Diacamma viridipurpureum quezonicum BLUE
Metaalblauw, zonder koningin en met een uitzonderlijk jachtinstinct. Deze blauwe Diacamma uit de Filipijnen patrouilleert alleen, achtervolgt en steekt elke geleedpotige met overdreven agressie, en haar kolonie wordt geleid door een gamergate: een bevruchte werkster die haar troon verdedigt door haar zussen bij hun geboorte te verminken. Verhuizingen in tandem, gidsen die de kortste weg kiezen en een glans die met het licht verandert: een levend spektakel voor ervaren houders. Kolonies met gamergate. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd
Ponerine uit de Filipijnen met een metaalblauwe glans en een buitensporig agressieve jager. Ze hebben geen koningin: de eieren worden gelegd door een bevruchte werkster, de gamergate. Zeer vochtig nest (60-80%), 24-28 °C en geen diapauze.
Diacamma-soorten zijn grote, snelle Ponerinae met scherpe ogen die alleen jagen op de bodem van de bossen van tropisch Azië, en ze zijn buitensporig agressief tegenover elke geleedpotige die hun pad kruist. Bovendien hebben ze een van de vreemdste samenlevingen in de mierenwereld: ze hebben geen koningin. De eieren worden gelegd door een bevruchte werkster, de gamergate, die haar positie verdedigt met een even drastische als doeltreffende methode: ze verminkt haar pas uitgekomen zusters zodat die zich nooit kunnen voortplanten. Diacamma viridipurpureum quezonicum, de «BLUE» uit de Filipijnen, voegt daar een metaalblauwe glans aan toe die haar tot een van de opvallendste mieren maakt die je kunt kweken.
Een waarschuwing vooraf: van deze ondersoort is alleen de beschrijving bekend; bijna al het wetenschappelijk onderzoek naar het geslacht is gedaan met andere soorten (D. australe, D. ceylonense, D. indicum en de Diacamma uit Japan). Wat we hier vertellen, is de biologie van het geslacht Diacamma, die we doortrekken naar de BLUE omdat ze hetzelfde sociale systeem deelt; we geven het telkens aan.
Biologie
Wat is een gamergate?
Een gamergate is een bevruchte werkster die eieren legt en de rol van «koningin» speelt in een kolonie die er geen heeft. Het woord komt van het Griekse gamos, «huwelijk», en ergátēs, «werkster»: letterlijk een «getrouwde werkster».
Bij bijna alle mieren is de voortplanting een zaak van de koningin: een speciaal vrouwtje, geboren met vleugels en met een grotere, gespierdere thorax om te vliegen, dat tijdens de bruidsvlucht paart en de kolonie sticht. Bij Diacamma bestaat die kaste gewoon niet: Wheeler en Chapman vonden haar in 1922 niet en ook later is ze niet gevonden. Alle vrouwtjes worden als werkster geboren, en de voortplanting wordt overgenomen door één bevruchte werkster per kolonie, die gewoonlijk met één enkel mannetje heeft gepaard.
Waarin verschilt een gamergate van een koningin? In bijna alles behalve haar functie:
- Ze heeft geen vleugels en heeft die ook nooit gehad, en ze maakt geen bruidsvlucht: ze paart bij de ingang van het nest.
- Ze heeft geen koninginnenlichaam: haar thorax is die van een werkster, en ze is even groot als haar nestgenoten. In 26 kolonies van D. ceylonense was de gamergate de enige die bevrucht was en ontwikkelde eierstokken had, maar in grootte onderscheidde ze zich niet.
- Ze wordt niet als gamergate geboren, ze wordt het: haar rol wordt niet tijdens de ontwikkeling van de larve bepaald, maar bij de volwassen werkster, door sociale manipulatie. Wat haar verraadt, is haar chemie: de koolwaterstoffen van de cuticula, de «handtekening» die mieren met hun antennes lezen, veranderen met de activiteit van de eierstokken. En genetisch is het verschil minimaal: bij de Diacamma uit Japan scheiden maar heel weinig genen de gamergate van de werksters, vooral genen die met voeding te maken hebben, en de dominante positie verandert hun expressie bijna onmiddellijk.
Met het blote oog is de thorax de beste aanwijzing: de gamergate is de enige die haar gemmae heeft behouden, twee kleine aanhangsels die bij de andere werksters bij de geboorte worden afgerukt, zoals we zo zullen zien. De kolonies waarover ze heerst zijn klein tot middelgroot: 30 tot 300 werksters bij de Diacamma van Okinawa, gemiddeld zo'n 230 vrouwtjes bij D. ceylonense en zo'n 273 bij de vorm «nilgiri», het hoogste bekende cijfer in het geslacht.
Wat is de «BLUE»? Een blauwe ponerine uit de Filipijnen
«BLUE» is de handelsnaam waaronder deze Diacamma met blauwe weerschijn onder kwekers rondgaat. Haar wetenschappelijke naam is Diacamma viridipurpureum quezonicum Laciny, Pal en Zettel, 2015, een ondersoort van D. viridipurpureum Emery, 1893, beschreven van het eiland Luzon, in de Filipijnen. De lijn van Antomas komt uit de Filipijnen.
Laciny, Pal en Zettel beschreven haar in 2015, in een revisie van de Filipijnse Diacamma-soorten, op basis van een reeks werksters die waren verzameld in het Quezon National Park (Atimonan, provincie Quezon, Luzon), waaraan ze haar naam dankt. De nominale vorm, D. viridipurpureum viridipurpureum, is bekend uit de omgeving van Manilla (haar typelocatie is Antipolo) en heeft een doffere, veelkleurige glans, waarin donkergroen en paars overheersen, vandaar de naam «groen-paars». De ondersoort quezonicum onderscheidt zich ervan door details van de clypeus, de grootte van de ogen, de rimpels van het propodeum en het uitsteeksel onder de petiolus, en door een intens blauwe weerschijn.
Verwar haar niet met Diacamma caeruleum, een andere Filipijnse soort die in hetzelfde werk is beschreven, van het eiland Mindoro, die ook een sterke metaalblauwe glans heeft: door haar kleur onderscheidt D. caeruleum zich van bijna al haar verwanten, maar niet van quezonicum, en om ze uit elkaar te houden moet je naar de morfologie kijken. Bij Antomas hebben we ook haar twee «kleurzusjes», al even Filipijns: de PURPLE, Diacamma excellens, en de GREEN, D. viridipurpureum viridipurpureum. Blauw, paars en groen: drie metallic soorten van dezelfde eilanden.
Het geslacht Diacamma Mayr, 1862 omvat zo'n 44 geldige soorten (Bolton, 2024), plus meer dan 20 ondersoorten, en is verspreid van India en Zuid-China tot Zuid-Japan, Zuidoost-Azië en Noord-Australië. De Filipijnen zijn een van de diversiteitscentra, met meerdere soorten met metaalglans.
In de natuur nestelen Diacamma-soorten in de grond, vaak onder stenen of tussen wortels. De nesten zijn eenvoudig: bij D. indicum liet het onderzoek van 77 afgietsels van natuurlijke nesten zien dat ze bijna altijd één ingang en één kamer hebben, en dat alleen de ingangstunnel met het seizoen verandert.
Een beet die het lot bepaalt: gemmae en verminking
Alle werksters van Diacamma worden geboren met een paar gemmae: twee kleine aanhangsels aan de zijkanten van de thorax, bedekt met zintuigharen en met een eigen klier. Het zijn waarschijnlijk de resten van de vleugels: bij de larven degenereert de vleugelaanleg bijna volledig, en het beetje dat overblijft wordt de gemma.
Als een werkster uit de cocon komt, nog zacht en bleek (een callow), zoekt de gamergate haar op, bijt in haar gemmae en rukt ze af. Die werkster zal nooit meer de seksuele lokroep doen of paren: ze blijft voor altijd onvruchtbaar als bevrucht vrouwtje. De verminking laat de zenuwverbindingen tussen de zintuigharen van de gemma en het centrale zenuwstelsel degenereren, wat zou verklaren waarom het effect onomkeerbaar is.
Een detail dat veel websites verkeerd vertellen: de verminking gebeurt niet «bij het verpoppen», maar bij de pas uitgekomen volwassen werksters. De callows bieden bovendien geen weerstand aan een volwassen gamergate, maar zijn wel agressief tegenover andere onverminkte callows, hun directe rivalen.
Het signaal komt van het slachtoffer, en de Diacamma die niet verminkt
Hoe weet de gamergate wie ze moet verminken? Een vernuftig experiment gaf het antwoord. In Zuid-India leeft een vorm van Diacamma die bekendstaat als «nilgiri», verwant aan D. ceylonense, waarvan de gamergate niet verminkt: ze houdt het monopolie alleen met dominantie en agressie in stand. De onderzoekers wisselden cocons uit tussen de twee: de callows van «nilgiri» die in kolonies van D. ceylonense opgroeiden, werden niet verminkt, terwijl die van D. ceylonense wel werden verminkt in kolonies van «nilgiri», waar niemand verminkt.
Conclusie: de signalen die de verminking uitlokken, komen van het slachtoffer zelf, waarschijnlijk van haar gemmae, en hangen niet af van de kolonie waarin ze opgroeit. Het is een van die gevallen waarin een kleine uitzondering helpt om de regel te begrijpen.
De opvolging: een nieuwe gamergate als de vorige sterft
Overname is praktisch onmogelijk: zolang de gamergate leeft, verminkt ze alle pas uitgekomen werksters. Maar als ze sterft, is er niemand meer die verminkt, en een callow die haar gemmae heeft behouden, meestal de eerste die uitkomt, paart en neemt haar plaats in. Zo kan de kolonie langer leven dan elk van haar individuen.
Aan die opvolging zit een belangrijke voorwaarde: de nieuwe gamergate heeft een mannetje nodig, en in de natuur komen die van andere kolonies. In gevangenschap kun je hetzelfde bereiken door een mannetje van een andere kolonie toe te voegen (we leggen het uit in «Als de gamergate sterft»).
Lokroep, een paring van twee dagen en een mannetje dat het niet overleeft
Een paar dagen na het uitkomen gaat het onverminkte vrouwtje naar de ingang van het nest en doet ze de «seksuele lokroep»: ze geeft feromonen af vanuit de metatibiale klier, in de achterpoten, om de gevleugelde mannetjes van andere kolonies te lokken. Wat daarna komt, is een van de opvallendste dingen van het geslacht: de paring kan tot twee dagen duren, en na afloop wordt het mannetje gedood door de gamergate zelf en de werksters, die het daarna weghalen. De nieuwe gamergate blijft voor de rest van haar leven bevrucht met het sperma van dat ene mannetje.
Dubbele politie en mannetjes die zonen van werksters zijn
De verminkte werksters kunnen niet paren, maar ze behouden hun eierstokken en kunnen onbevruchte eieren leggen, waaruit bij vliesvleugeligen altijd mannetjes komen. Als de gamergate aanwezig is, doen ze dat zelden; als de kolonie wees wordt, beginnen ze vaak te leggen. Om dat te voorkomen bestaat er bij de Diacamma uit Japan een dubbele politie: zowel de gamergate als de andere werksters houden toezicht op en straffen de werksters die zich proberen voort te planten.
Dat toezicht hangt af van de fase van de kolonie. In een studie uit 2018 kwamen er alleen mannetjes uit kolonies van minstens honderd werksters (van 56 mannetjes kwamen er 47 uit kolonies van meer dan 100 en geen enkel uit kolonies van minder dan 50), en in het laboratorium was 58% van de mannetjes afkomstig van maagdelijke werksters, niet van de gamergate. Als de kolonie groot is, verslapt de politie en weten de werksters hun nakomelingen erdoor te smokkelen.
Kolonies die zich splitsen: fissie
Zonder gevleugelde koninginnen is er geen bruidsvlucht en geen koloniestichting door een alleenstaand vrouwtje. Diacamma-soorten vermenigvuldigen zich door splitsing (fissie): een groep werksters scheidt zich af met een nieuwe gamergate en vormt een andere kolonie. Er zijn geen gepubliceerde cijfers over hoeveel werksters er bij elke splitsing vertrekken. Bij D. indicum is zelfs onderzocht wat er gebeurt als de delen van een gesplitste kolonie elkaar weer tegenkomen, en bij de Diacamma uit Japan zijn in het laboratorium splitsingen en samensmeltingen waargenomen.
Verhuizen in tandem: de volgster reist met broed op sleeptouw
Diacamma-soorten laten geen feromoonsporen achter om te rekruteren: ze doen het in tandem (tandem running). Een werkster die de weg kent, leidt een nestgenote, die haar volgt en haar met haar antennes aanraakt. Bij D. indicum reizen bij een verhuizing de meeste vrouwtjes zo, ook de gamergate, terwijl het broed en de mannetjes in de kaken worden gedragen. En er is een trucje om tochten te besparen: de volgster draagt een stuk broed in haar kaken terwijl ze de gids volgt, zodat er in één tocht een volwassene en een larve of pop worden verplaatst.
Gidsen die de kortste weg kiezen
De gidsen van deze verhuizingen zijn geen automaten. Als het doelnest verandert, past de meerderheid de route bijna foutloos aan (in een experiment met 262 gidsen was de fout 1,65%); als de hoofdgids wordt weggehaald, nemen andere het in hetzelfde tempo over; en tussen meerdere mogelijke routes kiezen ze de kortste significant vaker dan de andere. Dat allemaal met een kolonie van een paar honderd individuen en zonder chemische sporen: puur individueel geheugen en oriëntatievermogen.
Solitaire jagers, trouw aan hun koers
Diacamma-soorten jagen alleen en overdag. Bij D. ceylonense is op elk moment zo'n 24% van de werksters buiten het nest, een verhouding die zo stabiel is dat je er de grootte van de kolonie mee kunt schatten zonder haar op te graven. Elke foerageerster gaat maar tijdens één fase van haar leven op jacht, van 9 tot 23 dagen, en de meeste zijn trouw aan één richting of aan een smalle waaier rond het nest; samen bestrijken ze alle richtingen. Dat ze zich op zicht oriënteren is door hun grote ogen zeer waarschijnlijk, maar het is niet specifiek onderzocht.
Hun belangrijkste prooien zijn termieten, die het grootste deel van het dieet van D. ceylonense vormen; D. rugosum is beschreven als een zeer efficiënte termietenjager in experimentele arena's. Ze sporen de prooi op, besluipen haar, steken haar tot ze verlamd is en dragen haar naar het nest; bij een grote voedselbron rekruteren ze nestgenoten in tandem.
Veren en kadavers bij de voordeur
Een van de merkwaardigste waarnemingen in het geslacht deed de natuuronderzoeker Mark Moffett in 1985: sommige Diacamma-soorten omringen de ingang van het nest met veren en dode mieren. De voorgestelde verklaring is dat die voorwerpen dienen om de ochtenddauw op te vangen, een waterbron vlak bij de deur. Het is een hypothese, geen bewezen feit, en we weten niet of de BLUE het doet; als je iets dergelijks bij je kolonie ziet, zien we het heel graag.
Een blauw dat waarschijnlijk geen pigment is
Wheeler en Chapman beschreven in 1922 al werksters van Diacamma als «zwart of bronskleurig, zeldzamer prachtig metaalblauw of -groen». Bij de Filipijnse soorten die in 2015 zijn beschreven, is het type glans zelfs een kenmerk om soorten te onderscheiden. Niemand heeft onderzocht waar die glans bij Diacamma vandaan komt, maar bij insecten is metaalblauw meestal een structuurkleur: hij wordt niet door een pigment gemaakt, maar door microscopische lagen in de cuticula die het licht weerkaatsen zoals een zeepbel. Daarom verandert het blauw van de BLUE met de hoek en het licht, en zie je het veel beter in de zon of onder een lamp dan in het halfduister.
Grootte en morfologie
Diacamma-soorten zijn Ponerinae die tegelijk slank en robuust zijn, met monomorfe werksters: allemaal dezelfde vorm en een vergelijkbare grootte, en de gamergate is gewoon een van de werksters. Kenmerken van het geslacht:
- Sculptuur. De cuticula is bedekt met groeven en rimpels, in de lengte op de kop, concentrisch op het pronotum en schuin op de rest van de thorax; het eerste segment van de gaster heeft concentrische dwarsgroeven en de rest is glad. Het patroon van deze sculptuur dient om soorten te onderscheiden; rugosum betekent juist «gerimpeld».
- Petiolus. Een dikke schub met bovenop een paar scherpe doornen, zeer kenmerkend voor het geslacht.
- Kop. Grote, bolle ogen, driehoekige kaken met 7 tanden en antennes met 12 leden.
- Gemmae. Twee kleine aanhangsels op de thorax, bij alle werksters aanwezig bij de geboorte en bij allemaal afgerukt behalve bij de gamergate. Ze zijn de beste manier om haar te herkennen: de gamergate is de enige die haar gemmae heeft behouden.
- Angel. Werkend, lang en naar boven gebogen.
- Mannetje. Gevleugeld, geelbruin, met zeer grote ogen, drie ocellen, gereduceerde kaken en antennes met 13 leden.
Kleur. Donker lichaam met een intense metaalblauwe glans die bij de lijn van Antomas op het hele lichaam te zien is en met de hoek en het licht verandert. Dat is het kenmerk dat de BLUE onderscheidt van de nominale vorm van haar soort, met een doffere groene en paarse glans.
Afmetingen bij benadering
- Werksters: 13-15 mm, volgens de ervaring van Antomas met haar lijn
- Gamergate: 13-15 mm, gelijk aan de werksters (de werksters zijn monomorf en de gamergate onderscheidt zich niet in grootte)
- Ter vergelijking, D. viridipurpureum (nominale vorm), werkster: 12,8-13,8 mm
- Geslacht Diacamma, werksters: normaal 8-16 mm, afhankelijk van de soort
- Mannetje (referentie voor het geslacht, D. rugosum jerdoni): zo'n 10 mm
We hebben geen gepubliceerde afmetingen van de ondersoort quezonicum gevonden die online toegankelijk zijn; die van de nominale vorm komen uit de revisie van Laciny, Pal en Zettel (2015).
Verzorging in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd
Het is geen kwetsbare soort in de dagelijkse omgang, maar ze stelt een aantal eisen die haar op een gevorderd niveau plaatsen: ze heeft een zeer hoge en constante vochtigheid nodig zonder dat het nest doorweekt raakt of gaat schimmelen; ze eet vooral levende prooien; en haar kolonie hangt af van één enkele gamergate, waarmee je voorzichtig moet zijn als je het nest hanteert. Onder kwekers zijn er meningen voor elk wat wils, van «best makkelijk» tot «alleen voor experts», en de consensus plaatst haar op een gemiddeld niveau.
En het is de moeite meer dan waard. Ze zien jagen is een schouwspel: grote, snelle werksters met scherpe ogen die hun prooi opsporen, achtervolgen en met buitensporige agressie steken. Bovendien kun je live een uniek sociaal systeem volgen: de gamergate met haar gemmae, de verhuizingen in tandem met de volgster die broed draagt en, met wat geluk, de geboorte en verminking van de nieuwe werksters. En dat allemaal met een blauwe glans die weinig mieren hebben.
Aanbevolen waarden
- Temperatuur: 24-28 °C, met gradiënt (het ene uiteinde van de opstelling richting 28 °C en het andere koeler, richting 24 °C), zodat de kolonie kiest waar ze het broed neerlegt. Dat komt overeen met wat kwekers van het geslacht gebruiken.
- Vochtigheid van het nest: zeer hoog, 60-80%; bij Antomas werken we meestal rond 70%.
- Foerageergebied: iets droger dan het nest, met altijd een drinkbakje beschikbaar.
- Diapauze: houdt ze niet. Ze blijft het hele jaar actief bij 24-28 °C; vermijd plotselinge temperatuurwisselingen.
- Licht: het nest donker of afgedekt; het foerageergebied mag verlicht zijn. Het zijn dagactieve jagers die sterk op zicht werken.
Houd de vochtigheid met een gradiënt: een vochtigere zone voor eieren en larven en een iets minder vochtige, zodat de kolonie kan kiezen. Bevochtig weinig en vaak, nooit in één keer: te veel water brengt schimmel en mijten.
Aanbevolen formicaria
Bij Antomas raden we de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan, met elk van de drie vochtsystemen: hybride (verdampingsreservoir onder een technisch gaas plus een zijdelingse drinkbuis), verdamping (het water raakt de kamers nooit en er ontstaat een natuurlijke vochtgradiënt) en gewoon (navulbare waterbuis). Alle drie werken goed; voor de kolonies die we verkopen is het Duo-formaat het meest geschikt, en het model dat we het meest aanraden is de Qbik Wild Duo P 2C Hybrid.
In het foerageergebied geeft een substraat van zand met wat klei en een paar steentjes een natuurlijk uiterlijk en helpt het om de vochtigheid vast te houden. Breid het formicarium uit als de kolonie bijna alle ruimte inneemt, niet eerder: een te groot nest droogt uit of gaat schimmelen in de lege zones.
Aankomst van de kolonie en de eerste weken
Bij Antomas verkopen we kolonies met gamergate, in de grootte die op dat moment beschikbaar is. Een losse gamergate kan geen kolonie stichten: bij Diacamma ontstaan kolonies door splitsing, dus ze heeft altijd werksters nodig.
Zet haar na ontvangst op een rustige, donkere plek met een stabiele temperatuur, en verwijder de werksters die tijdens de reis zijn gestorven. Vermijd de eerste weken trillingen, fel licht op het nest en het openen om te kijken: dat zijn de meest voorkomende oorzaken waardoor een kolonie stopt met broed grootbrengen. Om haar naar een ander formicarium over te zetten, doen we dat bij Antomas bijna altijd door uit te schudden: we schudden de kolonie in het nieuwe formicarium en dwingen ze vaak om naar binnen te gaan. Dat is de methode die voor ons het beste werkt.
Om de gamergate te herkennen, kijk je naar de thorax: ze is de enige die haar gemmae heeft behouden, terwijl je bij de andere werksters alleen de littekens ziet. In de ervaring van Antomas is de gamergate erg schuw en glibberig en gaat ze nooit foerageren: verwacht haar niet in het jachtgebied te zien.
Als de gamergate sterft
Dat is de grote zorg van wie Diacamma kweekt, en er is een oplossing. Als de gamergate sterft, stopt de verminking, en de werksters die vanaf dan geboren worden, behouden hun gemmae: elk van hen kan de nieuwe gamergate worden als ze paart. Ze heeft alleen een mannetje nodig, en dat moet van een andere kolonie komen: in de natuur paren Diacamma-soorten met mannetjes van naburige kolonies.
In de ervaring van Antomas werkt het: meerdere klanten die hun gamergate verloren, vroegen ons om mannetjes en kregen het voor elkaar dat een onverminkte werkster paarde en het overnam. Als het jou overkomt, neem contact met ons op, dan helpen we je. Blijf de kolonie intussen gewoon voeren en verzorgen. En het beste is natuurlijk om de gamergate niet kwijt te raken bij het hanteren van het formicarium.
Voeding
De basis is een gevarieerd dieet van eiwit, vooral levende prooien, en suikers.
Eiwitten. Prooien vooral levend, al accepteren ze ook dode prooien. Bij Antomas raden we dat aan omdat het verreweg het spectaculairst is: ze zijn buitensporig agressief tegenover andere geleedpotigen en ongewervelden, en ze hun prooi zien opsporen, achtervolgen en steken is het mooiste van deze soort. Geef krekels, gekweekte kakkerlakken, vliegen, meelwormen en andere veilig gekweekte insecten, van een formaat dat ze aankunnen, en wissel het soort insect van week tot week af zodat ze niet altijd hetzelfde eten. Bij Antomas geven we ze 3-5 keer per week eiwit, afhankelijk van het aantal larven in de kolonie.
Bezuinig niet op eiwit: volgens kwekers kan een kolonie die honger lijdt zelfs haar eigen broed opeten. Haal resten binnen 24 uur weg: met de vochtigheid die deze soort nodig heeft, beschimmelen ze meteen.
Suikers. Ze lusten suikerhoudende vloeistoffen best graag. Je kunt ze om de 3-4 dagen aanbieden of zonder problemen een drinkbakje met suiker ad libitum neerzetten, altijd beschikbaar. Wissel de suiker af: gebruik de Blue Sugar-nectar van Anthouse als basis, 4-5 keer per week als je een drinkbakje gebruikt, en 1-2 keer per week een andere suikerhoudende vloeistof. Bij Antomas raden we voor die dagen een mengsel van lactosevrije melk met honing aan, dat bovendien wat vloeibaar eiwit aan het dieet toevoegt (belangrijk: het moet lactosevrij zijn).
Water: altijd schoon water beschikbaar.
De gamergate, de jacht en de agressie van Diacamma (Anthouse).
Gedrag in gevangenschap
Het is een soort die buiten het nest zeer actief is, vooral bij warmte en licht: haar werksters patrouilleren alleen door het foerageergebied en reageren meteen op elke prooi. Tegenover andere geleedpotigen zijn ze extreem agressief, en ook tegenover mieren van andere kolonies: houd haar niet in gemengde opstellingen. Tegenover mensen zijn ze daarentegen niet bijzonder agressief. Als de kolonie verhuist, zie je de tandem running en de volgsters die het broed meedragen.
Alarmsignalen: als de kolonie zich op het warmste punt ophoopt en er nauwelijks broed is, ontbreekt het meestal aan warmte of vocht; als ze stopt met broed grootbrengen nadat je het nest hebt gehanteerd, laat haar dan een paar dagen met rust.
Ontsnappingen en barrières
Ze zijn geen grote ontsnappingskunstenaars. Bij Antomas raden we een deksel aan dat goed sluit en geventileerd is, en een groot foerageergebied, waar ze ruimte hebben om te patrouilleren en te jagen; daarmee kom je meestal toe. Als extra barrière werken olie, vaseline of «talcol» (talkpoeder gemengd met alcohol, dat je in een strook aanbrengt en dat na verdamping een laagje talk achterlaat).
Een waarschuwing: fluon (PTFE) verliest zijn werking bij hoge vochtigheid, en bij deze soort is de vochtigheid altijd hoog; de barrière kan falen zonder dat je het merkt. Gebruik je het, dan met deksel. Controleer ook stoppen, naden en aansluitingen: elke speling is een uitgang voor een mier van dit formaat.
Hanteren en veiligheid
Diacamma-soorten hebben een werkende angel, maar in de ervaring van Antomas kost het ze flink wat moeite om door de huid te komen en duurt het even voor ze steken. Tegenover mensen zijn ze niet bijzonder agressief: al hun agressie bewaren ze voor andere geleedpotigen. Zoals bij elke angel kunnen mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen een reactie krijgen, dus hanteer ze met een penseel of een zachte pincet, en werk langzaam om de gamergate niet kwijt te raken. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.
Wat je niet moet doen
- De temperatuur of vochtigheid buiten het bereik laten komen, of ze plotseling veranderen.
- Te veel water geven: een doorweekt nest brengt schimmel en mijten.
- Voerresten langer dan 24 uur laten liggen.
- Te weinig eiwit geven of altijd hetzelfde insect (eiwittekort kan uitlopen op kannibalisme op het broed).
- Het formicarium uitbreiden voordat de kolonie het nodig heeft.
- Haar blootstellen aan trillingen, fel licht op het nest of vaak openen.
- De dode werksters na aankomst niet verwijderen.
- Onvoorzichtig hanteren en de gamergate kwijtraken.
- Proberen kolonies samen te voegen: dat kan niet, ze zijn behoorlijk agressief tegenover elkaar. Houd haar ook niet samen met andere soorten.
- Alleen op fluon vertrouwen bij hoge vochtigheid, zonder deksel.
Wetenschappelijke bronnen
Deze gids is samengesteld op basis van de beschrijving van de ondersoort, de wetenschappelijke literatuur over de biologie van het geslacht Diacamma en de ervaring van Antomas en Europese kwekers. Belangrijkste referenties:
- Laciny, A., Pal, A. & Zettel, H. (2015). Taxonomic notes on the ant genus Diacamma (Hymenoptera: Formicidae), part 1. Zeitschrift der Arbeitsgemeinschaft Österreichischer Entomologen 67: 83–136. zobodat.at
- Peeters, C. & Higashi, S. (1989). Reproductive dominance controlled by mutilation in the queenless ant Diacamma australe. Naturwissenschaften 76: 177–180. doi:10.1007/BF00366404
- Gronenberg, W. & Peeters, C. (1993). Central projections of the sensory hairs on the gemma of the ant Diacamma: substrate for behavioural modulation? Cell and Tissue Research. doi:10.1007/BF00333695
- Gotoh, A., Billen, J., Hashim, R. & Ito, F. (2005). Apoptotic wing degeneration and formation of an altruism-regulating glandular appendage (gemma) in the ponerine ant Diacamma sp. from Japan. Development Genes and Evolution. doi:10.1007/s00427-004-0456-7
- Ramaswamy, K. et al. (2004). Social mutilation in the ponerine ant Diacamma: cues originate in the victims. Insectes Sociaux 51: 410–413. doi:10.1007/s00040-004-0765-x
- Cournault, L. & Peeters, C. (2012). Aggression regulates monogyny in non-mutilating Diacamma ants. Insectes Sociaux 59: 533–539. doi:10.1007/s00040-012-0251-9
- Baratte, S., Cobb, M. & Peeters, C. (2006). Reproductive conflicts and mutilation in queenless Diacamma ants. Animal Behaviour 72: 305–311. doi:10.1016/j.anbehav.2005.10.025
- Okada, Y. et al. (2017). Social dominance alters nutrition-related gene expression immediately: transcriptomic evidence from a monomorphic queenless ant. Molecular Ecology. doi:10.1111/mec.13989
- Kikuta, N. & Tsuji, K. (1999). Queen and worker policing in the monogynous and monandrous ant, Diacamma sp. Behavioral Ecology and Sociobiology 46: 180–189. doi:10.1007/s002650050608
- Shimoji, H. et al. (2018). Social enforcement depending on the stage of colony growth in an ant. Proceedings of the Royal Society B 285: 20172548. doi:10.1098/rspb.2017.2548
- Kaur, R. et al. (2014). Coupled adult-brood transport augments relocation in the Indian queenless ant Diacamma indicum. Insectes Sociaux. doi:10.1007/s00040-014-0338-6
- Mukhopadhyay et al. (2019). Path minimization in a tandem running Indian ant in the context of colony relocation. Journal of Experimental Biology. doi:10.1242/jeb.206490
- Baidwan et al. (2024). Description of Diacamma rugosum jerdoni (Insecta: Hymenoptera) male along with two new additions to the myrmecofaunal diversity of Kerala, India. Halteres 14: 20–30. doi:10.5281/zenodo.14439664
- Moeilijkheidsgraad
- Gemiddeld
Excelente compra y Tomás colo siempre super profesional en todo momento.



