Pogonomyrmex rugosus Hybrid: reina y obreras – foto real de Antomas
Pogonomyrmex rugosus Hybrid: reina y obreras – foto real de Antomas

Pogonomyrmex rugosus Hybrid

Laatste items in voorraad
€ 64,49
Inclusief belasting

Geboren uit een oude kruising tussen twee oogstmieren van de woestijn. Bij deze hybride lijn bepaalt de genetica het lot: de koninginnen zijn raszuiver en hun werksters hybride, kinderen van een pact tussen twee lijnen die niet zonder elkaar kunnen. Pogonomyrmex rugosus ‘Hybrid’ is een van de grote oogstmieren van Noord-Amerika, met een pantser vol groeven waaraan ze haar naam dankt, foerageerpaden die graanschuren onder het zand vullen en een angel die niemand vergeet. Een van de fascinerendste raadsels van de biologie, voor ervaren mierenhouders die haar weten te respecteren. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Wat betekent «Hybrid»? In een deel van het zuidwesten van Noord-Amerika hebben P. rugosus en P. barbatus zich lang geleden gekruist en paren van lijnen achtergelaten die van elkaar afhankelijk zijn: de koninginnen behoren tot een zuivere lijn en de werksters zijn hybriden tussen beide. Onder de naam «Hybrid» verkopen we een lijn van deze oogstmieren met hybride lijnen. Voor de verzorging verandert er niets.

Grote, ruw gesculpteerde oogstmier uit de Noord-Amerikaanse woestijnen. Jonge kolonies met koningin, werksters en broed, bij Antomas grootgebracht met een begeleide semi-claustrale kolonie­stichting. QBIK ONE met middelgrote gangen of Qbik Wild One P 1C, 25-30 °C met één zijde op 30-32 °C, broed in een licht vochtige zone en de graanschuur altijd droog, kleine of gebroken zaden, eiwit naar gelang de larven, suiker 1-2 keer per maand en een diapauze van 3-4 maanden bij 10-15 °C. Steekt heel hard: gereedschap, een ontsnappingsbarrière van minerale olie en een deksel, nooit met de handen. Dit is geen soort voor huishoudens met kleine kinderen of huisdieren, en ook niet voor mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen.

Pogonomyrmex rugosus Emery, 1895, de «Hybrid» uit onze catalogus, is een van de grote zaadoogstende mieren van Noord-Amerika: robuust, met een kleur die varieert van roodachtig en bruin tot roodzwart, en met kop en borststuk vol grove rimpels die haar haar naam geven. Ze bewoont zandige, droge bodems in het zuidwesten van de Verenigde Staten en het noorden van Mexico, waar ze het terrein deelt met haar zustersoort Pogonomyrmex barbatus, een rode oogstmier. Waar de twee elkaar tegenkomen, gebeurt iets waarover in genetische laboratoria veel te doen is geweest.

Het woord «Hybrid» verwijst naar dat verhaal. In veel populaties in die streek hangt het er niet van af hoe een vrouwtje gevoerd wordt of ze werkster of koningin wordt, zoals bij bijna alle mieren, maar van haar genetica: of haar vader tot dezelfde lijn behoort als haar moeder of tot de complementaire lijn. We vertellen het stap voor stap en daarna hoe je haar houdt, wat in de praktijk hetzelfde is als bij elke grote oogstmier uit de woestijn.

Biologie

Wat is een Pogonomyrmex rugosus «Hybrid»?

Het is een Pogonomyrmex uit een systeem van afhankelijke lijnen, de wetenschappelijke naam voor dit verschijnsel. In één zin: de koningin behoort tot een «zuivere» lijn, maar haar werksters zijn hybriden tussen die lijn en een complementaire lijn, omdat ze ontstaan uit eieren die bevrucht zijn door mannetjes van de andere lijn. Die lijnen zijn ontstaan uit oude kruisingen tussen P. rugosus en P. barbatus, en kunnen nu niet zonder elkaar.

In de handel heeft «P. rugosus Hybrid» geen officiële definitie: het is een naam die gebruikt wordt voor deze oogstmieren met hybride lijnen rugosus × barbatus, en zo gebruiken we hem ook bij Antomas. Het is verstandig om voorzichtig te zijn met wat we niet weten:

  • Wat we weten. Het zijn kolonies van oogstmieren uit het rugosus–barbatus-complex, uit gebieden waar deze lijnen voorkomen, gekweekt en gehouden als één soort.
  • Wat we niet beweren. Van welk concreet paar lijnen onze lijn afstamt, of uit welke populatie. Alleen een genetische analyse van elke kolonie zou dat met zekerheid kunnen zeggen, en die hebben we niet gedaan.
  • Wat er voor jou verandert. Niets aan de verzorging: temperatuur, zaden, eiwit en diapauze zijn dezelfde als bij een zuivere P. rugosus. Wat verandert, is het verhaal dat ze met zich meedragen.

Bovendien is het probleem waar een koper zich zorgen over zou kunnen maken, namelijk dat de koningin geen werksters krijgt, in onze kolonies al opgelost: ze komen aan met werksters en broed, het bewijs dat hun koningin gepaard heeft zoals het hoort.

Koningin of werkster: hier beslissen de genen

Bij bijna alle mieren kan een vrouwelijke larve koningin of werkster worden. Wat de doorslag geeft, is de omgeving: de hoeveelheid en kwaliteit van het voedsel dat ze krijgt, de temperatuur, de signalen van de kolonie. Mieren zijn, net als bijen en wespen, haplodiploïd: onbevruchte eieren worden mannetjes, bevruchte eieren vrouwtjes.

In 2002 publiceerden drie teams bijna tegelijk dat die regel in bepaalde Pogonomyrmex-populaties in het zuidwesten niet opgaat. Gloria Julian en collega's, in een hybridisatiezone tussen P. rugosus en P. barbatus; Sara Helms Cahan en haar team, ook bij oogstmieren die hybridiseren; en Veronica Volny en Deborah Gordon, in de P. barbatus-populatie die Gordon al tientallen jaren bestudeert. De drie conclusies pasten in elkaar:

  • Ei bevrucht door een mannetje van dezelfde lijn als de moeder: er komt een koningin uit, genetisch «zuiver».
  • Ei bevrucht door een mannetje van de andere lijn: er komt een werkster uit, hybride tussen beide lijnen en steriel.
  • Onbevrucht ei: er komt een mannetje uit van de lijn van de moeder.

Volny en Gordon vatten het samen in de titel van hun artikel: een «genetische basis voor het dimorfisme tussen koningin en werkster». Helms Cahan sprak van «extreme genetische verschillen tussen koninginnen en werksters». De kaste, die bij andere mieren een kwestie van opvoeding is, staat hier in het chromosoom geschreven.

Lijnen in paren: J1/J2 en H1/H2

In 2007 maakten Tanja Schwander, Sara Helms Cahan en Laurent Keller de grote inventaris van deze systemen op. Ze vonden acht lijnen, altijd gegroepeerd in vier complementaire paren: elke lijn komt alleen voor met haar partner en vermengt zich nooit met die van de andere paren. De twee best bestudeerde paren zijn:

  • J1 en J2. Qua uiterlijk doen hun kolonies denken aan P. barbatus.
  • H1 en H2. Morfologisch meer gelijkend op P. rugosus.

De letters komen van de plaatsen waar ze voor het eerst werden beschreven, en de cijfers onderscheiden de twee leden van elk paar. De genetische analyse toonde aan dat J1 en H1 verwant zijn aan P. rugosus, en J2 en H2 aan P. barbatus: elk paar combineert als het ware een «rugosus-helft» en een «barbatus-helft». Maar geen van de acht lijnen is identiek aan de zuivere soorten, zelfs niet waar ze met die soorten samenleven.

De verhoudingen van elke lijn verschillen sterk van plaats tot plaats. Op een van de locaties die Curry en collega's in 2010 onderzochten, was 19% van de kolonies J1 en 81% J2; op een andere was de verdeling bijna half om half. En de beroemdste oogstmierenpopulatie ter wereld, die van P. barbatus van Deborah Gordon, op een perceel in het zuidwesten van New Mexico dat sinds 1985 wordt geteld, bleek ook een J1/J2-systeem te zijn: in 2010 waren er 90 kolonies van de ene lijn en 172 van de andere. Over hun collectieve foerageren vertellen we meer in de verzorgingsgids van die zustersoort.

De koningin heeft mannetjes van beide lijnen nodig

Uit de bovenstaande regel volgt voor elke koningin een heel ernstig praktisch gevolg. Tijdens de bruidsvlucht moet ze paren met mannetjes van haar eigen lijn en van de complementaire lijn:

  • Alleen met mannetjes van haar eigen lijn: al haar bevruchte eieren zouden toekomstige koninginnen worden. Ze zou geen werksters hebben om voor de kolonie te zorgen, en de kolonie­stichting zou mislukken.
  • Alleen met mannetjes van de andere lijn: ze zou zonder problemen werksters krijgen, maar nooit koninginnen als dochter kunnen voortbrengen, en haar lijn zou via vrouwelijke weg niet naar de volgende generatie gaan.
  • Met mannetjes van beide: hybride werksters om te werken, en zuivere koninginnen als de kolonie volwassen is.

Daarom beschouwen onderzoekers meervoudige paring van de koningin als verplicht om het systeem in stand te houden, en heeft een stichtende koningin minstens twee mannetjes nodig, één van elke lijn, om een levensvatbare kolonie op te bouwen. Omdat mannetjes uit onbevruchte eieren komen, brengt elke kolonie alleen mannetjes van haar eigen lijn voort: het systeem werkt omdat in elke populatie kolonies van beide lijnen samenleven en hun mannetjes elkaar in dezelfde zwermen tegenkomen.

Een merkwaardig detail uit het werk van Curry en collega's: in het lab kunnen de werksters van een kolonie van deze lijnen die haar koningin verliest, onbevruchte eieren leggen waar mannetjes uit komen. Dat gebeurde in 7 van de 11 koninginloze kolonies, en in geen van de 23 die hun koningin hadden behouden.

Ontstaan uit een oude kruising tussen rugosus en barbatus

Waar komen deze lijnen vandaan? In 2003 publiceerden Helms Cahan en Keller hun oorsprong in Nature: ze stammen af van oude hybridisaties tussen P. rugosus en P. barbatus. Het gaat niet om een simpele eerstegeneratiekruising, maar om een «complexe» oorsprong, met bijdragen van beide soorten die zich gaandeweg combineerden tot stabiele lijnen. Eenmaal gevestigd, raakten ze gevangen in hun wederzijdse afhankelijkheid: elke lijn heeft de andere nodig om werksters te krijgen.

Latere genetische studies, zoals de fylogeografie van Mott, Gadau en Anderson in 2015, hebben steeds preciezer in kaart gebracht hoe deze lijnen verspreid zijn ten opzichte van de populaties van de twee zuivere soorten met omgevingsbepaalde kaste. Het algemene beeld is dat van een mozaïek: in sommige gebieden leven «gewone» P. rugosus of P. barbatus, in andere paren van lijnen, en in weer andere beide door elkaar.

Let op een veelvoorkomende verwarring op internet: zuivere P. rugosus heeft geen mannetjes van P. barbatus nodig om werksters te krijgen. Die afhankelijkheid bestaat alleen bij de hybride lijnen, en die zijn iets anders dan de twee oorspronkelijke soorten.

Op 26 van de 35 locaties: geen lokale curiositeit

Toen het werd beschreven, leek het misschien een eigenaardigheid van een paar populaties. Dat is het niet. In hun inventaris van 2007 onderzochten Schwander en collega's oogstmieren van 35 locaties in Arizona, New Mexico en Texas en vonden ze genetische kastebepaling op 26 daarvan. Een jaar eerder hadden Kirk Anderson en zijn team al laten zien dat het verschijnsel een groot deel van het zuidwesten van de Verenigde Staten beslaat en ook in het noorden van Mexico voorkomt.

Met andere woorden: in een groot deel van het gebied waar de arealen van P. rugosus en P. barbatus elkaar overlappen, zijn veel kolonies die een natuurliefhebber met het blote oog als de ene of de andere soort zou herkennen, in werkelijkheid kolonies van afhankelijke lijnen. Om ze te onderscheiden heb je het lab nodig: van buiten kunnen een kolonie van een lijn en een van een zuivere soort sterk op elkaar lijken.

Waarom het een uniek geval in de biologie is

Naar genetische kastebepaling is bij veel sociale insecten gezocht, en bijna altijd was het antwoord dat de kaste vooral van de omgeving afhangt. De Pogonomyrmex-lijnen zijn een van de duidelijkste en best bestudeerde voorbeelden van het tegendeel: een kaste die door de genen vastligt en uit een hybridisatie is ontstaan. Ze zijn om meerdere redenen een klassiek voorbeeld van sociale evolutie geworden:

  • Twee lijnen die als één soort functioneren. Elke lijn kan op zichzelf geen werksters krijgen, dus geen van beide zou alleen kunnen overleven. Je kunt ze zien als twee «halve soorten» die aan elkaar vastzitten.
  • De werksters zijn een genetisch doodlopende weg. Omdat ze hybride en steriel zijn, geven ze hun genen niet door: de koninginnen blijven generatie na generatie zuiver, en de twee lijnen versmelten niet tot één.
  • Alles hangt af van één vlucht. Of elke dochter werkster of koningin wordt, beslist het sperma dat haar ei bevrucht, en de koningin heeft alleen wat ze tijdens haar bruidsvlucht heeft verzameld. Ontbreekt een van de twee soorten, dan blijft de kolonie voorgoed mank.
  • Een venster op de evolutie van kasten. Het maakt het mogelijk te onderzoeken welke genen betrokken zijn bij het verschil tussen koningin en werkster, een van de grote vragen in de biologie van sociale insecten.

Ruw van naam: de sculptuur die haar verraadt

Carlo Emery beschreef haar in 1895 als een ondersoort van P. barbatus, met typeexemplaren uit San Jacinto in Californië; later werd ze als aparte soort erkend, en zo staat ze al in de grote revisie van het geslacht door Arthur C. Cole (1968). De Latijnse naam rugosus betekent «gerimpeld» of «ruw», en die had niet beter gekozen kunnen zijn: in het Engels heet ze rough harvester ant, de «ruwe oogstmier».

Volgens Cole zijn haar rimpels de manier om haar te herkennen:

  • Kop: matig tot zeer grove rimpels, goed van elkaar gescheiden.
  • Promesonotum (het voorste deel van het borststuk): zeer grove, onregelmatige en golvende rimpels, die samen een soort netwerk vormen en vlakke, glanzende plekken omsluiten.
  • Tegenover P. barbatus: bij haar zustersoort zijn de rimpels op de kop fijn en dicht opeen, en vertoont het borststuk niet zo'n uitgesproken netwerk.

Zand en droogte: zo verdelen ze de bodem met P. barbatus

P. rugosus leeft in Californië, Nevada, Utah, Arizona, New Mexico, Colorado, Texas en Oklahoma, en in het noorden van Mexico. Ze bewoont open woestijnen en woestijnstruikgewas, van de Sonorawoestijn tot de Chihuahuawoestijn en de halfwoestijngraslanden. Een groot deel van dat gebied valt samen met dat van P. barbatus, en toch leven de twee soorten alleen in bepaalde contactzones samen.

In het jaar 2000 vond Robert A. Johnson van Arizona State University de verklaring in de bodem. Beide zijn, in zijn woorden, «ecologisch gelijkwaardige» zustersoorten: ze eten hetzelfde en gedragen zich vergelijkbaar. Wat ze scheidt, is de textuur van de grond:

  • P. rugosus: op grovere, zandige en grindrijke bodems, die weinig water vasthouden en snel uitdrogen.
  • P. barbatus: op bodems met meer klei, die vocht beter vasthouden.
  • In de contactzones: is de bodemtextuur intermediair, en daar komen de twee elkaar tegen.

Die onzichtbare grens tussen zand en klei is precies het toneel waarop lang geleden de hybride lijnen ontstonden.

Zwaardere koninginnen om de dorst te doorstaan

Waarom kan P. rugosus op drogere bodems leven? Johnson bracht het in verband met haar koninginnen. In zijn onderzoek uit 2000 hadden de gevleugelde vrouwtjes van P. rugosus ongeveer 8% meer droge massa dan die van P. barbatus en verdroegen ze uitdroging beter. Een studie uit 2010 woog pas bevruchte koninginnen van P. rugosus op ongeveer 47 mg versgewicht: het zijn grote stichtende koninginnen, volgeladen met reserves.

Twee jaar eerder, in 1998, had Johnson stichtende koninginnen van beide soorten getest in een experiment met twee bodemtypen en vier vochtniveaus. Het resultaat was heel duidelijk:

  • Water is de doorslaggevende factor. De overleving van de koningin, haar gewicht, het percentage koninginnen dat werksters voortbracht en de hoeveelheid broed namen toe van een droge naar een matig vochtige bodem, en bleven daarna stabiel.
  • P. barbatus is sneller. Haar koninginnen, kleiner en met een hogere stofwisseling, brachten meer werksters voort, en eerder.
  • P. rugosus houdt het langer vol. Haar koninginnen verdroegen extreme droogte beter, in ruil voor een wat tragere start.

Voor de kweker is de les duidelijk: een Pogonomyrmex-kolonie­stichting heeft matige vochtigheid nodig, nooit een droge buis.

Oogsten midden in de zomer, en zelfs 's nachts

In de Chihuahuawoestijn onderzochten Walter Whitford en George Ettershank in 1975 wat oogstmieren naar buiten doet komen. De Pogonomyrmex uit hun onderzoek konden actief zijn bij oppervlaktetemperaturen van ongeveer 5 tot 53 °C, met een foerageerpiek rond 45 °C. Van P. rugosus noteerden ze een aantal opvallende gewoonten:

  • Ze foerageert intensiever na droogteperiodes, als ze haar reserves moet aanvullen.
  • Ze stopt met foerageren als de graanschuren vol zijn: ze verzamelt niet zomaar.
  • Midden in de zomer foerageert ze 's nachts, als de oppervlakte is afgekoeld.
  • Wordt de bodem nat, dan schiet de activiteit omhoog, met intensief foerageren.

Een jaar later vergeleken Whitford, Johnson en Ramírez de twee zustersoorten in dezelfde woestijn: P. barbatus was het actiefst aan het begin van de zomer en P. rugosus halverwege, met haar nachtelijke foerageren in juli. Beide bereikten dichtheden van ongeveer 20 kolonies per hectare. De foerageersters van P. rugosus vertrekken via blijvende hoofdpaden die vanuit het nest vertrekken, en Bert Hölldobler zag in Arizona dat de territoriale rivaliteit vooral fel was tussen kolonies van P. rugosus en P. barbatus. Ze verzamelen vooral zaden van grassen en andere kruiden, en vullen hun dieet aan met insecten.

Een schijf van grind en graanschuren diep onder de grond

Het nest van P. rugosus herken je van ver: een afgeplatte schijf van grind, met één ingang, midden in een kale open plek. Daaronder leidt een centrale schacht naar een reeks kamers, de meeste in de bovenste meter, waar ze de zaden bewaren. De diepste kunnen veel lager liggen: in het zuiden van New Mexico zagen Whitford en collega's dat ze tot de laag caliche afdaalden, een kalkkorst die meer vocht vasthoudt dan de grond erboven.

In het zuiden van Californië volgde William MacKay in 1981 het leven van haar nesten een heel jaar lang en mat hij de temperatuur: het nest ging van iets minder dan 10 °C in de winter naar ongeveer 30 °C in de zomer, en op zachte winterdagen ging de kolonie niet foerageren. Dat is het ritme dat we thuis met de diapauze nabootsen: een warme kweekzomer en een koele rustwinter.

De bruidsvluchten komen na de regens van eind zomer. Zoals bij haar verwanten stichten de koninginnen alleen, zonder gezelschap: er zijn geen koninginnenassociaties bekend bij P. rugosus, en elke kolonie heeft haar hele leven één koningin.

Een gif dat bijna vier keer giftiger is dan dat van de bij

Zoals alle Pogonomyrmex heeft ze een functionele angel en een zeer krachtig gif. Justin O. Schmidt mat de giftigheid ervan bij labmuizen via intraveneuze injectie, en in zijn overzicht uit 2019 geeft hij deze LD50-waarden (de dosis die de helft van de proefdieren doodt; hoe lager, hoe giftiger het gif):

  • P. rugosus: 0,76 mg/kg.
  • P. barbatus: 0,39 mg/kg.
  • Honingbij (Apis mellifera): 2,8 mg/kg.

Het is een gif dat bijna vier keer giftiger is dan dat van de bij, al iets minder dan dat van haar zustersoort en ver verwijderd van P. maricopa, de recordhoudster. Deze cijfers dienen om giffen onderling te vergelijken, niet om te berekenen wat er met een mens gebeurt. In de pijnindex van Schmidt staat geen eigen score voor P. rugosus, maar de oogstmieren die hij beoordeelde, waaronder P. barbatus, krijgen een 3 op 4: een intense, diepe pijn die uren duurt. In 2024 toonde een team van onderzoekers aan dat het gif van oogstmieren die pijn te danken heeft aan peptiden die inwerken op de natriumkanalen in de zenuwen van zoogdieren. Het is een verdediging tegen gewervelde dieren die hun graanschuur zouden willen plunderen.

Grootte en morfologie

Grote, massieve Myrmicinae met angel, uit de barbatus-groep binnen het geslacht. Haar werksters vormen één enkele kaste, zonder soldaten, al zijn sommige een stuk groter dan andere.

  • Zeer variabele kleur. Volgens Cole (1968) loopt die van roodachtig tot bruin of roodzwart, en is de gaster vaak tweekleurig; zelden is ze helemaal geelachtig. De determinatiesleutels beschrijven haar als meestal zwartachtig of donkerbruin, en wijzen erop dat een gaster die lichter is dan de rest van het lichaam helpt om haar te herkennen. Bij kolonies van hybride lijnen kan het uiterlijk tussen de twee soorten in liggen, dus wees niet verbaasd als sommige kolonies roodachtiger zijn en andere donkerder.
  • Sculptuur. Grove, gescheiden rimpels op de kop en een netwerk van golvende groeven op het borststuk, met glanzende ruimtes daartussen (zie «Ruw van naam»).
  • Psammofoor. Zoals haar hele geslacht draagt ze onder de kop een «baard» van lange haren, de psammofoor, die ze als mandje gebruikt om zand, steentjes en kleine zaden te dragen. Daar komt de naam Pogonomyrmex vandaan, «baardmier» in het Grieks.
  • Kop en kaken. Brede kop, bijna even breed als lang of breder, met sterke, getande kaken om zaden te pellen.
  • Koningin. Duidelijk groter dan de werksters, met het borststuk van een gevleugelde koningin, en rijk beladen met reserves (zie «Zwaardere koninginnen om de dorst te doorstaan»). Bij de koninginnen is de ruwe sculptuur van kop en scutum nog duidelijker, en de knoop van de petiolus is sterk gereticuleerd.
  • Mannetje. Gevleugeld, kortlevend, ontstaan uit een onbevrucht ei; bij de hybride lijnen altijd van de lijn van zijn moeder.
  • Ontwikkeling. Volledige gedaanteverwisseling: ei, larve en naakte pop, zonder cocon, zoals bij alle Myrmicinae.

Afmetingen bij benadering

Cole (1968) geeft geen totale lengte voor deze soort: zijn maten zijn van de kop, in millimeters. HL is de koplengte en HW de kopbreedte:

  • Werksters: kop van 1,67-2,47 mm lang (HL) en 1,75-2,70 mm breed (HW) (Cole 1968)
  • Koningin: kop van 2,05-2,20 mm lang (HL) en 2,43-2,66 mm breed (HW) (Cole 1968)
  • Totale lengte van werkster, koningin en mannetje: geen gepubliceerde maten

De ruime spreiding bij de werksters weerspiegelt goed wat je in een volwassen kolonie ziet: kleine werksters naast veel forsere exemplaren. We hebben voor geen enkele kaste een gepubliceerde totale lengte gevonden, en de lengtes die op internet rondgaan, komen van winkels, dus die geven we liever niet.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

De basis van haar verzorging is eenvoudig: ze eet zaden die je in elke natuurwinkel kunt kopen, neemt eiwit goed aan, verdraagt warmte en vraagt geen tropische vochtigheid. Dat we haar als gevorderd indelen, heeft vier redenen:

  • Haar steek. Die is erg pijnlijk, en dat bepaalt de hele hantering: gereedschap, barrière, deksel en een opstelling waarin je nooit je vingers naar binnen hoeft te steken.
  • Twee klimaten in één nest. Het graan moet droog blijven en het broed op een plek met wat vocht liggen.
  • Een traag eerste jaar. Kleine kolonies komen langzaam op gang, en je moet geduld hebben met warmte en eiwit.
  • Ze groeit en vraagt ruimte. Een volwassen kolonie van een grote oogstmier heeft regelmatig uitbreidingen en een royaal foerageergebied nodig.

In ruil daarvoor biedt ze ontzettend veel. Colonnes foerageersters die zaden sjouwen, graanschuren die zienderogen vollopen, werksters die hun foerageergebied opruimen met de baard vol zand en, daarachter, een van de verbazingwekkendste genetische verhalen uit het dierenrijk. Spreekt deze groep je aan, dan heb je bij Antomas ook de zuivere P. rugosus, P. barbatus (en haar MegaImperium), P. bicolor, P. californicus en P. badius, de oogstmier uit Florida.

Aanbevolen waarden

  • Temperatuur: 25-30 °C tijdens het actieve seizoen, met een warmere zijde die 30-32 °C bereikt, geregeld met een thermostaat. Zo kiest de kolonie zelf waar ze het broed legt.
  • Waar dat getal vandaan komt: in de Noord-Amerikaanse woestijnen waar ze leeft, is de bodem op 10-50 cm diepte, waar het broed wordt grootgebracht, in de zomer ongeveer 27-32 °C, afhankelijk van de streek. Op het veel warmere oppervlak komen alleen de foerageersters tijdens hun tochten.
  • Warm overdag, koel 's nachts: veel kwekers zetten de warmtebron 10-12 uur per dag aan met een tijdschakelaar, zoals een woestijndag. Onder ongeveer 24 °C groeit de kolonie nauwelijks.
  • Vochtigheid: alleen in het broedgedeelte, en matig; de graanschuur droog (zie het volgende deel).
  • Water: in een reageerbuis met watten, altijd beschikbaar in het foerageergebied.
  • Licht: nest in het donker en verlicht foerageergebied, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: 3-4 maanden, van december tot februari, bij 10-15 °C (zie «Diapauze»).

Broed licht vochtig, graanschuur droog

In het veld bewaart de kolonie het graan in droge kamers en brengt ze het broed naar bodemlagen waar nog wat vocht zit. In het formicarium moet je dat verschil nabootsen:

  • Een vochtig gedeelte voor het broed. Bevochtig maar één deel van het nest, zo mogelijk het verst van de ingang, zonder dat het drassig wordt. De rest droog. Denk aan het experiment van Johnson: stichtende koninginnen doen het beter bij matige vochtigheid dan droog.
  • De graanschuur ver van het water. Een zaad naast condens of vochtig gips kiemt of schimmelt, en de wortels kunnen zelfs de watten van de buis uitdrogen.
  • Controleer het graan twee of drie keer per week. Verwijder zaden die zijn ontkiemd of schimmelen en leeg de afvalhoop als die zich ophoopt.
  • Ventilatie zonder tocht, zodat er geen condens ontstaat in de droge kamers.

Is de verdeling goed, dan bevestigt de kolonie dat meteen: de larven verschijnen in het vochtige deel en de zaden liggen opgestapeld in het droge.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas houden we haar zowel in Qbik Alpha- als in Qbik Wild-formicaria van Anthouse. Beide passen goed; kies op basis van hoe je de vochtigheid wilt regelen.

De Qbik Alpha-lijn is modulair en droog, met goed zicht: je kunt het vochtige broedgedeelte en de graanschuur duidelijk scheiden en uitbreiden door modules toe te voegen. Voor een jonge kolonie de QBIK ONE met middelgrote gangen:

De Qbik Wild-lijn is van gips: die houdt vocht vast, geeft een heel stabiel broedgedeelte en ziet er natuurlijker uit. Let er alleen op dat de graanschuur in het droge deel ligt. Om te beginnen de Qbik Wild One P 1C:

Als de kolonie groeit, en bij deze soort groeit ze, is de volgende stap in de Alpha-reeks de QBIK DUO:

Een nest dat te groot is voor een kleine kolonie, eindigt met kamers die als afvalhoop dienen en resten die gaan gisten. Breid uit als de kamers vol broed en graan zitten en er werksters werkloos in het foerageergebied staan. Voor de opstelling:

  • Geen substraat in het nest. De kamers schoon; zij zorgen zelf voor de inrichting.
  • Fijn zand in het foerageergebied, als je wilt: droog, in een dunne laag, met een paar steentjes. Je ziet ze het met de psammofoor versjouwen en hun afvalhoop ordenen.
  • Horizontale opstelling en een ruim foerageergebied: ze foerageert op open terrein.
  • Waterbuis met watten en een drinkbakje voor de nectar, nooit watten doordrenkt met suiker.
  • Ontsnappingsbarrière van minerale olie op de wanden en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).

Kolonie­stichting: wat de koningin doet en wat wij doen

In de natuur is de stichtende koningin van P. rugosus claustraal: na de vlucht graaft ze een kamer, sluit ze zich op en brengt ze haar eerste lichting werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, dankzij het vet en de reserve-eiwitten die ze vóór de vlucht heeft opgebouwd. Dat doet ze alleen, met één koningin per kolonie. Bij de hybride lijnen is er nog een voorwaarde: dat ze met mannetjes van de andere lijn heeft gepaard, want zonder hen zouden er geen werksters zijn.

Dat ze het zonder eten kan, betekent niet dat dat thuis ideaal is. Bij Antomas kiezen we voor een begeleide semi-claustrale kolonie­stichting: we bieden haar vanaf het begin voedsel aan zodat ze niet al haar reserves hoeft te verbruiken en de eerste generatie talrijker en sterker uitvalt. Dat raden ook de meeste oogstmierkwekers aan, die een paar zaadjes naast de koningin leggen. Onze methode:

  • Paardenbloem vanaf de eerste dag. De nootjes (wat we meestal zaden noemen) zijn piepklein en zacht, en in de ervaring van Antomas kan de koningin ze zelf openen. Papaver en nigerzaad zijn andere goede opties voor deze fase.
  • Een kleine prooi zodra de larven verschijnen. Een stukje pas gedode kakkerlak, een Drosophila of een jonge Thermobia. Wat de volgende dag overblijft, haal je weg.
  • Weinig ruimte. De buis of een kleine kamer met een mini-arena volstaat; een groot foerageergebied verspreidt in deze fase alleen het voedsel.
  • Matige vochtigheid in de buis. Water is volgens het experiment van Johnson de factor die het meest bepaalt of een Pogonomyrmex-kolonie­stichting slaagt.
  • Rust. Warmte, duisternis en weinig controles. Stichtende koninginnen die vaak gestoord worden, kunnen hun eieren opeten, zoals veel kwekers vertellen.

Onze kolonies komen aan met koningin, werksters en broed: ze zijn de kwetsbaarste fase al voorbij. Toch helpt dezelfde zorg ze op gang zolang ze klein zijn. Hebben ze zo'n 10-15 werksters, of eerder als de buis vuil wordt of begint uit te drogen, dan is het een goed moment om ze naar het formicarium over te zetten.

Bij ontvangst: rust en verhuizing door overstorten

Laat de kolonie direct na aankomst een dag in haar buis op een donkere, rustige plek staan, bij 25-30 °C. Controleer of de watten vochtig zijn en leg wat paardenbloemzaadjes bij de opening van de buis. De volgende dag de verhuizing; bij Antomas doen we die door overstorten:

  • Bereid alles van tevoren voor: formicarium met het vochtige gedeelte klaar, waterbuis geplaatst en olie­barrière op de wanden.
  • Werk in een bak of een doos met hoge randen, met een lang pincet en een zacht penseel. De handen erbuiten.
  • Stort de inhoud van de buis in het foerageergebied, vlak bij de ingang van het nest: koningin, werksters, broed en zaden. Een paar zachte tikjes helpen om alles eruit te krijgen, en het penseel om de achterblijvers de weg te wijzen.
  • Sluit af en houd het nestgedeelte donker. Meestal is het broed binnen een paar uur binnen.

Om later over te gaan naar een QBIK DUO of een groter formicarium, stort je op dezelfde manier over.

Welke zaden je geeft

Zaden zijn haar basisvoedsel en haar grote spektakel. Maar onthoud dat, ook al is ze een grote oogstmier, haar kaken niet die van een Messor zijn: in de ervaring van Antomas opent ze harde schillen niet zo makkelijk als een grote kolonie Messor barbarus. De regel: kleine zaden of, als ze groot zijn, gebroken, en nooit vochtig.

  • Die van elke dag: paardenbloem, papaver, nigerzaad, gierst, amarant, chia en graszaad van het geslacht Poa. In de natuur verzamelt ze vooral zaden van grassen en andere kruiden, en deze lijken daarop.
  • De grote, gebroken. Kanariezaad, quinoa of gepelde zonnebloempitten, liefst in stukjes en voor al gevormde kolonies. Kleine zaden hoef je niet te breken: heel bewaren ze beter in de graanschuur.
  • Altijd droog. Ze nat maken om ze zachter te maken, nodigt uit tot kiemen of schimmelen in het nest.
  • Verboden: vogelzaadmengsels met hard, rond graan, dat ze niet open krijgt, en behandeld zaaizaad, dat meestal gekleurd is en schimmelwerende middelen bevat.

Leg ze in het foerageergebied en laat ze ze zelf naar de graanschuur brengen. Een kleine kolonie heeft weinig nodig en vaak aangevuld; een grote legt voorraad aan, dus die mag meer hebben. Stopt ze ineens met verzamelen, kijk dan in de graanschuur: zoals Whitford in het veld zag, stopt de kolonie als die vol is.

Eiwit, suiker en water

Eiwit, in het tempo van de larven. Dat ze een zaadeter is, betekent niet dat ze alleen van graan leeft: de koningin heeft eiwit nodig om te leggen en de larven om te groeien. Hoe meer larven je ziet, hoe meer eiwit; zijn er geen, dan heel weinig. Controleer je dagelijks en haal je resten binnen 24 uur weg, dan is het beter te veel dan te weinig te geven, want de kolonie neemt overvloed waar en groeit sneller. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan niet te veel. En wissel van insect van week tot week:

Gebruik altijd insecten die als voer gekweekt zijn: gevangen insecten of insecten van twijfelachtige herkomst kunnen insecticiden bevatten.

Suiker, slechts 1-2 keer per maand. Hun energie halen ze uit het graan, en suiker is een incidentele aanvulling. Meestal de Blue Sugar-nectar van Anthouse, en af en toe een andere nectar voor de afwisseling. Altijd in een drinkbakje: op watten beschimmelt de suikerhoudende vloeistof binnen korte tijd.

Water, zonder onderbreking. De reageerbuis met watten mag nooit ontbreken, ook niet tijdens de diapauze. Foerageersters drinken vaak, vooral bij warmte.

Diapauze

In haar woestijnen is de winter kort maar echt. Van december tot februari daalt de bodem op een halve meter diepte tot ongeveer 12-13 °C in de warme, laaggelegen woestijnen, en tot ongeveer 9 °C in de hooggelegen woestijnen en halfwoestijngraslanden; in de metingen van MacKay kwam het nest van P. rugosus tot iets minder dan 10 °C. In die maanden is er geen broed en leeft de kolonie van haar graanschuur. Daarom raden we bij Antomas een diapauze van 3-4 maanden aan, van december tot februari, bij 10-15 °C:

  • Geleidelijk omlaag. Zet eind herfst de warme zone uit en laat de kolonie een paar weken op 18-20 °C staan, tot er geen jong broed meer is; daarna de kou in.
  • Temperatuur: 10-12 °C bootst de winter van de hooggelegen woestijnen na; rond 15 °C is beter voor heel kleine kolonies. De kou van een koelkast is nooit nodig.
  • Tijdens de rust: altijd water, een droge en goed gevulde graanschuur, en vrijwel geen eiwit.
  • Wakker worden in maart, door de temperatuur in een paar stappen op te voeren tot 25-30 °C met de warme zijde.
  • Een geschikte plek: een garage, een berging, een kelder of een wijnklimaatkast halen meestal die temperaturen; een verwarmde kamer meestal niet.

Gedrag en observatie

Foerageren via paden. Anders dan bij solitair foeragerende oogstmieren zie je, naarmate de kolonie groeit, paden van foerageersters die heen en weer lopen tussen het nest en de zaden. Het is een van de mooiste dingen om te zien bij een grote oogstmier.

Gevoelig voor water. Net als in het veld wekt een beetje bevochtigen van het foerageergebied meestal de activiteit op. Met mate: een vochtig hoekje, geen plas.

Groei. Het eerste jaar gaat langzaam, en P. rugosus lijkt wat trager dan P. barbatus met haar eerste werksters, precies zoals Johnson bij zijn stichtende koninginnen zag. Met stabiele warmte, goed graan en volop eiwit versnelt het tempo flink in het tweede seizoen.

Verdediging. Krijgt het formicarium een klap of wordt het plotseling geopend, dan komen de werksters naar buiten, klaar om te steken. Bij een rustige behandeling concentreren ze zich op hun werk.

Kijk zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten en van te leren, niet om ze weg te stoppen. Houd het nest donker en het foerageergebied verlicht, grijp alleen in als het nodig is en kijk zoveel je wilt.

Als er iets misgaat: staat de kolonie midden in het seizoen stil, controleer dan de warmte en het eiwit; verschijnt er schimmel of kiemen er zaden, dan is er te veel vocht bij de graanschuur; sterven er ineens veel werksters, controleer dan het water, de temperatuur en de resten.

Ontsnappingen en barrières

Over de vraag of ze wel of niet tegen gladde oppervlakken op klimt, zijn kwekers het niet eens: sommigen zeggen dat ze tegen glas en plastic op loopt, anderen dat het haar nauwelijks lukt. Met zo'n steek is het praktische antwoord hetzelfde:

  • Ontsnappingsbarrière van minerale olie langs de hele bovenrand van het foerageergebied, vernieuwd zodra die vuil wordt van stof of zand.
  • Goed sluitend deksel en aansluitingen zonder speling.
  • Niets wat als brug over de barrière kan dienen: geen lange takken, geen waterbuis tegen de wand en geen vergeten gereedschap binnenin.

Hantering en veiligheid

Haar gif is krachtig en haar steek doet erg en urenlang pijn, maar met een correcte hantering krijg je hem zelden. De giftigheidscijfers komen uit proeven met muizen en dienen om soorten te vergelijken, niet om het effect op een mens te voorspellen. Een paar eenvoudige regels:

  • Nooit met de handen. Lang pincet, penseel en, voor het overzetten, buizen en adapters.
  • Open alleen wat nodig is, rustig, boven een bak, en sluit af zodra je klaar bent.
  • Dit is geen soort voor huishoudens met kleine kinderen of huisdieren, en ook niet voor mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen.
  • Word je gestoken, was de plek dan met water en zeep en koel haar.

Het is een exotische soort in Europa: ze mag nooit worden vrijgelaten en je mag haar niet laten ontsnappen.

Wat je niet moet doen

  • Haar met de handen aanraken of werken zonder barrière of gereedschap.
  • Verschillende koninginnen of kolonies samenvoegen.
  • De graanschuur dicht bij het water leggen of de zaden nat maken.
  • Vogelzaadmengsels, behandelde zaden of hele harde korrels geven.
  • Het hele nest op dezelfde temperatuur houden, of midden in het seizoen onder ongeveer 24 °C.
  • Het broedgedeelte of de waterbuis laten uitdrogen.
  • Op eiwit besparen als er larven zijn, of resten laten rotten.
  • Nectar als hoofdvoedsel gebruiken of op watten geven.
  • In één keer van warmte naar diapauze gaan, of van diapauze naar warmte.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Pogonomyrmex rugosus, haar hybride lijnen met P. barbatus en haar geslacht, waaronder de revisie van Cole (1968) en het werk van Hölldobler (1976) en MacKay (1981), en op de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Whitford, W. G. & Ettershank, G. (1975). Factors affecting foraging activity in Chihuahuan Desert harvester ants. Environmental Entomology 4: 689–696. doi:10.1093/ee/4.5.689
  2. Whitford, W. G., Johnson, P. & Ramírez, J. (1976). Comparative ecology of the harvester ants Pogonomyrmex barbatus and Pogonomyrmex rugosus. Insectes Sociaux 23: 117–131. doi:10.1007/BF02223846
  3. Johnson, R. A. (1998). Foundress survival and brood production in the desert seed-harvester ants Pogonomyrmex rugosus and P. barbatus. Insectes Sociaux 45: 255–266. doi:10.1007/s000400050086
  4. Johnson, R. A. (2000). Habitat segregation based on soil texture and body size in the seed-harvester ants Pogonomyrmex rugosus and P. barbatus. Ecological Entomology 25: 403–412. doi:10.1046/j.1365-2311.2000.00286.x
  5. Helms Cahan, S., Parker, J. D., Rissing, S. W., Johnson, R. A., Polony, T. S., Weiser, M. D. & Smith, D. R. (2002). Extreme genetic differences between queens and workers in hybridizing Pogonomyrmex harvester ants. Proceedings of the Royal Society B 269: 1871–1877. doi:10.1098/rspb.2002.2061
  6. Julian, G. E., Fewell, J. H., Gadau, J., Johnson, R. A. & Larrabee, D. (2002). Genetic determination of the queen caste in an ant hybrid zone. Proceedings of the National Academy of Sciences 99: 8157–8160. doi:10.1073/pnas.112222099
  7. Volny, V. P. & Gordon, D. M. (2002). Genetic basis for queen–worker dimorphism in a social insect. Proceedings of the National Academy of Sciences 99: 6108–6111. doi:10.1073/pnas.092066699
  8. Helms Cahan, S. & Keller, L. (2003). Complex hybrid origin of genetic caste determination in harvester ants. Nature 424: 306–309. doi:10.1038/nature01744
  9. Anderson, K. E., Gadau, J., Mott, B. M., Johnson, R. A., Altamirano, A., Strehl, C. & Fewell, J. H. (2006). Distribution and evolution of genetic caste determination in Pogonomyrmex seed-harvester ants. Ecology 87: 2171–2184. doi:10.1890/0012-9658(2006)87[2171:DAEOGC]2.0.CO;2
  10. Schwander, T., Helms Cahan, S. & Keller, L. (2007). Characterization and distribution of Pogonomyrmex harvester ant lineages with genetic caste determination. Molecular Ecology 16: 367–387. doi:10.1111/j.1365-294X.2006.03124.x
  11. Curry, M. M., Wheeler, D. E., Yang, K. & Anderson, K. E. (2010). The potential for gene flow in a dependent lineage system of a harvester ant: fair meiosis in the F1 generation. Journal of Heredity 101: 378–384. doi:10.1093/jhered/esp117
  12. Ingram, K. K., Pilko, A., Heer, J. & Gordon, D. M. (2013). Colony life history and lifetime reproductive success of red harvester ant colonies. Journal of Animal Ecology 82: 540–550. doi:10.1111/1365-2656.12036
  13. Mott, B. M., Gadau, J. & Anderson, K. E. (2015). Phylogeography of Pogonomyrmex barbatus and P. rugosus harvester ants with genetic and environmental caste determination. Ecology and Evolution 5: 2798–2826. doi:10.1002/ece3.1507
  14. Schmidt, J. O. (2019). Predator–prey battle of ecological icons: horned lizards (Phrynosoma spp.) and harvester ants (Pogonomyrmex spp.). Copeia 107(3). doi:10.1643/CP-18-158
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...