Polyrhachis ammon
Biologia
Polyrhachis ammon, znana w Australii jako Golden-tailed Spiny Ant, to jedna z najbardziej efektownych mrówek kolczastych kontynentu. Występuje głównie na wschodnim wybrzeżu Australii, od północnego Queenslandu po Wiktorię, sięgając w głąb lądu aż do Terytorium Stołecznego Australii.
Zamieszkuje przede wszystkim otwarte lasy eukaliptusowe, tereny zadrzewione i obszary o stosunkowo rzadkiej roślinności. Mimo smukłego wyglądu i łatwości poruszania się po roślinach i pniach nie jest gatunkiem ściśle nadrzewnym: gniazda buduje głównie pod ziemią, często pod kamieniami, korzeniami, zwalonymi pniami lub w osłoniętych miejscach w glebie.
Jej naturalna dieta jest wszystkożerna i oportunistyczna. Robotnice korzystają z nektaru, pyłku, wydzielin roślinnych i spadzi wytwarzanej przez czerwce, skoczki i inne owady wysysające sok roślinny. Białko pochodzi z małych stawonogów schwytanych lub znalezionych martwych, które są przenoszone do gniazda i wykorzystywane głównie do karmienia larw.
W niewoli szczególnie wyróżnia się jej upodobanie do dojrzałych owoców. Jabłko, banan, gruszka i inne słodkie owoce zwykle budzą natychmiastowe zainteresowanie. Dla robotnic kawałek dojrzałego banana działa niemal jak skoncentrowany napój energetyczny: dostarcza jednocześnie szybko przyswajalnych cukrów i wilgoci. Owoce powinny jednak uzupełniać, a nie zastępować zbilansowany nektar, i trzeba je usuwać, zanim zaczną fermentować lub pleśnieć.
Jednym z najbardziej osobliwych zachowań P. ammon jest skłonność do dość częstej zmiany gniazda. W naturze może porzucić kryjówkę, gdy zmienia się temperatura, nasłonecznienie, wilgotność lub ogólna jakość schronienia. Kolonia zachowuje się jak rodzina wyjątkowo wymagająca wobec swojego mieszkania: gdy mikroklimat przestaje być odpowiedni, organizuje przeprowadzkę i przenosi robotnice, czerw i zapasy w nowe miejsce.
To zachowanie ma ważne konsekwencje w niewoli. Kolonia, która uparcie zajmuje rurkę łączącą, gromadzi się na arenie lub ciągle przenosi czerw, nie zawsze cierpi na niewytłumaczalne zaburzenie; może sygnalizować, że wilgotność, temperatura lub wymiary gniazda jej nie odpowiadają. Zapewnienie dwóch stref o nieco różnych warunkach pozwala kolonii samej wybrać.
Robotnice żerują zarówno na ziemi, jak i na pniach, gałęziach i liściach. Są aktywne, kierują się wzrokiem i są dość zwinne, choć zwykle nie wykazują frontalnej agresywności rodzajów takich jak Myrmecia. W obliczu zagrożenia mogą przyjąć postawę obronną, rozewrzeć żuwaczki i podgiąć gaster, by użyć obrony chemicznej.
Organizacja społeczna gatunku nie jest w pełni wyjaśniona dla wszystkich populacji. Opisywano naturalne kolonie z jedną lub kilkoma królowymi, ale nie należy zakładać, że każda królowa toleruje obecność innej. W niewoli rozsądnie jest trzymać tylko jedną królową, unikając łączenia osobników zebranych oddzielnie czy dokładania nowych królowych do rozwiniętej kolonii.
Zakładanie kolonii jest półklaustralne. W przeciwieństwie do w pełni klaustralnej królowej Camponotus, królowa P. ammon nie powinna przez wiele miesięcy pozostawać zamknięta, polegając wyłącznie na swoich rezerwach. Musi dostawać pokarm od samego początku i może wychodzić z komory założycielskiej po węglowodany i niewielkie ilości białka.
Na tym etapie należy podawać mikrokrople nektaru lub wody z cukrem, małe kawałki owoców i maleńkie, świeżo zabite ofiary. Mała mucha, kawałek komara czy minimalna porcja karaczana są bezpieczniejsze niż żywa ofiara, która mogłaby zestresować lub zranić królową.
Larwy rozwijają się w poczwarki chronione kokonem, dlatego dobrze jest zapewnić im drobne cząstki podłoża, z którymi mogą pracować i które wspomagają przędzenie kokonu.
Wielkość i morfologia
Polyrhachis ammon to gatunek średniej wielkości, ale smukła sylwetka i długie nogi sprawiają, że wydaje się większa. Ciało jest przeważnie czarne, częściowo pokryte złotym lub miedzianym owłosieniem, które skupia się zwłaszcza na gastrze i może zakrywać część rzeźby egzoszkieletu.
W zależności od oświetlenia ta okrywa może odbijać odcienie złote, brązowe, a nawet lekko pomarańczowe. Nie jest to gładki pigment, lecz warstwa cienkich włosków działająca niemal jak aksamit: kolor zmienia się w zależności od kąta patrzenia.
Mesosoma i petiolus mają kilka długich, ostrych kolców. Struktury te nie zawierają jadu, ale utrudniają małym drapieżnikom wygodne chwycenie lub połknięcie mrówki. Działają jak swego rodzaju pancerz chroniący przed chwytaniem, podobny do obronnych kolców niektórych roślin i zwierząt.
Robotnice są stosunkowo jednorodne i nie ma wyodrębnionej kasty żołnierzy. Może występować pewna indywidualna zmienność wielkości, ale bez ogromnych różnic między minorami a majorami, jakie mają niektóre Camponotus.
Nogi są długie i cienkie, przystosowane do szybkiego poruszania się zarówno po ziemi, jak i po roślinności. Żuwaczki służą do cięcia, przenoszenia pokarmu i obrony, choć nie są tak rozwinięte jak u mrówki buldoga.
Jako przedstawicielka podrodziny Formicinae nie ma żądła. Zamiast niego ma na końcu gastra acidoporę, przez którą może wydzielać kwas mrówkowy i inne substancje obronne.
Przybliżone wymiary
- Robotnice: 8-10 mm
- Królowa: 10-11,5 mm
HODOWLA W NIEWOLI
Hodowlę Polyrhachis ammon można uznać za średnio trudną. Gdy kolonia się rozwinie, nie jest szczególnie delikatna, ale półklaustralne zakładanie wymaga karmienia królowej, starannej kontroli wilgotności i unikania zbyt otwartych lub odsłoniętych komór.
Jej naturalna skłonność do zmiany schronienia wymaga też prawidłowego odczytywania zachowania kolonii i elastycznej aranżacji.
Zalecane parametry
- Temperatura w okresie rozwoju: 23-27 °C
- Opcjonalny punkt cieplny: do 28 °C
- Wilgotność gniazda: 50-70%
- Wilgotność areny: niska lub umiarkowana
- Rodzaj gniazda: połączone probówki, Ytong, gips, gips modelarski, korek lub aranżacje naturalistyczne
- Podłoże: drobny piasek, glina, czysta ziemia lub mieszanki mineralne
Gniazdo nie powinno być całkowicie przemoczone. Warto zapewnić umiarkowanie wilgotną strefę dla jaj i larw oraz drugą, suchszą i przewiewną, dla kokonów i dorosłych robotnic.
Podczas zakładania kolonii dobrze sprawdza się probówka umieszczona w małej arenie. Wejście można zwęzić korkiem, watą lub podobnym materiałem, aby królowa miała osłoniętą komorę, ale mogła wychodzić po pokarm.
Nie należy przedwcześnie przenosić jej do dużego formikarium. Samotna królowa lub kolonia z kilkoma robotnicami czuje się bezpieczniej w ciasnych, łatwych do kontrolowania przestrzeniach.
Spoczynek sezonowy
Zasięg P. ammon obejmuje regiony o bardzo różnym klimacie, od ciepłego północnego Queenslandu po Wiktorię i wyżej położone tereny w pobliżu Canberry. Dlatego nie da się ustalić jednego zimowania odpowiedniego dla wszystkich populacji.
Nie wykazano obowiązkowego fizjologicznego zimowania dla całego gatunku. Populacje południowe są jednak narażone na chłodne zimy i powinny przechodzić znacznie wyraźniejsze sezonowe spowolnienie niż populacje z północy.
Gdy znane jest stanowisko pochodzenia:
- Populacje z Wiktorii, ACT lub południowej Nowej Południowej Walii: spoczynek przez około 8-12 tygodni w temperaturze 12-16 °C.
- Populacje z północnej Nowej Południowej Walii lub Queenslandu: łagodniejszy spoczynek, w temperaturze około 16-20 °C, dostosowany do konkretnego pochodzenia.
Jeśli dokładne pochodzenie jest nieznane, rozsądniej jest stopniowo obniżać temperaturę i obserwować reakcję kolonii, niż stosować zbyt niskie temperatury.
Karmienie
Węglowodany
- Specjalny nektar dla mrówek
- Woda z cukrem
- Rozcieńczony miód
- Jabłko
- Banan
- Gruszka
- Winogrona i inne słodkie owoce w małych ilościach
Owoce możesz podawać kilka razy w tygodniu, zwłaszcza jeśli kolonia wyraźnie je preferuje. Należy je umyć, obrać, gdy istnieje ryzyko pozostałości, i zwykle usunąć w ciągu 24 godzin.
Słodkie płyny powinny nadal stanowić podstawowe źródło energii, ponieważ łatwiej je kontrolować i przechowywać niż owoce.
Białko
- Muchy
- Małe świerszcze
- Karaczany hodowlane
- Rybiki cukrowe
- Pokrojone mączniki
- Inne bezpieczne i dobrze odżywione owady
Podczas zakładania kolonii należy podawać małe ofiary, najlepiej zabite. Gdy jest już kilka robotnic, można wkładać żywe owady o odpowiedniej wielkości, choć nie ma żadnej potrzeby podawania niebezpiecznych ofiar, by pobudzić polowanie.
Zapotrzebowanie na białko rośnie, gdy kolonia ma duże larwy. Jeśli są tylko jaja, poczwarki lub kokony, spożycie normalnie chwilowo spada.
Zachowanie w niewoli
Początkowy wzrost jest zwykle umiarkowany. Królowa musi łączyć składanie jaj i opiekę nad czerwiem z wyjściami po pokarm, dlatego pierwsze pokolenie wymaga cierpliwości i stabilnych warunków.
Gdy pojawią się pierwsze robotnice, kolonia nabiera pewności i stopniowo zwiększa spożycie. Robotnice są dobrze widoczne, aktywne i świetnie eksplorują, dlatego zapewniają więcej aktywności na zewnątrz niż wiele gatunków o klaustralnym zakładaniu kolonii.
Dobrze się wspinają i potrafią wykorzystać silikonowe łączenia, kable, chropowate powierzchnie i drobne nierówności. Arena musi mieć prawidłowo utrzymaną barierę przeciw ucieczce, ponieważ to gatunek wyjątkowo sprawnie wspinający się i bardzo szybki
Skłonność do przeprowadzek sprawia, że warto stosować formikaria modułowe. Zamiast zmuszać mrówki do pozostania w jednej komorze, możesz podłączyć nowy moduł, gdy poprzedni robi się za mały lub gdy mrówki wyraźnie preferują inne warunki.
Obchodzenie się i bezpieczeństwo
Polyrhachis ammon nie ma żądła i nie stanowi żadnego zagrożenia. Może gryźć i używać kwasu mrówkowego do obrony.
Kolce mają funkcję obronną, ale nie wstrzykują żadnej substancji. Mimo to nie zaleca się brania mrówek bezpośrednio do rąk ani chwytania ich za ciało, ponieważ kolczasta budowa sprawia, że łatwo je uszkodzić przy gwałtownym chwytaniu.
Przenosiny należy przeprowadzać za pomocą pojemników pomocniczych, odpowiednich ekshaustorów entomologicznych lub pęsety, nigdy nie ściskając mrówki bezpośrednio.
- Poziom trudności
- Średnio zaawansowany