch Azië: roodbruin, polymorf en nachtactief, met een schimmeldodend gif dat de wetenschap net heeft ontdekt. Voor ons een van de beste Camponotus-soorten om mee te beginnen. Koninginnen met broed, ook in groepjes van 2, 3 of 5 koninginnen, met claustrale koloniestichting. Qbik Alpha of Qbik Wild, 24-28 °C, lage tot matige vochtigheid met een gradiënt, altijd suiker beschikbaar en veel eiwit. Geen diapauze (optionele rust van 4-8 weken bij 15-20 °C). Ze klimt: barrière van minerale olie.
Camponotus nicobarensis Mayr, 1865 is een middelgrote reuzenmier uit tropisch en subtropisch Azië: roodbruin, polymorf, met werksters van verschillende maten, en vooral ’s nachts actief. Het is wereldwijd een van de populairste exotische Camponotus-soorten in de hobby, en een van de soorten waar jullie ons bij Antomas het vaakst om vragen. En toch, zoals de auteurs van een artikel over een thuis gekweekte kolonie in 2025 opmerkten, zegt de wetenschappelijke literatuur nauwelijks iets over haar biologie.
Dat is aan het veranderen. In 2026 was ze een van de modelsoorten in een studie die aantoonde dat het gif van Camponotus-soorten niet alleen uit mierenzuur bestaat, en andere recente studies hebben haar tegenover vuurmieren gezet. In deze verzorgingsgids houden we altijd gescheiden wat wetenschappelijk is gedocumenteerd, wat andere kwekers vertellen en wat we bij Antomas hebben geleerd door haar te kweken.
Biologie
Een naam die meereisde met het fregat Novara
De Oostenrijkse entomoloog Gustav Mayr beschreef haar in 1865, in het mierendeel van de wetenschappelijke expeditie van het fregat Novara, dat tussen 1857 en 1859 de wereld rondvoer. Haar naam zegt alles: Mayr beschreef haar aan de hand van werksters die waren verzameld op Car Nicobar, een van de Nicobaren, in de Indische Oceaan. Die referentie-exemplaren, de syntypen, worden bewaard in het Natuurhistorisch Museum van Wenen.
Sindsdien is ze meerdere keren van «vakje» veranderd: Forel plaatste haar in 1914 in het ondergeslacht Myrmothrix, en Emery in 1920 in Myrmoturba en in 1925 in Tanaemyrmex, waar ze nu nog staat. Camponotus is een enorm geslacht, met meer dan duizend soorten, waarvan de interne indeling nog volop in beweging is: de fylogenomica van de tribus uit 2025 toonde aan dat verschillende Aziatische soorten die als Camponotus waren beschreven, in werkelijkheid tot nieuwe geslachten behoren.
Naast de typische vorm zijn er drie infraspecifieke vormen beschreven, monticola, rabbani en de variëteit exiguoguttatus, die Bingham in 1903 noemde als donkerdere vormen. Hun huidige status is onduidelijk, en de soort heeft nooit een moderne revisie gehad, met gedetailleerde metingen of met DNA. Daarom zijn er, zoals je zo meteen ziet, open vragen over haar identiteit.
Meer dan mierenzuur: het schimmeldodende gif van 2026
Meer dan een eeuw lang werd aangenomen dat de Formicinae, de onderfamilie zonder angel waartoe de Camponotus-soorten behoren, een eenvoudig gif hadden: een straal mierenzuur, dat in deze onderfamilie 40 tot 70% van het gif uitmaakt. In 2026 haalde een studie in Science Advances van Lukas Koch en een twintigtal onderzoekers dat idee onderuit, en C. nicobarensis speelde er een hoofdrol in.
Ze analyseerden het gif van acht Camponotus-soorten uit verschillende delen van de wereld en vonden 35 peptiden, korte ketens van aminozuren, uit twee genfamilies. Ze doopten ze formicitoxinen. Bij C. nicobarensis bleek het gif een echte cocktail:
- Mierenzuur, zoals bij alle Formicinae.
- Een hoofdpeptide van 22 aminozuren, met een massa van 2.507,53 Da, dat ze FRTX1-Cnic1a noemden: «FRTX» voor formicitoxine en «Cnic» voor C. nicobarensis. De gemiddelde concentratie is zo’n 0,36 mg per milliliter gif.
- Lipiden (N-acylethanolaminen en lysofosfatidylcholinen) en flink wat kalium, het meest voorkomende metaal in het gif, met 1,3 mg/ml.
En ze produceert het in grote hoeveelheden. De werksters van C. nicobarensis spoten vaak meer dan 1 µl gif: een kubieke millimeter, een druppel van iets meer dan een millimeter doorsnee, enorm voor een mier van haar grootte.
Waarvoor dient het peptide? Hier komt het verrassende. FRTX1-Cnic1a remt de groei van schimmels: in het lab remde het de drie geteste schimmels bij zeer lage concentraties, 0,5-2,2 micromolair, en het beschadigt geen rode bloedcellen, met andere woorden, het is niet hemolytisch. Daarna testten ze het waar het er echt toe doet: op poppen van C. nicobarensis die besmet waren met Metarhizium, een schimmel die insecten doodt. Bij de poppen die met het peptide waren behandeld, duurde het een stuk langer voordat de schimmel verscheen. De auteurs zien daarin een rol van het gif in de hygiëne van de kolonie: de werksters verdedigen zich er niet alleen mee, ze beschermen er ook het broed mee tegen schimmel.
Nog een detail: in dezelfde studie werd een schimmel, Penicillium brocae, geïsoleerd uit een pop van een kolonie C. nicobarensis die in het lab werd gekweekt. Ze wordt dus in Europese labs als onderzoeksmier gekweekt, net als bij ons thuis. En het is niet de eerste keer: in 2024 was ze een van de negen soorten in een studie in PLoS Biology over neuroparsine A, een hersenhormoon dat de eierstokken afremt en waarvan het niveau daalt als een jonge koningin zich begint voort te planten.
Ze slikt haar eigen zuur om de voorraadkast te ontsmetten
Mierenzuur is niet alleen een wapen. In 2020 toonde een Duits team aan dat Formicinae hun eigen gif inslikken. Tijdens het poetsen buigt de mier de gaster naar voren, brengt het puntje naar haar mond, waar de acidoporus zit, het mondstukje waardoor het gif naar buiten komt, en neemt een paar druppels zuur. Zo houdt ze de krop heel zuur, de «sociale maag» waarin ze het voedsel bewaart dat ze later van mond tot mond met haar zusters deelt. Dat zuur filtert de microben die met het voedsel binnenkomen en remt besmettingen binnen de kolonie.
Het werd onderzocht bij C. floridanus en zeven andere Formicinae, niet bij C. nicobarensis, maar het is een kenmerk van de hele onderfamilie. En de studie van 2026 voegt een stukje toe: ze fotografeerde major-werksters van C. nicobarensis die hun acidoporus schoonmaakten, hetzelfde gebaar. Leg je de twee stukjes naast elkaar, dan is het gif van deze mier tegelijk wapen, ontsmettingsmiddel voor de voorraadkast en schimmelwerend middel voor het broed. Zie je een werkster dubbelgevouwen zitten, met haar mond bij het puntje van haar gaster, dan weet je wat ze aan het doen is.
Eén soort of meerdere? Wat «cf.» betekent
Met C. nicobarensis gebeurt iets wat vaak voorkomt bij Aziatische mieren in de hobby: de naam klopt in grote lijnen, maar de soort is zo weinig onderzocht dat niemand kan garanderen dat alles wat onder die naam wordt gekweekt precies hetzelfde is. Daarom verkoopt een van de grote Europese winkels haar als Camponotus cf. nicobarensis. «Cf.» komt van het Latijnse confer, «vergelijk», en geeft aan dat de determinatie waarschijnlijk is, maar voorlopig.
Er zijn verschillende aanwijzingen dat onder de naam een soortcomplex schuil zou kunnen gaan, een groep sterk op elkaar lijkende soorten:
- De verwarring gaat ver terug. Op Car Nicobar zelf determineerde Mayr een werkster van een andere soort uit de groep verkeerd.
- Ze heeft een «tweelingzus». In Zuid-China leeft ze samen met C. pseudoirritans, die sterk op haar lijkt, en de kenmerken om ze te onderscheiden staan in Chinese determinatiesleutels die niet online staan.
- Variatie in de hobby. Kwekers beschrijven kleuren, maten en gewoonten die per herkomst verschillen, en op fora is geopperd dat de naam meerdere soorten omvat.
Maar er zijn ook gegevens die geruststellen. In een DNA-barcodingstudie uit Zuid-China waren de vijf sequenties van C. nicobarensis vrijwel identiek aan elkaar, met 0-0,2% verschil, en duidelijk anders dan die van de andere soorten. Daar is de soort in elk geval coherent. En Bingham gaf in 1903 een praktisch kenmerk om haar te herkennen: de sterk afgeplatte tibiae met een groef erover (zie «Grootte en morfologie»). Onze conclusie is eerlijk: wat we bij Antomas kweken, is wat de hobby kent als C. nicobarensis, een soort waarvan de taxonomie op een revisie wacht. Voor het kweken telt de ervaring met echte kolonies, en die delen we in deze gids met je.
Van India tot Zuid-China
Het is een mier van tropisch en subtropisch Azië. Haar verspreidingsgebied loopt van India en de Nicobaren, via Indochina, tot Zuid-China en Taiwan, met losse waarnemingen in insulair Zuidoost-Azië. In GBIF, de grote wereldwijde biodiversiteitsdatabank, staan bijna 1.700 waarnemingen, de meeste uit Zuid-China, vooral omdat daar veel is bemonsterd.
Door de mens gevormde omgevingen schrikken haar niet af. Bij een bemonstering met bijna 4.000 kleefstroken met worst als lokaas, verspreid over parken, wegbermen, kwekerijen en bosjes in een grote stad in Zuid-China, verscheen ze op 98 stroken. En op een paar deed ze iets merkwaardigs: ze «bestraatte» de strook en bedekte die met deeltjes om erover te lopen zonder vast te plakken. Van haar natuurlijke nesten zijn geen wetenschappelijke beschrijvingen; kwekers spreken van dood hout, stronken en bodem onder stenen.
Haar klimaat. In het subtropische noorden van haar gebied is de zomer een moessonzomer, met gemiddelden van 26-29 °C en een relatieve luchtvochtigheid van 78-83%, en is de winter koel en droog, met gemiddelden van 16-18 °C in de koudste maanden en zonder vorst. In het tropische zuiden is er geen winter: de gemiddelden blijven het hele jaar tussen 26,5 en 28,7 °C. Dat verklaart waarom ze zich bij 24-28 °C goed voelt en geen diapauze nodig heeft, al verdraagt ze een milde winterrust goed (zie «Winterrust: optioneel en mild»).
Oog in oog met vuurmieren
Wat gebeurt er als C. nicobarensis vuurmieren tegenkomt? Twee recente studies, uitgevoerd in China, hebben dat in het lab gemeten.
Tegenover de rode vuurmier (Solenopsis invicta) zette een studie uit 2026 haar tegen acht soorten in individuele en groepsgevechten. C. nicobarensis en haar «tweelingzus» C. pseudoirritans waren de soorten die de vuurmieren de meeste sterfte toebrachten in de confrontaties in een verhouding van 1:1, met evenveel mieren van elke soort. De auteurs kennen een sleutelrol toe aan de afweerstoffen: toen ze de porie van de zuurklier van de dominante soorten in de proef afdichtten, daalde de sterfte die ze veroorzaakten significant. Wel is het een preprint, een studie die is gepubliceerd voordat ze door vakgenoten is beoordeeld, en die moet je met voorzichtigheid lezen.
Tegenover de kleine vuurmier (Wasmannia auropunctata), met werksters van amper iets meer dan een millimeter, liep het anders. Een studie uit 2023 zette haar tegen vijf inheemse mieren uit Zuid-China, waaronder C. nicobarensis, en Wasmannia won zelfs bij een gelijk aantal werksters, en des te meer naarmate ze talrijker was. Een detail uit de studie: in de groepsgevechten stierven minder inheemse mieren naarmate ze groter waren.
Niets hiervan gebeurt natuurlijk in een formicarium, maar het helpt haar karakter te begrijpen: het is een mier die zich, als het moet, heel goed verdedigt, al is ze niet onoverwinnelijk.
De kolonie die naar een theepot verhuisde
Het merkwaardigste verhaal over de soort werd in 2025 gepubliceerd door een team myrmecologen uit Warschau, en het speelde zich af in een flat in die stad. Een liefhebber had al enkele jaren een kolonie C. nicobarensis in een formicarium. Op een dag vond de kolonie een uitweg, verkende het huis en besloot zelf om zich te vestigen in een lege keramische theepot.
Het was geen wanhopige vlucht. In de theepot bleef de koningin leggen en ontwikkelde het broed zich normaal. Acht maanden later verhuisde de hele kolonie naar een andere theepot die ernaast stond, en daar kweekte ze opnieuw. En vijf maanden later, toen de kolonie flink gegroeid was, keerde een groep werksters met veel larven terug naar de eerste theepot en vormde daar een secundair nest, een satellietnest van dezelfde kolonie. De mieren gingen ’s nachts door het huis op zoek naar voedsel, vooral in de keuken, en ’s zomers kwamen ze tot op het balkon.
De auteurs presenteren het als bewijs van haar enorme flexibiliteit bij het nestelen en haar grote aanpassingsvermogen. Voor ons levert de anekdote drie lessen op. Ze is zeer flexibel: ze vestigt zich met gemak in bijna elke droge, beschutte holte. Ze kan zich over meerdere nesten verdelen, wat polydomie heet. En barrières doen ertoe: een kolonie die al jaren rustig in haar formicarium zit, kan op een dag de kier vinden die niemand had gezien (zie «Ontsnappingen en barrières»).
Een mier van de nacht
Er zijn geen studies naar haar dagritme in de natuur, maar de kolonie uit Warschau was duidelijk nachtactief, en kwekers zijn het eens: het is vooral een nachtmier, die bij het vallen van de avond gaat foerageren. Wel laten grote kolonies zich vaak ook overdag zien, vooral als er voedsel in zicht is. Sommige kwekers zien een intense en constante activiteit overdag als een teken van honger. Wil je de kolonie volop actief zien, kijk dan in de schemering.
Bladluizen, nectar en een bacterie die aminozuren maakt
Zoals bijna alle Camponotus-soorten leeft ze voor een groot deel van suikerhoudende vloeistoffen. Ze is opgenomen in een studie naar bladluisgebonden mieren in Zuid-China, de mieren die deze insecten verzorgen om hun honingdauw te verzamelen, de suikerhoudende vloeistof die ze uitscheiden, en ze is gefotografeerd terwijl ze extraflorale nectariën benutte, kleine nectarklieren die sommige planten buiten de bloemen hebben juist om mieren aan te trekken die ze verdedigen. Dat is trofobiose: suiker in ruil voor bescherming.
Zo’n suikerrijk dieet heeft een geheim. Alle Camponotini, de tribus van de Camponotus-soorten, dragen een bacterie bij zich, Blochmannia, die in speciale cellen van de darm leeft en via de eieren van de koningin op haar dochters overgaat. Haar genoom bevat nog de routes om bijna alle essentiële aminozuren te maken, die de mier zelf niet kan produceren, en een enzym waarmee ze stikstof kan recyclen.
Het is een heel oud bondgenootschap. Volgens een hypothese uit 2009 verwierf de tribus de bacterie juist door sapzuigende insecten te verzorgen. De fylogenomica van 2025 plaatst de oorsprong van de tribus zo’n 38 miljoen jaar geleden, waarschijnlijk in Australazië of in de Indo-Maleisische regio, die van C. nicobarensis, met een geschiedenis van de bacterie die grotendeels parallel loopt aan die van haar mieren. En een studie uit 2026 over de bacteriën van 26 mieren, waaronder C. nicobarensis, vond haar als kenmerkende bacterie van de gaster van de Camponotini. Let op: dat is geen excuus om op eiwit te bezuinigen, want de larven hebben insecten nodig om te groeien (zie «Voeding»).
Meerdere koninginnen: wat de wetenschap weet en wat we bij Antomas zien
Het is de vraag die jullie ons het vaakst stellen, want bij Antomas verkopen we ook groepjes van 2, 3 en 5 koninginnen. Laten we het stap voor stap bekijken.
Wat de wetenschap weet: niets. Er is geen enkele studie naar het aantal koninginnen in haar kolonies in de natuur of naar koloniestichting met meerdere koninginnen bij deze soort. Het is goed om twee woorden te onderscheiden. Bij pleometrose stichten meerdere koninginnen samen een kolonie en bundelen ze hun krachten in de kwetsbaarste fase; bij polygynie houdt een volwassen kolonie meerdere koninginnen die eieren leggen. Bij veel mieren duurt het bondgenootschap alleen tijdens de stichting; bij andere leven de koninginnen jarenlang samen. Bij C. nicobarensis heeft niemand het onderzocht.
Wat andere kwekers vertellen. Winkels beschrijven haar bijna altijd als monogyn, dus met één koningin, of als «oligogyn», met meerdere koninginnen die elkaar verdragen, maar in verschillende delen van het nest leven. En op fora vind je van alles:
- Kolonies met 3 en 4 koninginnen die samenleven. Een stichting met drie koninginnen bereikte binnen een paar maanden zo’n 120 werksters, zonder zichtbare gevechten.
- Koninginnen die aan een al gevormde kolonie werden toegevoegd en heel slecht eindigden: volgens een kweker binnen een paar minuten door de werksters in stukken gescheurd.
- Een enkel geval van een paar stichtsters waarbij de werksters na verloop van tijd een van de koninginnen uitschakelden.
Wat we bij Antomas zien. De koninginnen van C. nicobarensis doden elkaar niet, vooral niet als ze vanaf het begin samen zijn. Daarom verkopen we ze in groepjes die al samenleven en samen hun eerste broed hebben grootgebracht. Wat we nooit aanraden, is later koninginnen toevoegen aan een kolonie die al gevormd is: dan kunnen de werksters ze wel afwijzen.
Wat win je met meerdere koninginnen? Meer koninginnen betekent meer eileg en, in onze ervaring, een veel snellere groei, vooral in het begin, als een Camponotus-kolonie trager gaat. Bovendien hangt de kolonie niet van één koningin af. We kunnen je geen cijfers beloven, maar het verschil is merkbaar (zie «Groepjes van 2, 3 of 5 koninginnen»).
Hoe groot wordt een kolonie?
Er is geen enkel wetenschappelijk gegeven over de grootte van haar kolonies in de natuur. Wat er rondgaat, komt van winkels en kwekers, en loopt van enkele duizenden werksters tot 10.000-20.000 bij de grootste kolonies. De hogere cijfers die je soms leest, hebben geen enkele bron.
Waar bijna alle verhalen het wel over eens zijn, is het tempo: een rustige start, zoals bij alle Camponotus-soorten, tot enkele tientallen werksters, en daarna een groei die een kweker omschreef als «krankzinnig voor een Camponotus». Een kolonie met één koningin sluit haar eerste jaar meestal af met enkele tientallen werksters of iets meer dan honderd, afhankelijk van de kweker en het voedsel.
In onze ervaring kunnen goed verzorgde kolonies vrij makkelijk boven de tienduizend werksters uitkomen. De motor is tweeledig: ruim eiwit en meerdere koninginnen. Kolonies met meerdere koninginnen groeien heel snel, en een goed gevoede kolonie verandert van week tot week.
Koninginnen voor vele jaren
Hoe lang leeft een koningin van C. nicobarensis? Niemand heeft het gemeten. De kolonie uit Warschau zat al «enkele jaren» in haar formicarium voordat ze ontsnapte. Wat wel bekend is: mierenkoninginnen behoren tot de langstlevende insecten die er bestaan.
In het geslacht is er een beroemd record. De entomologen Caryl en Edna Haskins hielden in hun lab een koningin van een Australische Camponotus, van de vorm die toen C. perthiana heette, die 23,2 jaar leefde en in die tijd 5.000 tot 7.000 werksters grootbracht. Toen het in 1992 werd gepubliceerd, was het een van de langste gedocumenteerde levensduren bij een mier, alleen overtroffen door een koningin van Lasius niger die bijna 29 jaar leefde. Het is een andere soort en je kunt het niet zomaar doortrekken, maar het geeft een idee: een goed verzorgde Camponotus-koningin is een metgezel voor vele jaren.
Grootte en morfologie
Middelgrote, polymorfe Camponotus, met werksters van verschillende maten, van minors tot majors, en zonder angel. De wetenschappelijke referentiebeschrijving is die van Bingham (1903).
- Kleur. Roodbruin, met het achterste deel van de gaster donkerder. In onze kolonies bruin met roodachtige tinten, vooral op de kop en de thorax. De kleur varieert binnen het verspreidingsgebied: Bingham noemde al donkerdere vormen.
- Oppervlak. Mat en fijn gerimpeld, zonder glans.
- Kop van de majors. Bijna driehoekig, met een uitgesneden achterkant en korte, brede kaken met zeven tanden. In onze ervaring zijn de majors van deze soort bescheiden: ze hebben een grote kop, maar niet zo overdreven als die van andere Camponotus-soorten.
- Minors. Slanker, kleiner en lichter dan de majors, met een ovale kop en een naar verhouding langere thorax.
- Poten. Kort bij de majors, met sterk afgeplatte tibiae waarover een lengtegroef loopt: een handig kenmerk om haar te herkennen.
- Petiolus. De knoop, de «knobbel» in de taille, is bij de majors aan de voorkant bol, van boven afgerond en aan de achterkant hol, en bij de minors kegelvormig.
- Gaster. Bij de majors bijna bolvormig. Eindigt in de acidoporus, waardoor het gif naar buiten komt.
- Koningin en mannetje. Er is geen gepubliceerde beschrijving.
Afmetingen bij benadering
- Koningin: zo’n 10 mm (koninginnen van Antomas; er zijn geen gepubliceerde metingen)
- Werksters: 3-5 mm in onze kolonies; minors van 5-7 mm volgens Bingham (1903)
- Soldaten (majors): 6-10 mm in onze kolonies; 7-8 mm volgens Bingham (1903)
- Mannetje: geen gepubliceerde metingen
De enige wetenschappelijke beschrijving met afmetingen die we hebben kunnen raadplegen, is die van Bingham (1903); de maten van onze kolonies zijn bij benadering. De eerste werksters van een jonge kolonie zijn het kleinst, en de gemiddelde grootte neemt met elke generatie toe. Er zijn geen gepubliceerde gegevens over wanneer de eerste majors verschijnen, maar in onze ervaring komen ze vrij snel: na 3-4 maanden kunnen de eerste al uitkomen.
Houden in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 1/5 – Beginner
Bij Antomas beschouwen we haar als een van de beste Camponotus-soorten om mee te beginnen, en dat is ook de heersende mening in de hobby: de meeste winkels en gidsen raden haar aan voor beginners. Dit zijn de redenen:
- Ze heeft geen diapauze nodig: ze kan het hele jaar actief zijn.
- Ze eet alles, en met smaak. Ze is een uitstekende jager.
- Ze groeit snel als ze eenmaal op gang is, en nog sneller met meerdere koninginnen.
- Ze past zich aan aan verschillende nesten en aan de temperatuur van een huis, met wat extra warmte.
- Ze is makkelijk te hanteren: schuw in het dagelijks leven, al verdedigt ze haar nest.
Het enige wat ze echt vraagt, is een goede ontsnappingsbarrière (zie «Ontsnappingen en barrières»). En het is zeer de moeite waard: het is een Camponotus in warme tinten, met majors en minors, die zienderogen groeit en in haar gif een van de interessantste ontdekkingen van de afgelopen jaren verbergt.
Aanbevolen parameters
- Nesttemperatuur: 24-28 °C in het actieve seizoen. Dat komt overeen met de zomergemiddelden in haar gebied, 26-29 °C, en met wat kwekers aanraden. Met iets minder blijft ze actief, maar groeit ze langzamer.
- Foerageergebied: op kamertemperatuur, of eventueel met één iets warmer uiteinde.
- Vochtigheid: laag tot matig, met een gradiënt: een licht vochtige zone en de rest droog (zie «Vochtigheid: laag tot matig, met een gradiënt»).
- Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: het volstaat om ze een donkere zone in het nest te geven en het foerageergebied verlicht te houden, met een normale dag-nachtcyclus.
- Diapauze: houden ze niet. Als je wilt, kun je ze in de winter een milde rust geven van 4-8 weken bij 15-20 °C (zie «Winterrust: optioneel en mild»).
Voor extra warmte gebruik je liever een verwarmingskabel of -mat aan één zijkant van het nest, met thermostaat, dan een bron die het hele formicarium gelijkmatig verwarmt. Vermijd direct zonlicht en radiatoren.
Vochtigheid: laag tot matig, met een gradiënt
Het is een mier met een eerder droog nest. Bij Antomas raden we een lage tot matige vochtigheid aan, altijd met een gradiënt: een deel van het nest licht vochtig, waar de kolonie het broed naartoe kan brengen als dat nodig is, en de rest droog, met een droog foerageergebied. Zo kiest de kolonie zelf. Kwekers zijn het erover eens dat het substraat in het foerageergebied niet nat mag zijn, en de kolonie uit Warschau koos zelf een keramische theepot, een droog nest.
- In de Qbik Alpha komt het vocht uit de buizen met water: laat er een aangesloten, vooral zolang de kolonie klein is.
- In de Qbik Wild, van gips, dat vocht vasthoudt, voeg je met mate water toe, net genoeg om één zone licht vochtig te houden.
- Tekenen van te veel vocht: condens op de wanden, schimmel of mijten.
- Tekenen van te weinig: het broed op een hoop bij het water.
Aanbevolen formicaria
Bij Antomas raden we de formicaria van Anthouse uit de Qbik Alpha- of de Qbik Wild-serie aan, zonder onderscheid, want C. nicobarensis voelt zich in beide thuis. De Qbik Alpha-nesten zijn modulair en eerder droog, met het vocht in de buizen; de Qbik Wild-nesten zijn van gips, een materiaal dat wat vocht vasthoudt. Kies wat jij het mooist vindt. Om te beginnen een QBIK ONE met middelgrote gangen:
Om uit te breiden de QBIK DUO en, als de kolonie groeit en de majors verschijnen, grotere gangen en de grotere formaten uit dezelfde serie:
Heb je liever gips, dan is de Qbik Wild Duo P 2C Hybrid een goed alternatief: een reservoir onderin, gescheiden van de gangen, geeft het vocht via een gaas door, en een drinkbuis aan de zijkant maakt het af. Zo heb je goed in de hand hoeveel vocht je geeft:
Breid uit als het nest te klein wordt, wat bij deze soort, en vooral met meerdere koninginnen, eerder gebeurt dan je denkt. Maar loop niet vooruit: in een enorm nest voor een kleine kolonie worden de overtollige kamers afvalhopen. Maak de opstelling af met deze details:
- Ontsnappingsbarrière: een strook minerale olie bovenaan de wanden van het foerageergebied, en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
- Droog foerageergebied, met wat zand, platte stenen en een takje of stuk schors om op te klimmen, zonder iets wat als brug naar de barrière kan dienen.
- Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
- Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit in watten (zie «Voeding»).
- Milde warmte, alleen als het nodig is, aan één zijkant van het nest en ver van het drinkbakje, met thermostaat.
Koloniestichting en eerste weken
Bij Antomas verkopen we C. nicobarensis in verschillende versies: koningin met broed, koningin en 5-15 werksters met broed en groepjes van 2, 3 of 5 koninginnen met broed. In alle gevallen gaat het om kolonies die al in een reageerbuis zijn gestart. De koloniestichting van de soort is claustraal: de koningin brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, op de reserves van haar eigen lichaam.
- Buis en rust. Houd de buis zoals hij aankomt, met zijn waterreservoir achter de watten, op een rustige, donkere plek zonder trillingen, bij 24-28 °C.
- Water. Controleer af en toe of de watten nog vochtig zijn en of er nog water in het reservoir zit. Raakt het op of wordt de buis erg vuil, schud de kolonie dan over naar een nieuwe buis.
- Voedsel. Zodra er werksters zijn, geef je een druppel suikeroplossing op iets wat de watten niet doorweekt, zoals een stukje aluminiumfolie, en een- of tweemaal per week een stukje insect. Haal de resten de volgende dag weg. Ook een koningin alleen met haar broed stelt af en toe een druppeltje suiker op prijs. Leg de suiker nooit op de watten van de buis: die beschimmelen en bederven het waterreservoir.
- Geduld. Volgens kwekers duurt het van ei tot werkster zo’n 4-6 weken, afhankelijk van de temperatuur. De eerste werksters zijn klein.
Wanneer naar het nest? Bij Antomas zetten we haar over als ze minstens 5 werksters heeft; het beste is bij 5-10, altijd naar een nest dat bij haar grootte past, met middelgrote gangen. Een te groot nest voor een kleine kolonie maakt vochtbeheer en schoonmaken lastiger: een kweker vertelt dat hij zo zijn eerste kolonie verloor.
Groepjes van 2, 3 of 5 koninginnen
Heb je voor een groepje koninginnen gekozen, dan is de verzorging hetzelfde, met een paar eigen regels:
- Houd ze bij elkaar. Ze komen samen aan en hebben samen hun eerste broed grootgebracht, en zo leven ze samen. Scheid ze niet om ze later weer samen te voegen.
- Voeg nooit later koninginnen toe. Nieuwe koninginnen in een al gevormde kolonie eindigen meestal slecht.
- Schrik niet als ze zich verspreiden. Na verloop van tijd kan elke koningin een deel van het nest innemen, en het is normaal ze apart te zien: kwekers beschrijven dat bij deze soort.
- Meer eileg, meer voedsel. Een kolonie met meerdere koninginnen heeft vanaf het begin meer eiwit nodig.
Hoeveel kies je? Met 2 koninginnen merk je het verschil in eileg al; met 3 of 5 start de kolonie nog sneller. We kunnen je geen cijfers geven, maar in onze ervaring groeien kolonies met meerdere koninginnen heel snel. En als er ooit een koningin wegvalt, door ouderdom of door een ongeluk, gaat de kolonie verder met de andere.
Aankomst en verhuizing
Laat je kolonie na ontvangst rusten op een rustige, donkere plek, bij 24-28 °C, en controleer of er water in de buis zit. Zet haar niet meteen na aankomst in het nest. Als het tijd is om haar naar het formicarium over te zetten, doen we dat bij Antomas door uitschudden: we openen de buis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en schudden de koningin of koninginnen, de werksters en het broed er voorzichtig uit, en helpen achterblijvers met een zacht penseel. Drie tips:
- Zet alles vooraf klaar: het formicarium gemonteerd, met de oliebarrière aangebracht en de waterbuis aangesloten.
- Werk boven een dienblad, voor het geval een werkster langs de buis of het gereedschap omhoogklimt.
- Rustig aan: na het uitschudden verzamelen de werksters het broed en brengen het naar het nest. Houd de nestzone donker zodat ze die meteen betrekken.
Moet je de kolonie ooit naar een ander formicarium verhuizen, gebruik dan dezelfde methode.
Voeding
Suikerhoudende vloeistoffen, altijd beschikbaar. In de natuur leeft ze voor een groot deel van honingdauw en nectar, en thuis mag de suiker nooit ontbreken. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en 1-2 keer per week een andere suikerhoudende vloeistof of nectar. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd aan in een drinkbakje en nooit in watten, want watten beschimmelen en laten de vloeistof snel bederven. Gebruik een kant-en-klaar of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en ververs het voordat het gaat gisten.
Eiwit: hoe meer, hoe beter. Ze zijn vraatzuchtig: in onze ervaring stort een groeiende kolonie zich op elk insect en laat ze er niets van over. Eiwit is de motor van haar groei, en dat is de filosofie van Antomas: als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, kun je beter overvoeren, want de kolonie begrijpt dat ze meer middelen heeft en groeit sneller en in grotere aantallen. Kun je niet vaak schoonmaken, overvoer dan liever niet: voedsel dat overblijft, gaat rotten en brengt schimmel en mijten mee.
- Wissel van week tot week van soort insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten: vliegen, krekels, kleine kakkerlakken, meelwormen in stukjes en, voor kleine kolonies, Drosophila. Kwekers noemen ook boskakkerlakken.
- Ook levende prooien. Ze is een goede jager: ze vangt kleine levende prooien en maakt gewonde insecten af. Jonge kolonies geef je liever insecten in stukjes of pas gedood; grote kolonies ook kleine levende prooien.
- Vers en betrouwbaar. Gevriesdroogd eiwit is goed als aanvulling, maar vers is beter. Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.
Een trucje voor een nachtactieve soort: geef het eiwit laat in de middag, als ze in beweging komen, en haal de resten de volgende ochtend weg.
Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied. Ook al is hun nest eerder droog, drinkwater mag nooit ontbreken.
Winterrust: optioneel en mild
C. nicobarensis houdt geen diapauze: ze kan het hele jaar actief zijn, en dat doen de meeste kwekers ook. Maar als je wilt, kun je haar laten rusten, een paar weken in de winter, bij een milde temperatuur van 15-20 °C. Dat past bij haar klimaat: in het noordelijke deel van haar gebied is de winter koel en droog, met gemiddelden van 16-18 °C. Het is bijvoorbeeld handig als je huis in de winter afkoelt en je het formicarium niet wilt verwarmen: de kolonie kan daar goed tegen.
- Duur: 4-8 weken, bijvoorbeeld midden in de winter.
- Geleidelijk: verlaag de temperatuur over een à twee weken, en verhoog haar aan het eind op dezelfde manier.
- Nooit onder 15 °C: het is een milde rust, geen koude diapauze zoals bij Europese mieren.
- Tijdens de rust: altijd water beschikbaar, wat suikeroplossing en weinig of geen eiwit. De eileg vertraagt, en dat is normaal.
- Aan het eind: begin weer met eiwit zodra je activiteit en broed ziet.
Wil je het niet doen, dan is dat geen probleem: bij 24-28 °C het hele jaar door blijft ze gewoon groeien.
Gedrag in gevangenschap
Nachtactief. Ze zijn het actiefst in de schemering en ’s nachts, al zie je grote kolonies vaak ook overdag, vooral als er voedsel in zicht is (zie «Een mier van de nacht»).
Schuw… en zelfverzekerd. De bronnen beschrijven haar als een schuwe, rustige mier in het dagelijks leven, maar zeer vastberaden als haar nest wordt bedreigd. In onze ervaring is een kolonie die al groot is, heel zeker van zichzelf in haar territorium: ze neemt het hele foerageergebied in, stort zich op het voedsel en jaagt vraatzuchtig. Beide passen bij elkaar: voorzichtig met wat ze niet kent en vastberaden met wat ze als het hare beschouwt.
Een alarmroffel. Volgens kwekers slaan de werksters bij alarm met hun gaster op het substraat, een geroffel dat je soms zelfs kunt horen. Hoor je het, dan heeft iets ze gestoord.
Een taakverdeling die je ziet. Zoals bij andere polymorfe Camponotus-soorten gaan vooral de minors foerageren, en de majors, als ze er zijn, zorgen vooral voor de verdediging en het in stukken knippen en vervoeren van grote prooien.
Verspreide nesten. Kijk niet vreemd op als de kolonie meerdere delen van het formicarium inneemt of broed naar een hoek van het foerageergebied brengt: het is een flexibele soort (zie «De kolonie die naar een theepot verhuisde»).
Observeren zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en ervan te leren, niet om ze verstopt te houden. Het volstaat om ze hun donkere zone in het nest te geven en het foerageergebied verlicht te houden, en ze voorzichtig te observeren, met zo weinig mogelijk ingrijpen en stress. Ze wennen aan je aanwezigheid.
Alarmsignalen:
- Broed dat stilvalt of verdwijnt: bijna altijd te weinig eiwit.
- Veel activiteit overdag, voortdurend: misschien hebben ze honger.
- Condens op de wanden of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
- Veel werksters die stil in het foerageergebied zitten, zonder plek binnen: tijd om uit te breiden.
Ontsnappingen en barrières
C. nicobarensis klimt tegen gladde oppervlakken op, en kwekers beschrijven haar als een goede klimmer. Bovendien is ze nieuwsgierig: zoals de kolonie van de theepotten laat zien, vindt ze een uitgang vroeg of laat als die er is. In onze ervaring is minerale olie de beste barrière:
- Een strook minerale olie bovenaan de wanden van het foerageergebied, dun en ononderbroken. Vernieuw haar als je ziet dat er stof of resten op komen.
- Goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
- Geen kieren: controleer de verbindingen, de doppen en de buizen, vooral als de kolonie groeit en er meer werksters op verkenning gaan.
- Niets wat als brug kan dienen: geen takken of stenen tegen of vlak bij de barrière.
- Voorzichtig bij het openen: open niet verder dan nodig, werk rustig en sluit af als je klaar bent.
Met de oliebarrière en alles goed afgesloten geven ze geen problemen.
Hanteren en veiligheid
Ze steken niet: ze hebben geen angel. Als ze zich aangevallen voelen, bijten ze en kunnen ze mierenzuur spuiten, dat een beetje prikt op een gevoelige huid of een klein wondje. Volgens kwekers merk je de beet van de werksters nauwelijks, maar kan de koningin flink bijten. Niets om je zorgen over te maken als je rustig werkt. Hanteer ze met entomologisch gereedschap, zoals een zacht penseel of een zachte pincet, niet met je handen, en werk langzaam om geen werkster te beschadigen, en zeker geen koningin. Voeg geen verschillende kolonies samen, want ze vechten, en houd ze niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.
Wat je niet moet doen
- Koninginnen toevoegen aan een al gevormde kolonie, of een groepje koninginnen scheiden om ze later weer samen te voegen.
- De barrières verwaarlozen: kieren, losse verbindingen of slecht sluitende deksels laten, of de olie niet vernieuwen.
- Een kleine kolonie verhuizen naar een nest dat te groot is voor haar omvang.
- Het hele nest of het substraat van het foerageergebied nat maken.
- Haar een koude winterrust geven: nooit onder 15 °C.
- Suikerhoudende vloeistoffen in watten aanbieden, of ze laten opraken.
- Ze altijd hetzelfde insect geven, of resten niet opruimen.
- Verschillende kolonies samenvoegen.
- Ze met je handen hanteren.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is opgesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Camponotus nicobarensis en haar geslacht, van verspreidingsgegevens en klimaatgegevens van haar gebied, en van de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:
- Koch, L., Andreotti, S., Schubert, M. et al. (2026). Beyond formic acid: Peptides in carpenter ant venoms aid in disease protection. Science Advances 12: eaed4078. doi:10.1126/sciadv.aed4078
- Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
- Siddiqui, J. A., Chen, Z., Li, Q., Deng, J., Lin, X. & Huang, X. (2019). DNA barcoding of aphid-associated ants (Hymenoptera, Formicidae) in a subtropical area of southern China. ZooKeys 879: 117–136. doi:10.3897/zookeys.879.29705
- Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
- Shen, L. et al. (2023). Paving behavior in ants and its potential application in monitoring two urban pest ants, Solenopsis invicta and Tapinoma melanocephalum. Insects 14: 219. doi:10.3390/insects14030219
- Zhang, W., Jiang, L., Cheng, M., Xu, Y. & Li, J. (2026). Interspecific competition between Solenopsis invicta Buren and eight other ant species. Preprint, Research Square (zonder peer review). doi:10.21203/rs.3.rs-9183057/v1
- Nie, L., Bamisile, B. S., Li, Y., Ran, H., Wang, S., Wang, L. & Xu, Y. (2023). Interspecific competition predicts the potential impact of little fire ant Wasmannia auropunctata (Roger) (Hymenoptera: Formicidae) invasion on resident ants in southern China. Insect Science 30: 1518–1530. doi:10.1111/1744-7917.13170
- Zhang, X. et al. (2024). An evolutionarily conserved pathway mediated by neuroparsin-A regulates reproductive plasticity in ants. PLoS Biology 22: e3002763. doi:10.1371/journal.pbio.3002763
- Ward, P. S., Fisher, B. L., Wernegreen, J. J. & Blaimer, B. B. (2025). Evolutionary history, novel lineages and symbiont coevolution in the ant tribe Camponotini (Hymenoptera: Formicidae). Systematic Entomology 50: 646–676. doi:10.1111/syen.12678
- Wernegreen, J. J., Kauppinen, S. N., Brady, S. G. & Ward, P. S. (2009). One nutritional symbiosis begat another: phylogenetic evidence that the ant tribe Camponotini acquired Blochmannia by tending sap-feeding insects. BMC Evolutionary Biology 9: 292. doi:10.1186/1471-2148-9-292
- Feldhaar, H. et al. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
- Pei, Z., Zhang, J., Bai, H., Li, M., Zhang, L. & He, H. (2026). Bacterial communities in the heads and gasters of 26 ant taxa. Insects 17: 910. doi:10.3390/insects17090910
- Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1992). Note on extraordinary longevity in a queen of the formicine ant genus Camponotus. Psyche 99: 31–33. doi:10.1155/1992/53614
- Keller, L. & Genoud, M. (1997). Extraordinary lifespans in ants: a test of evolutionary theories of ageing. Nature 389: 958–960. doi:10.1038/40130
- Moeilijkheidsgraad
- Beginner



Sin duda si quieres entrar en el mundillo de las exóticas esta especie es un 10.