Hongo Leucocoprinus gongylophorus - Refuerzo de hongo para cortadoras: jardín de hongos con una obrera – foto real de Antomas
Hongo Leucocoprinus gongylophorus - Refuerzo de hongo para cortadoras: jardín de hongos con una obrera – foto real de Antomas

Leucocoprinus gongylophorus – schimmel voor bladsnijdersmieren

€ 14,99
Inclusief belasting

De moestuin die een rijk voedt. Leucocoprinus gongylophorus is de schimmel die bladsnijdersmieren kweken, Atta en Acromyrmex: de gongylidia ervan voeden de larven en zonder deze schimmel heeft de kolonie geen toekomst. Deze aanvulling met levende schimmel is bedoeld voor kolonies die hun schimmeltuin kwijt zijn of beschadigd hebben, voor stichtingen met heel weinig schimmel en om de kweek na een reis te herstellen. Gebruik hem meteen en altijd zonder de mieren die erin kunnen zitten: de schimmel blijft niet in leven zonder een kolonie die hem verzorgt, en acceptatie kan niet worden gegarandeerd. Formaat: 20 ml schimmel. Verzending door heel Europa.

 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Gebruik: versterking van de schimmeltuin voor bladsnijdersmieren (Atta en Acromyrmex). Je krijgt 20 ml levende schimmel, bedoeld voor kolonies die hun tuin kwijt zijn of beschadigd hebben, voor startende kolonies met heel weinig schimmel en om de cultuur na een reis weer op gang te helpen. Bewaren: gesloten, bij 22-26 °C, in het donker en niet in de koelkast; gebruik het zo snel mogelijk, het liefst dezelfde dag. Toedienen: zonder ook maar één mier uit de buis, naast de tuin van de kolonie of, als er geen tuin meer over is, in de schimmelkamer bij de werksters. Belangrijk: de schimmel is zonder mieren niet te kweken en geen enkele kolonie is verplicht hem te accepteren: acceptatie kunnen we niet garanderen.

Leucocoprinus gongylophorus (Möller) R. Heim is de schimmel die bladsnijdersmieren kweken. In de literatuur over mieren staat hij bijna altijd als Leucoagaricus gongylophorus, en in oudere mycologische publicaties als Attamyces bromatificus: het is hetzelfde organisme. Alfred Möller beschreef hem in 1893 in Brazilië als Rozites gongylophora. De geaccepteerde naam in Index Fungorum is nu Leucocoprinus gongylophorus, al wordt de naamgeving van de groep nog herzien.

Voor een kolonie bladsnijders is de schimmel geen aanvulling: het is het voedsel en het hart van het nest. De werksters eten de bladeren die ze knippen niet op; ze gebruiken ze als voedingsbodem om deze schimmel te kweken, en de larven leven ervan. Een kolonie zonder tuin heeft geen toekomst. Daarom verkopen we deze versterking: 20 ml levende schimmel, om een ingestorte tuin een tweede kans te geven of een startende kolonie een duwtje in de rug.

Het is een kwetsbaar product: een levend organisme dat van de mieren afhankelijk is, en of het wordt opgenomen, beslissen de mieren en de schimmel zelf.

Waarvoor dient een schimmelversterking?

Kolonies die hun tuin kwijt zijn

Een tuin kan om veel redenen instorten: hij droogt uit, wordt te nat, krijgt te hoge temperaturen, er komt een blad in dat met een fungicide is behandeld of hij wordt overwoekerd door ongewenste schimmel. Als de kolonie haar koningin en werksters nog heeft, maar geen of nauwelijks schimmel meer, geeft een versterking haar materiaal om de cultuur opnieuw op te bouwen. Dit is de meest dringende situatie, waarin je het snelst moet handelen: zonder schimmel hebben de larven niets te eten.

Startende kolonies met heel weinig schimmel

Een stichtende koningin begint met een piepklein balletje schimmel, en in gevangenschap is die eerste cultuur het zwakke punt. De wetenschap heeft hier het beste nieuws: in een experiment met stichtende koninginnen van Acromyrmex octospinosus en A. echinatior accepteerden alle koninginnen een nieuw stukje schimmel. De auteurs spreken van een kort «window of opportunity»: tijdens de stichting accepteert de kolonie vreemde schimmel veel makkelijker dan wanneer ze eenmaal gevestigd is (Poulsen en collega's, 2009).

Na een reis of een verhuizing

Verzending en verhuizingen schudden de tuin flink door elkaar: de schimmel brokkelt af, wordt platgedrukt of verliest vocht. Daarom sturen we bij Antomas vaak een buisje versterkingsschimmel mee met onze kolonies van Atta mexicana en Acromyrmex octospinosus: als de hoofdtuin beschadigd aankomt, helpt de versterking de kolonie te herstellen.

Een zieke of krimpende tuin

Als de schimmel krimpt, over grote delen donker wordt of door de kolonie wordt verlaten, moet je eerst de oorzaak zoeken: temperatuur, vochtigheid, ventilatie of de laatste planten die je hebt gegeven. Een versterking kan helpen om erbovenop te komen, maar lost de oorzaak niet op: als het probleem blijft, gaat de nieuwe schimmel op dezelfde manier ten onder. En als er zichtbare schimmelpluis op de tuin zit, haal dan eerst de aangetaste delen weg of laat de werksters dat doen.

Nemen ze hem aan? Het eerlijke antwoord

Niet altijd. Elke kolonie kweekt haar eigen stam, en schimmels van verschillende kolonies kunnen elkaar afstoten. Bij Acromyrmex is aangetoond dat de schimmel zelf stukjes schimmel van naburige kolonies afstoot, en sterker naarmate ze genetisch meer verschillen; de stoffen achter die onverenigbaarheid gaan onveranderd door de darm van de werksters en zitten in de fecale druppels waarmee ze de tuin bemesten (Poulsen en Boomsma, 2005). Ook is er een gedeeltelijke onverenigbaarheid gezien tussen werksters en schimmels van andere kolonies (Bot, Rehner en Boomsma, 2001). Op fora van kwekers zijn gevallen bekend van kolonies die een stuk vreemde schimmel volledig negeerden.

Wat we weten, helpt om je verwachtingen bij te stellen:

  • Grotere kans: bij startende en kleine kolonies, en bij kolonies die geen eigen schimmel meer hebben.
  • Kleinere kans: bij grote kolonies met een gezonde tuin, die hun eigen stam verdedigen.
  • Geen garantie: niet dat ze hem accepteren en ook niet dat de schimmel daarna goed groeit. Het is een reddingsmiddel, geen wondermiddel.

Biologie: een gedomesticeerde schimmel

Zo'n 50 miljoen jaar landbouw

Mieren van de tribus Attini kweken al tientallen miljoenen jaren schimmels: zo'n 50 miljoen jaar volgens de eerste schattingen op basis van moleculaire gegevens (Mueller, Rehner en Schultz, 1998). De meest primitieve soorten kweken uiteenlopende schimmels die ook nog vrij in de natuur voorkomen; de bladsnijdersmieren, Atta en Acromyrmex, zijn het verst gegaan, met een cultuur die zo sterk gedomesticeerd is dat hij zonder hun mieren niet meer in het wild bekend is (Mueller en collega's, 2005). Beide kweken dezelfde soort, L. gongylophorus, maar elke kolonie houdt haar eigen stam aan.

Gongylidia: de «koolrabi» die de larven voedt

Möller, de mycoloog die de schimmel beschreef, vergeleek de groepjes witte verdikkingen in de tuin met een koolrabi (Kohlrabi, in het Duits). Tegenwoordig heten ze gongylidia: opgezwollen, voedselrijke hyfetoppen die in trosjes (staphylae) bij elkaar zitten en als witte puntjes op het oppervlak van de schimmel te zien zijn. Ze zijn het hoofdvoedsel van de larven. Volwassen werksters eten ze ook, maar halen een groot deel van hun energie uit het sap van de bladeren die ze knippen (Quinlan en Cherrett, 1979).

Buiten het nest verliest de schimmel dat vermogen: in vloeibare laboratoriumcultuur groeit hij atypisch en zonder gongylidia (Powell en Stradling, 1986).

Bemest met uitwerpselen: het recyclen van enzymen

De werksters knippen en kauwen het blad niet alleen: ze bemesten de tuin ook met fecale druppels. Het verrassende is wat die druppels bevatten: enzymen van de schimmel zelf, zoals pectinasen, die plantencelwanden afbreken, en een laccase die de afweerfenolen van planten onschadelijk maakt. De mieren krijgen ze binnen met de gongylidia, de enzymen gaan onveranderd door hun darm en komen terug in de tuin precies waar ze nodig zijn: op het vers toegevoegde blad (Schiøtt en collega's, 2010; De Fine Licht en collega's, 2013). Mier en schimmel werken als één spijsverteringsstelsel.

Een gewas met veel kernen

De domesticatie heeft ook de genetica veranderd. Bij de bladsnijders is de schimmel polyploïd: elke cel heeft veel kernen en meerdere kopieën van de chromosomen, veel meer dan bij de schimmels die de primitieve Attini kweken. De auteurs koppelen dat aan een grotere productie van voedsel en enzymen voor teelt op grote schaal (Kooij en collega's, 2015).

Waarom hij niet zonder mieren te kweken is

Dat is de vraag die we het vaakst krijgen. In het laboratorium houden mycologen stammen aan op agarplaten, maar die groeien langzaam en vormen geen tuin zoals in het nest (Powell en Stradling, 1986). Thuis kun je de schimmel niet zonder mieren in leven houden:

  • Niemand voedt hem. Zonder werksters die het blad knippen, kauwen en bemesten, put de schimmel zijn voedingsbodem uit en sterft hij af.
  • Niemand verdedigt hem. De tuinen hebben een gespecialiseerde parasiet, de schimmel Escovopsis, die zich voedt met de cultuur en die volledig kan verwoesten (Currie, Mueller en Malloch, 1999). De werksters bestrijden hem door de schimmel te poetsen en besmette stukken eruit te trekken en naar de afvalhoop te brengen (Currie en Stuart, 2001). Zonder hen rukken schimmels en parasieten ongehinderd op.
  • Hij hangt af van zijn gemeenschap. De tuin is een bewaakte monocultuur; zonder zorg is hij dat niet meer.

Daarom is de versterking een product om meteen en met een kolonie te gebruiken, niet om te bewaren of om de schimmel apart «op te kweken».

Elke kolonie haar eigen stam

De stichtende koningin neemt bij de bruidsvlucht een balletje schimmel uit het nest van haar moeder mee, opgeborgen in de infrabuccale holte, en zaait daarmee haar eerste tuin. Zo gaat de stam generaties lang van moeder op dochter over (Mueller en collega's, 2005). Dat systeem voorkomt dat er stammen worden gemengd die met elkaar concurreren, en verklaart waarom een gevestigde kolonie een vreemde schimmel kan afstoten (zie «Nemen ze hem aan? Het eerlijke antwoord»).

Een paddenstoel die bijna niemand heeft gezien

Het is een plaatjeszwam uit de familie Agaricaceae, maar in het nest vormt hij bijna nooit vruchtlichamen: de werksters zorgen ervoor dat hij als mycelium groeit. De paddenstoelen, klein en met een licht hoedje, zijn maar zelden gevonden, bijvoorbeeld op een levend nest van Atta cephalotes (Fisher, Stradling en Pegler, 1994). Zie je ooit zoiets in je opstelling: gefeliciteerd, dat is een zeldzaamheid.

De schimmel moet overleven, in een video van Anthouse.

Een kolonie Atta-bladsnijders met haar schimmeltuin, bij Antomas.

Uiterlijk: zo herken je gezonde schimmel

De tuin lijkt op een spons of een honingraat van kruim, licht en vol holtes, opgebouwd uit bladstukjes die in mycelium zijn gewikkeld. Let hierop als je hem ontvangt en nadat je hem hebt ingebracht:

  • Gezond: grijswit of crème, vochtig en sponsachtig, met witte puntjes (de staphylae met gongylidia) op het oppervlak en een zachte geur van aarde of paddenstoel.
  • Oud: grijs of bruin, compacter. Dat is het uitgeputte deel dat de werksters naar de afvalhoop brengen; een beetje donkere kleur aan de onderkant is normaal.
  • Slecht: groen, zwart of geel schimmelpluis, vochtige en kleverige plekken, een zure of rotte geur, of uitgedroogde, samengeklonterde schimmel.

De 20 ml is een geschat volume schimmel, zonder de verpakking.

Zo bewaar je hem na ontvangst

Er zijn geen studies over hoe lang een stuk tuin het zonder mieren uithoudt, dus hier geldt voorzichtigheid: bij Antomas raden we aan hem te gebruiken op de dag dat hij aankomt of uiterlijk de dag erna. Hoe langer hij wacht, hoe meer hij uitgeput raakt en hoe meer voorsprong ongewenste schimmels krijgen. Ondertussen:

  • Temperatuur: 22-26 °C. De geïsoleerde schimmel groeit het best bij 20-25 °C (Powell en Stradling, 1986), en werksters van Acromyrmex heyeri kiezen voor het kweken ervan zeer vergelijkbare temperaturen (Bollazzi en Roces, 2002).
  • Niet in de koelkast en niet warm: zet hem niet in de koelkast en laat hem niet naast een radiator of in de zon staan. Boven 30 °C lijdt de schimmel eronder, en bij Atta kan de koningin onvruchtbaar worden als ze daar lang aan blootstaat.
  • Gesloten, in het donker en niet platgedrukt: laat de verpakking zoals ze aankomt, zonder ze te openen om te kijken en zonder op de schimmel te drukken.
  • Niets toevoegen: geen water vernevelen, geen bladeren, geen suiker. De schimmel alleen kan daar niets mee, en je zou alleen de ongewenste schimmels voeden.
  • Controleer hem van buitenaf: zie je gekleurde schimmelpluis, houd hem dan uit de buurt van je kolonie en breng hem niet in.

Zo breng je hem in de kolonie in

Allereerst: geen enkele mier uit de buis

Zit er een werkster bij de schimmel, haal die dan weg voordat je hem aan je kolonie geeft. De mieren die met de versterking meekomen, zijn van een andere kolonie en mogen nooit met de jouwe worden gemengd. Haal ze weg met een zacht penseel of een zacht pincet en controleer de schimmel goed, want de kleinste werksters verstoppen zich erin. Het is dezelfde regel die we geven voor de versterkingsbuis die met onze kolonies meekomt.

Kolonie die nog wat tuin heeft

  • Naast de tuin, niet erbovenop. Leg de versterking tegen de schimmel van de kolonie aan, in dezelfde kamer, met een pincet of een schoon lepeltje, zonder hem te verkruimelen.
  • Laat hen beslissen. Accepteren ze hem, dan zie je binnen enkele uren of dagen werksters die ermee aan de slag gaan, hem naar de tuin brengen en er blad aan toevoegen.
  • Zachte bladeren bij de hand. Leg verse, onbehandelde bladeren in het foerageergebied, zodat ze de schimmel meteen kunnen voeden.

Kolonie zonder tuin

  • Alle schimmel in de schimmelkamer, in één blok, met de koningin en de werksters erbij. In een kleine kamer is er meteen contact.
  • Hoge, stabiele vochtigheid, zonder plassen en zonder druppels die op de schimmel vallen.
  • Geen haast met de bladeren: eerst een paar zachte, en meer zodra je ziet dat de schimmel groeit.

Startende kolonies

Leg een klein stukje versterking naast de schimmel van de koningin, in haar kamer, en bewaar de rest apart onder dezelfde omstandigheden voor het geval je het de dagen daarna nodig hebt. Tijdens de stichting accepteert de koningin nieuwe schimmel makkelijker (Poulsen en collega's, 2009), maar een te groot stuk in een piepkleine kamer is meer schimmel dan ze kan verzorgen, en het verwaarloosde deel gaat schimmelen.

Tekenen van acceptatie en afwijzing

  • Acceptatie: de werksters klimmen op de versterking, likken eraan, knippen hem in stukjes en nemen hem op in de tuin, en beginnen er blad op te leggen. Na een paar dagen is hij niet meer van de rest te onderscheiden.
  • Afwijzing: ze negeren hem, schuiven hem opzij of brengen hem binnen een à twee dagen in zijn geheel naar de afvalhoop. Gebeurt dat, haal hem dan weg voordat hij gaat schimmelen.
  • Twijfelachtig: ze laten hem liggen zonder ermee aan de slag te gaan. Geef ze een paar dagen; gaat hij schimmelen of verliest hij zijn kleur, haal hem dan weg.

De opstelling: vocht wel, water niet

De versterking slaagt alleen in een opstelling die goed werkt. Houd de schimmelkamer vochtig, met constante ventilatie en zonder plassen, op 22-26 °C, met een afvalhoop die gescheiden is van de schimmel. Bij Antomas raden we de Fungarium-kit van Anthouse aan, ontworpen voor bladsnijders: de schimmel rust op een rooster boven een waterbak, en met de verkleindoppen pas je het volume van de kamer aan een kleine tuin aan, precies wat een herstellende kolonie nodig heeft. De details over de opstelling, het voer en de vochtigheid vind je in de verzorgingsgidsen van onze bladsnijders: Acromyrmex octospinosus, Atta mexicana en het MegaImperium, een grote kolonie van A. mexicana.

Voer voor de tuin: verse bladeren en bloemen, volledig vrij van bestrijdingsmiddelen en gevarieerd (roos, braam, jonge citrusbladeren, hibiscus); haal de bladeren die ze niet knippen weg voordat ze bederven. Bladsnijders hebben geen insecten nodig: hun eiwit is de schimmel. Zoek je levend voer voor je andere mieren, dan is er Thermobia domestica.

Wat je niet moet doen

  • De mieren die met de schimmel meekomen bij je kolonie zetten.
  • Hem dagen of weken «voor de zekerheid» bewaren, of in de koelkast.
  • Proberen hem zonder mieren te kweken, in een potje met bladeren of op zelfgemaakte agar.
  • Water op de schimmel vernevelen of hem in het nat laten staan.
  • Hem boven 30 °C of in direct zonlicht houden.
  • Hem verkruimelen of platdrukken bij het inbrengen.
  • Hem op de tuin leggen van een grote, gezonde kolonie die hem niet nodig heeft.
  • Een afgewezen of beschimmelde versterking in het nest laten liggen.
  • Hem gebruiken zonder op te lossen wat de tuin heeft laten instorten: temperatuur, vochtigheid, ventilatie of een behandelde plant.
  • Bladeren geven van de bloemist, van een kwekerij of van een behandelde plant.
  • Wonderen verwachten: acceptatie is niet gegarandeerd.
  • Resten van schimmel of exotische mieren buiten weggooien: vries ze eerst in voordat je ze weggooit.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over de schimmel van bladsnijdersmieren, op de pagina in Index Fungorum, op de nomenclatuurherziening van Heisecke en collega's (2021, Phytotaxa 494, doi:10.11646/phytotaxa.494.1.2) en op de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Mueller, U. G., Rehner, S. A. & Schultz, T. R. (1998). The evolution of agriculture in ants. Science 281: 2034–2038. doi:10.1126/science.281.5385.2034
  2. Mueller, U. G., Gerardo, N. M., Aanen, D. K., Six, D. L. & Schultz, T. R. (2005). The evolution of agriculture in insects. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 36: 563–595. doi:10.1146/annurev.ecolsys.36.102003.152626
  3. Quinlan, R. J. & Cherrett, J. M. (1979). The role of fungus in the diet of the leaf-cutting ant Atta cephalotes (L.). Ecological Entomology 4: 151–160. doi:10.1111/j.1365-2311.1979.tb00570.x
  4. Currie, C. R., Mueller, U. G. & Malloch, D. (1999). The agricultural pathology of ant fungus gardens. PNAS 96: 7998–8002. doi:10.1073/pnas.96.14.7998
  5. Currie, C. R. & Stuart, A. E. (2001). Weeding and grooming of pathogens in agriculture by ants. Proceedings of the Royal Society B 268: 1033–1039. doi:10.1098/rspb.2001.1605
  6. Poulsen, M. & Boomsma, J. J. (2005). Mutualistic fungi control crop diversity in fungus-growing ants. Science 307: 741–744. doi:10.1126/science.1106688
  7. Bot, A. N. M., Rehner, S. A. & Boomsma, J. J. (2001). Partial incompatibility between ants and symbiotic fungi in two sympatric species of Acromyrmex leaf-cutting ants. Evolution 55: 1980–1991. doi:10.1111/j.0014-3820.2001.tb01315.x
  8. Poulsen, M., Fernández-Marín, H., Currie, C. R. & Boomsma, J. J. (2009). Ephemeral windows of opportunity for horizontal transmission of fungal symbionts in leaf-cutting ants. Evolution 63: 2235–2247. doi:10.1111/j.1558-5646.2009.00704.x
  9. Schiøtt, M., Rogowska-Wrzesinska, A., Roepstorff, P. & Boomsma, J. J. (2010). Leaf-cutting ant fungi produce cell wall degrading pectinase complexes reminiscent of phytopathogenic fungi. BMC Biology 8: 156. doi:10.1186/1741-7007-8-156
  10. De Fine Licht, H. H., Schiøtt, M., Rogowska-Wrzesinska, A., Nygaard, S., Roepstorff, P. & Boomsma, J. J. (2013). Laccase detoxification mediates the nutritional alliance between leaf-cutting ants and fungus-garden symbionts. PNAS 110: 583–587. doi:10.1073/pnas.1212709110
  11. Kooij, P. W., Aanen, D. K., Schiøtt, M. & Boomsma, J. J. (2015). Evolutionarily advanced ant farmers rear polyploid fungal crops. Journal of Evolutionary Biology 28: 1911–1924. doi:10.1111/jeb.12718
  12. Powell, R. J. & Stradling, D. J. (1986). Factors influencing the growth of Attamyces bromatificus, a symbiont of attine ants. Transactions of the British Mycological Society 87: 205–213. doi:10.1016/S0007-1536(86)80022-5
  13. Bollazzi, M. & Roces, F. (2002). Thermal preference for fungus culturing and brood location by workers of the thatching grass-cutting ant Acromyrmex heyeri. Insectes Sociaux 49: 153–157. doi:10.1007/s00040-002-8295-x
  14. Fisher, P. J., Stradling, D. J. & Pegler, D. N. (1994). Leucoagaricus basidiomata from a live nest of the leaf-cutting ant Atta cephalotes. Mycological Research 98: 884–888. doi:10.1016/S0953-7562(09)80259-1
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: