Aphaenogaster geei: reina – foto real de Antomas
Aphaenogaster geei: reina y obreras – foto real de Antomas
Aphaenogaster geei: reina – foto real de Antomas
Aphaenogaster geei: reina y obreras – foto real de Antomas

Aphaenogaster geei

Niet op voorraad
€ 34,99
Inclusief belasting

Onder de stenen van Azië schuilt een mier die de wetenschap nauwelijks kent. Aphaenogaster geei is vernoemd naar de professor die haar meer dan een eeuw geleden verzamelde en hoort bij een legendarische lijn: die van de mieren die stukjes blad tot sponsjes maken om nectar mee te nemen en die de bloemen van het bos zaaien. Slank, snel, kastanjeroodbruin en een onvermoeibare verkenner. Moeilijkheidsgraad 3/5, gevorderd: nest op 22-26 °C met matige vochtigheid, milde diapauze van zo’n 4 maanden op 12-16 °C, nectar en gevarieerde eiwitten, en een ontsnappingsbarrière vanaf de eerste dag. Wie haar houdt, schrijft de eerste bladzijden van haar geschiedenis. Koningin met werksters en broed. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Slank, snel en roodachtig kastanjebruin met een donkere kop en gaster: Aphaenogaster geei is een Aziatische bodemmier waar de wetenschap nauwelijks iets van weet. Ze hoort bij een geslacht dat beroemd is om het gebruik van gereedschap en om het zaaien van het bos. Koningin met werksters en broed. Nest op 22-26 °C met een gematigde vochtigheid, een milde diapauze van ongeveer 4 maanden op 12-16 °C, Qbik Wild One om te beginnen, nectar in een drinkbakje en gevarieerde eiwitten, verhuizen door overschudden. Snelle werksters: ontsnappingsbarrière en deksel vanaf de eerste dag.

Aphaenogaster geei Wheeler, 1921 is zo'n mier die in de catalogi wordt genoemd maar die bijna niemand heeft onderzocht. We kennen haar van de beschrijving, van een paar vondsten en van wat houders erover vertellen. Haar verwanten kennen we wel goed: Aphaenogaster is een van de soortenrijkste geslachten van de Myrmicinae, met meer dan 200 soorten, en daaronder zijn mieren die sponsjes doordrenken om vloeistoffen te vervoeren en andere die de bloemen van het bos zaaien.

Daarom maken we in deze verzorgingsgids onderscheid tussen wat er over A. geei gepubliceerd is, wat er bekend is van andere Aphaenogaster-soorten, wat andere kwekers vertellen en wat wij bij Antomas aanraden.

Biologie

Een mier vernoemd naar een professor

De grote Amerikaanse myrmecoloog William Morton Wheeler beschreef haar in 1921 in «Chinese ants» en droeg haar op aan degene die haar had opgestuurd: professor Nathaniel Gist Gee (1876-1937). Gee, een Amerikaanse bioloog, kwam in 1901 naar China en doceerde natuurwetenschappen aan de Universiteit van Soochow, waar hij in 1912 de eerste zelfstandige biologieafdeling van het land leidde (Fu, 2017). Daarna leidde hij verschillende generaties Chinese biologen op en hielp hij de Natuurhistorische Vereniging van Peking en het Fan Instituut voor Biologie oprichten, waar hij het enige buitenlandse bestuurslid was.

De soort werd beschreven aan de hand van één enkele kolonie die Gee in Soochow, het huidige Suzhou, verzamelde: 18 werksters, 9 koninginnen en 10 mannetjes, die nog altijd in het Museum of Comparative Zoology van Harvard liggen. Wheeler voegde er een paar werksters uit Foochow, het huidige Fuzhou, aan toe.

Het kleinere nichtje van A. famelica

Wheeler vergeleek haar met A. famelica, een soort uit Japan, waarvan hij haar op een aantal details onderscheidde: A. geei is bruiner, kleiner en slanker, met een langere kop en langere antennes, een zwakkere sculptuur en kleinere, rechtopstaande doorns. In 1929 plaatste hij haar in het ondergeslacht Attomyrma.

Een geslacht dat het nog niet helemaal is

Aphaenogaster telt 218 levende soorten en nog eens 14 fossiele (AntWiki), van het Middellandse Zeegebied, waar meer dan de helft voorkomt, tot Noord-Amerika, Azië en Australië. Maar recente fylogenieën laten zien dat het geen natuurlijke groep is: het omvat lijnen die geen exclusieve gemeenschappelijke voorouder delen (Branstetter en collega's, 2022). Een deel is al afgesplitst. In 2015 haalden DeMarco en Cognato het geslacht Novomessor terug voor de grote oogstmieren van de Amerikaanse woestijnen, zoals de Novomessor cockerelli die we bij Antomas hebben, vroeger Aphaenogaster cockerelli genoemd.

Bovendien is het een oude lijn: er zijn fossiele soorten bekend uit Baltische barnsteen en uit Mioceen barnsteen uit China (Wang en collega's, 2021).

Mieren die gereedschap gebruiken

Dit is de grote faam van het geslacht. Myrmicinae kunnen niet veel vloeistof in hun krop opslaan, en Aphaenogaster-soorten hebben daar een oplossing voor gevonden: ze laten stukjes blad, gronddeeltjes of dennennaalden op vloeibaar voedsel vallen, wachten tot die doordrenkt zijn en dragen ze naar het nest. Joan en Gary Fellers beschreven dit in 1976 in het tijdschrift Science, en sindsdien is het een van de klassieke voorbeelden van gereedschapsgebruik bij insecten geworden.

  • Ze gebruiken niet zomaar iets. Maák en collega's (2017) zagen dat ze hun materialen kiezen. A. senilis leerde in ongeveer 10 proeven papier en sponsjes te verkiezen, die in haar leefomgeving niet voorkomen, en het papier nam tot 28 keer zijn eigen gewicht aan verdunde honing op.
  • Ze breken het gereedschap op maat. In meer dan 80% van de gevallen scheurde A. subterranea de sponsjes in kleinere stukjes.
  • Niet iedereen doet het. Bij A. senilis gebruikte slechts één op de tien aanwezige werksters gereedschap. De gebruiksters waren meer verkenners en sterker aangetrokken tot prooien: ook persoonlijkheid speelt mee (Maák en collega's, 2020).

Bij A. geei is dit niet onderzocht. Maar als je ooit aarde of resten op een druppel nectar ziet liggen, is het misschien geen vuil: kijk dan goed.

Tuiniers van het bos

Andere Aphaenogaster-soorten spelen een enorme rol in het bos. Veel planten voegen aan hun zaden een kleine vetrijke beloning toe, het elaiosoom. De mier neemt het zaad mee, eet de beloning op en laat het zaad op een veilige plek achter, waar het ontkiemt. In de bossen van het oosten van Noord-Amerika zijn Aphaenogaster-soorten zo belangrijk voor deze planten dat Ness en collega's (2009) zich afvroegen of ze sleutelmutualisten van de hele groep zijn.

En in Australië graven hun verwanten zoveel dat ze de bodem op grote schaal verplaatsen: in het Engels heten ze funnel ants, naar de trechtervorm van hun ingangen, en ze worden onderzocht als factoren die de bodem en hellingen veranderen (Richards, 2009). Ze veroorzaken zelfs problemen in weilanden en op golfbanen. Andere houden bladluizen op de wortels van planten. Niets hiervan is bij A. geei onderzocht, maar het geeft een idee van wat er in een mier van dit geslacht kan schuilen.

Wat we weten van haar leven (en wat niet)

De literatuur zegt niets over haar nest, haar prooien of haar bruidsvluchten, en Wheeler beschreef het nest niet. Al het overige komt van winkels en kwekers, die het niet altijd met elkaar eens zijn:

  • Nest: in de grond, onder stenen.
  • Koninginnen: één per kolonie.
  • Koloniestichting: claustraal, met bruidsvluchten rond het regenseizoen.
  • Dieet: omnivoor en aaseter, zoals de rest van het geslacht.
  • Foerageren: individueel, met snelle werksters die geursporen volgen.
  • Koloniegrootte: hier is men het niet eens: een paar honderd, 5.000 of 10.000 werksters, afhankelijk van de winkel.

Bij andere soorten van het geslacht rekruteren de werksters nestgenoten bij grote prooien, en er kunnen binnen een paar minuten tot 26 werksters op een wesp afkomen.

Een moessonklimaat met een winter

De gepubliceerde vondsten komen uit het oosten van China, in Jiangsu en Fujian. Het is een mier van een subtropisch moessonklimaat: lange, hete en zeer vochtige zomers, met gemiddelden van 27-29 °C, en koele, drogere winters. Waar ze beschreven werd, is de winter echt koud; in de mildere gebieden liggen de koude maanden gemiddeld rond 14-18 °C. Onder de grond blijft het nest een paar graden van deze waarden af en bevriest het niet. Die winter bepaalt de richtlijnen van deze verzorgingsgids (zie «Milde diapauze»).

Grootte en morfologie

Een middelgrote, slanke Aphaenogaster met lange poten, zonder grote werksters. Volgens de oorspronkelijke beschrijving:

  • Werkster. Roodachtig kastanjebruin, met de bovenkant van de kop donker en de gaster zwartachtig, behalve de punt. Elliptische kop, langer dan breed, met een dichte, gerimpelde sculptuur; gaster en poten glad en glanzend. Twee doorns op het propodeum, schuin naar boven en naar achteren gericht.
  • Beharing. Geelachtig, vrij overvloedig, dik en rechtopstaand op het lichaam.
  • Koningin. Bijna zwart, met roodachtig kastanjebruine mandibels, wangen en poten, en met stevigere doorns dan de werkster.
  • Mannetje. Zwart, met donkere poten en geelachtige mandibels, antennes en tarsen. Zijn doorns zijn teruggebracht tot twee piepkleine tandjes.

Afmetingen bij benadering

  • Werkster: 6,5-7,5 mm (Wheeler, 1921)
  • Koningin: 9-10 mm, met vleugels van 10-10,3 mm (Wheeler, 1921)
  • Mannetje: 5-5,5 mm (Wheeler, 1921)

Winkels noemen iets grotere koninginnen, van 11-13 mm, en werksters van 5-9 mm. De afmetingen van Wheeler zijn afkomstig van één enkele kolonie.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Ze eet van alles en is niet kwetsbaar, maar bij Antomas plaatsen we haar om vier redenen op het niveau gevorderd:

  • De diapauze. Ze vraagt om een milde winter, niet tropisch en niet Europees.
  • De vochtigheid. Ze heeft een stabiele vochtige zone nodig, zonder dat het nest doorweekt raakt.
  • Ontsnappingen. Haar werksters zijn snel en nieuwsgierig.
  • Weinig gepubliceerde ervaring. Er zijn bijna geen kweekdagboeken: je moet observeren en bijsturen.

En het is de moeite waard. Het is een actieve, elegante mier die in Europa zelden te zien is, uit een geslacht met fascinerend gedrag. Als je er een hebt, ben je misschien een van de eersten die kan vertellen hoe ze leeft.

Aanbevolen parameters

  • Nesttemperatuur: 22-26 °C in het actieve seizoen, van maart tot november. Als er warmte nodig is: aan één zijkant en altijd met een thermostaat.
  • Foerageergebied: op kamertemperatuur, niet boven ongeveer 28 °C.
  • Vochtigheid in het nest: 50-70%, met één vochtige zone en de rest droger.
  • Vochtigheid in het foerageergebied: 40-50%.
  • Waarom zo: in de zomer ligt de bodem in haar klimaat op nestdiepte rond 24-27 °C, en winkels geven zeer vergelijkbare waarden (nest op 22-28 °C en een vochtigheid tussen 50 en 70%).
  • Licht: nest in het donker en foerageergebied met licht, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: mild, ongeveer 4 maanden (zie «Milde diapauze»).

Aanbevolen formicarium

Om te beginnen raden we bij Antomas de Qbik Wild One van Anthouse aan, van gips, dat het vocht goed vasthoudt, in de gewone uitvoering of in de verdampingsuitvoering. De gewone heeft een navulbare waterbuis. Bij de verdampingsuitvoering zit het water in een reservoir onder het nest, gescheiden van de gangen, en stijgt het vocht op via een gaasje, zodat er een gradiënt ontstaat en de kolonie zelf kiest waar ze gaat zitten.

Een kleine kolonie heeft daar een tijd lang ruim plaats. Een grote kolonie vult het sneller, en dan is de logische volgende stap de Qbik Wild Duo P 2C.

Breid uit als je veel werksters stil ziet zitten in het foerageergebied, zonder plaats binnen. Maak de opstelling zo compleet:

  • Ruim foerageergebied, met wat substraat, stenen en bladstrooisel: ze is erg actief en verkent graag.
  • Water in een reageerbuis met watten en een drinkbakje voor de suiker.
  • Ontsnappingsbarrière en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).

De Qbik Wild klaarmaken

Het formicarium komt droog aan, en het gips heeft ongeveer een week nodig om zich met vocht te verzadigen. Maak het klaar voordat de kolonie aankomt, volgens de aanwijzingen van Anthouse:

  • Gewone uitvoering: vul de vochtbuis en houd hem rechtop. Om het te versnellen voeg je met een spuitje 2,5-5 ml water toe via een zijopening.
  • Verdampingsuitvoering: vul het reservoir met een spuitje. Als het water op is, maak je het helemaal leeg en vul je het opnieuw vanaf nul.
  • Alleen water: nectar en andere vloeistoffen bederven het vochtsysteem.
  • Warmte altijd aan één zijkant: nooit direct op de modules.

Aankomst en verhuizen door overschudden

Laat haar na ontvangst een dag op een rustige, donkere plek op kamertemperatuur staan en controleer of ze water heeft. Om haar naar het formicarium over te brengen, doen we het bij Antomas door overschudden:

  • Zet het formicarium vooraf klaar, met de vochtige zone gereed, het water op zijn plek en de barrière aangebracht.
  • Werk boven een dienblad, met een zacht penseel, nooit met je handen.
  • Open het bakje waarin ze aankomt in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en schud de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit; help achterblijvers met het penseel.
  • Sluit het deksel en houd het nest donker. Binnen een paar uur hebben ze het broed naar binnen gebracht.

Later naar een grotere module overbrengen gaat op dezelfde manier.

Komt ze in de herfst of de winter aan, laat haar dan een paar dagen wennen en verlaag daarna geleidelijk de temperatuur, zodat ze de diapauze van dat jaar doet, zo nodig korter.

Groei

We verkopen haar als koningin met werksters en broed, in twee koloniegroottes. Winkels en kwekers beschrijven een gematigde, gestage groei, met ongeveer 5-7 weken van ei tot werkster bij warmte. Er zijn geen wetenschappelijke gegevens. Eén kolonie, één koningin: bij Antomas voegen we geen koninginnen of kolonies samen.

Voeding

Suiker in een drinkbakje, altijd beschikbaar. Bij Antomas raden we aan te variëren: de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week en een andere nectar of suikerhoudende vloeistof 1-2 keer per week. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied het altijd aan in een drinkbakje, waar de druppel plat en bereikbaar blijft, en nooit op watten, die beschimmelen en de vloeistof meteen bederven.

Eiwit: gevarieerd en vaak. Ze is een opportunistische omnivoor, en in de ervaring van Antomas geldt: hoe meer eiwit een kolonie krijgt, hoe sneller ze groeit. Als je vaak onderhoud doet en de resten weghaalt, kun je beter te veel dan te weinig geven; als je niet kunt schoonmaken, kun je beter niet overvoeren. Wissel van week tot week van insectensoort:

Zaden, alleen als aanvulling. Sommige kwekers bieden af en toe kleine, onbehandelde zaden aan, omdat het geslacht ze benut. Haal de zaden weg die ze niet aanraken.

Haal resten binnen 24-48 uur weg en koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.

Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied, gescheiden van de suiker.

Milde diapauze

Hier zijn de bronnen het niet eens: sommige winkels zeggen dat ze het niet nodig heeft, andere dat een milde rustperiode haar goed doet en weer andere dat het verplicht is. Niemand heeft het onderzocht. Gezien het klimaat waarin ze leeft, met een koele en uitgesproken winter, raden we bij Antomas een milde diapauze aan van ongeveer 4 maanden, van half november tot half maart, op 12-16 °C:

  • Begin. Verlaag geleidelijk: ongeveer 2 weken op 18-20 °C, terwijl je het eiwit afbouwt tot je het helemaal weglaat.
  • Tijdens de diapauze. Altijd water, de vochtige zone niet laten uitdrogen, wat nectar en vrijwel geen eiwit. Stoor zo weinig mogelijk.
  • Einde. Verhoog geleidelijk in maart, opnieuw met een tussenstap op 18-20 °C, en begin weer met eiwit zodra je broed ziet.
  • Waar. Een garage, een kelder of een wijnklimaatkast is geschikt, zolang het niet onder ongeveer 10 °C zakt. Een verwarmde kamer wordt niet koud genoeg.

Gedrag en observatie

Snel en actief. De werksters lopen in een flink tempo door het foerageergebied, elk voor zich. Eén winkel beschrijft haar als rustig en 's nachts actief.

Let op het vloeibare voedsel. Leg een druppel nectar in het foerageergebied, met stukjes papier en zandkorrels in de buurt. Als ze het doen, ben je een van de eersten die het bij deze soort ziet (zie «Mieren die gereedschap gebruiken»).

Kijk gerust. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. Het is genoeg om het nest donker te houden en het foerageergebied licht, en ze voorzichtig te observeren.

Alarmsignalen:

  • Larven die midden in het seizoen niet groeien: controleer de temperatuur en het eiwit.
  • Werksters die op een kluitje in de vochtige zone zitten: misschien is de rest te droog.
  • Schimmel of mijten: te veel water of vergeten resten.
  • Veel werksters die stil in het foerageergebied zitten: tijd om uit te breiden.

Ontsnappingen en barrières

Haar werksters zijn snel en behendig, en winkels hameren op het voorkomen van ontsnappingen:

  • Barrière: een dunne, ononderbroken strook minerale olie bovenaan de wanden van het foerageergebied. Vernieuw hem als er stof of resten op komen.
  • Goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
  • Geen kieren bij aansluitingen, doppen en slangen.
  • Niets dat als brug naar de barrière kan dienen.

Hanteren en veiligheid

Ze heeft een angel en kan steken om zich te verdedigen, maar ze is niet agressief, en haar steek doet veel minder pijn dan die van een bij of wesp. Werk met een pincet en een zacht penseel, boven een dienblad en rustig. Met kleine kinderen of huisdieren in huis: het formicarium altijd dicht en buiten hun bereik. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • De diapauze overslaan of haar in een koelkast zetten.
  • Het nest laten uitdrogen of helemaal doorweken.
  • De suiker op watten geven of altijd hetzelfde insect voeren.
  • Resten langer dan een dag laten liggen.
  • Eiwit geven midden in de diapauze.
  • Koninginnen of kolonies samenvoegen.
  • De barrière of kieren verwaarlozen: ze is snel.
  • Een kleine kolonie in een enorm formicarium zetten.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Aphaenogaster geei en haar geslacht, de catalogi AntCat en AntWiki, klimaatgegevens uit haar verspreidingsgebied en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Wheeler, W. M. (1921). Chinese ants. Bulletin of the Museum of Comparative Zoology 64: 529–547. Tekst op Internet Archive (open access)
  2. Wheeler, W. M. (1929). Some ants from China and Manchuria. American Museum Novitates 361: 1–11.
  3. Fellers, J. H. & Fellers, G. M. (1976). Tool use in a social insect and its implications for competitive interactions. Science 192: 70–72. doi:10.1126/science.192.4234.70
  4. Ness, J. H., Morin, D. F. & Giladi, I. (2009). Uncommon specialization in a mutualism between a temperate herbaceous plant guild and an ant: are Aphaenogaster ants keystone mutualists? Oikos 118: 1793–1804. doi:10.1111/j.1600-0706.2009.17430.x
  5. Richards, P. J. (2009). Aphaenogaster ants as bioturbators: impacts on soil and slope processes. Earth-Science Reviews 96: 92–106. doi:10.1016/j.earscirev.2009.06.004
  6. Guénard, B. & Dunn, R. R. (2012). A checklist of the ants of China. Zootaxa 3558: 1–77. doi:10.11646/zootaxa.3558.1.1
  7. DeMarco, B. B. & Cognato, A. I. (2015). Phylogenetic analysis of Aphaenogaster supports the resurrection of Novomessor (Hymenoptera: Formicidae). Annals of the Entomological Society of America 108: 201–210. doi:10.1093/aesa/sau013
  8. Maák, I., Lőrinczi, G., Le Quinquis, P., Módra, G., Bovet, D., Call, J. & d’Ettorre, P. (2017). Tool selection during foraging in two species of funnel ants. Animal Behaviour 123: 207–216. doi:10.1016/j.anbehav.2016.11.005
  9. Fu, L. (2017). Nathaniel Gist Gee’s contribution to biology in modern China. Protein & Cell 8: 237–239. doi:10.1007/s13238-016-0318-x
  10. Maák, I., Roelandt, G. & d’Ettorre, P. (2020). A small number of workers with specific personality traits perform tool use in ants. eLife 9: e61298. doi:10.7554/eLife.61298
  11. Branstetter, M. G., Longino, J. T., Reyes-López, J. L., Brady, S. G. & Schultz, T. R. (2022). Out of the temperate zone: a phylogenomic test of the biogeographical conservatism hypothesis in a contrarian clade of ants. Journal of Biogeography 49: 1640–1653. par.nsf.gov/biblio/10376190
  12. Wang, B., Shi, G., Xu, C., Spicer, R. A., Perrichot, V. et al. (2021). The mid-Miocene Zhangpu biota reveals an outstandingly rich rainforest biome in East Asia. Science Advances 7: eabg0625. doi:10.1126/sciadv.abg0625
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: