Camponotus vestitus: reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus vestitus: reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus vestitus: reina – foto real de Antomas
Camponotus vestitus: reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus vestitus: reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus vestitus: reina – foto real de Antomas

Camponotus vestitus

1 Beoordelingen
€ 64,99
Inclusief belasting

Gehuld in gouden zijde onder de Afrikaanse zon. Camponotus vestitus draagt haar gaster in een fluweel van gouden haartjes dat oplicht en dooft met het licht, en een roodachtige kop die opvalt tegen het zand. Van de fynbos van de Kaap tot de savannes van de Sahel bouwt ze kraternesten in kale grond, in de volle zon, en zelfs haar naam verbergt een mysterie: het exemplaar waarmee ze in 1858 werd beschreven, bleek tot een ander geslacht te behoren. Een Afrikaanse nicht van onze zijdeachtige Camponotus-soorten, snel als weinig andere en zonder diapauze: een dankbare Camponotus om mee te beginnen en spectaculair in een showformicarium. Stichtende koninginnen met broed en kolonies met werksters. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Afrikaanse Camponotus uit het ondergeslacht Myrmosericus, wat «zijdemier» betekent: een gaster bedekt met goudkleurige pubescentie die met het licht verandert, een roodachtige kop en werksters in verschillende maten. Stichtende koninginnen met broed en kolonies met 5-10 werksters, met claustrale kolonie­stichting. QBIK ONE met grote gangen of Qbik Wild, nest op 24-28 °C met een warm plekje van 28-30 °C, matige vochtigheid met gradiënt, altijd suiker beschikbaar en veel eiwitten. Ze heeft geen diapauze nodig. Zeer snelle werksters en goede klimmers: ontsnappingsbarrière en deksel vanaf de eerste dag.

Camponotus vestitus (Smith, 1858) is een Afrikaanse Camponotus in galakostuum. Haar gaster is bedekt met een goudkleurige pubescentie die zo dicht en zijdeachtig is dat de kleur van de cuticula eronder bijna verdwijnt, en die van bleek goud naar brons verschuift, afhankelijk van hoe het licht erop valt. Ze hoort bij het ondergeslacht Myrmosericus, wat «zijdemier» betekent, en is een van de meest verspreide Camponotus-soorten van Afrika: ze is gevonden van het struikgewas van de Kaap tot de savannes van de Sahel.

Achter die elegantie schuilt een ingewikkeld verhaal: een naam die haar misschien niet toebehoort, een handvol ondersoorten die nooit zijn gereviseerd en heel weinig studies over haar leven in het wild. Daarom onderscheiden we in deze verzorgingsgids drie stemmen: die van de studies, die van andere kwekers en die van ons, van wie haar bij Antomas kweekt. En onze conclusie past in één regel: het is een robuuste, dankbare Camponotus, met maar één eis: haar snelheid.

Biologie

Gekleed in zijde: een naam van een kleermaker

Vestitus betekent in het Latijn «gekleed» of «bekleed», en een beter woord is moeilijk te vinden. Toen de Britse entomoloog Frederick Smith haar in 1858 beschreef, viel hem het fijne, zijdeachtige, bleekgouden haar op dat kop, borststuk en achterlijf bedekt en waarvan de glans met het licht verandert. Het ondergeslacht volgt dezelfde lijn: Myrmosericus, in 1912 door de Zwitser Auguste Forel benoemd, combineert het Griekse myrmex, «mier», met het Latijnse sericus, «van zijde». Volgens de Italiaan Carlo Emery (1925) worden de soorten gekenmerkt door een langgerekt lichaam, een lange kop bij de minors en een matte cuticula bedekt met een dichte, zijdeachtige pubescentie, vooral op de gaster. Wel is de interne indeling van het geslacht nog in bewerking: in 2016 behield de laatste grote herindeling van de formicinen de ondergeslachten van Camponotus alleen voorlopig en waarschuwde ze dat veel daarvan kunstmatige groeperingen zijn (Ward et al., 2016). Zelfs de geslachtsnaam zegt iets over haar silhouet: Camponotus komt van het Griekse kampé, «bocht», en nōtos, «rug», vanwege het gebogen profiel van het borststuk.

Het kleermakersvocabulaire gaat verder bij haar ondersoorten, beschreven tussen 1909 en 1930, bijna allemaal door de Zwitser Felix Santschi. Pectitus betekent «gekamd»; perpectitus, «zeer gekamd»; comptus, «opgedoft»; bombycinus, «van zijde», met dezelfde stam als de soortnaam van de zilverkleurige woestijnmier uit de Sahara, en strophiatus komt van strophium, de band die Romeinse vrouwen om hun borst bonden. Het lijkt wel alsof myrmecologen haar alleen konden beschrijven door over kleding te praten.

Een mier met een geleende naam

Het verhaal van haar naam heeft een slotwending. Smith beschreef Formica vestita op basis van één enkele koningin, verzameld aan de kust van Zuidoost-Afrika en bewaard in het British Museum. In 1863 plaatste de Duitser Julius Roger haar in het geslacht Camponotus, met een vraagteken, en in de jaren negentig van die eeuw koppelde Emery er de werksters van een gouden Camponotus aan, zonder dat vaststaat dat hij die koningin ooit heeft gezien. Ze was drie decennia lang een ondersoort van C. rufoglaucus, kreeg daarna de soortstatus terug en zo is ze in de catalogi gebleven.

In 2014 bekeek de myrmecoloog Brian Taylor, auteur van het grote online werk over de mieren van Afrika bezuiden de Sahara, de typekoningin opnieuw naar aanleiding van een tip van C. Ludwig, en kwam tot een verrassende conclusie: die koningin lijkt geen Camponotus, maar een Anoplolepis, een ander geslacht van formicinen, en is vrijwel identiek aan die van A. custodiens. Smith had die laatste in hetzelfde werk en met materiaal van dezelfde plek beschreven, dus het meest waarschijnlijk is dat de exemplaren door elkaar zijn geraakt. Als dat wordt bevestigd, zou de naam vestitus strikt genomen bij die andere mier horen, en zou onze Camponotus een nieuwe naam nodig hebben.

Maar het voorstel is alleen op de website van Taylor gepubliceerd, niet in een wetenschappelijk tijdschrift, en de vervangende naam die hij voorstelde, is ook niet afgehandeld. Daarom beschouwt AntCat, de referentiecatalogus van de mieren van de wereld, Camponotus vestitus nog steeds als geldig, en zo noemen wij haar ook. Mocht ze ooit van naam veranderen, dan blijft de mier dezelfde.

Niet één, maar vele

De naam is nog het minste, vergeleken met wat erachter schuilgaat. Naast de typische vorm zijn er acht ondersoorten beschreven, bijna allemaal op basis van exemplaren uit Angola, Congo, West-Afrika of de Kaap, en niemand heeft de groep met moderne methoden gereviseerd. Taylor onderscheidt, na al het museummateriaal te hebben samengebracht, minstens vier typen:

  • een rode, matte vorm, uit zuidelijk Afrika, Namibië, West-Afrika en Oeganda;
  • donkere vormen, met een roodbruine tot zwarte kop, vooral uit Angola;
  • bombycinus, die waarschijnlijk niet verwant is aan de andere;
  • en een vorm uit de droge savannes van de Sahel, die hij duidelijk verschillend vindt.

Volgens hem zou de kleur van de kop de sleutel kunnen zijn om ze te scheiden. Een echt geval laat zien hoe moeilijk dat is: werksters uit Gambia kregen twee verschillende namen voordat ze, na vergelijking met museumexemplaren, aan de ondersoort intuens werden toegewezen. Voor wie haar kweekt, is het gevolg praktisch: onder de naam C. vestitus worden kolonies verkocht die kunnen verschillen in kleur, grootte en karakter, en daarom spreken de productbeschrijvingen van winkels elkaar zo vaak tegen. Als we het in deze verzorgingsgids over onze eigen kolonies hebben, zeggen we dat erbij.

Afrikaanse nicht van twee Iberische mieren

Myrmosericus is niet alleen Afrikaans. De typesoort, C. rufoglaucus, werd uit India beschreven, en het ondergeslacht reikt tot Mauritius, de Canarische Eilanden en Zuid-Europa. Op het Iberisch Schiereiland leven twee soorten: de grote Camponotus cruentatus, met een rode gasterbasis, en Camponotus micans, «die fonkelt», met een gaster met banden van zilveren of gouden haartjes. Als je ze kent, zie je meteen de familiegelijkenis: dezelfde matte cuticula, de lange poten en die fluwelen gaster die met het licht verandert. C. vestitus is hun nicht van de Afrikaanse savannes.

Van de fynbos van de Kaap tot de Sahel

Weinig Afrikaanse Camponotus-soorten beslaan zo'n groot gebied. Materiaal dat als C. vestitus is gedetermineerd, is verzameld van het uiterste zuiden van het continent, in de Kaapregio, tot de droge savannes van de Sahel, in Soedan, Mali en Senegal, via onder meer Namibië, Botswana, Zimbabwe, Mozambique, Tanzania, Angola, Congo, Oeganda, Nigeria, Ghana en Ivoorkust. In GBIF, de grote wereldwijde biodiversiteitsdatabank, staan zo'n 600 waarnemingen, de meeste uit zuidelijk Afrika, al komt dat deels doordat daar veel meer is bemonsterd en gefotografeerd.

Verrassend is de verscheidenheid aan landschappen. Museumetiketten plaatsen haar in de fynbos en het renosterveld, de mediterrane struiklanden van de Kaap; in de halfwoestijn van de Karoo; in vochtige berggraslanden; in de bushveld, open bossen en miombo; in acaciastruweel en in de savannes van West-Afrika. Ze is zelfs gefotografeerd in tuinen en op de muren van huizen. En ze heeft een record: in het Brandbergmassief, de hoogste berg van Namibië, werden werksters gevangen op 2.470 m hoogte, in de bergpas onder de top.

Een mier die in zulke verschillende klimaten kan leven, is bijna per definitie aanpassingsvermogend, en dat is een van de redenen waarom ze zo makkelijk te kweken is.

Nesten met een krater in het zand

C. vestitus nestelt in de grond, vaak in zanderige bodems. De entomoloog George Arnold, die begin twintigste eeuw de mieren van zuidelijk Afrika bestudeerde, beschreef dat bij de vorm pectitus de nestingang omringd is door een ronde, hoge krater met een scherpe rand, zo kenmerkend dat hij die als onderscheidend voor deze mier beschouwde (Arnold, 1924). In de savannes van Gambia zijn nesten beschreven in de vorm van een torentje, met steile zandkraters tot zo'n 2,5 cm.

Het is niet haar enige manier van nestelen. Er zijn nesten onder rotsen vastgesteld, grote ondergrondse nesten met één ronde ingang, ondiepe nesten in open bos en, in de Okavangodelta, een kolonie onder een omgevallen boomstam. Ze graaft in zachte grond en benut elke beschutte holte. Thuis vertaalt zich dat in een mier die zich aan bijna elk formicarium aanpast, zolang er ruime kamers zijn en een zone met wat vocht.

Een gouden jas in de volle zon

Een van de weinige veldstudies die aandacht aan haar besteedden, werd gedaan in de kustsavannes van Ghana. Daar stelde Ofei (1978) vast dat C. vestitus nestelde in bijna kale grond zonder schaduw: in het droge seizoen lagen alle nesten die hij vond in de volle zon, terwijl de algemeenste Camponotus van die savannes, C. acvapimensis, de schaduw van struiken verkoos. Een paar centimeter onder de grond kan de bodem van een open savanne in het warme seizoen boven 30 °C komen, terwijl het oppervlak 's middags gloeiend heet is.

Waar dient die gouden jas dan voor? Niemand heeft dat bij Camponotus onderzocht. Bij een andere woestijnmier, de zilverkleurige Cataglyphis bombycina uit de Sahara, is aangetoond dat haar zilveren haren het zonlicht weerkaatsen en helpen warmte af te voeren, waardoor ze een paar graden koeler blijft (Shi et al., 2015; Willot et al., 2016). Het is verleidelijk te denken dat het gouden fluweel van een mier die in de volle zon nestelt een vergelijkbare functie heeft, maar voorlopig is dat alleen een hypothese. Wat wel vaststaat, is de les voor de kweek: ze gedijt bij warmte, een warm plekje waar de kolonie het broed naartoe kan brengen en een droog, geventileerd foerageergebied (zie «Aanbevolen parameters»).

Onopvallend op de savanne, razendsnel in het formicarium

In die savannes van Ghana was C. vestitus geen dominante soort: ze foerageerde met weinig werksters, was niet agressief en concurreerde noch om ruimte noch om voedsel met haar buurvrouw C. acvapimensis (Ofei, 1978). Het is een mier die geen ruzie zoekt. Museumetiketten en foto's van natuurliefhebbers tonen haar vooral overdag, foeragerend halverwege de ochtend of lopend door tuinen en over muren, al beschrijven sommige winkels haar kolonies als actiever in de avondschemering.

En de snelheid, haar opvallendste eigenschap in gevangenschap? We hebben geen enkele gepubliceerde waarneming gevonden over hoe snel C. vestitus in het veld is. Die is er wel voor de typesoort van haar ondergeslacht, C. rufoglaucus: begin twintigste eeuw noteerde de natuuronderzoeker Joseph Bequaert in Congo dat haar werksters «heel snel rennen» (Wheeler, 1922). Wat we je wel kunnen vertellen, is onze ervaring: de werksters van onze kolonies zijn buitengewoon snel. Ze schakelen in een oogwenk over van lopen naar rennen, reageren zodra het foerageergebied wordt geopend en bewegen zich bij voer of verstoring meer als een Formica dan als de zware, bedaarde Camponotus-soorten die veel mensen voor ogen hebben. Andere winkels beschrijven rustigere vormen van C. vestitus; met zo'n variabel complex verbaast ons dat niet (zie «Niet één, maar vele»).

Aaseter, jager… en paddenhapje

Ze combineert suikers en dierlijk eiwit, en over haar dieet in het wild is weinig bekend, maar er zijn merkwaardige details. In de Caprivistrook, in Namibië, trok een val met een dode miljoenpoot als aas tegelijk 2 majors en 13 minors aan: aas versmaadt ze niet. En haar verwant C. cinctellus, uit hetzelfde ondergeslacht, is gezien terwijl ze bladluizen op jonge sinaasappelbomen verzorgde om hun honingdauw te verzamelen, de suikerhoudende vloeistof die ze uitscheiden (Wheeler, 1922), en is ook gemeld op vruchten en bloemen met nectar.

Ze heeft ook zelf eters, en een historisch gegeven zegt genoeg. Tijdens de grote expeditie van het American Museum of Natural History naar Congo, begin twintigste eeuw, kwamen alle exemplaren van C. vestitus die werden verzameld uit de maag van padden (Wheeler, 1922). Op die expeditie waren de padden, zonder het te weten, mierenverzamelaars.

Zuur in de krop en een bacterie vanbinnen

Twee eigenschappen van haar hele groep verdienen een opmerking. Formicinen hebben geen angel: ze verdedigen zich met mierenzuur, dat ze uitstoten via de acidopore, een kleine opening in de punt van de gaster. En ze slikken het bovendien in: tijdens het poetsen nemen ze met de mond een paar druppels van hun eigen gif op om de krop zeer zuur te houden, de «sociale maag» waarin ze het voedsel bewaren dat ze verdelen, en zo filteren ze de microben die met het voedsel binnenkomen (Tragust et al., 2020). In hun cellen dragen alle onderzochte Camponotus-soorten bovendien een bacterie, Blochmannia, die via de eieren van de koningin op haar dochters overgaat en essentiële aminozuren voor ze aanmaakt (Feldhaar et al., 2007). Geen van beide studies is met C. vestitus gedaan, en de bacterie vervangt de insecten niet: de larven hebben die nodig om te groeien (zie «Voeding»).

Grootte en morfologie

Het is een middelgrote, slanke Camponotus met lange poten, met werksters in verschillende maten, van minors tot majors, en zonder angel. De klassieke beschrijving van de typische vorm is die van Arnold (1924), en onze kolonies hebben enkele eigen nuances:

  • Kleur bij de typische vorm. Kop, borststuk, poten, antennen en kaken baksteenrood, van geelachtig tot donker. De gaster is donkerbruin, maar nauwelijks zichtbaar: hij wordt bedekt door een bleke, grijsachtig gouden pubescentie.
  • Een gekamde gaster. Die pubescentie ligt niet allemaal in dezelfde richting. Op elke helft van de gaster zijn de haartjes anders gekamd, en het resultaat zijn volgens Arnold zes lengtebanden die licht en donker afwisselen. Omdat het goud door de haren komt en niet door de cuticula, verandert het sterk met het licht: van bleek goud naar brons of bijna zwart, afhankelijk van de hoek.
  • Donkere vormen. Bij pectitus, intuens en verwanten varieert de kop van donker roodbruin tot zwart en is het lichaam zwartachtig.
  • Onze kolonies. Roodachtige kop, van dakpanrood tot donker kastanjebruin, met goed zichtbare zwarte ogen; borststuk van roodbruin tot bijna zwart, vaak met roodachtige zones op het pronotum; lange, donkere poten, en een gaster bedekt met zeer dichte gouden pubescentie, met donkere banden langs de rand van de segmenten. De koningin, met een brede, volumineuze gaster, laat dat contrast tussen de rode kop en het gouden achterlijf nog beter zien.
  • Kop. Bij de minors ovaal en flink langer dan breed; bij de majors bijna vierkant en veel robuuster (Arnold, 1924).
  • Beharing. Weinig en korte rechtopstaande haren, op een dichte pubescentie die haar een fluweelachtig, mat uiterlijk geeft.
  • Gaster. Eindigt in de acidopore, waarmee ze mierenzuur uitstoot. Ze heeft geen angel.

vestitus, cinctellus of rufoglaucus?

In de hobby circuleren verschillende gouden Afrikaanse Camponotus-soorten uit hetzelfde ondergeslacht, en het is niet altijd makkelijk te zien welke welke is. De klassieke determinatiesleutels letten op details die je met een goede loep kunt zien:

  • C. vestitus: slank lichaam; de pubescentie van het tweede en derde gastersegment waaiert vanaf een zijlijn naar opzij uit; het propodeum, het achterste deel van het borststuk, is aan de basis iets hol, en er zijn weinig rechtopstaande haren. De kop van de majors is bijna vierkant.
  • C. cinctellus: bijna zwart, met het voorste deel van de kop en de aanhangsels donkerrood; het propodeum vormt een stompe hoek, er zijn meer en langere rechtopstaande haren, en de kop van de majors is driehoekiger (Arnold, 1924).
  • C. rufoglaucus en C. flavomarginatus: alle pubescentie van die segmenten loopt naar het midden van de gaster toe. C. rufoglaucus heeft bovendien sterk samengedrukte tibiae, en C. flavomarginatus is bijna helemaal zwart.

In een zo slecht gereviseerde groep is geen enkel kenmerk onfeilbaar, maar de richting van de haren op de gaster is het beste vertrekpunt.

Afmetingen bij benadering

  • Minors: zo'n 7 mm bij de typische vorm en 6,5 mm bij de vorm pectitus (Arnold, 1924); 4,3-6 mm bij de vorm intuens (Forel, 1909)
  • Majors: 7,7-10 mm bij de typische vorm en 8,5-9,5 mm bij pectitus (Arnold, 1924)
  • Koningin: 12 mm bij de typische vorm en 10-11 mm bij pectitus (Arnold, 1924); zo'n 11-12 mm in onze kolonies
  • Mannetje: geen gepubliceerde maten

Dit zijn totale lengtes uit de klassieke beschrijvingen, gemeten met de methoden van die tijd, en ze verschillen flink van vorm tot vorm: er is geen enkele moderne meting van de soort. Die van de koningin van onze kolonies is van ons. Zoals bij alle Camponotus-soorten zijn de eerste werksters van een jonge kolonie de kleinste, en de gemiddelde grootte neemt met elke generatie toe.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Bij Antomas beschouwen we haar als een zeer dankbare Afrikaanse Camponotus om mee te beginnen. Ze eet alles, accepteert verschillende formicaria goed, heeft geen diapauze nodig en groeit met warmte en eiwitten in een goed tempo. Ze is robuust en vergeeft de kleine fouten van een beginner.

Waarom dan een 2 en geen 1? Om één enkele reden, en die kun je vanaf de eerste dag maar beter helder hebben: haar snelheid. De werksters van C. vestitus schakelen in een seconde over van lopen naar rennen, klimmen tegen bijna elk oppervlak op en reageren meteen als het foerageergebied wordt geopend. Het is geen moeilijke mier, maar je moet de barrière, het voer en het gereedschap wel klaar hebben voordat je de opstelling opent (zie «Ontsnappingen en barrières»).

Sommige winkels delen haar in als gemiddeld moeilijk, en dat is te begrijpen: wie niet gewaarschuwd is, kan schrikken de eerste keer dat hij het formicarium opent. Zoek je een nog rustigere Afrikaanse Camponotus om mee te beginnen, dan is Camponotus maculatus onze 1/5.

En ze is het meer dan waard: een gaster van goudfluweel, een roodachtige kop, steeds robuustere majors en levendig, snel foerageergedrag. Weinig mieren staan zo mooi in een showformicarium.

Aanbevolen parameters

  • Nesttemperatuur: 24-28 °C het hele jaar door. Dat past bij het jaargemiddelde van de tropische savannes waar ze leeft en bij wat andere kwekers aanraden, die het over 21-28 °C hebben.
  • Warm plekje: 28-30 °C aan één uiteinde van het nest of het foerageergebied, zodat de kolonie kiest waar ze het broed legt. In onze ervaring groeit ze bijzonder snel als ze 27-29 °C ter beschikking heeft.
  • Vochtigheid: matig, rond 50-70%, en met gradiënt: nooit het hele nest nat (zie «Vochtigheid: één vochtige zone en de rest droog»).
  • Foerageergebied: droog of nauwelijks vochtig, en goed geventileerd.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: een donkere zone in het nest en het foerageergebied in het licht, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: niet nodig (zie «Diapauze: niet nodig»).

Voor warmte kun je beter een verwarmingskabel of -mat aan één zijkant gebruiken, met thermostaat, dan een bron die het hele formicarium gelijkmatig verwarmt. Vermijd direct zonlicht, radiatoren en koude tocht.

Vochtigheid: één vochtige zone en de rest droog

C. vestitus heeft geen tropische vochtigheid nodig: bedenk dat ze in zanderige, zonnige bodems nestelt. Het best werkt een gradiënt: bevochtig slechts een deel van het nest en laat de rest droog. Zo verdeelt de kolonie het broed naar eigen inzicht: eieren en larven in de vochtigste zone, poppen in de droogste. In het begin, zolang de kolonie klein is, komt het vocht vooral uit de reageerbuizen: die van de stichtingsfase en, als ze naar het formicarium gaan, een aangesloten waterbuis of het vochtsysteem van de module, goed gevuld. De winkels die haar verkopen, zijn het eens: één vochtige zone en een droger foerageergebied.

  • In de Qbik Wild, van gips, dat vocht vasthoudt, voeg je met mate water toe en alleen aan één kant.
  • In de Qbik Alpha, die vrij droog zijn, komt het vocht uit de buizen en de reservoirs van de modules.
  • Te veel vocht: condens op de wanden, schimmel of mijten. Met de hoge warmte die deze soort graag heeft, bederft een doorweekt nest snel.
  • Te weinig: het broed ligt opgehoopt bij het water.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas raden we de formicaria van Anthouse aan, en bij deze soort werken zowel die uit de Qbik Wild-lijn als die uit de Qbik Alpha-lijn goed. Voor een beginnende kolonie is een QBIK ONE met grote gangen het handigst: hij biedt plaats aan de koningin en de eerste majors zonder ze een te groot volume te geven, en je kunt het broed en het vocht in één oogopslag controleren:

Heb je liever een natuurlijk ogende opstelling, dan passen de Qbik Wild, van gips, haar heel goed: ze houden vocht vast en bootsen een holte tussen aarde en hout na, zoals ze die in de natuur kiest. Bijvoorbeeld een Qbik Wild One P 1C:

Als de kolonie groeit, breid je uit met een QBIK DUO met grote gangen en later met Alpha-modules met grote gangen of grotere Wild-modules:

Het handigst is geleidelijk uitbreiden, als het broed al alle kamers vult: een enorm formicarium laat een jonge kolonie niet sneller groeien, het laat alleen lege kamers achter die een vuilnisbelt worden. Maak de opstelling zo compleet:

  • Ontsnappingsbarrière en deksel vanaf de eerste dag (zie «Ontsnappingen en barrières»).
  • Een ruim foerageergebied, droog en geventileerd, met wat zand, platte stenen en een stuk schors, ver van de randen zodat niets als brug dient.
  • Een waterbuis met watten, altijd vol.
  • Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit watten (zie «Voeding»).
  • Warmte aan de zijkant met thermostaat, als het bij jou thuis geen 24 °C wordt.

Kolonie­stichting: van alleen de koningin tot de eerste werksters

Bij Antomas verkopen we C. vestitus in twee versies: koningin met broed, dat wil zeggen een stichtende koningin die haar kolonie al in een reageerbuis is begonnen, met eieren, larven of poppen, en koningin met 5-10 werksters en broed, een kolonie die al op gang is. De kolonie­stichting van de soort is claustraal: de koningin brengt haar eerste werksters opgesloten groot, zonder naar buiten te gaan om te eten, dankzij de reserves van haar lichaam.

  • Donker en rust. Kom niet aan de reageerbuis: zet hem op een donkere plek zonder trillingen, op een stabiele 25-28 °C, afgedekt met een doek of een stuk karton. Het water achterin, achter de watten, is haar reserve.
  • Water. Dat is het enige wat de koningin in deze fase echt nodig heeft: controleer af en toe of de watten nog vochtig zijn en of er nog water achter zit. Raakt het water op of is het erg vuil, zet haar dan over naar een andere buis, ook door overkieperen.
  • Eén keer per week kijken. Meer is niet nodig. De buis vaak openen en verplaatsen stresst de koningin, en een gestreste koningin kan haar eieren opeten.
  • Voer. Ze hoeft niet te eten voordat haar eerste werksters er zijn, maar bij Antomas raden we aan haar af en toe een klein hapje te geven, vooral na de reis: een druppeltje suikerhoudende vloeistof op een stukje aluminiumfolie, nooit op de watten, die gaan schimmelen. Haal het de volgende dag weg als er wat over is. Zodra er werksters zijn, voeg je een of twee keer per week een stukje insect toe.
  • Geduld. Volgens andere kwekers duurt het van ei tot eerste werkster zo'n 5-7 weken, afhankelijk van de temperatuur. De eerste werksters, de zogeheten nanitics, zijn klein.

Wanneer verhuis je haar naar het formicarium? Bij Antomas doen we dat wanneer de kolonie 5-10 werksters heeft, of eerder als de buis te krap wordt of begint uit te drogen. Heb je de versie met werksters gekozen, dan kun je haar verhuizen zodra ze van de reis is hersteld, altijd naar een nest dat bij haar grootte past.

Aankomst en verhuizen

Laat je kolonie na ontvangst een paar dagen tot rust komen op een donkere, gematigde plek, zonder de buis te openen. Om haar naar het formicarium over te zetten, verhuizen we haar bij Antomas door overkieperen: met de buis open in het foerageergebied en de opening naar de nestingang gericht, laat je de hele inhoud voorzichtig naar buiten glijden, en achterblijvers duw je met een penseel verder. Met zo'n snelle soort maken deze details het verschil:

  • Alles klaar voordat je opent: het formicarium ingericht, de barrière aangebracht en gecontroleerd, de waterbuis aangesloten en het deksel bij de hand.
  • Boven een ruime bak met hoge randen, voor het geval een werkster via de buis of het penseel wegschiet.
  • Het nest donker en het foerageergebied in het licht: binnen een paar minuten hebben de werksters het broed naar binnen gebracht.
  • Stribbelen ze tegen, kiep ze dan opnieuw: bij Antomas verhuizen we ze zo nodig met enige dwang.

Elke latere verhuizing, naar een groter of ander formicarium, gaat op dezelfde manier.

Voeding

Suiker voor de werksters, eiwit voor de larven. De volwassen mieren leven vooral van suikerhoudende vloeistoffen, en een zo actieve kolonie verbruikt veel: laat ze nooit opraken. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we Blue Sugar-nectar van Anthouse aan, 4-5 keer per week, en 1-2 keer per week een andere suikerhoudende vloeistof, zoals honing- of suikerwater, of een stukje rijp fruit. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze aan in een drinkbakje, nooit op watten: watten gaan schimmelen en bederven de vloeistof in korte tijd. Elk drinkbakje werkt, traditioneel of zelfgemaakt, zolang de druppel «uitgespreid» ligt en binnen bereik van de werksters.

Eiwitten: hoe meer, hoe beter. Dat maakt van een kleine kolonie een grote, en bij Antomas zijn we daar duidelijk over: met dagelijks onderhoud en het weghalen van resten geef je ze beter meer dan ze opeten, want een kolonie die overvloed merkt, brengt meer en sneller broed groot. Kun je niet vaak schoonmaken, pas dan de hoeveelheid aan, want resten rotten en trekken schimmel en mijten aan. De larven bepalen de maat: met veel broed meerdere keren per week insecten. En wissel elke week van insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:

  • Voor kolonies in de stichtingsfase en kleine kolonies Thermobia domestica, een kleine, zachte prooi, en Drosophila.
  • Voor middelgrote en grote kolonies krekels, dubia-kakkerlakken, runner-kakkerlakken, meelwormen in stukjes, vliegen of motten.
  • Jonge kolonies krijgen insecten in stukjes of pas gedood. Grote kolonies ook kleine levende prooien: ze reageren meteen op beweging en jagen ze na met een efficiëntie waar je van geniet.

Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die in contact zijn geweest met insecticiden, kunnen de kolonie uitroeien.

Diapauze: niet nodig

In het grootste deel van haar gebied is er geen winter zoals wij die kennen. In de tropische savannes heeft de koelste maand gemiddelden van 20-26 °C en vriest het nooit; wat het jaar bepaalt, is het droge seizoen, vijf tot acht maanden vrijwel zonder regen, met minder voedsel en iets koelere nachten. Alleen in het zuiden van het continent is er een korte winter, van juni tot augustus, met gemiddelden van 14-16 °C en zachte dagen, en daar concentreren de waarnemingen van de soort zich tussen september en mei. Bovendien komt de kou op tien of twintig centimeter onder de grond, waar het nest ligt, sterk gedempt aan.

De lijn van C. vestitus die we bij Antomas kweken, heeft geen diapauze en geen kou nodig. Ze blijft het hele jaar actief bij 23-28 °C, met een warm plekje in de periodes van sterkste groei. In de winter mag je de kamer wat laten afkoelen, naar 21-24 °C: de kolonie remt haar activiteit en groei wat af, maar een volledige stop is niet nodig, en zodra de warmte terugkomt, pakt ze het ritme weer op.

  • Laat je de temperatuur dalen, doe dat dan geleidelijk, nooit abrupt.
  • Geef altijd water en suiker; eiwit afhankelijk van het broed dat je ziet.
  • Laat haar niet onder zo'n 20 °C komen: dat heeft ze niet nodig, en in een onverwarmd huis, bij 15-18 °C, zou ze het kouder hebben dan in welke tropische savanne in haar gebied ook.
  • Geef haar geen koude diapauze zoals bij Europese mieren: ze heeft die niet nodig en ze heeft er niets aan.

Het kan zijn dat de kolonie, ook met warmte, op een bepaald moment van het jaar een paar weken minder legt. Dat is normaal: veel Camponotus-soorten hebben hun eigen interne ritme. Blijf gewoon voer aanbieden en wacht af.

Groei: van reageerbuis tot showkolonie

Zoals bij alle Camponotus-soorten is de start het traagst: de koningin brengt in haar eentje een eerste lichting kleine werksters groot, en de eerste maanden verandert de kolonie nauwelijks. Sommige winkels spreken van een bescheiden eerste jaar, met een paar tientallen werksters. In onze ervaring verandert het tempo zodra de kolonie genoeg werksters heeft om voer binnen te halen: bij 27-29 °C en regelmatig eiwit houdt ze meerdere lichtingen broed tegelijk aan, elke generatie brengt iets grotere werksters en de eerste majors met een robuuste kop verschijnen. Vanaf dan groeit ze flink sneller dan de meeste Europese Camponotus-soorten, en het foerageergebied loopt in korte tijd vol werksters.

De sleutels: stabiele warmte, veel eiwit met dagelijkse schoonmaak, altijd suiker beschikbaar en niet aankomen wat werkt. Wat een jonge kolonie het meest afremt, zijn onnodige verhuizingen, abrupte temperatuurwisselingen en te grote nesten.

Gedrag in gevangenschap

Een Camponotus met haast. Kleine kolonies zijn rustig, maar zodra ze de eerste generaties voorbij zijn, loopt het foerageergebied vol werksters die onophoudelijk patrouilleren en meteen reageren op voer, trillingen en elke opening.

Teamwerk. Als een verkenster een prooi of een druppel nectar vindt, komen er snel meer. De minors doen bijna al het foerageerwerk; de majors laten zich vooral zien als er een grote prooi in stukken moet of er iets te verdedigen valt.

Zonder angst observeren. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, naar te kijken en van te leren, niet om ze verstopt te houden. Met een donkere zone in het nest en het foerageergebied in het licht went de kolonie aan je aanwezigheid; observeer haar voorzichtig en grijp zo weinig mogelijk in. Haar snelheid, het kleurcontrast en de steeds grotere majors maken haar tot een prachtige showkolonie.

Alarmsignalen:

  • Larven die niet groeien of verdwijnen: bijna altijd een eiwittekort.
  • Condens, schimmel of mijten: te veel vocht of vergeten resten.
  • Broed opgehoopt bij het water: het nest droogt uit.
  • Veel werksters die stil in het foerageergebied staan: het nest is te klein geworden.

Ontsnappingen en barrières

Dit is het enige gevoelige punt van de soort. In onze ervaring klimmen de werksters tegen plastic, glas, hout en siliconen op, en door hun snelheid kan een werkster die de rand van de opstelling bereikt al buiten zijn voordat je kunt reageren. Met een goede barrière en een voorbereide routine geven ze geen enkel probleem:

  • Ontsnappingsbarrière altijd in goede staat: bij Antomas gebruiken we een dunne, ononderbroken strook minerale olie boven aan de wanden van het foerageergebied. Vernieuw haar zodra er stof of vuil op komt.
  • Een goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
  • Bereid alles voor voordat je opent: voer, pincet en penseel bij de hand. Open zo weinig mogelijk en sluit zodra je klaar bent.
  • Niets dat als brug dient: geen schors of stenen die vlak bij de barrière tegen de wand leunen.
  • Geen kieren: controleer aansluitingen, stoppen en buizen, vooral als de kolonie groeit.

Hantering en veiligheid

Ze hebben geen angel, dus ze steken niet. Als ze klem komen te zitten of zich aangevallen voelen, kunnen de majors bijten en kunnen de werksters mierenzuur spuiten, dat een beetje prikt op gevoelige huid. Bijzondere maatregelen zijn niet nodig, maar hanteer ze niet met je handen: gebruik een zacht penseel of een zacht pincet, werk langzaam en let erop geen werkster te beschadigen, en al helemaal niet de koningin. We raden één koningin per kolonie aan: voeg geen koninginnen uit verschillende stichtingen of verschillende kolonies samen, en houd ze niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: laat haar in geen geval vrij.

Wat je niet moet doen

  • Het foerageergebied openen zonder voer, pincet en deksel klaar te hebben.
  • De ontsnappingsbarrière verwaarlozen of het deksel weglaten.
  • Het hele nest nat maken: vocht alleen in één zone.
  • Een jonge kolonie naar een te groot formicarium verhuizen.
  • Haar een koude diapauze geven: die heeft ze niet nodig.
  • Suiker of water laten opraken, of suikerhoudende vloeistoffen op watten geven.
  • Altijd hetzelfde insect geven of resten niet opruimen.
  • Koninginnen uit verschillende stichtingen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • De werksters met de handen hanteren.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de klassieke beschrijvingen van de soort, op museum- en verspreidingsgegevens, op klimaatgegevens uit haar gebied, op de literatuur over haar geslacht en op de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Smith, F. (1858). Catalogue of hymenopterous insects in the collection of the British Museum. Part VI. Formicidae. Londen: British Museum. Oorspronkelijke beschrijving van Formica vestita, p. 32. Volledige tekst
  2. Arnold, G. (1924). A monograph of the Formicidae of South Africa. Part VI. Camponotinae. Annals of the South African Museum 14: 675–766. Volledige tekst
  3. Wheeler, W. M. (1922). Ants of the American Museum Congo Expedition. A contribution to the myrmecology of Africa. Bulletin of the American Museum of Natural History 45: 1–1139. Volledige tekst
  4. Ofei, K. O. (1978). The distribution, nesting habits and activity pattern of Camponotus acvapimensis Mayr (Hymenoptera: Formicidae) in savanna areas of southern Ghana. Masterscriptie, University of Ghana. Volledige tekst
  5. Taylor, B. (2007–2018). Camponotus (Myrmosericus) vestitus (Smith) en Anoplolepis vestita (Smith). The Ants of (Sub-Saharan) Africa. antsofafrica.org
  6. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  7. Jimoh, B. et al. (2024). A checklist of Nigerian ants (Hymenoptera, Formicidae): a review, new records and exotic species. Biodiversity Data Journal 12: e99555. doi:10.3897/BDJ.12.e99555
  8. Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
  9. Feldhaar, H. et al. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
  10. Shi, N. N., Tsai, C.-C., Camino, F., Bernard, G. D., Yu, N. & Wehner, R. (2015). Keeping cool: Enhanced optical reflection and radiative heat dissipation in Saharan silver ants. Science 349: 298–301. doi:10.1126/science.aab3564
  11. Willot, Q., Simonis, P., Vigneron, J.-P. & Aron, S. (2016). Total internal reflection accounts for the bright color of the Saharan silver ant. PLoS ONE 11: e0152325. doi:10.1371/journal.pone.0152325
Moeilijkheidsgraad
Gevorderde beginner
1 Beoordelingen

Good
Very interesting and aggressive campo, arrived fast and without problems
Door Zen op 06-10-2026
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

13 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...