Camponotus fragilis: reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus fragilis: reina y obreras – foto real de Antomas

Camponotus fragilis

Laatste items in voorraad
€ 55,99
Inclusief belasting

Een kind van de woestijnnacht. Camponotus fragilis brengt de dag door onder de stenen van de woestijnen in het zuidwesten van Noord-Amerika en komt tevoorschijn als de hitte afneemt, snel en wendbaar, in tinten van honing en oranje. Decennialang werd ze verward met haar tweelingzus C. festinatus, tot de wetenschap haar in 2006 haar naam teruggaf. Haar koninginnen stichten alleen en leven van een eiwitvoorraad die ze in zich dragen, en haar kolonies brengen al in het eerste jaar majors met een enorme kop voort. Met warmte, een droog nest en veel eiwit is ze een van de snelst groeiende Camponotus en een juweel om mee te beginnen. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Een Camponotus uit de woestijnen van het zuidwesten van Noord-Amerika: licht van kleur, snel, polymorf en in de natuur nachtactief. Een van de snelst groeiende Camponotus-soorten als ze warmte krijgt. Kolonies: koningin met werksters en broed, claustrale koloniestichting. Droog nest (QBIK ONE of DUO), 25-30 °C in het nest en een iets warmere plek in het foerageergebied, water altijd in een reageerbuis, suiker in een drinkbakje en veel gevarieerd eiwit. Korte, milde diapauze: 2-3 maanden bij 12-16 °C. Ze klimmen en zijn snel: ontsnappingsbarrière en deksel vanaf de eerste dag.

Camponotus fragilis Pergande, 1893 is een woestijnmier uit het geslacht van de reuzenmieren: een Camponotus in gele en oranje tinten, met een iets donkerdere kop en gaster, die leeft op de droge, zanderige bodems van het zuidwesten van de Verenigde Staten en het noordwesten van Mexico. Overdag verstopt ze zich onder stenen; als de hitte afneemt, gaat ze de woestijn in. Ze hoort bij het soortencomplex van C. festinatus, een groep verwanten die zo op elkaar lijken dat ze tot 2006 vrijwel allemaal als één soort werden beschouwd.

In de Noord-Amerikaanse hobby is het een van de favoriete Camponotus-soorten van kwekers in Californië en Arizona: schoon, nieuwsgierig, polymorf en vooral snel groeiend voor een Camponotus, mits ze warmte krijgt. In Europa zie je haar weinig. In deze verzorgingsgids scheiden we wat er over C. fragilis en haar complex is gedocumenteerd, wat kwekers vertellen en wat wij bij Antomas aanraden. De praktische conclusie: met een droog nest, stabiele warmte en ruim voer is het een van de beste Camponotus-soorten om mee te beginnen.

Biologie

Een soort die tientallen jaren «verdwenen» was

Ze werd in 1893 beschreven door Theodore Pergande, entomoloog van het Amerikaanse ministerie van Landbouw, op basis van exemplaren die op het schiereiland Baja California in Mexico waren verzameld. Maar haar naam had weinig geluk: een groot deel van de 20e eeuw gold hij als een gewoon synoniem van Camponotus festinatus (Buckley, 1866), de woestijnsoort die de natuuronderzoeker Samuel B. Buckley had beschreven. Voor de meeste handboeken bestond C. fragilis eenvoudigweg niet.

Dat veranderde in 2006, toen de myrmecoloog Roy R. Snelling van het Natuurhistorisch Museum van Los Angeles het zogeheten C. festinatus-complex in de Verenigde Staten grondig herzag. Snelling legde uit dat de groep over haar hele verspreidingsgebied een «verwarrende verscheidenheid aan vormen» vertoonde, en deelde haar in zes soorten in: C. festinatus, C. vafer, twee oude namen die hij uit de vergetelheid haalde (C. fragilis en C. pudorosus) en twee nieuwe soorten (C. absquatulator, uit Californië, Nevada en Baja California, en C. microps, uit het Chiricahuagebergte in Arizona). Om de naam C. fragilis vast te leggen, wees hij een lectotype aan, een major-werkster uit de oorspronkelijke serie van Pergande die nu als referentie voor de soort dient.

Daarom kunnen studies van vóór 2006 over «C. festinatus» in het zuidwesten van de Verenigde Staten op elk van de soorten van het complex slaan; als een gegeven van het complex komt en niet specifiek van C. fragilis, zeggen we dat erbij. Ze wordt in het ondergeslacht Tanaemyrmex geplaatst, al moeten de ondergeslachten van Camponotus nog worden herzien, zoals de herindeling van de Formicinae van 2016 erkende.

Hoe onderscheid je haar van haar «tweelingzussen»?

De soorten van het festinatus-complex uit elkaar houden lukt niet met een foto van je telefoon: ze lijken sterk op elkaar in grootte, vorm en kleur. In Californië deelt C. fragilis het terrein met C. absquatulator: ze leeft in de middelhoge zones aan de randen van de lage woestijn, en in de lage woestijn van de county's Imperial en Riverside wordt ze vervangen door haar verwant.

Een van de kenmerken in de determinatiesleutel zit bij de koningin: die van C. fragilis heeft opstaande haren langs de hele rand van de kop, die van C. absquatulator niet. Bij de werksters moet je meerdere kasten van dezelfde kolonie vergelijken en letten op de beharing en de verhoudingen van kop en ogen. Op Noord-Amerikaanse fora wordt volop gediscussieerd over fragilis, absquatulator en festinatus. De praktische les: aan de kleur alleen kun je haar niet herkennen.

Van de Sonorawoestijn tot de Mojave

C. fragilis is een mier van het zuidwesten van Noord-Amerika. Haar natuurlijke verspreiding omvat het zuiden van Californië, Arizona en New Mexico (sommige bronnen noemen haar ook in Texas) en het noordwesten van Mexico, inclusief het schiereiland Baja California, waar het oorspronkelijke materiaal vandaan komt, en verschillende eilanden in de Golf van Californië. In Californië komt ze noordwaarts tot in de Mojavewoestijn en ook in de chaparral van San Diego County; in Arizona zijn er museumexemplaren uit de woestijnen in het midden en zuiden van de staat en uit de overgangszones naar de Chihuahuawoestijn.

Het is een mier van woestijn- en halfwoestijnstruweel, van droge, zanderige of stenige bodems, en niet van de laagste en meest extreme woestijnen, maar van de randen daarvan, op middelhoge hoogte.

Waar nestelt ze? In de bodem, bijna altijd onder een steen of een ander voorwerp dat haar afdekt, en ook onder dood hout. De steen werkt als dak, geeft schaduw en houdt wat vocht vast, en de kolonie gaat via haar gangen omhoog of omlaag op zoek naar precies de juiste temperatuur. Een droog nest met ruime kamers en het water apart lijkt sterk op wat ze in de natuur kiest.

Een klimaat van uitersten: 40 °C overdag, moesson in de zomer

Het klimaat in haar gebied is heet woestijnklimaat, met grote contrasten. Ter indicatie, in de lage en middelhoge zones van de Sonorawoestijn:

  • April-juni. Droog en steeds heter; in mei en juni zakt de relatieve luchtvochtigheid 's middags vaak onder 15%.
  • Juli-september. Maxima van 38-41 °C en nachten van 24-29 °C. Dan komt de Noord-Amerikaanse moesson, met middagonweer en meer vocht.
  • Oktober-november. Het wordt milder en weer droog.
  • December-februari. Maxima van 18-20 °C en minima van 4-8 °C, met af en toe vorst en lichte regen; in de Mojave en in hoger gelegen zones kouder.

Er valt zo'n 200-300 mm regen per jaar. In de zomer wordt het bodemoppervlak ruim heter dan 60 °C, maar een paar decimeter dieper is de temperatuur veel stabieler. Daar, onder haar steen, leeft de kolonie.

Voor het houden drie conclusies: ze houdt van warmte, verdraagt een droog nest goed als ze water kan drinken, en haar winter is kort en mild. En omdat ze op ons halfrond leeft, vallen haar seizoenen samen met de onze (zie «Korte, milde diapauze»).

Een kind van de woestijnnacht

In de natuur geldt C. fragilis als een nachtactieve soort. Veldwaarnemingen in Arizona beschrijven kolonies die vooral 's nachts naar buiten komen, en haar lichte kleur past bij die van veel nachtactieve woestijnmieren. Dat is logisch: in de zomer midden op de dag over een bodem van 60 °C lopen zou zelfmoord zijn.

In gevangenschap zien veel kwekers hun kolonies ook overdag actief: zonder roofdieren en bij een stabiele temperatuur hebben ze geen reden om op de nacht te wachten, al geven ze de voorkeur aan schemerige hoekjes.

Bruidsvluchten na de moessononweer

Er is geen enkele gepubliceerde studie over de bruidsvluchten van C. fragilis, maar Noord-Amerikaanse kwekers hebben ze nauwkeurig vastgelegd. In een van de bekendste kweekdagboeken ving de auteur gevleugelde koninginnen in blacklightvallen: op 24 juli, op een warme avond rond tien uur, en op 3 augustus, rond elf uur 's avonds, na een onweersbui. De volgende dag vond hij een koningin die haar vleugels al kwijt was en naast een woestijnboom een plek zocht om zich in te graven.

Dat is wat je van een moessonmier mag verwachten: vluchten midden in de zomer, 's nachts en na onweer, als de vochtige grond te graven is. Het zijn gegevens van liefhebbers, maar ze kloppen met haar klimaat.

Na de vlucht breekt de koningin haar vleugels af en sluit ze zich op om een kolonie te stichten. Haar koloniestichting is claustraal: ze gaat niet naar buiten om te eten en brengt haar eerste werksters groot met alleen de reserves van haar lichaam. Dezelfde kwekers vertellen dat niet alle koninginnen tegelijk beginnen met leggen: sommige doen er een week over en een enkele zelfs vijf weken voor haar eerste eileg.

De eiwitvoorraad van de koningin

Hoe kan een koningin wekenlang opgesloten zitten zonder te eten en toch haar eerste dochters grootbrengen? Een deel van het antwoord werd gevonden in het festinatus-complex: in de jaren negentig onderzochten Diana E. Wheeler en haar team van de Universiteit van Arizona, onder de naam C. festinatus, hoe koninginnen zich voorbereiden:

  • Voor de vlucht slaan maagdelijke koninginnen eiwitten en vetten op in hun vetlichaam, en het eiwit wordt tijdens de claustrale koloniestichting verbruikt.
  • Een groot deel van die reserve bestaat uit opslageiwitten die hexamerinen heten. Bij maagdelijke koninginnen maakt één daarvan, Hex 2, bijna 70% van het oplosbare eiwit in hun vetlichaam uit.
  • Die reserves beginnen af te nemen aan het eind van de claustrale periode, als de eerste werksters uitkomen, en zijn ongeveer een maand later vrijwel verdwenen.

De koningin vertrekt voor de vlucht met een echte eiwit«voorraadkast» en maakt die leeg om er eieren en voer voor haar eerste larven van te maken. Het team bracht zelfs de sequentie van Hex 2 in kaart, een eiwit van 732 aminozuren.

Ook de werksters hebben hun voorraad: zonder larven slaan ze die eiwitten op; zodra er larven zijn, besteden ze die aan het broed. De les voor de kweker: de koningin sticht de kolonie met wat ze van huis meebrengt, maar zodra er werksters zijn, heeft de kolonie eiwit van buitenaf nodig (zie «Voeding»).

Eén koningin, één mannetje… en soms meerdere nesten

Hoe zijn haar kolonies georganiseerd? In 2005 onderzochten Michael Goodisman en Daniel Hahn het C. festinatus-complex met genetische merkers en vonden een vrij klassiek systeem, met een paar interessante nuances:

  • De laboratoriumkolonies hadden één koningin. In het veld planten zich af en toe meerdere verwante koninginnen binnen dezelfde kolonie voort.
  • De koninginnen paren meestal met één mannetje.
  • Sommige kolonies bewoonden meerdere nesten tegelijk, verspreid over het terrein.
  • De verschillende vormen van het complex waren genetisch geïsoleerd, en kolonies van dezelfde vorm op verschillende plaatsen verschilden sterk van elkaar: de genenstroom tussen populaties is beperkt.

Dat helpt begrijpen waarom de groep van plaats tot plaats zo varieert. Thuis geldt: één kolonie, één koningin; bij Antomas voegen we geen koninginnen samen.

Minors, media's en majors

Als echte Camponotus uit het ondergeslacht Tanaemyrmex is C. fragilis polymorf: in een volwassen kolonie leven kleine, snelle minor-werksters met een smalle kop samen met media- en major-werksters, met een veel grotere kop en krachtigere kaken. Het lectotype dat de naam van de soort vastlegt, is juist een major.

En dat komt snel: in de kweekdagboeken verschijnen de eerste media's en kleine majors al in het eerste jaar, bij een paar tientallen werksters. De minors verkennen; de majors komen vooral naar buiten om een grote prooi te ontleden of het nest te verdedigen.

Bacteriën in de darm: laboratorium tegenover woestijn

C. fragilis heeft de eer een van de weinige Noord-Amerikaanse Camponotus-soorten te zijn met een studie over haar darmflora. In 2014 vergeleken Hong He, Cong Wei en Diana Wheeler de bacteriën in de krop, de middendarm en de einddarm van mieren uit het laboratorium en mieren die in het veld waren verzameld. Het resultaat was verrassend:

  • De laboratoriummieren hadden veel meer bacteriesoorten in hun darm: 12 en 11, afhankelijk van de analysemethode.
  • De veldmieren hadden er heel weinig: 4 en tussen 1 en 3.
  • Elk deel van de darm had zijn eigen dominante soort.

De auteurs concludeerden dat die bacteriën vooral commensalen of milde ziekteverwekkers zijn. Onze praktische les: hygiëne telt, dus haal resten weg en ververs suikerhoudende vloeistoffen voordat ze gaan gisten.

Blochmannia en mierenzuur: de standaarduitrusting van een Camponotus

Bovendien dragen alle Camponotus-soorten een vaste partner in zich mee: de bacterie Blochmannia, die in cellen van de middendarm en in de eierstokken van de koningin leeft en via de eieren van moeder op dochters overgaat. Ze maakt bijna alle essentiële aminozuren aan en helpt stikstof te recyclen; bij C. floridanus brachten kolonies zonder deze bacterie en met een arm dieet veel minder broed groot. Volgens een studie die in 2020 in Nature verscheen, neemt het embryo van de mier de bacterie op in zijn eigen ontwikkeling.

Haar wapen is, zoals bij alle Formicinae, mierenzuur, dat ze via het acidoporus aan de punt van de gaster uitspuiten: een angel hebben ze niet. In 2020 werd aangetoond dat Formicinae hun eigen gif inslikken tijdens het poetsen, waardoor de krop erg zuur blijft en microben die met het voer binnenkomen worden uitgefilterd. Dat werd onderzocht bij C. floridanus en andere Formicinae, niet bij C. fragilis, maar het is een kenmerk van de onderfamilie.

Wel dit: Blochmannia hebben is geen excuus om op eiwit te besparen. De larven hebben insecten nodig om te groeien.

Grootte en morfologie

Een middelgrote Camponotus, slank en met lange poten, polymorf, zonder angel en licht van kleur.

  • Kleur. Geelachtig of oranje, met een iets donkerdere kop en gaster. Het is een van de lichtst gekleurde Camponotus-soorten van het zuidwesten van de Verenigde Staten, en daarom kennen ze haar in haar thuisland informeel naar haar kleur.
  • Minor-werksters. Klein, met een relatief smalle kop en lange poten: snel, onrustig en grote verkensters.
  • Media- en major-werksters. Veel grotere en bredere kop, met sterke kaken. Het lectotype van de soort is een major.
  • Koningin. Robuust, met de brede thorax die bij een claustrale koningin hoort; volgens de sleutel van Snelling met opstaande haren langs de hele rand van de kop, een van de kenmerken die haar onderscheiden van de koningin van C. absquatulator. In de kweekdagboeken wordt opgemerkt dat ze vergeleken met de majors geen erg grote koningin is.
  • Beharing. De verdeling van de opstaande haren is doorslaggevend om de soorten van het complex uit elkaar te houden.

Afmetingen bij benadering

  • Koningin: geen gepubliceerde afmetingen die we hebben kunnen raadplegen
  • Minor- en major-werksters: morfometrische maten in de herbeschrijving van Snelling (2006); duidelijk polymorfisme, met majors met een veel bredere kop dan de minors
  • Mannetje: geen gepubliceerde afmetingen die we hebben kunnen raadplegen

We geven liever geen afmetingen zonder wetenschappelijke bron: de cijfers die op internet rondgaan, komen bijna altijd van winkels, zonder bekende methode of steekproef.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Bij Antomas beschouwen we haar als een soort voor beginners, en op Noord-Amerikaanse fora denken ze er net zo over: kwekers beschrijven haar als makkelijk, schoon en met een gemiddelde tot snelle groei, en een enkele veteraan rekent haar tot de beste soorten van het geslacht. Ze eet van alles, neemt genoegen met een droog nest, haar diapauze is kort en mild en ze is rustig tegenover mensen.

Waarom geen 1/5? Om twee details die je beter kunt kennen:

  • Ze heeft echt warmte nodig. Het is een woestijnmier. Bij de kamertemperatuur van een Spaans huis in de winter blijft een kleine kolonie steken. Kwekers zijn het erover eens: kolonies die «niet groeien», komen meestal los zodra ze een warmtebron met thermostaat krijgen.
  • Ze zijn snel en goede klimmers. De werksters zijn vlug, onrustig en maken gebruik van elke kier. Je moet de ontsnappingsbarrière vanaf de eerste dag goed aanbrengen (zie «Ontsnappingen en barrières»).

En ze is het meer dan waard: weinig gezien in Europa, met warme kleuren, polymorfisme vanaf het eerste jaar en een groei die al snel voldoening geeft.

Aanbevolen parameters

  • Nesttemperatuur: 25-30 °C in het actieve seizoen. Dat is het bereik waarin kwekers hun kolonies goed zien groeien, en het past bij de temperaturen die ze in haar gebied in het warme seizoen onder de grond aantreft.
  • Warme plek: aan één kant van het foerageergebied of aan een zijkant van het nest mag het ongeveer 32 °C worden, zodat de kolonie zelf kiest waar ze het broed legt. Altijd met thermostaat en met koelere zones waar ze zich kan terugtrekken.
  • Luchtvochtigheid: eerder droog nest, met in het begin een wat vochtiger zone (zie «Droog nest, altijd water»). Het foerageergebied droog.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: het volstaat om het nest donker te houden en het foerageergebied licht, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: kort en mild, 2-3 maanden bij 12-16 °C, midden in de winter (zie «Korte, milde diapauze»).

Vermijd direct zonlicht: in een gesloten bak warmt dat het nest veel verder op dan ze verdragen, ook al zijn het woestijnmieren.

Droog nest, altijd water

Dit is de sleutel van de opstelling. C. fragilis leeft in droge bodems onder stenen en geeft in gevangenschap de voorkeur aan een droog nest: daarom raden we de Qbik Alpha-reeks aan. Maar jonge kolonies hebben baat bij een vochtige zone: laat bij de verhuizing naar het nest een reageerbuis met water aangesloten zolang de kolonie klein is. Daarna regelen ze de vochtigheid zelf met het water uit het foerageergebied en de suikerhoudende vloeistoffen.

Droog betekent niet zonder water: de reageerbuis in het foerageergebied mag nooit ontbreken. Wat je moet vermijden, is het hele nest nat maken: met warmte leidt te veel vocht tot condens, schimmel en mijten.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas raden we de Qbik Alpha-reeks van Anthouse aan: modulaire formicaria, eerder droog en geschikt voor soorten uit een droge omgeving, die met de kolonie meegroeien. Voor een kolonie zoals de onze, met een koningin en een paar werksters, is een QBIK ONE het ideale startpunt:

Deze soort groeit snel als ze warm staat, dus waarschijnlijk moet je in het eerste jaar uitbreiden. Daarvoor is er de QBIK DUO, en daarna de grotere formaten uit dezelfde reeks:

Breid uit als je werksters en broed opeengepakt ziet in het foerageergebied of de verbindingen, niet eerder: in een enorm nest worden de overbodige kamers afvalhopen. Maak de opstelling zo af:

  • Ontsnappingsbarrière bovenaan de wanden van het foerageergebied en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
  • Droog foerageergebied, met wat zand, een platte steen en een tak of stuk schors, zonder iets dat als brug naar de barrière kan dienen.
  • Water altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten (zie «Voeding»).
  • Warmte met thermostaat aan een zijkant van het nest (verwarmingskabel of -mat), uit de buurt van het drinkbakje, om een temperatuurverloop te maken.

Koloniestichting en groei

Bij Antomas verkopen we kolonies: een bevruchte koningin met 3-6 werksters en broed, die de meest kwetsbare fase al achter de rug heeft. Toch is het goed om te weten hoe ze is begonnen:

  • Claustrale koloniestichting. De koningin brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, met de reserves van haar lichaam (zie «De eiwitvoorraad van de koningin»).
  • Eerste werksters. In de kweekdagboeken komen ze ongeveer 6-8 weken na de vangst van de koningin uit; het popstadium duurt iets minder dan een maand. Ze zijn klein, en de grootte neemt met elke generatie toe.
  • Groei. In een van de meest gevolgde dagboeken groeide de sterkste kolonie van haar eerste werkster, in september, tot ongeveer 80 werksters en haar eerste kleine majors in juni. In een ander dagboek groeide een kolonie van ongeveer 9 werksters in vijf maanden tot 70-100 werksters in een verwarmd nest.
  • Warmte is bepalend: kolonies die stilvallen, komen meestal los zodra ze stabiele warmte krijgen.

Zolang ze in de reageerbuis zit, controleer je of de watten nog vochtig zijn en er nog water is, en geef je een druppeltje suikerhoudende vloeistof en een stukje insect op een stukje aluminiumfolie; haal de resten de volgende dag weg. Doe de suiker nooit op de watten van de reageerbuis: die gaan schimmelen en bederven het waterreservoir.

Wanneer verhuis je haar naar het nest? Je hoeft niet te wachten: bij Antomas verhuizen we haar al bij 3-6 werksters naar een nest dat bij haar grootte past, zoals de QBIK ONE, en eerder als de reageerbuis vuil wordt of zonder water komt te zitten.

Aankomst en verhuizing

Laat je kolonie na ontvangst tot rust komen op een rustige plek, bij 26-28 °C, en controleer of de reageerbuis water heeft. Om haar naar het formicarium te verhuizen, doen wij het bij Antomas door uit te schudden: we openen de reageerbuis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en schudden de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij we achterblijvers helpen met een penseel. Zorg dat het formicarium klaarstaat, met de barrière aangebracht en de waterbuis aangesloten, en werk boven een dienblad, want ze zijn snel. Met het nest donker en de warmte aan die kant nemen ze het meteen in gebruik. Gebruik dezelfde methode voor elke verhuizing.

Voeding

Suikerhoudende vloeistoffen, altijd beschikbaar. In de natuur leven woestijn-Camponotus grotendeels van de honingdauw van bladluizen en schildluizen en van plantennectar. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en een andere suikerhoudende vloeistof of nectar 1-2 keer per week. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Geef ze altijd in een drinkbakje en nooit op watten, want watten gaan schimmelen en bederven de vloeistof meteen. Gebruik een klassiek of zelfgemaakt drinkbakje waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en ververs het voordat het gaat gisten; met de warmte die deze soort nodig heeft, gaat dat sneller.

Eiwit: hoe meer, hoe beter. Het is de motor van haar groei, en het is de filosofie van Antomas: als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, is het beter om ruim te voeren, want dan merkt de kolonie dat ze meer middelen heeft en groeit ze sneller en in grotere aantallen. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan niet te ruim: voer dat overblijft, rot en trekt schimmel en mijten aan. Kwekers van C. fragilis vatten het samen in één zin: «dikke mieren, blije mieren».

Wissel van week tot week van insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten. Voor kleine kolonies is Thermobia domestica een perfecte prooi: klein, zacht en makkelijk te ontleden. Wissel af met krekels in stukjes, kleine of in stukjes gesneden runner-kakkerlakken, opengemaakte of in stukjes gesneden meelwormen, vliegen en Drosophila. Kwekers vertellen dat ze dol zijn op meelworm in stukjes en op vliegen, en dat een enkele kolonie ontdooide krekel links laat liggen: als een prooi niet in de smaak valt, probeer dan een andere of leg hem bij de ingang van het nest. Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.

Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied. Ook al is haar nest droog, drinkwater mag nooit ontbreken, zeker niet bij warmte.

Korte, milde diapauze

In haar gebied is de winter kort en zacht, met milde dagen en koele nachten: niet die van een Midden-Europese Camponotus en ook geen tropisch klimaat zonder seizoenen. Daarom raden we bij Antomas een korte, milde diapauze aan:

  • Wanneer en hoelang: 2-3 maanden midden in de winter, bijvoorbeeld van half december tot eind februari.
  • Bij welke temperatuur: 12-16 °C, zoals in een onverwarmde kamer. Ga niet onder ongeveer 10 °C.
  • Hoe: zet de verwarming uit en laat de temperatuur geleidelijk zakken, in een à twee weken, en laat haar aan het eind op dezelfde manier weer stijgen.
  • Tijdens de diapauze: water altijd beschikbaar, een beetje suikerhoudende vloeistof en weinig of geen eiwit. Stoor de kolonie zo min mogelijk.
  • Na afloop: zet de warmte en het eiwit terug zodra je activiteit ziet. Met de lente pakt de koningin de eileg krachtig weer op.

Dit is ons advies, gebaseerd op het klimaat in haar gebied: er bestaat geen enkele studie over de diapauze van C. fragilis, en op de fora lopen de meningen uiteen van kwekers die haar helemaal geen winterrust geven tot kwekers die haar afkoelen als een noordelijke soort.

Een waarschuwing van de fora: wat het slechtst uitpakt, is iets half doen. Een kweker zette in de winter de verwarming van zijn kolonie uit zonder dat het een echte diapauze werd, en de werksters begonnen het broed op te eten. Dus óf warmte en voer, óf een duidelijke, koele en stabiele diapauze.

Gedrag in gevangenschap

Snel, nieuwsgierig en wat onrustig. De werksters bewegen snel, soms schokkerig, verkennen het hele foerageergebied en trommelen soms met hun gaster op de bodem, een typisch alarmsignaal van Camponotus.

Rustig tegenover mensen. Weinig agressief: ze vluchten liever dan dat ze aanvallen. Als het nest wordt geopend of er tegenaan wordt gestoten, komen ze naar buiten om het te verdedigen, bijten ze en kunnen ze mierenzuur spuiten.

Kijk gerust. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te bekijken en ervan te leren, niet om ze verstopt te houden. Het volstaat om het nest donker te laten en het foerageergebied licht, en ze voorzichtig te observeren, met zo weinig mogelijk ingrijpen en stress. Ze wennen aan je aanwezigheid.

Alarmsignalen:

  • Broed dat stilvalt of niet tot pop komt: bijna altijd te weinig warmte of eiwit.
  • Werksters die in de kou het broed opeten: geen warmte en geen diapauze; kies voor een van de twee.
  • Condens op de wanden of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
  • Veel werksters en broed opeengepakt buiten het nest: tijd om uit te breiden.

Ontsnappingen en barrières

C. fragilis klimt goed tegen glas en plastic op, en haar werksters zijn snel: als ze een uitweg vinden, maken ze er gebruik van. Een kweker vertelt zelfs dat zijn werksters erin slaagden over een strook PTFE te komen. Daarom raden we bij Antomas twee verdedigingslinies aan:

  • Een ontsnappingsbarrière bovenaan de wanden van het foerageergebied: een dunne, doorlopende strook paraffineolie of vloeibare vaseline, of PTFE (Fluon). Vernieuw hem als je ziet dat er stof of vuil op komt.
  • Een goed sluitend deksel, als tweede linie, altijd erop.
  • Geen kieren: controleer de verbindingen, de doppen en de slangetjes.
  • Niets dat als brug kan dienen: geen takken of stenen die vlak bij de barrière tegen de wand leunen.
  • Voorzichtig bij het openen: open niet verder dan nodig, werk rustig en sluit als je klaar bent. Ze zijn snel.

Met de barrière, het deksel en alles goed afgesloten geven ze geen problemen.

Hanteren en veiligheid

Ze steken niet: ze hebben geen angel. Als ze zich aangevallen voelen, bijten ze en kunnen ze mierenzuur spuiten, wat een beetje prikt op gevoelige huid of in een klein wondje. Niets om je zorgen over te maken als je rustig werkt. Hanteer ze met entomologisch gereedschap (een zacht penseel of een zacht pincet), niet met je handen, en werk langzaam om geen enkele werkster te verliezen of te beschadigen, en al helemaal niet de koningin. Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen en houd ze niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Haar in het actieve seizoen koud of op een lage kamertemperatuur houden: zonder warmte valt ze stil.
  • Verwarmen zonder thermostaat of het formicarium in de zon zetten: warmte altijd gecontroleerd en met koelere zones.
  • Het hele nest nat maken: droog nest, alleen in het begin een vochtige zone, en water altijd in een reageerbuis.
  • In de winter iets half doen: óf warmte en voer, óf een duidelijke diapauze van 2-3 maanden bij 12-16 °C.
  • Haar een koude, lange diapauze geven, zoals een soort uit Noord-Europa.
  • Kieren, losse verbindingen of het deksel open laten: ze klimmen en zijn snel.
  • Haar verhuizen naar een nest dat te groot is voor haar omvang.
  • Suikerhoudende vloeistoffen op watten geven of laten gisten.
  • Ze altijd hetzelfde insect geven of resten niet opruimen.
  • Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • Ze met je handen hanteren.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is opgesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Camponotus fragilis, het C. festinatus-complex en het geslacht, de verspreidingsgegevens en klimaatgegevens van haar gebied, en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Snelling, R. R. (2006). Taxonomy of the Camponotus festinatus complex in the United States of America (Hymenoptera: Formicidae). Myrmecologische Nachrichten 8: 83–97. PDF (zonder DOI)
  2. He, H., Wei, C. & Wheeler, D. E. (2014). The gut bacterial communities associated with lab-raised and field-collected ants of Camponotus fragilis (Formicidae: Formicinae). Current Microbiology 69: 292–302. doi:10.1007/s00284-014-0586-8
  3. Goodisman, M. A. D. & Hahn, D. A. (2005). Breeding system, colony structure, and genetic differentiation in the Camponotus festinatus species complex of carpenter ants. Evolution 59: 2185–2199. doi:10.1111/j.0014-3820.2005.tb00927.x
  4. Wheeler, D. E. & Buck, N. A. (1996). Depletion of reserves in ant queens during claustral colony founding. Insectes Sociaux 43: 297–302. doi:10.1007/BF01242930
  5. Martinez, T. & Wheeler, D. E. (1994). Storage proteins in adult ants (Camponotus festinatus): roles in colony founding by queens and in larval rearing by workers. Journal of Insect Physiology 40: 723–729. doi:10.1016/0022-1910(94)90100-7
  6. Martinez, T. & Wheeler, D. E. (1993). Identification of two storage hexamers in the ant, Camponotus festinatus: accumulation in adult queenless workers. Insect Biochemistry and Molecular Biology 23: 309–317. doi:10.1016/0965-1748(93)90013-I
  7. Martínez, T., Burmester, T., Veenstra, J. A. & Wheeler, D. E. (2000). Sequence and evolution of a hexamerin from the ant Camponotus festinatus. Insect Molecular Biology 9: 427–431. doi:10.1046/j.1365-2583.2000.00204.x
  8. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  9. Feldhaar, H. et al. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
  10. Rafiqi, A. M., Rajakumar, A. & Abouheif, E. (2020). Origin and elaboration of a major evolutionary transition in individuality. Nature 585: 239–244. doi:10.1038/s41586-020-2653-6
  11. Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
Moeilijkheidsgraad
Gevorderde beginner
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...