Myrmecocystus mimicus: reina, obreras y obreras repletas de néctar – foto real de Antomas
Myrmecocystus mimicus: reina, obreras y obreras repletas de néctar – foto real de Antomas

Myrmecocystus mimicus

2 Beoordelingen
Laatste items in voorraad
€ 149,99
Inclusief belasting

Krijgers van het middaguur in de Chihuahuawoestijn. Myrmecocystus mimicus beslecht haar oorlogen niet met bloed, maar met toernooien: honderden werksters paraderen op gestrekte poten, blazen hun gaster op en meten zich dagenlang met elkaar, tot de sterkste kolonie de zwakkere overvalt en haar broed, haar toekomstige slavinnen en zelfs haar repleten meeneemt, levende voorraadkamers vol nectar. Tweekleurig, met een roodachtige kop en borststuk, en een meedogenloze termietenjager: dit is de honingpotmier die Bert Hölldobler legendarisch maakte. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

De strijdbare honingpotmier van de woestijn: dagactief, tweekleurig (kop en borststuk roodachtig, gaster donker), termietenjager en hoofdrolspeler in de beroemde geritualiseerde toernooien van Bert Hölldobler, die soms uitlopen op overvallen en slavernij. Kolonies met één koningin. Qbik Wild-nest met hoogte voor de repleten, kamertemperatuur (succesvolle kwekers: 24-31 °C), suiker met mondjesmaat tot de eerste repleten verschijnen en daarna onbeperkt, bijna dagelijks piepkleine prooien en een diapauze van ongeveer 4 maanden, van november tot februari, bij 15-18 °C. Minerale olie volstaat als barrière.

Myrmecocystus mimicus Wheeler, 1908 is een honingpotmier van de droge gebieden in het zuidwesten van de Verenigde Staten en het noorden van Mexico. Zoals alle Myrmecocystus slaat ze nectar op in repleten, levende voorraadkasten die met een gaster opgezwollen als een druif aan het plafond van het nest hangen. Maar haar ereplaats in de myrmecologieboeken dankt ze aan haar manier om conflicten op te lossen: toernooien waarin honderden werksters zich met houdingen en parades meten, bijna zonder elkaar aan te raken, en die soms eindigen met de overval op het zwakste nest.

Ze werd beroemd door de Duitse myrmecoloog Bert Hölldobler, die haar jarenlang bestudeerde in de Chihuahuawoestijn, bij Portal (Arizona) en Rodeo (New Mexico), en die in 1976 in Science «Toernooien en slavernij bij een woestijnmier» publiceerde. In deze verzorgingsgids scheiden we wat in die studies gedocumenteerd is van wat we bij Antomas hebben geleerd door haar te kweken.

Biologie

Toernooien zonder bloed: de parade op stelten

Twee naburige kolonies ontdekken tegelijk een termietenfestijn. Bij veel mieren zou dat op een veldslag uitlopen. Bij M. mimicus begint een toernooi: de verkenners rekruteren een klein leger, vaak van tweehonderd werksters of meer, en binnen een paar minuten staan honderden mieren van beide kolonies oog in oog. Maar ze vliegen elkaar niet naar de keel. Ze showen:

  • Ze lopen op gestrekte poten, als op hun tenen of op stelten: dat is de toernooihouding, die de Engelstalige auteurs stilt legs noemen, «stelpoten».
  • Ze heffen kop en gaster op en gaan zijdelings voor de rivaal staan, om groter te lijken.
  • Ze trommelen met hun antennes op elkaar en duwen elkaar met hun poten weg.
  • Sommige blazen hun gaster op, en er zijn werksters gezien die op een steentje klimmen om hoogte te winnen.

Elke ontmoeting duurt in het begin één tot drie seconden en tot ongeveer dertig als het toernooi op gang is. Er zijn schijnaanvallen en af en toe een beet, maar bijna nooit een echt gevecht: als een grote werkster tegenover een kleine staat, geeft de kleine toe. Alleen werksters van een andere kolonie van dezelfde soort lokken deze vertoning uit; tussen nestgenoten duurt de begroeting een seconde of twee.

Een toernooi kan dagenlang duren. Het wordt 's nachts onderbroken en rond half zes 's ochtends stuurt elke kolonie haar contingent weer naar dezelfde plek, nog voordat ze begint te foerageren. Er zijn zelfs «wachtposten»: groepjes van één tot zes werksters die, op hun gestrekte poten en vaak boven op een steentje, elke dag tot het vallen van de avond dezelfde plek bezetten. Tussen buren ontstaat bovendien een dominantievolgorde die na verloop van tijd soms omkeert.

De rivaal meten zonder te vechten: de telling van de grote werksters

Waarom zoveel theater? Hölldobler mat de deelneemsters: de werksters in de toernooien zijn groter dan de foerageersters, met een kop van gemiddeld 1,43 mm breed tegenover ongeveer 1,0 mm. Elke kolonie stuurt haar indrukwekkendste mensen naar het front.

In 1983 stelden Charles Lumsden en Hölldobler zelf voor dat het toernooi een systeem van communicatie tussen kolonies is, een soort volkstelling. Volwassen kolonies produceren grotere werksters, dus het aandeel reuzen in het toernooi, en hoe vaak elke werkster rivalen tegenkomt, zeggen iets over de grootte van de andere kolonie. Het is als twee legers die paraderen voordat ze beslissen of een gevecht de moeite waard is: de parade laat toe de rivaal in te schatten zonder de prijs van een veldslag te betalen.

Grenzen die met het voedsel meebewegen

De meeste territoriale mieren verdedigen een vaste ruimte. M. mimicus niet: ze heeft ruimtelijk-tijdelijke territoria. Elke kolonie verdedigt alleen de plek waar ze op dat moment foerageert, en het toernooi wordt opgezet waar het voedsel is. Vaak is die plek de ingang van het rivaliserende nest zelf: de sterke kolonie plant haar leger voor de deur van de buurvrouw en houdt haar bezig terwijl haar foerageersters de buit binnenhalen. In de onderzoeksgebieden lagen de nesten verder uit elkaar dan je bij toeval zou verwachten, op 10-45 m van hun naaste buur, met overlappende foerageergebieden: het typische patroon van hevige concurrentie.

Termietenjager

Honingpotmieren staan erom bekend dat ze van nectar leven, en M. mimicus verzamelt die van woestijnplanten als Eriogonum of Celtis pallida, naast de honingdauw van bladluizen en andere halfvleugeligen. Maar haar favoriete prooi is een andere. In 27 uur observatie van drie nesten noteerde Hölldobler wat de foerageersters bij terugkomst meedroegen:

  • 928 ladingen waren termieten, meer dan de helft van de 1.747 geregistreerde;
  • 167 waren andere insecten en slechts 20 zaden;
  • 632 werksters kwamen terug zonder iets zichtbaars, waarschijnlijk met vloeistof in de krop.

Termieten duiken op in onvoorspelbare plekken, onder droge koeienvlaaien of in gangen in de grond, en om ze te benutten moet je snel en in groten getale ter plaatse zijn. De verkenner die ze vindt, keert terug terwijl ze een spoor uitzet met de inhoud van haar darm en schudt zich in het nest voor haar nestgenoten, waarbij ze afscheiding van de gifklier vrijgeeft. Zo trekt ze colonnes van 20-50 werksters, en soms van 100-300 mee, die tot 48 m afleggen. De verkenners oriënteren zich bovendien op zicht: om de 50-70 cm stoppen ze, draaien ze zich om en «kijken» ze achterom.

Wat thuis telt: M. mimicus is geen zoetekauw die op suiker leeft, maar een jager die veel eiwit nodig heeft om te broeden (zie «Eiwit: termieten en prooien in miniatuur»).

Als het toernooi in een overval eindigt

Als een kolonie veel sterker is dan de andere, duurt de parade kort en wordt de zwakke overvallen. Hölldobler registreerde 34 overvallen, ongeveer 8% van de toernooien, en zag wat er binnen gebeurde:

  • de residente koningin werd in drie gevallen gedood en in twee andere verdreven;
  • de overvallers namen larven, poppen, pas uitgekomen werksters en zelfs repleten mee naar hun nest: tot 293 larven, 318 poppen en 117 levende repleten bij één overval.

Dat broed voltooit zijn ontwikkeling in de winnende kolonie en werkt voor haar: het is slavernij binnen dezelfde soort, en M. mimicus was het eerste bekende geval bij mieren. Intacte repleten worden ook opgenomen, zodat de winnaar tegelijk toekomstige werksters en de voorraadkasten van haar rivaal binnenhaalt. Alle overvallen kolonies waren jong, en de overvaller was minstens tien keer zo groot. De verst verwijderde kolonies, op 16-26 m, verzetten zich op een andere manier: ze sloten de ingang af met steentjes en takjes.

Overvallen zonder waarschuwing op pas gestichte kolonies

Een studie uit 2011 van Hölldobler, Barbara Grillenberger en Jürgen Gadau, met gegevens van tien seizoenen, liet zien dat niet elke overval met een toernooi begint: volwassen kolonies zoeken actief naar beginnende kolonies en plunderen die zonder meer.

  • Ze documenteerden 17 volledige overvallen zonder toernooi, met een buit van tot 137 larven, 152 poppen en 23 repleten.
  • Veel repleten namen ze niet mee: ze maakten ze ter plekke leeg, en uit het geplunderde nest kwamen tot 409 werksters met een volle krop.
  • Van twintig kunstmatige beginnende nesten, met 100-200 werksters, werden er negen in slechts 18 dagen ontdekt en overvallen, een ervan op 16 m van de volwassen kolonie.

De verkenners inspecteren de ingang, keren terug terwijl ze een spoor uitzetten met de punt van de gaster en komen aan het hoofd van een zwerm terug. Voor een jonge koningin is de buurt levensgevaarlijk: ze slaagt er bijna nooit in zich op minder dan ongeveer 3 m van een volwassen kolonie te vestigen, en tussen 3 en 15 m loopt ze een groot risico te worden overvallen.

Slaven van haar zuster: het geval M. depilis

In Portal en Rodeo deelt M. mimicus het terrein met haar zustersoort, M. depilis, die er zo op lijkt dat de kleine werksters van beide soms alleen met genetische merkers te onderscheiden zijn. De relatie is ongelijk: M. depilis overvalt kolonies van M. mimicus, en niet omgekeerd. In 2003 vonden de genetische analyses van Daniel Kronauer, Jürgen Gadau en Bert Hölldobler werksters van M. mimicus die in nesten van M. depilis werkten: naast slavernij binnen elke soort is er slavernij tussen soorten.

De zusters hebben een verschillende stijl. De toernooien van M. depilis zijn korter, van een half uur tot twee uur, en ontaarden sneller in gevechten, en ze is strikt monogyn: van 397 beginnende kolonies en 27 van twee jaar oud hadden ze allemaal één koningin. Merkwaardig genoeg zijn er nooit toernooien tussen de twee soorten gezien.

En een praktisch detail: een zwartachtige gaster met een berookte kop en borststuk is juist wat M. depilis kenmerkt. Aan M. mimicus wordt soms een «praktisch zwarte» gaster toegeschreven, maar die is donkerder dan het voorste deel, niet zwart (zie «Grootte en morfologie»).

Samen stichten… om met één koningin te eindigen

Na de bruidsvlucht, die in het geslacht meestal volgt op de zware zomerregens, verwijdert de koningin haar vleugels, graaft ze een kamer en sluit ze zich op. De koloniestichting is claustraal: ze brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, op het vet en de spieren van vleugels die ze niet meer nodig heeft.

Bij M. mimicus doet ze dat vaak niet alleen. In 1982 zagen Steven Bartz en Bert Hölldobler in Portal dat vlak na de vlucht de meeste stichtingsnesten één koningin hadden, maar dat, toen ze later werden geopend, de meeste 2 tot 4 koninginnen hadden, en sommige zelfs negen. Dat is pleometrose, koloniestichting in groep, en die nesten liggen gegroepeerd in plekken ver van de volwassen kolonies. Er is zelfs onderzocht hoe de koninginnen zich tijdens de koloniestichting verplaatsen.

Waarom werken ze samen? Omdat de concurrentie heel vroeg begint. In het laboratorium brachten nesten met meerdere koninginnen heel wat meer werksters groot, en naburige beginnende kolonies stalen elkaars broed tot het allemaal in één kamer bijeen was; vaak lieten de werksters onderweg hun eigen moeder achter. Wie eerst de meeste werksters heeft, wint.

Het bondgenootschap is tijdelijk: als de eerste werksters uitkomen, zijn zij het die koninginnen elimineren tot er, bijna altijd, één overblijft. Niet altijd: in 2011 liet de genetica zien dat 4 van de 14 volwassen kolonies polygyn waren, met 2-4 lijnen van niet-verwante moeders. Het is een facultatieve polygynie, mogelijk maar in de minderheid. Haar zuster M. depilis daarentegen accepteert nooit koloniestichting in groep.

En thuis? Bij Antomas kweken en verkopen we M. mimicus als monogyne soort, met één koningin per kolonie, en raden we aan altijd apart te stichten (zie «Eén kolonie, één koningin»). Zoek je een honingpotmier waarbij meerdere koninginnen stabiel samenleven, dan is dat een andere soort uit de catalogus: Myrmecocystus mendax, die we verkopen in kolonies met 2 of 3 koninginnen.

Levende voorraadkasten zo groot als een erwt

Repleten zijn gewone werksters met een bijzondere bestemming. Meestal zijn het de grootste van de kolonie, en hun nestgenoten vullen ze met nectar tot de sociale krop, het deel van het spijsverteringskanaal waarin ze het voedsel bewaren dat ze delen, bijna de hele gaster inneemt. De platen van het achterlijf liggen als eilandjes op een strakgespannen, doorschijnend vlies, en de repleet hangt roerloos aan het plafond; als een andere werkster haar antennes aanraakt, geeft ze het voedsel van mond tot mond terug. Afhankelijk van de soort worden ze zo groot als een erwt of een kers.

  • Ze worden niet geboren, maar gemaakt. Als je de repleten weghaalt, worden ze vervangen door de volgende werksters in grootte. Meestal vormen ze zich in de twee weken na het uitkomen, al kunnen ook volwassen werksters het doen.
  • Hun honing heeft een recept. De in Arizona geanalyseerde repleten van M. mimicus en M. mexicanus bevatten 47-49% fructose, 42-44% glucose en 7-8% maltose.
  • Niet allemaal slaan ze suiker op. In het geslacht zijn er heldere repleten, bijna water, en melkachtige repleten, met eiwitten en vetten.
  • Ze lopen leeg en worden weer gevuld. Een leeggemaakte repleet sterft niet: ze wordt slap en kan weer worden gevuld.

Op de foto van ons product zie je een repleet met een doorschijnend groene gaster. De kleur van een repleet hangt af van wat ze opslaat: entomoloog John Conway gaf kolonies van M. mexicanus blauw of rood gekleurd suikerwater en kreeg blauwe en rode repleten.

De honingpotmier (Anthouse)

Repleten van M. mimicus aan het plafond van het nest: zo ziet een levende voorraadkast er vanbinnen uit (video van Anthouse).

In gevangenschap komen de eerste repleten niet uit de eerste generatie werksters, die klein zijn, maar later, als er grote werksters uitkomen (zie «Suiker: van mondjesmaat naar onbeperkt»).

Mier van het middaguur

In de woestijn werken honingpotmieren in ploegen. In Portal en Rodeo komen M. mexicanus en M. navajo, bleek en met grote ogen, 's nachts naar buiten; M. mimicus en M. depilis, donkerder, zijn uitsluitend dagactief. Onze soort foerageert het intensiefst rond het middaguur, met massale uittochten van meer dan honderd werksters.

Roy Snelling groepeerde deze donkere, dagactieve honingpotmieren in Endiodioctes, «jager van het middaguur» in het Grieks, tegenover de bleke, nachtactieve uit de groep van M. mexicanus. Vandaag worden die ondergeslachten niet formeel gebruikt, omdat het DNA erop wijst dat dag- of nachtactiviteit meer dan eens in het geslacht is ontstaan, maar ze schetsen twee levenswijzen. Volgens een studie uit 1978 van Kay en Whitford:

  • De dagactieve soorten, zoals M. mimicus, verstijven van de kou rond 11-12 °C, maar gaan naar buiten bij een luchttemperatuur van 13-46 °C en een bodem tot 60 °C.
  • De nachtactieve soorten, zoals M. mexicanus, blijven bijna tot 0 °C bewegen en werken bij 2-30 °C.

Daarom moet de diapauze van M. mimicus milder zijn dan die van de nachtactieve honingpotmieren (zie «Diapauze: vier maanden milde winter»).

Stenen voor de deur en hagedissen op de loer

Werken in de volle zon heeft zijn risico's. De hoornhagedis Phrynosoma modestum eet elke dag 0,5 tot 1% van de foerageersters van de kolonies van M. mimicus en M. depilis die hij in de gaten houdt. En het kleine miertje Dorymyrmex bicolor past een van de merkwaardigste vormen van concurrentie toe die bekend zijn: het gooit steentjes in de ingang van naburige honingpotmieren, tot 200 in vijf minuten, en dwingt ze te stoppen met foerageren. De deur verdedigen is in de woestijn een kwestie van overleven.

Van Zuidwest-Kansas tot Californië

Volgens de revisie van Snelling loopt M. mimicus van Zuidwest-Kansas tot de Big Bend in Texas en het noorden van Midden-Mexico, en in het westen reikt ze tot Californië en Baja California. De waarnemingen zijn geconcentreerd in Arizona, Texas, New Mexico en Californië, met minder in Nevada; in Mexico vooral in Chihuahua, en ook in Sonora, Baja California, Durango, Nuevo León, San Luis Potosí, Coahuila en Zacatecas. Soms is ze uit Colorado gemeld, maar die staat komt niet voor in de revisie van Snelling of in de waarnemingen die we hebben geraadpleegd.

Ze bewoont woestijnen, droge graslanden en savannes met mesquite en acacia, open en zeer zonnig terrein. Haar ondergrondse nesten bieden de koningin, het broed en de repleten veel stabielere omstandigheden dan aan het oppervlak, met lage, gewelfde kamers met een ruw plafond.

Een naam uit 1908 die drie soorten vermengde

William Morton Wheeler beschreef haar in 1908 als een vorm van M. melliger, maar volgens specialisten zaten in dat materiaal ook exemplaren die vandaag aan M. depilis en M. romainei worden toegewezen. Daarom moeten oude gegevens over «mimicus» voorzichtig worden gelezen, en in deze verzorgingsgids steunen we vooral op de studies van Hölldobler en de moderne genetica.

Het DNA heeft orde geschapen: M. mimicus en M. depilis zijn zustersoorten, en het geslacht, met 29 beschreven soorten, is nauw verwant aan Lasius, dat van de zwarte wegmier. Volgens de fylogenie uit 2021 van Tobias van Elst en collega's diversifieerde het ongeveer 14 miljoen jaar geleden, terwijl de Noord-Amerikaanse woestijnen ontstonden. Honingpotmieren van andere continenten, zoals de Australische Camponotus inflatus, kwamen op eigen kracht tot dezelfde oplossing: dat is convergente evolutie.

Grootte en morfologie

Middelgrote tot grote honingpotmier, polymorf, wendbaar, met lange poten en zonder angel, met een tweekleurige tekening waaraan ze in onze winkel haar naam dankt.

  • Kleur van onze kolonies. Werksters met een roodachtige kop en borststuk en een donkere gaster. De koningin heeft een roodbruine kop en mesosoma (het borststuk) en een donkerbruine gaster, met banden.
  • Kleur volgens de wetenschap. Wheeler beschreef de typische vorm met kop, borststuk, antennes en poten egaal roodbruin, en Snelling met een glad en glanzend voorhoofd en achterhoofd. De gaster is donkerder, maar niet zwart: de zwartachtige gaster met een berookt voorste deel is het kenmerk van M. depilis.
  • Beharing. Kort. Bij de kleine werksters zijn de haren op het pronotum allemaal even lang; bij M. depilis sterk verschillend van lengte.
  • Geleidelijk polymorfisme. Geen soldaten, met een doorlopende reeks maten. De grote spelen de hoofdrol in de toernooien en worden repleten; de kleine verzorgen het broed.
  • Poten. Lang en snel. De «stelpoten» zijn daarentegen geen lichaamskenmerk, maar een houding: die van de werksters die tijdens toernooien op hun tenen lopen.
  • Repleten. Een grote werkster met een enorm opgezwollen gaster; op onze foto doorschijnend groen.
  • Verdediging. Zoals alle Formicinae heeft ze geen angel: ze bijt en geeft mierenzuur af via het acidoporus, aan de punt van de gaster.

Afmetingen bij benadering

  • Foeragerende werksters: kopbreedte gemiddeld ongeveer 1,0 mm (Hölldobler, 1981)
  • Toernooiwerksters: kopbreedte gemiddeld 1,43 mm (Hölldobler, 1981)
  • Totale lengte van de werksters: ongeveer 4-10 mm, alleen als richtlijn (zonder gepubliceerde bron)
  • Koningin: geen gepubliceerde afmeting die we hebben kunnen inzien
  • Repleten: gaster zo groot als een erwt of een kers

De referentieafmetingen staan in de revisie van het geslacht door Snelling (1976), die we niet hebben kunnen inzien. Het cijfer van 8-10 mm dat soms voor de koningin wordt gegeven, heeft geen bron en lijkt klein: Wheeler mat 12 mm bij het vrouwtje van M. melliger, uit dezelfde groep. We hebben het weggelaten tot we het kunnen controleren.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

Bij Antomas beschouwen we M. mimicus als een soort voor ervaren kwekers. Niet omdat ze agressief is of graag ontsnapt, want dat is ze niet, maar omdat je bij honingpotmieren hun ritme moet begrijpen:

  • Een trage, kwetsbare start. In onze ervaring is de kolonie pas gevestigd als ze meer dan honderd werksters telt, en dat kan ongeveer twee jaar duren.
  • Suiker die je doseert. In het begin met mondjesmaat, zodat de koningin geen repleet wordt; daarna onbeperkt.
  • Kwetsbare repleten, die bij een val of een stoot kunnen openbarsten.
  • Een diapauze op maat: ongeveer vier maanden en mild, omdat de kou haar eerder verlamt dan de nachtactieve honingpotmieren.

Is het de moeite waard? Absoluut. Het is een van de mieren met de meeste geschiedenis in de myrmecologie, ze beweegt in vol daglicht, jaagt in groep en vult na verloop van tijd het nest met levende voorraadkasten. De eerste repleet aan het plafond zien hangen is een van de grote momenten van deze hobby.

Aanbevolen waarden

  • Temperatuur: bij Antomas houden we ze vrijwel op de kamertemperatuur van een huis. Succesvolle kwekers van het geslacht gebruiken 24-31 °C, met een warme plek aan één kant, en noemen ongeveer 29 °C als ideale waarde; als dagactieve soort waardeert M. mimicus die warme zone bij het broed.
  • Repleten ver van de warmte: in een stabiele, gematigde zone, aan het andere uiteinde dan de warmtebron.
  • Vochtigheid: nest grotendeels droog, met een vochtige plek bij het broed en zonder condens.
  • Foerageergebied: droog en geventileerd.
  • Water: altijd, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Nest: horizontale kamers met hoogte zodat de repleten kunnen hangen, en ruwe oppervlakken.
  • Licht: donkere zone in het nest en een foerageergebied met licht.
  • Diapauze: ongeveer 4 maanden, van november tot februari, bij 15-18 °C.

Eén kolonie, één koningin

In de natuur stichten de koninginnen van M. mimicus vaak in groep, maar daarna elimineren de werksters de overtollige. Bij Antomas behandelen we haar als wat ze in de grote meerderheid van haar kolonies is: een monogyne soort. Onze kolonies hebben één koningin, en de richtlijnen zijn duidelijk:

  • Sticht altijd apart. Heb je jonge koninginnen, elk in haar eigen buis: een samenwerking die in het veld werkt, kan in een reageerbuis op een slachtpartij uitlopen.
  • Voeg geen koninginnen of kolonies samen, en verbind geen twee bewoonde nesten: de overvallen en broedroof die Hölldobler bestudeerde, zijn precies wat er zou gebeuren.

Een jonge kolonie: de eerste maanden

We verkopen M. mimicus als jonge kolonie, in de optie «Koningin en 5-15 werksters met broed»: een koningin met vijf tot vijftien werksters en broed, in een reageerbuis (bij beschikbaarheid ook koninginnen met broed). Wat je kunt verwachten:

  • Bij aankomst zet je de buis op een rustige plek, op kamertemperatuur en zonder directe zon, en controleer je het waterreservoir. Je hoeft haar niet de eerste dag naar het nest te verhuizen.
  • De eerste werksters zijn klein en worden geen repleten. De repleten komen met de tweede of derde generatie.
  • De groei gaat met horten en stoten, met versnellingen en pauzes, en kwekers zijn het erover eens dat in deze fase de meeste kolonies verloren gaan.
  • Het doel van de eerste maanden is een goed gevoede kolonie die groeit, niet zo snel mogelijk repleten krijgen.

De zoete dood: als de koningin een repleet wordt

Het is de verraderlijkste fout bij honingpotmieren. In een kleine kolonie zonder repleten kan overtollige nectar nergens worden opgeslagen, en de werksters vullen wie het wel kan opslaan: de koningin. Haar gaster zwelt op als die van een repleet, ze wordt log en legt veel minder of stopt met leggen. De kolonie stagneert, en de koningin kan zelfs sterven. Dat is de «zoete dood». Er zijn geen wetenschappelijke studies over: het is kweekervaring, van onszelf en van andere kwekers, en deze video laat het heel goed zien.

De zoete dood van mieren (Anthouse)

Honingpotmierkoninginnen opgezwollen van nectar tijdens de koloniestichting: het risico dat je met mondjesmaat voeren vermijdt (video van Anthouse).

De oplossing: zolang er geen repleten zijn, geef je suiker met mondjesmaat. Een of twee druppeltjes die de kolonie snel opmaakt, op een stukje aluminiumfolie of in een klein drinkbakje, en de resten weghalen. Zo eten ze allemaal, maar blijft er geen overschot over dat in het lichaam van de koningin belandt. Zodra je de eerste repleten ziet hangen, nemen zij die rol over.

Aanbevolen formicaria

Honingpotmieren hebben kamers met hoogte nodig, zodat de repleten kunnen hangen, en ruwe oppervlakken. Verticale formicaria zijn voor grote kolonies: een jonge kolonie krijgt er te veel ruimte in en het wordt moeilijker om voer en vocht onder controle te houden.

Om te beginnen de Qbik Wild One P 1C, een module van ongeveer 6,8 × 6,8 cm en 5 cm hoog met een centraal vochtpunt, bedoeld voor kleine kolonies van grote mieren. Hij heeft hoogte zodat de eerste repleten kunnen hangen en een passend oppervlak voor de koningin en het broed, en hij houdt de kolonie compact en makkelijk in het oog te houden.

Voor volwassen kolonies de Qbik Wild Nona Diafano, zonder voorgevormde kamers: de werksters graven hun eigen netwerk in het substraat en maken lage kamers met een ruw plafond op meerdere niveaus, zoals in hun natuurlijke nesten. Gebruik een compact substraat dat niet op de repleten instort, en bevochtig het maar op één plek. Alleen voor grote kolonies.

We raden ook de hybride modellen aan. De Qbik Wild Duo P 2C Hybrid combineert een onderreservoir dat het nest door verdamping bevochtigt, zonder dat het water de kamers raakt, met een drinkbuis aan de zijkant. Voor honingpotmieren is hij ideaal: stabiele vochtigheid zonder condens voor de repleten, en altijd water bij de hand. Gebruik je warmte, zet die dan aan een zijkant, nooit onder het reservoir.

De Qbiks zijn modulair: als de kolonie groeit, koppel je nieuwe modules aan. Maak de opstelling af met een droog foerageergebied, de waterbuis, een drinkbakje voor de suiker en de barrière van minerale olie.

Vochtigheid: een droog nest met een vochtig hoekje

Al komt ze uit de woestijn, M. mimicus leeft niet in een kurkdroog nest: onder de grond hebben haar kamers een veel stabielere vochtigheid en temperatuur dan het oppervlak. In de kweek:

  • een gradiënt, met een vochtige plek bij het broed en de rest droger;
  • repletenkamers die stabiel en zonder condens zijn: aan een nat plafond verliezen de repleten hun houvast en vallen ze;
  • altijd drinkwater beschikbaar.

Zie je druppels aan het plafond of schimmel, bevochtig dan een paar dagen niet en haal de resten weg.

Suiker: van mondjesmaat naar onbeperkt

  • Tot de eerste repleten met mondjesmaat, meerdere keren per week (zie «De zoete dood: als de koningin een repleet wordt»).
  • Vanaf de eerste repleten ad libitum. Vanaf dan mag suiker nooit ontbreken: de repleten vullen is hun werk, en met weinig suiker vormen ze zich niet.

Varieer de suikers: bij Antomas raden we 4-5 keer per week Blue Sugar-nectar van Anthouse aan en 1-2 keer per week een andere suikeroplossing of nectar; je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Geef ze altijd in een drinkbakje, nooit op watten, die beschimmelen en de vloeistof meteen bederven: liever een traditioneel of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt. En de nectar vervangt de waterbuis niet, die altijd vol moet zijn.

Eiwit: termieten en prooien in miniatuur

Met 928 ladingen termieten op de 1.747 maakt M. mimicus duidelijk dat ze niet alleen van nectar leeft. De richtlijn van Antomas:

  • In het begin overdreven kleine prooien: Drosophila, Thermobia, gekweekte termieten en microkrekels, liefst elke dag.
  • Als de kolonie groeit, grotere prooien, zoals vliegen, krekels of kleine kakkerlakken, in grotere hoeveelheid maar met meer tussenpozen, niet dagelijks.
  • Wissel elke week van insect.

Als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, is het beter dat er voer overblijft: de kolonie begrijpt dat ze middelen heeft en groeit sneller. Kun je niet vaak schoonmaken, dan liever niet, want wat overblijft brengt schimmel en mijten. Omdat ze dagactief is, leg je het eiwit 's ochtends of rond het middaguur neer en haal je de resten 's middags weg.

Het voer van de babymieren (Antomas)

Zo eten de larven van een honingpotmier: larven van M. placodops die eiwit eten bij Antomas (kanaal van Antomas).

Verhuizing door uitschudden

Bij Antomas verhuizen we honingpotmieren door uitschudden: je opent de buis of het oude nest in het foerageergebied van het nieuwe, bij de ingang, en schudt de kolonie er voorzichtig uit. Wees voorzichtig met de repleten:

  • Verhuis vroeg, voordat er veel repleten zijn: een buis met 5-15 werksters schud je zonder problemen uit.
  • Schud uit op geringe hoogte en boven een zachte ondergrond, zoals zand.
  • Repleten zonder pincet: hun gaster barst makkelijk open. Leid ze met een zacht penseel, zonder druk, of laat de werksters ze meeslepen.
  • Bereid alles vooraf voor en houd het nieuwe nest donker, zodat ze het meteen in gebruik nemen.

Diapauze: vier maanden milde winter

Bij Antomas geven we M. mimicus een diapauze van ongeveer 4 maanden, van november tot februari, iets korter dan die van onze inheemse soorten. En hier telt dat ze dagactief is: de donkere honingpotmieren verstijven rond 11-12 °C, terwijl de bleke, nachtactieve bijna tot 0 °C actief blijven. Daarom raden we een milde diapauze van ongeveer 15-18 °C aan: koel genoeg om de eileg af te remmen, maar ver van de drempel waarop ze verstijft. Het is een richtgetal, in lijn met haar fysiologie; nachtactieve honingpotmieren kunnen het een stuk kouder hebben.

  • Verlaag en verhoog de temperatuur geleidelijk, over een of twee weken.
  • Altijd water en een drinkbakje met suiker dat niet leeg raakt.
  • Eiwit: heel weinig of niets als er geen larven in ontwikkeling zijn.
  • Blijven er alleen larven over die niet meer groeien, dan is de kolonie in rust; zijn er nog nieuwe eieren en poppen, dan nog niet.

Gedrag in gevangenschap

Dagactief en zeer levendig. Snel en actief bij licht en warmte, een soort om overdag te observeren: een ontwikkelde kolonie vormt binnen enkele minuten rekruteringssporen naar een prooi.

Echo's van de toernooien. In onze ervaring nemen de grote werksters soms vertoonhoudingen aan, met gestrekte poten en opgeheven gaster, tegenover iets vreemds. Laat nooit twee kolonies tegenover elkaar komen: in gevangenschap kan een toernooi op een overval uitlopen.

Observeer zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. Laat het nest donker en het foerageergebied licht, en observeer ze voorzichtig, met zo weinig mogelijk ingrijpen. Ze wennen aan je aanwezigheid.

Alarmsignalen: een koningin met een opgezwollen gaster (te veel suiker), gevallen repleten (condens of stoten), stilstaand broed buiten de diapauze (te weinig eiwit) en schimmel (te veel vocht of resten).

Ontsnappingen en barrières

M. mimicus is geen grote ontsnappingskunstenaar: een strook minerale olie bovenaan de wanden van het foerageergebied volstaat. Vernieuw hem als er stof op komt, zorg dat het deksel goed sluit en laat niets liggen dat als brug kan dienen.

Hanteren en veiligheid

Ze steekt niet: ze heeft geen angel. Als ze klem zit, bijt ze en kan ze mierenzuur afgeven, dat prikt op gevoelige huid, meer niet. Hanteer haar met een zacht penseel of een zachte pincet, nooit met de handen; het grootste risico is voor de mieren zelf, vooral voor de repleten. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Een kolonie zonder repleten onbeperkt suiker geven, of een kolonie die ze al heeft zonder suiker laten.
  • De suiker op watten geven.
  • Op eiwit bezuinigen of altijd hetzelfde insect geven.
  • Koninginnen of kolonies samenvoegen.
  • Repleten met een pincet losmaken of ze van hoog uitschudden.
  • Warmte onder het nest of bij de repleten zetten, of het hele nest nat maken.
  • Haar een koude diapauze geven, zoals de nachtactieve honingpotmieren: rond 12 °C verstijft ze.
  • Een kleine kolonie naar een enorm nest verhuizen.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Myrmecocystus mimicus en haar geslacht en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Hölldobler, B. (1976). Tournaments and slavery in a desert ant. Science 192: 912–914. doi:10.1126/science.192.4242.912
  2. Hölldobler, B. (1981). Foraging and spatiotemporal territories in the honey ant Myrmecocystus mimicus Wheeler (Hymenoptera: Formicidae). Behavioral Ecology and Sociobiology 9: 301–314. doi:10.1007/BF00299887
  3. Lumsden, C. J. & Hölldobler, B. (1983). Ritualized combat and intercolony communication in ants. Journal of Theoretical Biology 100: 81–98. doi:10.1016/0022-5193(83)90093-0
  4. Bartz, S. H. & Hölldobler, B. (1982). Colony founding in Myrmecocystus mimicus Wheeler (Hymenoptera: Formicidae) and the evolution of foundress associations. Behavioral Ecology and Sociobiology 10: 137–147. doi:10.1007/BF00300174
  5. Kronauer, D. J. C., Gadau, J. & Hölldobler, B. (2003). Genetic evidence for intra- and interspecific slavery in honey ants (genus Myrmecocystus). Proceedings of the Royal Society B 270: 805–810. doi:10.1098/rspb.2002.2288
  6. Hölldobler, B., Grillenberger, B. & Gadau, J. (2011). Queen number and raiding behavior in the ant genus Myrmecocystus (Hymenoptera: Formicidae). Myrmecological News 15: 53–61. Geen DOI; open access
  7. Kronauer, D. J. C., Hölldobler, B. & Gadau, J. (2004). Phylogenetics of the New World honey ants (genus Myrmecocystus) estimated from mitochondrial DNA sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution 32: 416–421. doi:10.1016/j.ympev.2004.03.011
  8. Schooley, R. L. & Bestelmeyer, B. T. (2000). Movements during colony founding by queens of the honey ant (Myrmecocystus mimicus Wheeler). The American Midland Naturalist 144: 439–444. doi:10.1674/0003-0031(2000)144[0439:MDCFBQ]2.0.CO;2
  9. Kay, C. A. R. & Whitford, W. G. (1978). Critical thermal limits of desert honey ants: possible ecological implications. Physiological Zoology 51: 206–213. doi:10.1086/physzool.51.2.30157867
  10. Möglich, M. H. J. & Alpert, G. D. (1979). Stone dropping by Conomyrma bicolor (Hymenoptera: Formicidae): a new technique of interference competition. Behavioral Ecology and Sociobiology 6: 105–113. doi:10.1007/BF00292556
  11. Conway, J. R. (1986). The biology of honey ants. The American Biology Teacher 48: 335–343. doi:10.2307/4448321
  12. van Elst, T., Eriksson, T. H., Gadau, J., Johnson, R. A., Rabeling, C., Taylor, J. E. & Borowiec, M. L. (2021). Comprehensive phylogeny of Myrmecocystus honey ants highlights cryptic diversity and infers evolution during aridification of the American Southwest. Molecular Phylogenetics and Evolution 155: 107036. doi:10.1016/j.ympev.2020.107036
Moeilijkheidsgraad
Ervaren
2 Beoordelingen

Excellent seller
I ordered the queen 2 years ago, and she arrived in perfect condition. The seller provided step-by-step guidance on how to move her into the formicarium. For months, new workers kept emerging—everything was going perfectly—but at one point, the brood stopped thriving. Even though two years had passed, the seller offered to send a "brood boost," which saved my colony; it is still going strong and continuing to grow.
Furthermore, he has offered to send more in the coming seasons, should the need arise.
Always attentive—truly top-notch service.
Door Leonardo op 08-11-2026

Awesome seller/ant
Tomás has been incredibly kind and helpful. When the queen of my honeypot ant colony sadly died shortly after arrival, he was very understanding and arranged a replacement colony, which has now arrived. Great communication and excellent customer care—he really stood behind his service. Thank you, Tomás! Highly recommended.
Shipment into Switzerland.
Door Zsombor op 21-10-2026
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: