Myrmecocystus mendax: reina y obreras – foto real de Antomas
Myrmecocystus mendax: reina y obreras – foto real de Antomas

Myrmecocystus mendax

2 Beoordelingen
Laatste items in voorraad
€ 99,99
Inclusief belasting

In de bergketens van het Amerikaanse zuidwesten heeft elke berg zijn eigen wetten. Op sommige leeft Myrmecocystus mendax met één koningin; op andere delen meerdere niet-verwante koninginnen hun leven lang de troon en brengen ze samen hun werksters en hun repleten groot, levende voorraadkamers die vol nectar aan het plafond hangen. Overdag actief, met een donker lichaam en een oranje gezicht: deze ‘leugenaar’ verbergt bovendien cryptische soorten die de genetica nog maar net begint te ontrafelen. Kolonies met 2 of 3 koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

De honingpotmier van de bergketens: dagactief en donker (koningin met oranje kop en mesosoma en een grijszwarte gaster; grijszwarte werksters met een roodoranje gezicht) en een van de weinige mieren waarbij niet-verwante koninginnen hun hele leven een kolonie delen. Kolonies met 2 of 3 koninginnen, al gevormd, die samenleven zonder te vechten. Qbik Wild-nest met hoogte voor de repleten, kamertemperatuur (kwekers: 24-31 °C), suiker met een druppelaar tot de eerste repleten en daarna naar believen, dagelijks piepkleine prooien en een diapauze van zo'n 4 maanden, van november tot februari, op 14-16 °C. Minerale olie als barrière.

Myrmecocystus mendax Wheeler, 1908 is een dagactieve honingpotmier van de bergketens en hoogvlakten in het zuidwesten van de Verenigde Staten en het noorden van Mexico. Net als de rest van het geslacht slaat ze nectar op in repleet-werksters die aan het plafond van het nest hangen. Wat haar uniek maakt, is haar sociale leven: afhankelijk van de bergketen waar ze leeft, hebben haar kolonies één koningin of meerdere koninginnen die geen familie van elkaar zijn en hun hele leven samenleven. En alsof dat nog niet genoeg is, ontdekt de genetica dat zich onder haar naam meer dan één soort verbergt.

Bij Antomas verkopen we haar in kolonies met 2 of 3 koninginnen die al samenleven. In deze verzorgingsgids vertellen we wat de wetenschap over dat samenleven zegt, wat we hebben geleerd door haar te kweken en hoe je zorgt voor een kolonie waarin meerdere koninginnen samenleven zonder te vechten.

Biologie

Een «leugenaar» die taxonomen op het verkeerde been zet

Mendax betekent «leugenachtig» in het Latijn. We weten niet waarom William Morton Wheeler haar in 1908 zo doopte, maar de naam past haar perfect, want weinig honingpotmieren hebben specialisten zo in verwarring gebracht:

  • Wheeler beschreef haar als een ondersoort van M. melliger, haar naaste verwant, met werksters die in kopvorm, puntering en petiolus bijna gelijk zijn.
  • Datzelfde jaar beschreef hij orbiceps, een honingpotmier uit Texas met werksters met een ronde kop, die voor melliger en voor placodops doorging voordat Roy Snelling haar in 1976 bij mendax onderbracht.
  • De grote, langharige populaties uit New Mexico en Arizona, die vroeger melliger of comatus heetten, worden nu als een harige variant van mendax gezien.
  • En de koninginnen en mannetjes van mendax, melliger en placodops lijken simpelweg niet uit elkaar te houden.

Met zo'n voorgeschiedenis is het niet vreemd dat de moderne genetica verrassingen heeft gevonden (zie «Eén soort of meerdere? Het cryptische mendax-complex»).

De bergketen bepaalt hoeveel koninginnen

In 2019 publiceerden Ti Eriksson, Bert Hölldobler, Jesse Taylor en Jürgen Gadau een onderzoek dat van M. mendax een schoolvoorbeeld maakte. Ze vergeleken twee populaties in Arizona en vonden twee verschillende samenlevingen:

  • In de Sierra Ancha, in het midden van de staat, hadden alle onderzochte volwassen kolonies meerdere koninginnen, gemiddeld 6,27 koninginnen per kolonie.
  • In de Chiricahua Mountains, in het zuidoosten, had de meerderheid van de volwassen kolonies één koningin.

Dezelfde soort, met hetzelfde uiterlijk, maar met een sociale organisatie die van berg tot berg verschilt. De auteurs wijzen op lokale ecologische druk, zoals de dichtheid van kolonies of het klimaat, en herinneren eraan dat langdurige samenwerking tussen niet-verwante voortplantende dieren zeldzaam is bij sociale insecten en, als ze voorkomt, meestal tot bepaalde gebieden beperkt blijft.

En waarom noemen we haar «polygyn»? Dat beschrijft onze kolonies goed, met 2 of 3 koninginnen die samenleven zonder te vechten, en populaties zoals die van de Sierra Ancha. Dat de soort in andere bergketens met één koningin leeft, is natuurlijke variatie tussen populaties, geen kenmerk van onze kolonies.

Koninginnen die geen zussen zijn: primaire polygynie

Veel mieren met meerdere koninginnen komen daaraan door hun eigen dochters na de bruidsvlucht te adopteren. Dat is secundaire polygynie, en daarbij zijn de koninginnen van een kolonie verwant. M. mendax uit de Sierra Ancha doet iets zeldzamers: de genetische verwantschap tussen nestgenoten laat zien dat haar koninginnen geen familie zijn. Ze sloten zich bij de stichting van de kolonie aaneen en bleven samen. Dat is primaire polygynie.

Hoe uitzonderlijk dat is, zie je als je haar vergelijkt met haar verwant M. mimicus. Daar stichten de koninginnen ook vaak in groep een kolonie, maar zodra de eerste werksters uitkomen, ruimen die hen een voor een op tot er één over is. In de Sierra Ancha daarentegen blijft het bondgenootschap intact: de koninginnen blijven zij aan zij eieren leggen gedurende het hele leven van de kolonie.

Alleen of in een team een kolonie stichten

Het onderzoek uit 2019 volgde ook de stichtende koninginnen, in het veld en in het laboratorium:

  • De koninginnen uit Chiricahua stichten bijna altijd alleen een kolonie: dat heet haplometrose.
  • Die uit de Sierra Ancha kunnen alleen of in groep stichten, wat facultatieve pleometrose wordt genoemd.
  • In het laboratorium stichtten de koninginnen uit de Sierra Ancha samen kolonies zonder elkaar uit te schakelen na het uitkomen van de eerste werksters, en de kolonies met meerdere koninginnen brachten meer werksters van de eerste generatie en meer werksters die repleet konden worden groot dan die met één koningin.
  • De koninginnen uit Chiricahua toonden zich daarentegen heel agressief als ze gedwongen werden samen een kolonie te stichten.

Met andere woorden: het gedrag van de stichtende koninginnen verschilt per populatie, zoals je mag verwachten bij een soortencomplex dat nog wordt onderzocht (zie «Eén soort of meerdere? Het cryptische mendax-complex»). De kolonies die we bij Antomas verkopen, zijn polygyn: hun koninginnen leven samen zonder te vechten (zie «Echt polygyn: koninginnen die niet vechten»).

Broedoorlogen en kolonies die samensmelten

Tussen jonge kolonies van honingpotmieren is de concurrentie fel: werksters van naburige kolonies stelen elkaars broed. Bij M. mimicus eindigt die oorlog met één kolonie die alles krijgt en met overvallen die de soort beroemd hebben gemaakt. Bij M. mendax lokte het team van Eriksson in het laboratorium broedroof uit tussen beginnende kolonies uit de Sierra Ancha en zag twee uitkomsten:

  • Over het algemeen overleefden vaker de koninginnen van de kolonie met meer werksters.
  • Maar in sommige gevallen versmolten de twee rivaliserende kolonies, en de koninginnen van beide bleven samen leggen.

Het samensmelten van beginnende kolonies is zeldzaam bij mieren, en de auteurs denken dat het kan helpen verklaren waarom de volwassen kolonies van de Sierra Ancha zoveel koninginnen hebben. In gevangenschap is het wel af te raden om dat uit te proberen (zie «Wat je niet moet doen»).

Eilanden in de lucht

M. mendax leeft van het midden van Colorado tot Texas, in het westen tot de woestijnbergketens in het zuidoosten van Californië, en in het noorden van Mexico. De waarnemingen zijn geconcentreerd in Arizona en New Mexico, gevolgd door Texas en Colorado, met minder in Nevada, Californië en Utah; in Mexico vooral in Chihuahua, en ook in Sonora, Zacatecas en Baja California.

Het is geen mier van de heetste vlakten, maar van het middelgebergte. In Colorado leeft ze tussen zo'n 1.100 en 2.000 m hoogte, in pinyon-jeneverbesbossen en kortgrasprairies; in Texas in savannes met pinyon en eik en met mesquite en acacia. Sommige van haar populaties leven op de zogeheten Madreaanse «sky islands», zoals de Chiricahua Mountains: geïsoleerde bergketens in het zuidoosten van Arizona en het noordwesten van Mexico die als eilanden boven de woestijn uitrijzen, met bossen op de toppen en struikgewas in de dalen. Die isolatie bevordert dat populaties zich van elkaar onderscheiden, en helpt te begrijpen wat hierna volgt.

Eén soort of meerdere? Het cryptische mendax-complex

In 2021 waarschuwde de grote fylogenie van het geslacht van Tobias van Elst en collega's, gebaseerd op duizenden DNA-fragmenten, al dat verschillende honingpotmieren cryptische diversiteit verbergen: afstammingslijnen die er hetzelfde uitzien maar genetisch verschillen. In 2026 richtte een team onder leiding van Magnus Wolf, met verschillende van dezelfde auteurs, zich op M. mendax, met 140 exemplaren en 2.508 regio's van het genoom. Hun resultaten, nog in de vorm van een preprint die op beoordeling wacht, zijn veelzeggend:

  • Ze vonden vijf afstammingslijnen van het mendax-type en twee mogelijke cryptische soorten: één onder exemplaren die eruitzien als mendax en één onder exemplaren die eruitzien als M. placodops.
  • De meeste mendax vormen een goed afgebakende groep, zustergroep van M. melliger.
  • Op de sky islands, bij de grens tussen de Verenigde Staten en Mexico, zijn er aanwijzingen voor huidige hybridisatie tussen mendax en melliger.
  • Binnen de hoofdgroep zijn signalen van aanpassing aan verschillende omgevingen te zien.

In een onderzoek uit 2022 naar de ogen van honingpotmieren verschijnt de soort zelfs met een genummerd label, «M. mendax-03», een aanwijzing dat onderzoekers al afstammingslijnen binnen de soort onderscheiden. De «leugenaar» heeft nog steeds geheimen.

Onder een steen, in kleigrond

Haar nesten zijn onopvallend. Volgens Snelling liggen ze meestal onder stenen, met een duidelijke voorkeur voor kleigronden, en ze kunnen al dan niet een kleine aardkrater rond de ingang hebben. Andere beschrijvingen spreken van harde, stenige bodems, vaak op hellingen, met één of meer ingangen van 2-3,5 cm, kaal of omgeven door een onregelmatige krater. Wheeler beschreef, onder de naam orbiceps, volwassen kolonies van tot zo'n 500 werksters.

Voor de kweek is de steen het interessante gegeven: onder een platte steen houdt de bodem een veel stabielere vochtigheid en temperatuur vast dan aan de oppervlakte. Een nest met een vochtig plekje, een iets warmere zone en stabiele kamers, zonder condens, bootst die omstandigheden goed na (zie «Stabiele vochtigheid, droog plafond»).

Kleine ogen voor de middagzon

M. mendax is een dagactieve honingpotmier. Ze hoort bij de groep die Snelling Endiodioctes noemde, «middagjagers»: donkere of tweekleurige soorten die werken bij licht en warmte, tegenover de bleke, nachtactieve soorten uit de groep van M. mexicanus. Haar ogen verraden het. In 2022 vergeleken Robert Johnson en Ronald Rutowski paren van honingpotmieren van vergelijkbare grootte, een bleke en een donkere, en kozen juist M. mendax als de donkere van het paar grote soorten, tegenover M. mexicanus:

  • De facetten van de ogen van M. mendax meten gemiddeld zo'n 14,8 µm in doorsnede, tegenover 20,8 µm bij M. mexicanus, die ze 1,4 keer zo groot heeft.
  • Bij de grote soorten is de voorste ocellus, een klein enkelvoudig «oogje» op het voorhoofd, groter bij de donkere dan bij de bleke soorten.

Kleinere ogen en smallere facetten: de uitrusting van een mier die het schaarse licht van de nacht niet hoeft op te vangen. Dagactieve honingpotmieren hebben nog een kenmerk dat ertoe doet bij de kweek: volgens een onderzoek uit 1978 van Kay en Whitford raken ze door de kou verstijfd rond 11-12 °C, terwijl de nachtactieve bijna tot 0 °C actief blijven (zie «Bergdiapauze: vier maanden op 14-16 °C»).

Aaseter in de volle zon

De werksters van M. mendax zijn actieve aaseters: ze doorzoeken de grond op klaarlichte dag naar dode geleedpotigen, jagen op levende prooien als ze kunnen en verzamelen honingdauw van bladluizen en nectar als die er is. Snelling benadrukte dat de honingpotmieren van haar groep fervente jagers op kleine geleedpotigen zijn. In gevangenschap merk je dat: ook al is het een «honingpotmier», eiwit is de motor van haar groei, en nog meer in een kolonie met meerdere koninginnen die tegelijk leggen (zie «Meerdere koninginnen voeren: afgemeten suiker, dagelijks eiwit»).

Repleten voor meerdere koninginnen

Zoals alle honingpotmieren slaat M. mendax nectar op in repleten: grote werksters waarvan de sociale krop, het deel van het spijsverteringskanaal waarin het gedeelde voer wordt bewaard, uitzet tot hij bijna de hele gaster vult. Ze hangen aan het plafond van de kamers als levende voorraadkasten en geven in tijden van schaarste het voer van mond tot mond terug aan hun nestgenoten. In het geslacht bestaan zelfs heldere repleten, bijna met water gevuld, die als reservoir voor droge tijden dienen.

In een kolonie met meerdere koninginnen hebben de repleten meer werk: er zijn meer monden te voeden en er is meer broed. Het onderzoek uit 2019 vond dat beginnende kolonies met meerdere koninginnen meer werksters voortbrachten die repleet konden worden dan kolonies met één koningin, en een kweker documenteerde op een forum een kolonie van M. mendax met zo'n 42 werksters en 5 repleten na zes maanden, op 25-26 °C. Het is één losse ervaring, maar het geeft een idee van het tempo.

De honingpotmier (Anthouse)

Voorraadkasten aan het plafond: repleten van een honingpotmier in hun kamer (in de video van haar verwant M. mimicus; video van Anthouse).

Repleten ontstaan uit grote werksters, dus verwacht ze niet in de eerste generatie, die klein is. En een merkwaardig detail: de kleur van een repleet hangt af van wat ze opslaat; in het geslacht zijn blauwe en rode repleten verkregen door kolonies gekleurd suikerwater te geven.

Vluchten met de zomerregens

De bruidsvluchten van M. mendax vinden plaats in het regenseizoen van de zomer, als de onweersbuien van de Noord-Amerikaanse moesson de bodem van de bergketens in het zuidwesten doorweken. Na de vlucht werpt de koningin haar vleugels af en sluit ze zich in om een kolonie te stichten. De kolonie­stichting is claustraal: ze brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, met haar eigen reserves.

In die eerste dagen wordt beslist wat voor kolonie het wordt. In Chiricahua graaft elke koningin meestal haar eigen kamer. In de Sierra Ancha delen sommige stichtende koninginnen een kamer en blijven ze, anders dan bij andere honingpotmieren, samen als de werksters uitkomen. In het geslacht zijn de eerste werksters gering in aantal en klein, en ze worden geen repleten.

Eén honingpotmier op 29

Myrmecocystus is een geslacht dat alleen in Noord-Amerika voorkomt, met 29 beschreven soorten, en een naaste verwant van Lasius, het geslacht van de zwarte tuinmier. Volgens de fylogenie van van Elst diversifieerde het zo'n 14 miljoen jaar geleden, terwijl de woestijnen van het zuidwesten ontstonden. M. mendax hoort bij een groep grote, dagactieve honingpotmieren, samen met M. melliger, haar zustersoort, en M. placodops. Ze lijkt ook op M. mimicus, een andere dagactieve soort, waarvan ze verschilt door de kleine ogen, de beharing en de kleur. En de honingpotmieren van Australië en andere continenten zijn geen verwanten van haar: ze kwamen op eigen houtje op hetzelfde idee, nectar opslaan in levende werksters.

Grootte en morfologie

Grote, robuuste en polymorfe honingpotmier, zonder angel en met een heel verschillende kleur tussen koningin en werksters.

  • Koningin van onze kolonies. Kop en mesosoma (het borststuk) oranje en gaster grijszwart.
  • Werksters van onze kolonies. Grijszwart, met een roodoranje gezicht.
  • Kleur volgens de wetenschap. De beschrijvingen geven een lichaam van geel tot roestbruin en een middel- tot donkerbruine gaster, met variatie tussen populaties, en het onderzoek uit 2022 rekent haar tot de donkere soorten. Met cryptische afstammingslijnen en populaties met lange en korte beharing is het niet vreemd dat de kleur van kolonie tot kolonie verschilt.
  • Beharing. Talrijke opstaande haren op de wangen (de malaire zone). De lange haren van het pronotum en het tweede gastersegment zijn minstens 0,6 keer de diameter van het oog en lopen geleidelijk taps toe. De haarlengte verschilt van gebied tot gebied.
  • Ogen. Klein en met smalle facetten, zoals past bij een dagactieve soort.
  • Polymorfisme. Werksters van heel verschillende grootte; de grootste zijn de kandidaten om repleet te worden.
  • Verdediging. Ze heeft geen angel: ze bijt en geeft mierenzuur af via het acidoporus, aan het puntje van de gaster.

Afmetingen bij benadering

  • Werksters: kopbreedte 0,9-1,9 mm (sleutel van Snelling)
  • Facetten van de ogen: gemiddeld zo'n 14,8 µm in doorsnede (Johnson en Rutowski, 2022)
  • Totale lengte van de werksters: geen gepubliceerde maat die we hebben kunnen inzien
  • Koningin: geen gepubliceerde maat die we hebben kunnen inzien
  • Repleten: sterk uitgezette gaster; in het geslacht van erwt- tot kersgroot

De revisie van het geslacht van Snelling (1976), met de volledige maten, was voor ons niet toegankelijk, dus we geven geen cijfers die we niet kunnen onderbouwen. Ter oriëntatie: Wheeler mat 12 mm bij het vrouwtje van M. melliger, haar naaste verwant, waarvan de koninginnen bijna niet te onderscheiden zijn van die van mendax.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

Bij Antomas beschouwen we haar als een soort voor ervaren kwekers, om dezelfde redenen als de andere honingpotmieren en nog een paar:

  • Een kwetsbare start: jonge kolonies van honingpotmieren zijn kwetsbaar en groeien met horten en stoten.
  • Afgemeten suiker tot de eerste repleten verschijnen, zodat geen van de koninginnen er zelf een wordt.
  • Meerdere koninginnen: ze leven samen zonder te vechten, maar leggen meer dan één koningin, en de kolonie heeft meer voer nodig.
  • Kwetsbare repleten en een milde diapauze, typisch voor een dagactieve soort.

In ruil daarvoor geven twee of drie koninginnen die tegelijk leggen meestal een snellere groei dan een kolonie met één koningin, en ze de broedkamer zien delen is een schouwspel dat maar heel weinig mieren bieden. Bovendien is het een soort waar volop onderzoek naar wordt gedaan: je kweekt een klein wetenschappelijk mysterie.

Kolonies met 2 of 3 koninginnen: zo leven ze samen

Bij Antomas verkopen we M. mendax in twee opties: «2 koninginnen en 5-15 werksters» en «3 koninginnen en 5-15 werksters». Het zijn al gevormde kolonies, waarin de koninginnen al een tijd samen zijn en samen werksters hebben grootgebracht. Onze ervaring is duidelijk: het zijn polygyne kolonies, met 2 of 3 koninginnen die hun hele leven samenleven en niet met elkaar vechten. In de praktijk:

  • Je hoeft ze niet te scheiden of in de gaten te houden: ze delen de broedkamer en leggen op dezelfde hoop eieren.
  • Meer koninginnen betekent meer eieren: de kolonie groeit sneller, zolang ze geen eiwit tekortkomt.
  • Je hoeft geen koninginnen toe te voegen: de kolonie heeft haar eigen koninginnen al. En, zoals bij elke soort, voeg geen verschillende kolonies samen: in het laboratorium stalen jonge mendax-kolonies elkaars broed (zie «Broedoorlogen en kolonies die samensmelten»).
  • Gaat er ooit een van de koninginnen dood, dan gaat de kolonie verder met de andere.

Dat past bij wat er van de soort bekend is: in de Sierra Ancha hebben de kolonies gemiddeld meer dan zes koninginnen die geen familie zijn, en in het laboratorium schakelden de stichtende koninginnen van die populatie elkaar niet uit.

Echt polygyn: koninginnen die niet vechten

Dat sommige populaties in de natuur één koningin hebben en andere meerdere, betekent niet dat de koninginnen van M. mendax slecht met elkaar overweg kunnen. Het is natuurlijke variatie tussen populaties van een soortencomplex dat nog wordt onderzocht: in de Sierra Ancha sluiten de stichtende koninginnen zich aaneen en blijven ze hun hele leven samen; in Chiricahua stichten ze alleen en toonden ze zich in het laboratorium agressief als ze gedwongen werden een kamer te delen. Dezelfde wetenschappelijke naam, met ander sociaal gedrag naargelang de bergketen.

Onze kolonies zijn van het polygyne type. Volgens de ervaring van Antomas leven hun 2 of 3 koninginnen hun hele leven samen en vechten ze niet met elkaar: ze delen een kamer, leggen samen en brengen één kolonie groot. Je hoeft ze niet te scheiden en niet te vrezen dat de ene de andere uitschakelt. Dat is precies wat deze soort uniek maakt en waarom we haar in onze winkel als polygyn voorstellen.

Aanbevolen formicaria

Voor een honingpotmier heeft het ideale nest kamers met een hoog en ruw plafond, waaraan de repleten kunnen hangen, en een stabiele vochtigheid, zonder druppels. Met meerdere koninginnen groeit de kolonie sneller, dus het is verstandig vanaf het begin na te denken over hoe je uitbreidt. Onze aanbevolen volgorde:

1. Om te beginnen: Qbik Wild One P 1C. Een kleine module, van zo'n 6,8 × 6,8 cm en 5 cm hoog, met een centraal vochtpunt, bedoeld voor jonge kolonies van grote mieren. Een kolonie van 2-3 koninginnen en 5-15 werksters past er ruim in, en de hoogte laat plaats voor de eerste repleten.

2. Om te groeien: we raden ook de hybrides aan. De Qbik Wild Duo P 2C Hybrid, dubbel zo groot, combineert een reservoir onderin dat vocht geeft door verdamping, zonder water in contact met de kamers, en een drinkbuis aan de zijkant. Stabiele vochtigheid, zonder condens die de repleten doet vallen, en altijd water beschikbaar: precies wat ze nodig hebben. Geef je warmte, doe dat dan aan een zijkant, nooit onder het reservoir.

3. Voor volwassen kolonies: Qbik Wild Nona Diafano. Een grote, open module, zonder kant-en-klare kamers, die je met substraat vult zodat de kolonie haar eigen gangenstelsel graaft, zoals onder een steen in de bergen. Gebruik een compact substraat dat niet instort, en bevochtig het alleen in één zone. Bewaar hem voor grote kolonies.

De Qbiks breid je uit door modules aan elkaar te koppelen, zodat de kolonie kan groeien zonder te verhuizen. Maak de opstelling compleet met een droog foerageergebied, de waterbuis, een drinkbakje en de barrière van minerale olie.

Aanbevolen parameters

  • Temperatuur: die van een huis, zoals we ze bij Antomas houden. Wil je het verfijnen: kwekers met succes in het geslacht gebruiken 24-31 °C, met een warm punt aan één kant, en noemen zo'n 29 °C als ideaal. Omdat ze dagactief is, waardeert ze een warm, licht hoekje.
  • Repleten: in de stabiele zone, ver van de warmtebron.
  • Vochtigheid: nest eerder droog, met een vochtig punt bij het broed en zonder condens.
  • Water: altijd, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied of in de drinkbuis aan de zijkant van de hybride.
  • Foerageergebied: droog, geventileerd en licht.
  • Koninginnen: 2 of 3 per kolonie, die samenleven zonder te vechten.
  • Diapauze: zo'n 4 maanden, van november tot februari, op 14-16 °C.

Stabiele vochtigheid, droog plafond

Onder een steen, in kleigrond, houdt het nest van M. mendax een stabiele vochtigheid vast zonder drassig te worden. Dat is het idee voor de kweek: een vochtig punt bij het broed, want eieren en larven mogen niet uitdrogen, en de rest van het nest droger, met het plafond van de kamers altijd vrij van druppels. Condens is de grote vijand van repleten: op een nat plafond verliezen ze hun grip en vallen ze, en een repleet die valt, kan openbarsten. Zie je druppels, verlaag de vochtigheid dan een paar dagen; zie je schimmel, zoek dan naar vergeten voerresten.

Bij aankomst: buis, rust en water

Je kolonie komt aan in een reageerbuis met het waterreservoir achter de watten, met haar 2 of 3 koninginnen, tussen 5 en 15 werksters en broed. Laat haar rusten op een rustige plek, op kamertemperatuur en zonder direct zonlicht, en controleer of er water in het reservoir zit. Je hoeft haar niet de eerste dag al in het nest te zetten. De volgende dag bied je een druppeltje suiker en een piepkleine prooi aan. Normaal zie je de koninginnen samen, dicht bij het broed. Wordt de buis te klein of vuil, zet haar dan door overkiepen over in de Qbik Wild One (zie «Verhuizen door overkiepen, met de koninginnen in veiligheid»).

Meerdere koninginnen voeren: afgemeten suiker, dagelijks eiwit

Een kolonie met meerdere koninginnen legt meer eieren en heeft meer voer nodig, vooral eiwit. De richtlijn van Antomas:

Suiker, in twee fasen:

  • Tot de eerste repleten, met een druppelaar: druppeltjes die snel op zijn, meerdere keren per week, zodat geen koningin repleet wordt (zie «Drie koninginnen, geen enkele repleet: de zoete dood»).
  • Vanaf het uitkomen van de eerste repleten, ad libitum: vanaf dan mag de suiker nooit meer ontbreken.

Wissel van suikers: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse aan 4-5 keer per week en een andere suikerhoudende vloeistof of nectar 1-2 keer per week; je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Altijd in een drinkbakje, met de druppel «plat» en bereikbaar, en nooit op watten, die gaan schimmelen en de vloeistof bederven.

Eiwit, dagelijks en in het begin piepklein. Drosophila, Thermobia, termieten en microkrekels, in overdreven kleine stukjes en, als het kan, elke dag. Als de kolonie groeit, accepteert ze grotere prooien, zoals vliegen, krekels of kleine kakkerlakken, en kun je meer tegelijk geven, maar met meer tijd ertussen. Wissel elke week van insect. Als dagactieve aaseter benut ze het beter als je het 's ochtends geeft; haal de resten de volgende dag weg. Maak je dagelijks schoon, geef dan liever te veel, want de kolonie groeit sneller als ze begrijpt dat er middelen zijn; kun je niet vaak schoonmaken, voer dan niet te veel, want resten brengen schimmel en mijten.

Het voer van de babymieren (Antomas)

Larven van een honingpotmier (M. placodops) die bij Antomas hun portie eiwit krijgen: de brandstof van een groeiende kolonie (kanaal van Antomas).

En het water apart: een buis met water en watten in het foerageergebied, altijd vol.

Drie koninginnen, geen enkele repleet: de zoete dood

Bij honingpotmieren heeft te veel suiker in een kolonie zonder repleten een onverwacht slachtoffer: de koningin. De werksters hebben geen levende voorraadkasten om het overschot in op te slaan en geven het aan haar, en haar gaster zwelt op tot ze zelf een repleet is geworden. Zo'n koningin legt veel minder of helemaal niet meer, en kan doodgaan. In een kolonie met 2 of 3 koninginnen wordt het risico vermenigvuldigd: elk van hen kan zo eindigen. Er zijn geen wetenschappelijke studies over; het is kweekervaring, en deze video van Anthouse laat het zien.

De zoete dood van mieren (Anthouse)

De zoete dood: koninginnen van honingpotmieren met een gaster vol nectar, de reden voor de druppelaar bij jonge kolonies (video van Anthouse).

Daarom de druppelaar: weinig suiker en vaak, tot je de eerste repleten ziet hangen. Merk je dat een koningin een meer opgezwollen gaster heeft dan normaal, verminder de suiker dan een paar dagen en blijf eiwit geven.

Verhuizen door overkiepen, met de koninginnen in veiligheid

Bij Antomas verhuizen we ze door overkiepen: je opent de buis in het foerageergebied van het nieuwe nest, naast de ingang, en kiept de kolonie er voorzichtig in. Bij een honingpotmier met meerdere koninginnen:

  • Tel de koninginnen vooraf en achteraf, en zorg dat ze allemaal het nest in gaan. Blijft er een achter, leid haar dan met een zacht penseel.
  • Verhuis vroeg, voordat er veel repleten zijn, en kiep van geringe hoogte, op zand.
  • Repleten nooit met een pincet: hun gaster scheurt makkelijk. Leid ze met een penseel, zonder op de gaster te drukken, of laat de werksters ze meeslepen.
  • Zet alles vooraf klaar en houd het nest donker, zodat ze het meteen in gebruik nemen.

Met de Qbiks groeit de kolonie door modules te koppelen, zodat er weinig verhuizingen nodig zijn.

Gedrag in gevangenschap

Dagactief. Ze is actief bij licht en warmte: dat is het moment om haar te zien foerageren, prooien te zien verzamelen en het drinkbakje te zien bezoeken.

Koninginnen samen. In onze kolonies zie je de koninginnen normaal dicht bij elkaar, naast het broed. Ze zijn polygyn en vechten niet met elkaar: dat is een van de grote troeven van de soort.

Rustig, maar ze verdedigt haar huis. In het dagelijks leven is het een kalme mier; wordt het nest geopend of krijgt het een klap, dan komen de werksters naar buiten om het te verdedigen, bijten ze en kunnen ze mierenzuur spuiten.

Observeren zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en ervan te leren, niet om ze verstopt te houden. Houd de nestzone donker en het foerageergebied licht, en observeer ze rustig, met zo weinig mogelijk ingrijpen: ze wennen aan je aanwezigheid.

Alarmsignalen: een koningin met een opgezwollen gaster (te veel suiker), repleten op de bodem (condens of stoten) en broed dat buiten de diapauze niet verder komt (te weinig eiwit).

Bergdiapauze: vier maanden op 14-16 °C

M. mendax leeft in bergketens met echte winters, en ze waardeert haar winterrust. Bij Antomas geven we haar een diapauze van zo'n 4 maanden, van november tot februari, iets korter dan die van onze inheemse soorten. Sommige winkels zeggen dat deze soort er geen nodig heeft; wij respecteren liever haar cyclus.

Op welke temperatuur? Als donkere, dagactieve honingpotmier raakt ze door de kou verstijfd rond 11-12 °C, terwijl de bleke, nachtactieve, zoals M. mexicanus, bijna tot 0 °C actief blijven en een koudere diapauze verdragen. Voor M. mendax stellen we 14-16 °C voor, als richtwaarde: koel genoeg om de kolonie te laten rusten en de eileg te laten afremmen, en boven de drempel waarop ze verstijft. Dat is iets koeler dan wat we aanraden voor de dagactieve woestijnsoort M. mimicus, want mendax is een bergsoort.

  • Laat de temperatuur geleidelijk dalen, over een paar weken, en laat haar eind februari op dezelfde manier weer stijgen.
  • Altijd water en wat suiker beschikbaar, met een druppelaar als er nog geen repleten zijn.
  • Alleen eiwit als er larven groeien.
  • In rust stopt de eileg van de koninginnen en komt het broed niet verder: dat is normaal.

Ontsnappingen, hantering en veiligheid

Ze is geen grote ontsnappingskunstenaar: een strook minerale olie bovenaan de wanden van het foerageergebied en een goed sluitend deksel volstaan. Controleer verbindingen en doppen, en laat geen takjes liggen die als brug kunnen dienen.

Ze heeft geen angel. Voelt ze zich in het nauw gedreven, dan bijt ze en geeft ze mierenzuur af, dat op een gevoelige huid prikt, meer niet. Hanteer haar met een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen, en raak de koninginnen en repleten niet aan als het niet echt nodig is. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Twee verschillende kolonies samenvoegen.
  • Suiker naar believen geven voordat er repleten zijn, of een kolonie die ze al heeft zonder suiker laten zitten.
  • De suiker op watten aanbieden.
  • Bezuinigen op eiwit bij een kolonie met meerdere koninginnen.
  • Repleten met een pincet losmaken of de kolonie van grote hoogte overkiepen.
  • Condens laten ontstaan op het plafond van het nest.
  • Haar een koude diapauze geven: rond 12 °C verstijft ze.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Myrmecocystus mendax en haar geslacht en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Eriksson, T. H., Hölldobler, B., Taylor, J. E. & Gadau, J. (2019). Intraspecific variation in colony founding behavior and social organization in the honey ant Myrmecocystus mendax. Insectes Sociaux 66: 283–297. doi:10.1007/s00040-019-00687-y
  2. Wolf, M., Rensing, N., Neuhaus, H., van Elst, T., Eriksson, T. H., Borowiec, M., Ward, P. S., Johnson, R. A. & Gadau, J. (2026). Understanding cryptic diversity within the honeypot ant species complex of Myrmecocystus mendax. bioRxiv (preprint). doi:10.64898/2026.04.20.719579
  3. van Elst, T., Eriksson, T. H., Gadau, J., Johnson, R. A., Rabeling, C., Taylor, J. E. & Borowiec, M. L. (2021). Comprehensive phylogeny of Myrmecocystus honey ants highlights cryptic diversity and infers evolution during aridification of the American Southwest. Molecular Phylogenetics and Evolution 155: 107036. doi:10.1016/j.ympev.2020.107036
  4. Johnson, R. A. & Rutowski, R. L. (2022). Color, activity period, and eye structure in four lineages of ants: pale, nocturnal species have evolved larger eyes and larger facets than their dark, diurnal congeners. PLoS ONE 17: e0257779. doi:10.1371/journal.pone.0257779
  5. Kronauer, D. J. C., Hölldobler, B. & Gadau, J. (2004). Phylogenetics of the New World honey ants (genus Myrmecocystus) estimated from mitochondrial DNA sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution 32: 416–421. doi:10.1016/j.ympev.2004.03.011
  6. Kay, C. A. R. & Whitford, W. G. (1978). Critical thermal limits of desert honey ants: possible ecological implications. Physiological Zoology 51: 206–213. doi:10.1086/physzool.51.2.30157867
  7. Bartz, S. H. & Hölldobler, B. (1982). Colony founding in Myrmecocystus mimicus Wheeler (Hymenoptera: Formicidae) and the evolution of foundress associations. Behavioral Ecology and Sociobiology 10: 137–147. doi:10.1007/BF00300174
  8. Kronauer, D. J. C., Gadau, J. & Hölldobler, B. (2003). Genetic evidence for intra- and interspecific slavery in honey ants (genus Myrmecocystus). Proceedings of the Royal Society B 270: 805–810. doi:10.1098/rspb.2002.2288
  9. Conway, J. R. (1977). Analysis of clear and dark amber repletes of the honey ant, Myrmecocystus mexicanus hortideorum. Annals of the Entomological Society of America 70: 367–369. doi:10.1093/aesa/70.3.367
  10. Conway, J. R. (1986). The biology of honey ants. The American Biology Teacher 48: 335–343. doi:10.2307/4448321
  11. Conway, J. R. (1994). Honey ants. American Entomologist 40: 229–234. doi:10.1093/ae/40.4.229
Moeilijkheidsgraad
Ervaren
2 Beoordelingen

100% RECOMENDABLE!
Una experiencia de compra de diez. Adquirí una colonia de Myrmecocystus mendax y estoy encantado. Si hay algo que destacaría especialmente de Antomas es el trato de Tomás. Es un vendedor excepcional, cercano, atento y, sobre todo, con unos conocimientos impresionantes sobre las especies que comercializa. Da igual la duda que tengas: siempre encuentra el momento para ayudarte, darte consejos y explicarte hasta el más mínimo detalle sobre el mantenimiento y cuidado de las hormigas. Es de agradecer encontrar a alguien que se implica tanto y que transmite tanta pasión por este mundo. Además, la calidad de la colonia es excelente. Se nota que cuida muchísimo lo que vende y que la satisfacción del cliente es una prioridad. Recomiendo Antomas al 100 %. ¡Un auténtico referente para los aficionados a las hormigas!
Door Javier op 15-11-2026

Colonia con dos reinas
He comprado una colonia con dos reinas y me ha llegado perfecta, mucha prole y bastantes obreras, con la parte mas dificil ya hecha solo queda disfrutarlas!
Door Víctor op 23-09-2026
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...