Myrmecocystus christineae
Een bleke geest uit de bergen van de Mojave. Myrmecocystus christineae is een van de zeldzaamste honingpotmieren ter wereld: amper elf wetenschappelijke waarnemingen, een handvol bergen in Californië en Nevada en een leven waarover de wetenschap bijna niets weet. Strogeel, bijna wit, met grote ogen gemaakt voor de nacht, bewaart ze haar schat in lichtgouden repleten. En ze verbergt een geheim: haar koninginnen vechten niet, maar regeren hun hele leven samen. Een juweel voor verzamelaars en pioniers. Kolonies met 2 koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
Een van de zeldzaamste honingpotmieren ter wereld en in de hobby: een endeem van een paar bergketens in de Mojavewoestijn, met maar 11 waarnemingen in GBIF en een biologie die voor de wetenschap vrijwel onbekend is. Bleek, strogeel tot bijna witachtig, met grote ogen en waarschijnlijk nachtactief. Kolonies met 2 koninginnen: in onze ervaring verdragen haar koninginnen elkaar en leven ze hun hele leven samen. Qbik Wild-nest met ruwe plafonds, kamertemperatuur zonder sterke warmte, nectar met de druppelaar tot er repleten zijn en daarna altijd binnen bereik, en elke dag piepkleine prooidieren. Diapauze van ongeveer 4 maanden (november-februari) bij 8-14 °C. Ontsnappingsbarrière van minerale olie.
Myrmecocystus christineae Snelling, 1982 is waarschijnlijk de meest mysterieuze honingpotmier die Antomas ooit in huis heeft gehad. Ze werd iets meer dan veertig jaar geleden beschreven aan de hand van exemplaren uit de Ivanpah Mountains in de Mojavewoestijn (Californië), en sindsdien heeft bijna niemand haar nog bestudeerd. In GBIF, de grote wereldwijde biodiversiteitsdatabank, staan maar 11 waarnemingen. Over haar leven in het wild is vrijwel niets bekend: niet hoe haar nesten eruitzien, niet wanneer haar koninginnen uitvliegen en niet hoeveel er in elke kolonie samenleven.
Daarom is deze verzorgingsgids anders. We vertellen je eerlijk het weinige dat de wetenschap over haar zegt, en dat past op een paar bladzijden van de oorspronkelijke beschrijving; wat je, voorzichtig, kunt afleiden van haar bleke verwanten, zoals M. mexicanus en M. navajo; en wat we zelf hebben geleerd door haar te kweken. Alvast een waarschuwing: we noemen haar weleens de «witte» honingpotmier, maar helemaal wit is ze niet. Wel is ze een van de bleekste honingpotmieren die ooit zijn gemeten.
Biologie
Elf waarnemingen in de hele wereld
Om te zien hoe zeldzaam ze is, hoef je alleen maar te vergelijken. GBIF, het platform dat de gegevens van musea, collecties en burgerwetenschap van de hele planeet bundelt, heeft bijna 1.500 waarnemingen van M. mexicanus en zo'n 280 van M. navajo. Van M. christineae zijn het er elf, allemaal uit de Verenigde Staten, en de waarnemingen waarbij de staat vermeld staat, komen uit Californië.
Haar bekende verspreidingsgebied is piepklein: de Ivanpah en Granite Mountains in San Bernardino County (Californië) en het zuiden van Clark County (Nevada), allemaal in het oosten van de Mojavewoestijn. Toen Snelling haar in 1982 beschreef, kende hij haar alleen uit de Ivanpah Mountains, en hij vermoedde al dat ze ook in de naburige bergketens van Californië en Nevada zou leven. De latere waarnemingen hebben hem gelijk gegeven.
Waarom is ze zo zeldzaam? Niemand heeft het onderzocht, dus we kunnen alleen verklaringen voorstellen, en die zijn van ons en geen feit:
- Ze leeft in een handvol afgelegen woestijnbergen, ver van de best onderzochte gebieden.
- Ze is klein, bleek en hoogstwaarschijnlijk nachtactief: ze komt naar buiten wanneer bijna niemand naar haar zoekt.
- Net als de andere honingpotmieren bewaart ze het waardevolste van de kolonie onder de grond.
Misschien komt ze vaker voor dan de waarnemingen doen vermoeden, of misschien is ze echt een endeem met een heel klein gebied. Zeker is dat ze in de hobby een van de zeldzaamste soorten is die er bestaan.
Een mier met een vrouwennaam
Ze werd in 1982 beschreven door Roy R. Snelling, de grote specialist in honingpotmieren van het Natural History Museum of Los Angeles County, in het eerste supplement bij zijn revisie van het geslacht uit 1976. Het referentie-exemplaar, het holotype, is een werkster die op 14 april 1977 werd verzameld langs de weg naar de Morningstar-mijn, zo'n 15 km noord-noordoost van Cima (San Bernardino County, Californië), op 1.280-1.300 m hoogte. Ze werd verzameld door Christine D. George en Snelling zelf.
En aan haar is de naam opgedragen. Snelling vernoemde de soort naar Christine D. George, die hem hielp haar te verzamelen en te bestuderen en die in die jaren onderzoek deed naar de ecologie van de Myrmecocystus in de Mojavewoestijn. Samen schreven ze in 1979 bovendien een groot rapport over de taxonomie, de verspreiding en de ecologie van de mieren van de Californische woestijnen.
Een opmerking over de spelling: de juiste naam is christineae, met «-ineae», zoals in de oorspronkelijke beschrijving en in de taxonomische catalogi. De vorm «christinae», die je op sommige websites ziet, is een foutieve variant.
De typeserie was royaal. Naast het holotype had Snelling 724 werksters, 16 koninginnen en 68 mannetjes van dezelfde plek en dezelfde datum, zodat hij alle drie de kasten kon beschrijven. De koninginnen werden met vleugels beschreven, dus midden april hadden de kolonies al gevleugelde koninginnen en mannetjes in het nest, waarschijnlijk in afwachting van hun bruidsvlucht.
Buurvrouw van de Joshua trees
Hoe ziet haar thuis eruit? De typelocatie ligt in een hooggelegen woestijn, op zo'n 1.300 m, met zeer hete zomers en koude winters met veel nachtvorst. Op dezelfde dag en langs dezelfde weg verzamelden Snelling en George nog twee andere honingpotmieren: M. romainei, waarvan de nesten algemeen waren in een bos van Joshua trees (Yucca brevifolia), veel ervan met mannetjes en gevleugelde koninginnen, en M. mendax, met een nest op een stenige helling. De dag erna vonden ze iets lager M. testaceus, een andere bleke honingpotmier, ook tussen Joshua trees. Een echte wijk vol honingpotmieren: vier soorten op een paar kilometer weg.
Over M. christineae zelf geven de gegevens die de Arizona State University heeft verzameld aan dat ze vaak in zanderige droge beddingen voorkomt, de droge rivierbeddingen die alleen na onweersbuien water voeren. Over haar bodem, begroeiing of hoogte zijn er geen andere gegevens gepubliceerd. Maar het beeld klopt met wat we thuis zien: een mier van droog terrein, die een vrij droog nest met een vochtig plekje waardeert (zie «Parameters voor een honingpotmier uit de hooggelegen woestijn»).
Wit… of bijna
Snelling beschreef haar kleur zo: werksters licht bruinachtig geel, met de achterkant van de kop soms iets bruiner en de poten en antennen nog bleker; koninginnen geel, met een lichtbruine zone op het voorhoofd en doorzichtige vleugels; en mannetjes gelijkmatig bruinachtig, met geelachtige aanhangsels. Strikt genomen dus helemaal geen wit.
Maar haar bleekheid is echt, en ze is gemeten. In 2022 vergeleek een studie aan de hand van foto's de helderheid van het lichaam van verschillende honingpotmieren: soorten met een gemiddelde waarde boven 65 werden als bleek beschouwd en soorten onder 60 als donker. M. christineae scoorde 75,2. Van de negen gemeten populaties van Myrmecocystus gaf alleen een populatie van M. mexicanus een hogere waarde, 78,4; M. navajo bleef op 74,1, en de donkere, zoals M. mendax, zaten onder 60.
In onze kolonies zijn koninginnen en werksters heel licht strogeel, bijna witachtig, en hun repleten vullen zich met een lichtgele, doorschijnende vloeistof. Vandaar die bijnaam: «wit» is wat overdreven, maar wijst precies op wat haar zo bijzonder maakt. Naast een donkere honingpotmier als M. placodops, met een rode kop en een zwart lijf, lijkt ze van een andere planeet te komen.
Grote ogen voor de nacht
Dezelfde studie uit 2022 mat haar ogen, en de uitkomst is typisch voor een nachtactieve mier. De werksters van M. christineae hebben facetten, de kleine lenzen van het samengestelde oog, met een gemiddelde diameter van zo'n 19,7 micron (20,8 na correctie voor de lichaamsgrootte), tegenover zo'n 13-14 micron bij M. yuma, een kleine, donkere honingpotmier. Bredere facetten vangen meer licht, en dat is precies wat een dier nodig heeft dat zich bij weinig licht verplaatst.
Snelling had al opgemerkt dat haar ogen groot zijn en ver naar achteren staan: hun bovenrand valt bijna samen met de achterhoek van de kop. Dat kenmerk deelt ze met de honingpotmieren van de M. pyramicus-groep en met M. navajo. In de tabel van de studie uit 2022 staat M. christineae vermeld als nachtactieve soort, op basis van de literatuur en de waarnemingen van de auteurs. Niemand heeft nog een studie naar haar activiteit gepubliceerd, maar alles wijst dezelfde kant op: bleke kleur, grote ogen en nachtactieve verwanten.
Klein, kaal en een tussenvorm
Het is een kleine honingpotmier. Volgens de metingen van Snelling is de kop van de werksters 0,77 tot 1,13 mm lang en 0,63 tot 1,03 mm breed, en het mesosoma 1,03 tot 1,63 mm. Ter vergelijking: de majors van M. placodops hebben een kop die meer dan twee keer zo breed is als die van de grootste werksters van M. christineae. De werksters verschillen in grootte, maar zonder grote uitschieters: bij de kleine zijn de zijkanten van de kop bijna evenwijdig, bij de grotere iets bol.
En ze is bijna kaal. Ze heeft geen opstaande haren op de thorax, de wangen, de antenneschachten of de tibia's, en de eerste twee segmenten van de gaster hebben ze in het midden ook niet. Haar pubescentie, de korte, aanliggende beharing, is fijn en schaars, en de werksters zien er glad en matig glanzend uit.
Snelling plaatste haar in de groep van de bleke, nachtactieve honingpotmieren, het subgenus Myrmecocystus in strikte zin, samen met M. mexicanus, M. navajo, M. testaceus of M. pyramicus. En hij zag haar als een schakel tussen twee soortgroepen: door het profiel van de thorax en het aantal tanden op de kaken, zeven of acht bij de werksters, lijkt ze op de M. mexicanus-groep; door haar ver naar achteren geplaatste ogen en de schaarse beharing op de M. pyramicus-groep. De moleculaire fylogenieën van het geslacht, uit 2004 en 2021, hebben aangetoond dat die klassieke groepen niet altijd de werkelijke verwantschap weerspiegelen. We hebben niet kunnen nagaan of M. christineae erin is opgenomen, dus haar precieze plaats in de stamboom van de honingpotmieren blijft een open vraag.
De bleke soorten zijn niet bang voor kou
Nachtactief zijn in de woestijn heeft een direct gevolg: je moet je in de kou kunnen bewegen. In een klassieke studie met honingpotmieren uit New Mexico vergeleken Kay en Whitford dag- en nachtactieve soorten. De nachtactieve soort bleef zich bewegen tot −0,4 °C en ging foerageren bij lucht- en bodemtemperaturen tussen 2 en 30 °C. De dagactieve soorten bleven daarentegen stilzitten onder zo'n 11-12 °C, maar gingen nog naar buiten bij een bodemtemperatuur tot 60 °C.
De strategie van de bleke soorten is de oven van het middaguur te vermijden en in de koele uren te werken. M. christineae deed niet mee aan die studie, maar ze deelt kleur, ogen en, hoogstwaarschijnlijk, dagritme met de nachtactieve soorten. Voor het kweken heeft dat twee praktische gevolgen:
- Ze heeft geen sterke warmte nodig. Een gematigde kamertemperatuur is genoeg, zonder intense warmtepunten.
- Ze verdraagt een koelere diapauze dan de donkere honingpotmieren, zoals M. placodops, die bij 12 °C al bijna stil komen te liggen (zie «Koele diapauze voor een bleke honingpotmier»).
Strokleurige repleten
Zoals bijna alle Myrmecocystus slaat M. christineae het voedsel van de kolonie op in repleten: werksters waarvan de krop, de «sociale maag» waarin mieren het voedsel bewaren dat ze delen, zo ver uitzet dat hij de hele gaster vult. Ze hangen roerloos aan het plafond van de kamers; de andere werksters vullen ze met nectar als er een overschot is, en zij geven die van mond tot mond terug als er schaarste is. Een leeggemaakte repleet gaat niet dood: ze blijft gerimpeld achter en kan opnieuw worden gevuld.
Repleten zijn bekend bij 20 van de 29 soorten van het geslacht, maar we hebben geen enkele publicatie gevonden die ze bij M. christineae beschrijft. In onze kolonies vormen ze ze wel: die op de foto in de winkel is gevuld met een lichtgele, doorschijnende vloeistof, passend bij de kleur van haar zusters. De kleur van een repleet hangt af van wat de kolonie drinkt, dus bij jou kan die verschillen afhankelijk van de nectar die je geeft.
Bij de onderzochte honingpotmieren houdt de voorraadkamer bovendien een paar verrassingen in petto die in een woestijn heel logisch zijn. Een klein deel van de repleten is helder, veel waterachtiger dan de rest: echte waterreservoirs voor de droge maanden. En sommige slaan ook vetten op, die een tweede laag in de krop vormen. Bij M. christineae heeft niemand dat nagegaan, maar voor een mier van zanderige droge beddingen, waar water een luxe is, zou een levende veldfles een groot voordeel zijn.
Zo hangen de repleten in een nest van M. mimicus, een donkere honingpotmier; die van M. christineae zijn strokleurig (video van Anthouse).
Twee koninginnen onder één dak
Hier zegt de wetenschap niets: er is niet gepubliceerd hoe de koninginnen van M. christineae een kolonie stichten of hoeveel er in elke kolonie leven. De 16 koninginnen uit de typeserie brengen geen uitsluitsel, want ze werden met vleugels beschreven: het waren hoogstwaarschijnlijk jonge koninginnen die nog geen eigen kolonie hadden.
Wat we je wel kunnen vertellen, is wat we bij Antomas zien: M. christineae is niet monogyn. Haar koninginnen verdragen elkaar en leven hun hele leven samen in dezelfde kolonie, zonder ruzie. Daarom verkopen we haar als kolonie met twee koninginnen, iets ongewoons bij de honingpotmieren die we kweken, die meestal maar één koningin hebben.
Binnen het geslacht is het geen uitzondering. Bij M. mimicus slaan vaak meerdere koninginnen, van 2 tot 9, maar meestal 2 tot 4, de handen ineen om een kolonie te stichten, maar daarna ruimen de werksters de overtollige op tot er één overblijft. In sommige populaties van M. mendax hadden daarentegen alle onderzochte volwassen kolonies meerdere koninginnen, die in het laboratorium niet werden gedood nadat de eerste werksters waren uitgekomen, en die kolonies brachten meer werksters en meer repleten voort dan kolonies met één koningin. Naar wat we thuis zien, hoort M. christineae bij de verdraagzame soorten. Het is een kweekwaarneming, geen gepubliceerde studie.
Let op: dat de koninginnen van één kolonie samenleven, betekent niet dat je koninginnen van verschillende kolonies kunt samenvoegen. Dat nooit.
Wat de wetenschap nog niet weet
Dit is nog niet gepubliceerd over M. christineae:
- Hoe haar nesten eruitzien en op welke diepte ze haar repleten bewaart.
- Wanneer haar bruidsvlucht plaatsvindt. We weten alleen dat er half april al gevleugelde geslachtsdieren in de nesten zaten.
- Hoe ze een kolonie sticht: alleen, in groep of op beide manieren.
- Hoeveel werksters een volwassen kolonie telt.
- Wat ze in het wild eet en hoe laat ze precies naar buiten komt.
Bijna alles wat we over haar dagelijkse leven weten, komt voorlopig van wie haar kweekt. Heb je een kolonie, dan zijn je waarnemingen goud waard, en we horen ze heel graag van je.
Grootte en morfologie
Kleine, bleke honingpotmier met bijna geen opstaande haren, grote, ver naar achteren geplaatste ogen, werksters van wisselende grootte en zonder angel. De maten komen uit de oorspronkelijke beschrijving van Snelling (1982).
- Kleur volgens Snelling. Werksters licht bruinachtig geel, met de achterkant van de kop soms bruinig en de aanhangsels bleker. Koningin geel, met het voorste deel van de kop lichtbruin en de aanhangsels bleekgeel. Mannetje gelijkmatig bruinig.
- Kleur van onze kolonies. Koninginnen en werksters heel licht strogeel, bijna witachtig; repleten met een lichtgele, doorschijnende vloeistof.
- Kop. Bij de werksters langer dan breed, met bijna evenwijdige zijkanten bij de kleine en iets bolle bij de grotere. Bij de koningin even breed als lang.
- Ogen. Groot, met de bovenrand bijna in de achterhoek van de kop.
- Kaken. Met zeven of acht tanden bij de werksters.
- Beharing. Geen opstaande haren op de thorax, de wangen, de schachten of de tibia's; pubescentie fijn, schaars en aanliggend.
- Cuticula. Matig glanzend.
- Verdediging. Als formicine heeft ze geen angel; ze kan bijten en mierenzuur afgeven.
Geschatte maten
- Werksters: kop 0,77-1,13 mm lang en 0,63-1,03 mm breed; schacht 0,97-1,33 mm; mesosoma 1,03-1,63 mm
- Koningin: kop 1,67-1,73 mm lang en 1,67-1,77 mm breed; mesosoma 3,5-3,7 mm
- Mannetje: kop 0,62-0,70 mm lang; mesosoma 1,23-1,40 mm
- Totale lengte: niet gepubliceerd
Snelling gaf voor geen enkele kaste de totale lengte, en we verzinnen die liever niet. Wat zijn maten wel laten zien, is dat het om een kleine honingpotmier gaat, met een koningin die duidelijk groter is dan elke werkster: haar kop is breder dan die van de grootste werkster, en haar mesosoma meer dan twee keer zo lang.
Houden in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
Dit is geen soort om mee te beginnen. De redenen zijn dezelfde als bij alle honingpotmieren, plus één die bij haar hoort:
- Niemand heeft er veel ervaring mee. Er zijn nauwelijks kweekervaringen gepubliceerd, en bijna alles wat we weten, hebben we thuis geleerd. Waag je je eraan, dan hoor je bij de weinige kwekers ter wereld die haar hebben.
- De nectar moet je doseren. Weinig en met de druppelaar zolang er geen repleten zijn; overvloedig en constant zodra ze verschijnen (zie «De zoete dood, dubbel gevaar»).
- Kleine werksters, piepkleine prooien. Het is een fijngebouwde honingpotmier, en haar prooien moeten nog kleiner zijn.
- Kwetsbare repleten, die kunnen vallen of openbarsten als je ze verkeerd behandelt.
Daar staat tegenover dat de kolonie met een voorsprong aankomt: twee koninginnen en 20 tot 30 werksters, met de stichtingsfase achter de rug. En het is de moeite waard: ze is een levende zeldzaamheid, met een kleur die op geen enkele andere honingpotmier uit de winkel lijkt, twee koninginnen die hun hele leven het nest delen en een biologie die nog ontdekt moet worden. Weinig soorten laten je iets leren wat de wetenschap nog niet weet.
Parameters voor een honingpotmier uit de hooggelegen woestijn
- Temperatuur: bij Antomas houden we ze vrijwel op gewone kamertemperatuur. Als kwekersgegeven: wie succes heeft met het geslacht, houdt ze bij 24-31 °C, liefst rond 29 °C; voor een bleke, nachtactieve honingpotmier als deze is het gematigde deel van dat bereik genoeg.
- Extra warmte: niet nodig. Gebruik je het toch, houd het dan mild, aan één kant van het nest en altijd ver van de repleten.
- Koelere nachten: geen probleem; dat kennen ze uit hun woestijn.
- Vochtigheid: een vrij droog nest, met een vochtig plekje bij het broed.
- Zone van de repleten: stabiel, zonder condens; niet nat en niet uitgedroogd.
- Foerageergebied: droog en geventileerd, met wat zand als je aan hun droge beddingen wilt herinneren.
- Water: altijd een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: nestgedeelte donker en foerageergebied met licht, met het normale dag-nachtritme.
- Diapauze: ongeveer 4 maanden, van november tot februari, bij 8-14 °C (zie «Koele diapauze voor een bleke honingpotmier»).
Aanbevolen formicaria
Voor een kolonie met twee koninginnen en enkele tientallen werksters raden we bij Antomas aan te beginnen met de Qbik Wild One P 1C van Anthouse. Hij heeft horizontale kamers die hoog genoeg zijn om de repleten te laten hangen zonder de bodem te raken, en je kunt de twee koninginnen en het broed zien zonder ze te storen:
Als de kolonie gegroeid is, kan ze in de Qbik Wild Nona Diafano haar eigen gangen graven in een blok substraat. Dat komt het dichtst bij haar droge beddingen: gebruik een mengsel van zand en aarde dat compact genoeg is om de plafonds niet te laten instorten, en bevochtig het alleen plaatselijk, ver van de plek waar de repleten hangen. Bewaar hem voor grote kolonies, want in een kleine kolonie verlies je de koninginnen en het broed uit het oog.
We raden ook de Hybrid-modellen uit de Qbik Wild-reeks aan, zoals de Qbik Wild Duo P 2C Hybrid, om de groei van de kolonie bij te houden:
Drie details voor elk honingpotmierennest: ruwe plafonds waaraan de repleten zich kunnen vastklampen; kamers van minstens 2-3 cm hoog; en geen verticale nesten zolang de kolonie klein is. En breid niet te vroeg uit: een nieuwe module sluit je pas aan als de vorige echt bezet is.
Aankomst en verhuizing door uitschudden
Als er beschikbaarheid is, versturen we M. christineae als «2 koninginnen en 20-30 werksters met broed»: twee koninginnen die al samenleven, 20 tot 30 werksters en broed. De stichtingsfase, voor elke honingpotmier de riskantste, ligt achter haar.
Laat de kolonie na ontvangst een paar uur met rust op een koele, schemerige plek en controleer of ze water heeft. Om haar naar het formicarium over te brengen, doen we het bij Antomas altijd door uitschudden:
- Zet eerst het complete nest op, met de ontsnappingsbarrière van minerale olie en de waterbuis.
- Open de buis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en werk boven een bak.
- Schud de koninginnen, de werksters en het broed er voorzichtig en van heel lage hoogte uit. Achterblijvers verplaats je met een zacht penseel.
- Houd het nestgedeelte donker: de werksters brengen het broed en de koninginnen er in korte tijd naartoe.
De twee koninginnen verhuizen samen: je hoeft ze niet te scheiden of apart in de gaten te houden. Heeft de kolonie al repleten, kiep de buis dan nog voorzichtiger leeg en schud niet, want een repleet die hard valt, kan openbarsten. Het beste is de grote verhuizing te doen voordat ze verschijnen, en de kolonie in een definitief nest te zetten zodra ze haar eerste voorraadkamers heeft.
De zoete dood, dubbel gevaar
Er is één fout die een kolonie honingpotmieren kan ruïneren, en bij Antomas kennen we die goed. Als een kleine kolonie, nog zonder repleten, suiker in overvloed heeft, kan de koningin zelf zich volzuigen: haar gaster zwelt op als die van een repleet, de eileg vertraagt of stopt en de kolonie groeit niet meer. Er zijn geen studies over gepubliceerd; het is kweekervaring. Bij M. christineae is het risico dubbel, want er zijn twee koninginnen die als voorraadpot kunnen eindigen.
Het gevaar van in het begin te veel suiker geven, uitgelegd door Anthouse: koninginnen die eindigen als repleet.
De oplossing is eenvoudig:
- Geen repleten in de kolonie: de suikeroplossing geef je met de druppelaar, een paar druppels die de werksters snel opmaken. Nog geen volle drinkbakjes.
- Met de eerste repleten: de suiker is voortaan ad libitum beschikbaar, en vanaf die dag mag hij nooit meer ontbreken. De repleten hebben overvloedig nectar nodig om zich te vullen en vol te blijven.
Van druppelaar naar drinkbakje: het voer
Gevarieerde nectar, goed geserveerd. Houd je aan de twee fasen hierboven en wissel de suikers af: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en 1-2 keer per week een andere nectar of suikeroplossing, en je kunt de nectar verrijken met een beetje eiwit. Breekt de fase van het drinkbakje aan, gebruik dan een echt drinkbakje, nooit watten: watten gaan schimmelen en bederven de vloeistof binnen een paar dagen. Een klassiek of zelfgemaakt bakje waarbij de druppel «uitgespreid» blijft en binnen bereik van de werksters ligt, is prima. Vervang het voordat het gaat gisten.
Piepkleine prooien, bijna dagelijks. De werksters van M. christineae zijn klein, dus het eiwit moet overdreven klein zijn, vooral in het begin: Drosophila, Thermobia, termieten en microkrekels, vers gedood of in stukjes en, als het kan, elke dag. Naarmate de kolonie groeit, accepteert ze iets grotere stukken en meer voer, maar dan kun je de voerbeurten beter spreiden in plaats van ze dagelijks te geven. Wissel het soort insect van week tot week af, zodat het menu niet altijd hetzelfde is.
Bij Antomas zijn we niet bang voor eiwit: met dagelijks opruimen van de resten geven we liever te veel dan te weinig, want een goed gevoede kolonie begrijpt dat er voedsel is en groeit sneller en met meer werksters. Kun je het nest niet vaak controleren, voer dan liever niet te veel bij: vergeten resten rotten en trekken schimmel en mijten aan. En onthoud dat de repleten vloeistoffen opslaan, maar dat de larven alleen groeien met eiwit.
We hebben nog geen video van de larven van M. christineae, maar deze van haar donkere nicht, gekweekt bij Antomas, laten heel goed zien hoe larven van honingpotmieren eten:
Larven van een honingpotmier die worden gevoerd; in dit geval van M. placodops (kanaal van Antomas).
Voor een soort met nachtelijke gewoonten: bied het eiwit aan tegen de avond, wanneer de kolonie actief wordt, en haal de volgende ochtend weg wat over is.
Water: altijd binnen bereik in de buis met watten in het foerageergebied, ook als het nectarbakje vol is.
Koele diapauze voor een bleke honingpotmier
Op de typelocatie van M. christineae, op zo'n 1.300 m in de Mojave, zijn de winters koud, en haar nachtactieve verwanten blijven zich bewegen tot rond 0 °C. Bij Antomas geven we haar een diapauze die iets korter is dan die van inheemse mieren: ongeveer 4 maanden, van november tot februari.
De richttemperatuur is 8-14 °C, koeler dan wat we aanraden voor de donkere, dagactieve honingpotmieren. De reden is fysiologisch: de dagactieve soorten, zoals M. placodops, raken onder zo'n 12 °C bijna verlamd en hebben een milde winter van 14-18 °C nodig, terwijl de bleke, nachtactieve soorten de kou zonder problemen verdragen (zie «De bleke soorten zijn niet bang voor kou»). Voor M. christineae is een winter van 8-14 °C een natuurlijke rustperiode, geen straf.
- Geleidelijke overgangen: verlaag de temperatuur in een à twee weken, en verhoog hem aan het eind op dezelfde manier.
- Water, altijd.
- Wat nectar als de werksters actief blijven, zonder de repleten steeds opnieuw bij te vullen.
- Minimaal of geen eiwit zolang er geen larven groeien.
- Kleine kolonies of kolonies zonder repleten: liever aan de bovenkant van het bereik, rond 12-14 °C.
Komt in maart de beweging terug en verschijnt er nieuw broed, bouw het eiwit dan geleidelijk weer op.
Gedrag in gevangenschap
Een avondkolonie. Waarschijnlijk zie je haar het actiefst tegen de avond en 's nachts, zoals past bij een bleke honingpotmier. Overdag is het normaal dat een groot deel van de werksters in het nest blijft.
Twee koninginnen in vrede. De koninginnen delen kamer en broed zonder conflicten. Maak je geen zorgen als je ze samen of apart ziet: allebei is normaal.
Kijken zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, naar te kijken en van te leren, niet om ze te verstoppen. Geef ze hun donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied, bekijk ze rustig en grijp alleen in als het nodig is. Bij een zo weinig bekende soort telt elke waarneming.
Alarmsignalen:
- Een koningin met een sterk opgezwollen gaster en een stilgevallen eileg voordat er repleten zijn: te veel suiker.
- Larven die buiten de diapauze niet groeien: te weinig eiwit of te grote prooien.
- Gevallen repleten: plafond te glad of met condens.
- Schimmel in de kamers: te veel vocht of resten die niet zijn opgeruimd.
Ontsnappingen en barrières
Het zijn geen bijzondere ontsnappingskunstenaars, en in onze ervaring is minerale olie genoeg. Breng een dunne, ononderbroken strook aan bovenaan de wanden van het foerageergebied en vernieuw die als ze vuil wordt. Sluit het deksel goed, controleer buizen en aansluitingen en laat niets tegen de wand leunen dat als brug kan dienen. Omdat de werksters klein zijn, moet je extra letten op kieren.
Hanteren en veiligheid
Ze steken niet: ze hebben geen angel. Ze kunnen bijten en mierenzuur afgeven als ze zich in het nauw gedreven voelen, maar ze zijn zo klein dat je er nauwelijks iets van merkt. De voorzichtigheid is voor hen: hanteer ze altijd met een zacht penseel of een ander entomologisch hulpmiddel, nooit met je vingers. Voeg geen koninginnen of kolonies van verschillende herkomst samen en houd ze niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: laat haar nooit vrij.
Wat je niet moet doen
- Een vol drinkbakje geven aan een kolonie zonder repleten: elk van beide koninginnen kan dan zelf een repleet worden.
- De nectar laten opraken als er al repleten zijn.
- Suikeroplossingen op watten aanbieden.
- Grote prooien geven aan zulke kleine werksters of in het begin dagen zonder eiwit laten verstrijken.
- Haar blootstellen aan sterke warmte of de warmtebron naast de repleten plaatsen.
- De winterdiapauze overslaan: het is een honingpotmier van koude winters.
- Het hele nest nat maken of condens laten ontstaan waar de repleten hangen.
- De twee koninginnen van hun kolonie scheiden.
- Koninginnen of kolonies van verschillende herkomst samenvoegen.
- Ze met je vingers hanteren.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de oorspronkelijke beschrijving van de soort (Snelling, R. R., 1982, Bulletin of the Southern California Academy of Sciences 81: 69–86, zonder DOI), op de verspreidingsgegevens van GBIF en van de Arizona State University, op de wetenschappelijke literatuur over het geslacht en op de ervaring van Antomas. Belangrijkste referenties:
- Johnson, R. A. & Rutowski, R. L. (2022). Color, activity period, and eye structure in four lineages of ants: Pale, nocturnal species have evolved larger eyes and larger facets than their dark, diurnal congeners. PLOS ONE 17: e0257779. doi:10.1371/journal.pone.0257779
- Kay, C. A. R. & Whitford, W. G. (1978). Critical thermal limits of desert honey ants: possible ecological implications. Physiological Zoology 51: 206–213. doi:10.1086/physzool.51.2.30157867
- van Elst, T., Eriksson, T. H., Gadau, J., Johnson, R. A., Rabeling, C., Taylor, J. E. & Borowiec, M. L. (2021). Comprehensive phylogeny of Myrmecocystus honey ants highlights cryptic diversity and infers evolution during aridification of the American Southwest. Molecular Phylogenetics and Evolution 155: 107036. doi:10.1016/j.ympev.2020.107036
- Kronauer, D. J. C., Hölldobler, B. & Gadau, J. (2004). Phylogenetics of the New World honey ants (genus Myrmecocystus) estimated from mitochondrial DNA sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution 32: 416–421. doi:10.1016/j.ympev.2004.03.011
- Bartz, S. H. & Hölldobler, B. (1982). Colony founding in Myrmecocystus mimicus Wheeler (Hymenoptera: Formicidae) and the evolution of foundress associations. Behavioral Ecology and Sociobiology 10: 137–147. doi:10.1007/BF00300174
- Eriksson, T. H., Hölldobler, B., Taylor, J. E. & Gadau, J. (2019). Intraspecific variation in colony founding behavior and social organization in the honey ant Myrmecocystus mendax. Insectes Sociaux 66: 283–297. doi:10.1007/s00040-019-00687-y
- Conway, J. R. (1977). Analysis of clear and dark amber repletes of the honey ant, Myrmecocystus mexicanus hortideorum. Annals of the Entomological Society of America 70: 367–369. doi:10.1093/aesa/70.3.367
- Burgett, D. M. & Young, R. G. (1974). Lipid storage by honey ant repletes. Annals of the Entomological Society of America 67: 743–744. doi:10.1093/aesa/67.5.743
- Conway, J. R. (1986). The biology of honey ants. The American Biology Teacher 48: 335–343. doi:10.2307/4448321
- Conway, J. R. (1994). Honey ants. American Entomologist 40: 229–234. doi:10.1093/ae/40.4.229
- Moeilijkheidsgraad
- Ervaren





