Myrmecia nigriscapa
Są mrówki, które się hoduje, i mrówki, na które trzeba zasłużyć. Myrmecia nigriscapa należy do tych drugich: olbrzymka z południa Australii, do 25 mm, z czarnymi trzonkami czułków, żuwaczkami łowczyni i groźnym żądłem, która mimo to woli się schować niż walczyć. Żyje w rytmie australijskich pór roku: składa jaja wiosną, zimę spędza bez czerwiu i budzi się wraz z chłodem. Dla Tomása to „trochę poziom legendarny”; dla tego, kto ją wyhoduje, trofeum, którym może się pochwalić niewielu hodowców. Tylko dla ekspertów z cierpliwością i pewną ręką. Królowe założycielki z czerwiem. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 5/5 – Ekspert
Jedna z olbrzymek grupy gulosa, z umiarkowanego południa Australii: robotnice do ok. 25 mm i czarne trzonki czułków. Dla Tomása to „trochę poziom legendarny”. Królowe założycielki z czerwiem, z zakładaniem półklaustralnym: probówka lub moduł startowy z miniareną, w ciemności i na początku wilgotny; potem QBIK DUO z dużymi korytarzami, a dla dużych kolonii Qbik Wild Nona Diafano. 22-26 °C i dojrzałe larwy nigdy długotrwale powyżej ok. 28 °C. Cukier codziennie, białko w zależności od larw i na początku martwa ofiara. Zimowanie przez 3-4 miesiące w 10-15 °C, bez czerwiu: królowa może przez wiele miesięcy nie składać jaj. Bardzo bolesne użądlenie: nie dla osób uczulonych ani do domów z małymi dziećmi lub zwierzętami w pobliżu.
Myrmecia nigriscapa Roger, 1861 to mrówka buldog z południa Australii i jedna z olbrzymek swojego rodzaju: robotnice do ok. 25 mm, długie, ząbkowane żuwaczki, ogromne oczy i żądło, które lepiej traktować poważnie. Należy do grupy gulosa, grupy dużych, czerwonych mrówek buldogów. Tomás streszcza to w trzech słowach: to „trochę poziom legendarny”.
Duża i efektowna, ale też nieuchwytna: myrmekolog Brian Heterick opisał ją jako zaskakująco nieśmiałą. Jej cykl jest jednym z najwyraźniejszych w rodzaju, z zimami bez czerwiu i królową, która składa jaja tylko w dobrym sezonie, a w hodowlach prawie nikt jej nie trzymał: znaleźliśmy tylko jeden opublikowany dziennik hodowli. Tu oddzielamy to, co udokumentowano o gatunku, to, co wiadomo o rodzaju, i to, co stosujemy w Antomas. Jeśli szukasz prawdziwego wyzwania i masz cierpliwości pod dostatkiem, to Twoja mrówka.
Biologia
Czarne trzonki: nazwa nadana przez Rogera
Opisał ją niemiecki entomolog Julius Roger w 1861 roku, a nazwa mówi prawie wszystko: nigriscapa znaczy „o czarnym trzonku”. Trzonek (scapus) to pierwszy człon czułka, długa „rączka” wychodząca z głowy przed załamaniem, a u mrówki z rudawą głową ciemniejsze trzonki od razu rzucają się w oczy: nadal są jedną z cech, po których się ją rozpoznaje. W niektórych anglojęzycznych zapisach występuje jako black-scaped bull ant.
Królową i samca opisał John Clark w 1925 roku, a w 1951 wrócił do tego gatunku w swojej pracy o mrówkach Australii, z której pochodzą wymiary powtarzane w opracowaniach. Rewizja Ogaty i Taylora (1991) umieszcza ją w grupie gulosa.
Olbrzymka z grupy gulosa
Grupa gulosa to grupa olbrzymek rodzaju, tych, które w Australii nazywa się inch ants, „mrówkami calowymi”. Bierze nazwę od M. gulosa, dużej, czerwonej mrówki buldoga ze wschodu, i tylko na południowym zachodzie Australii Zachodniej obejmuje 16 gatunków (Heterick 2009). W kluczu rozpoznaje się ją po dodatkowym zębie na spodniej stronie żuwaczki, blisko jej końca.
Genetyka to potwierdza: Hasegawa i Crozier (2006) odtworzyli ją jako naturalną linię, jedną z czterech linii rodzaju z listewką potyliczną, brzegiem w tylnej części głowy. Mera-Rodríguez i współpracownicy (2023), na podstawie markerów z całego genomu 66 z 93 gatunków, datowali linię macierzystą rodzaju na ok. 58 milionów lat. To stary ród, który dziś żyje tylko w Australii, z jednym gatunkiem w Nowej Kaledonii (Ward i Brady 2003).
Nieśmiała olbrzymka Hetericka
Jeśli jakaś grupa Myrmecia słynie ze złego charakteru, to właśnie ta. Brian Heterick opisuje jej krewniaczki M. desertorum i M. vindex, które wylewają się tłumnie z kopca, gdy tylko ktoś je zaniepokoi. Natomiast gdy naruszył gniazdo M. nigriscapa, robotnice całkowicie odmówiły stawienia mu czoła, i doszedł do wniosku, że w odróżnieniu od bardziej agresywnych mrówek buldogów ta wydaje się nieśmiała.
To jedna obserwacja z jednego gniazda, a nieśmiała nie znaczy nieszkodliwa: zachowuje żuwaczki, wzrok i żądło, a królowa założycielka jest zdecydowaną łowczynią (zob. „Cierpliwość królowej: co mówi dziennik hodowli”). Ale jeśli Twoja kolonia wda się w swój gatunek, wolałaby się schować, niż bronić, i to działa na korzyść hodowcy.
Od Darling Range po Wilsons Promontory
Jej zasięg jest podzielony na dwie części. Rdzeń leży na południowym wschodzie: Victoria i Australia Południowa skupiają zdecydowaną większość z ponad 2600 rekordów w Atlas of Living Australia, aż po Wilsons Promontory, najdalej na południe wysunięty punkt kontynentu. Na południowym zachodzie Australii Zachodniej żyje odizolowana populacja, od wzgórz Darling Range po nizinę nadbrzeżną. Między jednym a drugim krańcem jest prawie 3000 km. Pojedyncze rekordy z innych stanów są tak nieliczne, że warto je zweryfikować: prawie dziewięć na dziesięć rekordów to zdjęcia przyrodników, a czerwone mrówki buldogi łatwo pomylić.
Jej klimat jest umiarkowany lub śródziemnomorski: ciepłe i suche lata, ze średnimi maksymalnymi 27-30 °C, oraz chłodne i wilgotne zimy, z maksymalnymi 12-17 °C, minimalnymi 4-8 °C i średnimi dobowymi ok. 10-12 °C w lipcu. To nie jest mrówka tropikalna: potrzebuje prawdziwej zimy, a jej pory roku są odwrotne niż nasze.
Pięć mrówek buldogów w jednym buszu: badanie Barnetta
Prawie wszystko, co wiadomo o jej życiu w naturze, pochodzi z rozprawy doktorskiej J. M. Barnetta (Uniwersytet Monash, 1974), który śledził pięć sąsiadujących gatunków Myrmecia na obszarze mallee, niskiego buszu eukaliptusowego, w głębi Victorii. Przy tym samym klimacie i tej samej glebie M. nigriscapa okazała się najbardziej oryginalna:
- Bardziej złożone gniazdo. Każdy gatunek miał gniazdo o własnym wyglądzie zewnętrznym, ale tylko jej gniazdo miało bardziej złożoną budowę wewnętrzną niż u sąsiadek.
- Mrówka, która się przeprowadza. Była jednym z dwóch gatunków, które przenosiły gniazdo; drugim była M. forceps.
- Rozkład dnia zależny od termometru (zob. „Ani w dzień, ani w nocy: wtedy, gdy sprzyja temperatura”).
- Pusta zima (zob. „Zima bez czerwiu”).
Mogliśmy przeczytać tylko streszczenie, więc nie znamy głębokości ani komór gniazda. Ale jasne jest, że starannie urządza swój dom, a przeprowadzki należą do jej repertuaru.
Ani w dzień, ani w nocy: wtedy, gdy sprzyja temperatura
W badaniu Barnetta cztery z pięciu gatunków żerowały głównie nocą, a M. pyriformis wyłącznie nocą. M. nigriscapa łamała schemat: wychodziła polować zawsze, gdy temperatura była sprzyjająca, bez względu na porę. Nazywanie jej nocną, jak robią niektóre opisy sklepowe, to błąd: to łowczyni okna termicznego, co jest logiczne w klimacie, w którym aktywność ogranicza chłód, a nie światło.
U wszystkich pięciu gatunków liczba zbieraczek szła poza tym za ilością czerwiu: więcej larw, więcej łowczyń na zewnątrz. Zobaczysz to też w domu (zob. „Karmienie”).
Zima bez czerwiu
To informacja najważniejsza dla hodowli. Podczas gdy jej sąsiadki miały jaja przez cały rok, M. nigriscapa nie miała czerwiu zimą i wstrzymywała całą aktywność. Królowa składała jaja tylko od połowy lipca do początku grudnia: od końca australijskiej zimy do początku lata.
Przyrodnicy opisują to samo: w Atlas of Living Australia jest od 360 do 470 rekordów miesięcznie od października do grudnia i zaledwie ok. 40 w czerwcu i w lipcu, choć zimą mniej ludzi wychodzi też w teren. Królowa M. nigriscapa ma wbudowany bardzo wyraźny zegar: składa jaja partiami w dobrym sezonie i przechodzi chłody bez czerwiu (zob. „Zimowanie: chłód, który budzi królową”).
Oczy łowczyni
Dwoje dużych, wypukłych oczu zajmuje sporą część boków jej głowy. Myrmecia polują samotnie i wzrokiem, bez śladów feromonowych: każda robotnica namierza ofiarę, podchodzi i chwyta ją żuwaczkami, zanim użyje żądła.
Greiner i współpracownicy (2007) pokazali, że budowa oka Myrmecia zmienia się w zależności od pory, o której wychodzi dany gatunek, a Narendra i współpracownicy (2011), że robotnice, królowe i samce mają oczy przystosowane do własnego rytmu dnia. U M. croslandi robotnice odbywają nawet „spacery zapoznawcze” wokół gniazda, by zapamiętać krajobraz przed wyjściem (Jayatilaka i współpracownicy, 2018). Oczu M. nigriscapa jeszcze nie zmierzono.
W domu będą śledzić Cię wzrokiem i obracać głowę w stronę pęsety. To nie agresja, tylko ich sposób czytania świata, i powód, dla którego kolonię zakłada się w ciemności (zob. „Obserwuj bez obaw, ale z wyczuciem”).
Larwy, które jedzą z ofiary
Mrówki buldogi wychowują czerw po staremu: larwy jedzą same, bezpośrednio z kawałków owadów zostawionych obok, zamiast dostawać pokarm z ust do ust. U ich krewniaczki M. gulosa wiele robotnic składa ponadto jaja troficzne, miękkie i jałowe, które są pokarmem dla larw i królowej (Dietemann i współpracownicy, 2002).
Żeby uprząść kokon, larwy potrzebują wokół siebie drobin, a według opracowań o rodzaju robotnice obsypują je ziemią. W gołej komorze wiele z nich sobie nie radzi (zob. „Podłoże do przędzenia: tego nie może zabraknąć”).
A królowa jest, słowami Tomása, „trochę nieporadna” z czerwiem: czasem go zaniedbuje, a jeśli świeżo wylęgłe larwy nie mają pokarmu, może je zjeść. Dlatego pokarmu nie może zabraknąć, gdy wylęgają się jaja (zob. „Zakładanie kolonii: królowa z czerwiem”).
Jad o dwóch ostrzach
Najlepiej zbadany jad w rodzaju to jad krewniaczki z tej samej grupy, M. gulosa. Robinson i współpracownicy (2018) pokazali, że prawie wszystkie jego peptydy pochodzą z jednej rodziny genów, aculeatoksyn: jedne obezwładniają owady (jad łowiecki), a inne pobudzają neurony bólowe ssaków (jad obronny).
Eagles i współpracownicy (2022) znaleźli w nim toksynę, która naśladuje hormony EGF kręgowców i u myszy wywołuje długotrwałą nadwrażliwość na ból. Jadu M. nigriscapa nie analizowano, ale dzieli ona z M. gulosa grupę, wielkość i żądło (zob. „Obsługa i bezpieczeństwo”).
Czego jeszcze nie wiemy
Nie ma spisów jej kolonii: liczba „do 1000 robotnic” podawana przez niektóre sklepy nie ma za sobą żadnych badań. Nie znamy też jej lotów godowych ani tego, czy kolonia może mieć kilka królowych; w Antomas traktujemy ją jako gatunek z jedną królową, z półklaustralnym zakładaniem kolonii typowym dla rodzaju. Dla hodowcy ma to swój urok: każda rosnąca kolonia wnosi coś, czego jeszcze nikt nie zapisał.
Wielkość i morfologia
Duża i smukła Myrmecia o długich nogach i długich, ząbkowanych żuwaczkach. Nie ma żołnierzy: robotnice różnią się wielkością w sposób ciągły, a królowa wygląda jak duża robotnica z masywniejszym tułowiem.
- Ubarwienie według literatury. Głowa, mezosoma (tułów) i węzeł czerwone; nogi żółtawoczerwone; żuwaczki i nadustek wyraźnie jaśniejsze od głowy.
- Trzonki czułków. Ciemniejsze od głowy: cecha, od której pochodzi nazwa.
- Gaster. Nasada czerwonawobrązowa, koniec żółtawy. Jej „bliźniaczka” z południowego zachodu, M. analis, też ma żółty koniec, ale czarną nasadę (Heterick 2009).
- Ubarwienie naszych kolonii. Głowa i mezosoma czerwonawobrązowe, długie nogi i żuwaczki pomarańczowawe, a gaster ciemny z jaśniejszym końcem.
- Żuwaczki. Długie, z wieloma zębami i, jak w całej grupie, dodatkowym zębem od spodu blisko końca.
- Głowa i oczy. Duże, wypukłe oczy, przyoczka również u robotnic i listewka potyliczna.
- Żądło. Funkcjonalne.
- Czerw. Larwy przędą kokon; w zdrowej kolonii nie widać nagich poczwarek.
W naszych koloniach nasada gastra wygląda na ciemną. Do rozpoznania gatunku wiarygodne jest połączenie ciemnych trzonków, jasnych żuwaczek i żółtawego końca gastra.
Przybliżone wymiary
- Robotnice: 17-25 mm
- Królowa: 23-26 mm
- Samiec: 16-20 mm
To wymiary z opracowań, na podstawie Clarka (1951); nie mogliśmy sprawdzić oryginału. Stawiają ją w lidze M. gulosa i M. pyriformis. Królowa o długości ok. 25 mm musi móc się obrócić z dużą larwą w żuwaczkach: duże korytarze od pierwszego dnia.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 5/5 – Ekspert
Stawiamy ją na samym szczycie skali, bo wybacza niewiele błędów, a wszystko trwa u niej długo:
- Powolne i delikatne zakładanie kolonii. Królowa jest półklaustralna i słabo opiekuje się czerwiem; utrata pojedynczego kokonu jest normalna.
- Górna granica temperatury. Dojrzałe larwy nigdy długotrwale powyżej ok. 28 °C: europejskie lato to realne zagrożenie.
- Wilgotność według metody i podłoże w gnieździe, żeby larwy mogły prząść.
- Własny zegar. Po pierwszej partii królowa może przez wiele miesięcy nie składać jaj, aż do chłodnego zimowania.
- Wzrok, stres i żądło. Zakładanie kolonii w ciemności i poważne podejście do obsługi.
Na początek przygody z rodzajem, z naszego doświadczenia, bardziej wyrozumiałe są M. pavida i M. nigriceps, a M. nigrocincta jest prostsza, choć mniejsza; na przeciwnym końcu skali wielkości jest maleńka M. cf. exigua. Jeśli hodowałeś już jakąś Myrmecia, M. nigriscapa to nieśmiała olbrzymka, którą ma niewielu. A gdy są robotnice, wszystko idzie gładziej: najtrudniej jest do nich dojść.
Zalecane parametry
- Temperatura gniazda: 22-26 °C w sezonie aktywnym, z gradientem.
- Dojrzałe larwy: nigdy długotrwale powyżej ok. 28 °C (zob. „Granica 28 °C”).
- Wilgotność: w gradiencie i bez procentów: wilgotno dla małego czerwiu, sucho i przewiewnie dla kokonów.
- Podłoże: zawsze w gnieździe, z włóknem roślinnym.
- Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie.
- Światło: całkowita ciemność podczas zakładania kolonii; potem ciemne gniazdo i arena z normalnym cyklem dnia i nocy.
- Zimowanie: 3-4 miesiące w 10-15 °C, bez czerwiu.
Granica 28 °C
To najważniejsza zasada w całym rodzaju. Z doświadczenia Antomas z kilkoma Myrmecia wynika, że gdy dojrzałe larwy spędzają całe dni powyżej ok. 28 °C, nie udaje im się przędzenie: zaczynają kokon i go nie kończą, rozplątują go i zaczynają od nowa aż do wyczerpania albo przepoczwarczają się nago i giną. W dzienniku M. nigrocincta na Formiculture larwy przepoczwarczały się bez kokonu i przepadł prawie cały czerw. Mechanizmu nie udowodniono; wynik się powtarza. Dlatego:
- Gniazdo w 22-26 °C; ogrzewanie tylko z jednego boku, z termostatem i nie powyżej 27 °C.
- Nigdy ogrzewania pod komorą z czerwiem, nawet żeby próbować przyspieszyć kolonię.
- Latem najchłodniejszy kąt w domu, z dala od słońca, bez grzejników, a w razie potrzeby z klimatyzacją.
Upał hamuje też królową: w dzienniku M. pavida na Ameisenforum królowa przestała składać jaja na siedem tygodni przy arenie w 33-35 °C i wróciła do tego przy 28-29 °C w dzień i 25-26 °C w nocy.
Wilgotność: zacznij wilgotno i pozwól przeschnąć
Tomás ma prostą metodę, która pozwala uniknąć prawie wszystkich problemów:
- Na początku wilgotno. Dość wilgotna probówka lub moduł startowy, co dobrze służy jajom i małym larwom.
- Potem pozwól przeschnąć. Gdy larwy rosną, nie dolewa się więcej wody.
- Kokony w suchym. Gdy przędą, wilgotność spadła już akurat tyle, ile trzeba. Mokry kokon ginie z braku powietrza.
Podłączenie osobnego suchego modułu działa gorzej, niż się wydaje, bo królowe nie zawsze same przenoszą kokony. A jeśli dolewasz wody, nie przesadzaj: jeśli dotrze do czerwiu, zabije go. Gdy są robotnice, zasada jest ta sama: jedna strefa nieco wilgotna, druga sucha i przewiewna, a one same przenoszą wszystko na swoje miejsce.
Podłoże do przędzenia: tego nie może zabraknąć
Larwy potrzebują wokół siebie ziarenek i włókien, żeby uprząść kokon. Dlatego zawsze z podłożem w gnieździe:
- W probówce lub module startowym: cienka warstwa miniareny z odrobiną włókna roślinnego.
- W formikarium: kupki ziemi, drobnego i nieco grubszego piasku, szczypta gliny, włókno roślinne i sucha ściółka, bez zapełniania komór.
- Na miarę olbrzymki: jej larwy zużywają więcej materiału; uzupełniaj, jeśli go wyczerpią.
W dzienniku M. pyriformis, w gnieździe bez podłoża zginęło sześć z siedmiu larw, a autor winił za to właśnie brak materiału.
Zalecane formikaria
Zestaw rośnie w trzech krokach, zawsze z dużymi korytarzami.
1. Zakładanie kolonii: probówka lub moduł startowy z miniareną. Mały, na początku wilgotny i połączony z małą areną. Królowa o długości 25 mm w ogromnym gnieździe stresuje się i zaniedbuje czerw.
2. Pierwsze robotnice: QBIK DUO z dużymi korytarzami. Z linii Alpha od Anthouse: modułowy i raczej suchy, z podłączoną na początku probówką startową jako strefą wilgotną i kupkami podłoża w środku.
3. Duża kolonia: Qbik Wild Nona Diafano. Z gipsu, który zatrzymuje wilgoć, i bez gotowych komór: wypełnia się go podłożem, a kolonia wykopuje gniazdo na swoją miarę. Idealny dla gatunku, który buduje najbardziej złożone gniazdo w swoim zespole (zob. „Pięć mrówek buldogów w jednym buszu: badanie Barnetta”).
Nie śpiesz się z powiększaniem: mała kolonia w dużym gnieździe traci kontrolę nad wilgotnością i czystością. Uzupełnij zestaw o:
- Obszerną arenę z piaskiem, płaskimi kamieniami i korą.
- Szeroką barierę i pewną pokrywę (zob. „Ucieczki i bariery”).
- Probówkę z wodą i watą oraz poidełko na cukier, nigdy watę.
- Termometr przy gnieździe: przy tym gatunku nie jest opcjonalny.
Zakładanie kolonii: królowa z czerwiem
W Antomas sprzedajemy królowe założycielki z czerwiem, które przychodzą z jajami, larwami lub kokonami. Zakładanie kolonii jest półklaustralne: w odróżnieniu od Camponotus królowa wychodzi pić, pobierać cukier i polować dla swoich larw. Najważniejsze punkty:
- Całkowita ciemność. Przykryj probówkę i jej małą arenę nieprzezroczystym kartonikiem lub folią aluminiową, w spokojnym miejscu, bez drgań i bez ludzi czy zwierząt przechodzących obok.
- Codzienna i krótka kontrola. Niech będą woda, cukier i pokarm, a resztki precz, bez otwierania i przesuwania probówki.
- Ofiara martwa lub świeżo uśmiercona. Królowe Myrmecia są zapalonymi łowczyniami i wyczuwają drgania, ale żywa ofiara, która się broni, może je zranić, a zraniona królowa to stracona kolonia.
- Wylęg, moment krytyczny. Przy pierwszych larwach białko codziennie: jeśli go nie ma, królowa może je zjeść. W dzienniku M. dispar wystarczyło ok. 12 godzin bez ofiary, żeby stracić larwę.
- Normalne straty. Mniej więcej jeden lub dwa kokony na dziesięć; jeśli jest ich wiele, sprawdź wilgotność i temperaturę.
U innych Myrmecia hodowcy podają 6-10 tygodni od jaja do robotnicy, ale u M. nigriscapa jedyna informacja mówi o ok. trzech i pół miesiąca. Gdy pojawią się pierwsze robotnice, wszystko idzie gładziej: polują, opiekują się czerwiem i zajmują się kokonami.
Cierpliwość królowej: co mówi dziennik hodowli
Jedyny opublikowany dziennik hodowli, jaki znaleźliśmy, to dziennik niemieckiego hodowcy na Ameisenforum (2025-2026). To tylko jedna królowa, ale pokazuje dokładnie, czego się spodziewać:
- Głodna królowa. Pierwszego dnia przyjęła świerszcza, a następnego złożyła pierwsze jajo; brała białko z pęsety i zlizywała syrop przez pół godziny bez przerwy.
- Trzy i pół miesiąca do pierwszej robotnicy. Pierwsze jajo na początku października i pierwsza robotnica w połowie stycznia, ok. 14-15 tygodni; kilka dni później cztery robotnice i jedna poczwarka.
- A potem nic. Ok. sześciu miesięcy bez składania jaj. Australijski hodowca powiedział mu, że to normalne u tego gatunku, i doradził zimowanie w 10-15 °C.
- Chłód jako budzik. Po ok. dwóch miesiącach w piwnicy, bez czerwiu i z przyjmowaniem białka, na początku sierpnia znów był czerw, a kilka tygodni później spora gromadka larw.
To samo widział Barnett w naturze. Niektórzy australijscy sprzedawcy mówią o cyklach składania jaj rozdzielonych nawet rokiem, bez żadnych badań, które by to potwierdzały. Wniosek: jeśli Twoja królowa przestaje składać jaja po pierwszej partii, nie jest chora ani bezpłodna. Czeka na swoją zimę.
Przyjęcie i przeprowadzka przez wysypanie
Po odebraniu zostaw ją w ciemnym i spokojnym miejscu w 22-25 °C, sprawdź, czy probówka ma wodę, i nie zmieniaj jej probówki. Do przeniesienia do formikarium w Antomas stosujemy wysypanie:
- Przygotuj wszystko wcześniej: QBIK DUO z podłożem, barierę i wodę.
- Pracuj w dużym pudle lub na dużej tacy z własną barierą.
- Delikatnie wysyp królową, robotnice i czerw przy wejściu do gniazda, a maruderkom pomóż długą pęsetą lub grubym pędzelkiem, nigdy palcami.
- Zostaw gniazdo w ciemności i nie niepokój ich przez kilka dni.
Przy późniejszym przenoszeniu do Nona metoda jest taka sama.
Karmienie
Cukier codziennie, z urozmaiceniem. Dorosłe robotnice żyją z cukru: w naturze z nektaru i spadzi. Przez większość dni woda z cukrem lub miodem, na zmianę z nektarem Blue Sugar od Anthouse, do którego można dodać trochę białka; raz w tygodniu kawałek dojrzałego owocu. Zawsze w poidełku, nigdy na wacie, która pleśnieje i psuje płyn: tradycyjne lub domowe poidełko z kroplą rozlaną i łatwo dostępną, wymieniane, zanim zacznie fermentować.
Białko w zależności od larw. Gdy są larwy, polują chętnie; bez nich ofiary prawie ich nie interesują. Ilość rośnie razem z larwami, a wielkość ofiary razem z kolonią:
- Zakładanie kolonii: małe ofiary, martwe lub świeżo uśmiercone, codziennie, dopóki są larwy: Drosophila, termofilki, Thermobia domestica, akurat wielkości odpowiedniej dla królowej i jej pierwszych larw, albo mały, rozcięty świerszcz.
- Młoda kolonia: świerszcze, muchy, karaczany Shelfordella lateralis (runner) i pocięte mączniki.
- Duża kolonia: ofiary dla robotnic o długości 2 cm, takie jak dorosłe świerszcze, duże muchy czy nimfy karaczanów dubia, Blaptica dubia, a od czasu do czasu jakaś żywa ofiara, żeby zobaczyć, jak polują.
Zmieniaj owada co tydzień i karm obficie, zgodnie z filozofią Antomas: przy codziennej obsłudze i usuwaniu resztek lepiej karmić w nadmiarze, bo kolonia uznaje, że ma więcej zasobów, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie możesz często sprzątać, nie przesadzaj: resztki przynoszą pleśń i roztocza. Używaj owadów od zaufanego dostawcy, bez insektycydów, i zostawiaj ofiarę na arenie, blisko wejścia: trafi do larw, które jedzą bezpośrednio z niej.
Zimowanie: chłód, który budzi królową
W Antomas zalecamy zimowanie przez 3-4 miesiące w 10-15 °C, w oparciu o trzy dane: w naturze przechodzi zimę bez czerwiu, a królowa składa jaja tylko wiosną i na początku lata (Barnett 1974); na jej obszarze średnia dobowa w lipcu wynosi ok. 10-12 °C; a w dzienniku hodowli królowa wróciła do składania jaj po ok. dwóch miesiącach w 10-15 °C.
Najważniejsze ostrzeżenie w tym poradniku: po pierwszej partii Twoja królowa może przez wiele miesięcy nie składać jaj. Nie zmuszaj jej ciepłem i nie spisuj jej na straty: potrzebuje swojej zimy.
- Kiedy. Pozwól zakończyć bieżącą partię i przeprowadź zimowanie, gdy kolonii nie zostaną już larwy ani kokony. Najwygodniej zgrać je z naszą zimą, a z czasem kolonia dostosowuje się do europejskiego kalendarza; ale jeśli królowa od tygodni stoi mimo ciepła i pokarmu, można je zrobić wtedy, w stabilnym miejscu w 10-15 °C, np. w piwnicy lub chłodziarce do wina.
- Jak. Obniżaj temperaturę stopniowo, przez tydzień lub dwa, i utrzymuj ją przez 3-4 miesiące. Woda zawsze, trochę cukru, jeśli są aktywne robotnice, białko tylko wtedy, gdy je przyjmują, i jak najmniej kontroli.
- Potem. Podnoś temperaturę równie powoli do 22-26 °C. Królowa powinna złożyć jaja w ciągu kilku tygodni, a z larwami wraca codzienne karmienie.
Jeśli zima przychodzi, gdy larwy są w połowie wzrostu, poczekaj, aż się przepoczwarczą i wyjdą z kokonów, zanim obniżysz temperaturę: w naturze ten gatunek nigdy nie zimuje z czerwiem.
Obserwuj bez obaw, ale z wyczuciem
Gdy kolonia jest już rozwinięta, stosuj zasadę Antomas: mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im ciemną strefę w gnieździe i oświetloną arenę oraz obserwować je delikatnie, stresując je jak najmniej. Czego się spodziewać:
- Aktywność zależna od temperatury: bez stałego rozkładu, wychodzą, gdy sprzyja termometr.
- Więcej polowania, gdy są larwy: bez nich kolonia wydaje się nie interesować ofiarami.
- Raczej ostrożne niż agresywne: wolą się wycofać, choć osaczona robotnica czy królowa z larwami będą się bronić.
Sygnały alarmowe:
- Niezamknięte kokony lub nagie poczwarki: upał lub brak podłoża.
- Spleśniałe kokony lub wynoszone na arenę: za dużo wilgoci.
- Znikające larwy podczas zakładania kolonii: głód lub stres królowej.
- Robotnice bez przerwy krążące po krawędzi areny: sprawdź barierę.
Ucieczki i bariery
Uciekinierka o długości 2 cm, w dodatku z żądłem, nie przejdzie niezauważona. Są szybkie, długonogie, a kilka Myrmecia wspina się po gładkich powierzchniach, więc od pierwszego dnia traktuj ją jak wspinaczkę:
- Szeroka bariera z oleju parafinowego lub PTFE w górnej części areny, często odnawiana: niektóre gatunki rodzaju skaczą na kilka centymetrów, a PTFE traci skuteczność przy dużej wilgotności.
- Pewna pokrywa i dobrze dopasowane połączenia.
- Nic, co działa jak most, również resztki dużych ofiar oparte o ścianę.
- Uważaj przy karmieniu: wtedy zdarza się wiele ucieczek. Pokarm przygotowany, otwieraj tylko tyle, ile trzeba, i od razu zamykaj.
Obsługa i bezpieczeństwo
Jej użądlenie bardzo boli, znacznie bardziej niż użądlenie pszczoły czy osy, a ponieważ żądło nie zostaje w skórze, mogą żądlić wiele razy. W Australii Myrmecia odpowiadały za prawie dziewięć na dziesięć przypadków anafilaksji po użądleniu mrówki ze zidentyfikowanym gatunkiem (Brown i współpracownicy, 2011). Bez panikowania, ale z szacunkiem:
- Nigdy rękami: długa pęseta i spokój, bez pracy nad samym wejściem.
- Nie polecamy jej osobom uczulonym na użądlenia owadów ani do domów z małymi dziećmi lub zwierzętami w pobliżu zestawu.
- Nie łącz królowych ani kolonii i nigdy jej nie wypuszczaj: to gatunek egzotyczny.
Czego nie robić
- Trzymać dojrzałe larwy przez całe dni powyżej ok. 28 °C albo grzać, żeby przyspieszyć kolonię.
- Używać gniazda bez podłoża.
- Moczyć kokony albo dalej nawadniać probówkę, gdy larwy rosną.
- Zostawiać królową bez białka, gdy wylęgają się jaja, albo dawać jej duże żywe ofiary.
- Zakładać kolonię przy świetle lub w miejscu, gdzie ktoś ciągle przechodzi.
- Uznawać za bezpłodną królową, która przestaje składać jaja, albo pomijać zimowanie.
- Schładzać larwy w połowie rozwoju.
- Przenosić do dużego gniazda za wcześnie albo używać małych korytarzy.
- Podawać cukier na wacie albo dawać zawsze tego samego owada.
- Oszczędzać na barierze albo otwierać arenę bez przygotowanego pokarmu.
- Brać ją do rąk albo trzymać w zasięgu dzieci lub zwierząt.
Źródła naukowe
Ten poradnik opiera się na literaturze o Myrmecia nigriscapa, grupie gulosa i całym rodzaju, na danych o rozmieszczeniu i klimacie jej obszaru oraz na doświadczeniu Antomas i innych hodowców. Główne źródła:
- Barnett, J. M. (1974). Ecology and general biology of five sympatric species of Myrmecia (Hymenoptera: Formicidae). Rozprawa doktorska, Monash University. doi:10.26180/7658450.v1
- Heterick, B. E. (2009). A guide to the ants of South-western Australia. Records of the Western Australian Museum, Supplement 76: 7–206. doi:10.18195/issn.0313-122x.76.2009.007-206
- Ogata, K. & Taylor, R. W. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a preliminary review and key to the named species (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Journal of Natural History 25: 1623–1673. doi:10.1080/00222939100771021
- Ogata, K. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a review of the species groups and their phylogenetic relationships (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Systematic Entomology 16: 353–381. doi:10.1111/j.1365-3113.1991.tb00694.x
- Hasegawa, E. & Crozier, R. H. (2006). Phylogenetic relationships among species groups of the ant genus Myrmecia. Molecular Phylogenetics and Evolution 38: 575–582. doi:10.1016/j.ympev.2005.09.021
- Mera-Rodríguez, D., Jourdan, H., Ward, P. S., Shattuck, S., Cover, S. P., Wilson, E. O. & Rabeling, C. (2023). Biogeography and evolution of social parasitism in Australian Myrmecia bulldog ants revealed by phylogenomics. Molecular Phylogenetics and Evolution 186: 107825. doi:10.1016/j.ympev.2023.107825
- Ward, P. S. & Brady, S. G. (2003). Phylogeny and biogeography of the ant subfamily Myrmeciinae (Hymenoptera: Formicidae). Invertebrate Systematics 17: 361–386. doi:10.1071/IS02046
- Greiner, B., Narendra, A., Reid, S. F., Dacke, M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2007). Eye structure correlates with distinct foraging-bout timing in primitive ants. Current Biology 17: R879–R880. doi:10.1016/j.cub.2007.08.015
- Narendra, A., Reid, S. F., Greiner, B., Peters, R. A., Hemmi, J. M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2011). Caste-specific visual adaptations to distinct daily activity schedules in Australian Myrmecia ants. Proceedings of the Royal Society B 278: 1141–1149. doi:10.1098/rspb.2010.1378
- Jayatilaka, P., Murray, T., Narendra, A. & Zeil, J. (2018). The choreography of learning walks in the Australian jack jumper ant Myrmecia croslandi. Journal of Experimental Biology 221: jeb185306. doi:10.1242/jeb.185306
- Dietemann, V., Hölldobler, B. & Peeters, C. (2002). Caste specialization and differentiation in reproductive potential in the phylogenetically primitive ant Myrmecia gulosa. Insectes Sociaux 49: 289–298. doi:10.1007/s00040-002-8316-9
- Robinson, S. D. et al. (2018). A comprehensive portrait of the venom of the giant red bull ant, Myrmecia gulosa, reveals a hyperdiverse hymenopteran toxin gene family. Science Advances 4: eaau4640. doi:10.1126/sciadv.aau4640
- Eagles, D. A. et al. (2022). A peptide toxin in ant venom mimics vertebrate EGF-like hormones to cause long-lasting hypersensitivity in mammals. Proceedings of the National Academy of Sciences 119: e2112630119. doi:10.1073/pnas.2112630119
- Brown, S. G. A., van Eeden, P., Wiese, M. D., Mullins, R. J., Solley, G. O., Puy, R., Taylor, R. W. & Heddle, R. J. (2011). Causes of ant sting anaphylaxis in Australia: the Australian Ant Venom Allergy Study. Medical Journal of Australia 195: 69–73. doi:10.5694/j.1326-5377.2011.tb03209.x
- Poziom trudności
- Zaawansowany

