Myrmecia chrysogaster
Złoty brzuch, sześć zębów jak piła i skok, którego nie zobaczysz w porę. Myrmecia chrysogaster to skacząca mrówka buldog z subtropikalnego wschodu Australii: poluje samotnie i wzrokowo w ściółce, nie boi się pająków, a gdy utknie w pajęczynie, przecina jedwab żuwaczkami i rusza dalej. Mała, błyskawiczna i z groźnym żądłem, w płaszczu złotych włosków lśniących w słońcu. Myrmecia dla doświadczonych hodowców. Królowe z czerwiem i kolonie z królową. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany
Mała i zwinna mrówka buldog z grupy pilosula, czyli grupy skaczących, pochodząca z subtropikalnego wschodu Australii: robotnice mają około 9 mm, są czarne, mają jasne odnóża i gaster pokryty złotym owłosieniem. W sprzedaży jako królowa z czerwiem lub królowa z 1-3 robotnicami i czerwiem; zakładanie kolonii jest półklaustralne: wilgotna probówka startowa, którą zostawia się do wyschnięcia, w ciemności, a potem QBIK ONE i QBIK DUO. 24-27 °C z gradientem i dojrzałe larwy nigdy powyżej 28 °C. Węglowodany codziennie, białko w rytmie larw i na początku martwa zdobycz. Łagodne zimowanie (diapauza) przez 6-10 tygodni w 15-18 °C. Jest szybka, potrafi skakać i jej użądlenie bardzo boli: nie dla alergików ani do domów z małymi dziećmi lub zwierzętami.
Myrmecia chrysogaster Clark, 1943 to jedna z najbardziej eleganckich mrówek buldogów, jakie można hodować: czarna, drobno prążkowana głowa i tułów, odnóża w kolorze miodu i odwłok, który lśni, jakby ktoś posypał go złotem. Ten blask nie pochodzi z kutykuli, lecz z płaszcza złotych, przylegających włosków, który zakrywa całą rzeźbę. Nazwa mówi to wprost: chrysogaster po grecku znaczy „złoty brzuch”.
To Myrmecia o skromnych rozmiarach, z grupy skaczących, żyjąca w widnych lasach południowo-wschodniego Queenslandu i północnej Nowej Południowej Walii. Łatwiejsza w opiece niż olbrzymie buldogi, ale szybka, nerwowa i z pierwszorzędnym żądłem. W tym poradniku oddzielamy to, co wiadomo o samym gatunku (a nie jest tego wiele), od tego, co wnioskujemy z gatunków pokrewnych, i od tego, co stosujemy w Antomas przy naszych Myrmecia.
Biologia
Złoty brzuch opisany w Brisbane
Australijski entomolog John Clark opisał ją w 1943 roku, w swojej rewizji rodzaju Promyrmecia, pod nazwą Promyrmecia chrysogaster. Promyrmecia obejmowała wtedy małe i średnie buldogi; później włączono ją do Myrmecia i dziś gatunek nazywa się Myrmecia chrysogaster. Miejscem typowym jest Brisbane w Queenslandzie, a okaz zebrał C. Barrett.
Opis oryginalny jest krótki i bardzo precyzyjny. Clark miał tylko robotnice: wyraźnie zaznaczył, że królowa i samiec są nieznani. Opisał czarną mrówkę z brązowymi żuwaczkami, czułkami i przednimi biodrami, żółtymi odnóżami i bardzo delikatnym białym owłosieniem na całym ciele, które na gastrze staje się długie i przylegające, tworząc „złotą okrywę, która zakrywa rzeźbę”.
Dodał ciekawą uwagę: ogólnym ubarwieniem przypomina Myrmecia fulvipes, ale bliżej jej do M. michaelseni. To nie drobiazg. Podobieństwo barw do innych buldogów o jasnych odnóżach sprawia, że w hobby łatwo ją pomylić; zdarzały się nawet dzienniki hodowli publikowane jako „M. fulvipes”, które po weryfikacji przez innych hodowców okazywały się M. chrysogaster.
Dwa złote odwłoki, dwie zupełnie różne mrówki
W Antomas mamy jeszcze jedną mrówkę buldog ze złotym gastrem, M. piliventris, i łatwo pomyśleć, że są do siebie podobne. Tak nie jest. M. piliventris to duży buldog z lasów strefy umiarkowanej na południowym wschodzie. M. chrysogaster jest dużo mniejsza, należy do innej linii i żyje w klimacie subtropikalnym. Łączy je to samo rozwiązanie: gęste złote owłosienie na odwłoku, które pojawiło się u gatunków z różnych grup w obrębie rodzaju.
Na pierwszy rzut oka odróżnia się je po wielkości, po odnóżach, jasnych u M. chrysogaster, oraz po głowie i tułowiu, które u niej są czarne i pokryte drobnymi podłużnymi prążkami, bez masywnego wyglądu dużych gatunków.
Z rodziny skaczących
Rodzaj Myrmecia liczy nieco ponad 90 gatunków, podzielonych na grupy według morfologii (Ogata, 1991; Ogata i Taylor, 1991). W kluczu Clarka (1943) M. chrysogaster trafia do sekcji gatunków z drobno prążkowaną głową i tułowiem, razem z M. pilosula, M. michaelseni czy M. queenslandica. Innymi słowy, należy do grupy pilosula, czyli słynnych australijskich jack jumpers, małych buldogów znanych właśnie z tego, że skaczą.
To grupa bardzo różna od olbrzymów, takich jak M. simillima czy M. gulosa, a także od grupy M. nigrocincta, innej dużej skaczącej. Badania genetyczne Hasegawy i Croziera (2006) dzielą Myrmecia na dwie duże gałęzie, a grupa pilosula stanowi w jednej z nich wyraźnie wyodrębnioną linię.
Grupa ma też rekord świata. Jeden z jej gatunków, opisany przez Taylora (1991) jako M. croslandi, a wcześniej badany jako „M. pilosula”, ma u samic tylko jedną parę chromosomów: najmniej, ile może mieć zwierzę. Crosland i Crozier (1986) opublikowali to w Science. To krewniaczka, a nie nasz gatunek, ale dobrze pokazuje, jak wyjątkowa jest ta gałąź buldogów.
Skoki na kilka centymetrów
W swojej definicji Promyrmecia Clark (1943) zauważał już, że wiele z tych robotnic ma bardzo rozwinięte tylne odnóża i potrafi wykonywać skoki na 2,5-10 cm. Dla M. chrysogaster nie ma pomiarów skoku, ale przyrodnicy, którzy fotografowali ją w Brisbane, opisują, jak niepokojona biega i skacze, i w terrarium trzeba się z tym liczyć.
Jak skacze mrówka? Aibekova i współpracownicy (2023) porównali anatomię tułowia kilku skaczących mrówek, w tym jednej Myrmecia, i stwierdzili, że skok pojawiał się w ewolucji mrówek wielokrotnie, za każdym razem z innym układem mięśni i dźwigni. U buldogów odbicie wychodzi ze środkowych i tylnych odnóży. Dla hodowcy wniosek jest praktyczny: cienka bariera nie wystarczy (zob. „Ucieczki i bariery”).
Mrówka z subtropikalnego wschodu
Jej naturalny zasięg to wschodnia Australia. W danych GBIF, które sprawdziliśmy w listopadzie 2026, jest 181 obserwacji z podaną lokalizacją: 164 w Queenslandzie i 16 w Nowej Południowej Walii, skupionych na południowym wschodzie Queenslandu, wokół Brisbane, czyli w tej samej okolicy, z której pochodzi okaz typowy.
To klimat wilgotny subtropikalny: ciepłe, deszczowe lata ze średnimi maksimami około 29-30 °C i łagodne, suchsze zimy ze średnimi lipca w okolicach 15 °C i nocami, które na wybrzeżu rzadko spadają poniżej 8-10 °C. Żyje w widnym lesie i gniazduje w ziemi; robotnice polują w ściółce, na pniach i w niskiej roślinności.
Kalendarz wyznaczany przez łagodną zimę
Dane miesięczne dobrze opowiadają jej rok. Od sierpnia do lutego jest od 17 do 29 obserwacji na miesiąc, z maksimum we wrześniu, na początku australijskiej wiosny. W marcu, kwietniu i maju spada to do 6-8 na miesiąc, a w czerwcu i lipcu jest tylko po jednej. Częściowo wynika to z tego, że zimą mniej ludzi wychodzi w teren, ale wzorzec jest zbyt wyraźny, by był przypadkiem: gatunek mocno ogranicza aktywność w chłodniejszych miesiącach, mimo że jego zima jest łagodna.
Dla hodowcy płyną z tego dwa wnioski. Z jednej strony M. chrysogaster ma rytm sezonowy, jak pozostałe Myrmecia. Z drugiej, jej zima jest dużo łagodniejsza niż u buldogów z południa, więc nie potrzebuje zimnego ani długiego zimowania (zob. „Łagodne zimowanie”).
Łowczyni pająków
Jak wszystkie buldogi poluje samotnie i wzrokowo, bez ścieżek feromonowych. To, co wiadomo o jej ofiarach, pochodzi z obserwacji przyrodników z Brisbane, udokumentowanych zdjęciami i datą, i wyłania się z nich łowczyni o ciekawych upodobaniach: pająki. Fotografowano robotnice wracające do gniazda z pająkiem z rodziny pogońcowatych, a także taką, która w ogrodzie stanęła do walki ze skakunem, użądliła go w odwłok i zaciągnęła do gniazda.
Najbardziej uderzająca jest scena z robotnicą uwięzioną w pajęczynie. Zamiast się szarpać, przecinała żuwaczkami kolejne nici jedwabiu, spokojnie, i po minucie była wolna. Żuwaczki w tym pomagają: Clark opisuje je jako długie jak głowa, z sześcioma dużymi, ostrymi i wzniesionymi zębami i małym ząbkiem między każdą parą — mała precyzyjna piła.
Te obserwacje nie są badaniem diety, ale pasują do tego, co widzimy w niewoli: to mrówka, która rzuca się na poruszającą się zdobycz i nie unika innych drapieżników.
Oczy, które widzą wszystko
Wystarczy zbliżyć się do areny, żeby się o tym przekonać: ona na Ciebie patrzy. Myrmecia mają jak na mrówki ogromne oczy złożone, a ich wzrok jest bardzo dobrze zbadany. Greiner i współpracownicy (2007) wykazali, że budowa oka zmienia się w zależności od pory, o której poluje dany gatunek, a Narendra i współpracownicy (2011), że nawet robotnice, królowe i samce mają oczy dopasowane do własnego rozkładu dnia.
Oczu M. chrysogaster nie badano, ale obserwacje terenowe wskazują, że jest aktywna w dzień. W domu zauważysz, że śledzi ruchy Twojej dłoni i reaguje na cień. Dlatego zakładanie kolonii odbywa się w ciemności, a ustabilizowaną już kolonię obserwuje się spokojnie i bez gwałtownych ruchów.
Prymitywny sposób wychowu czerwiu
Buldogi zachowały bardzo pierwotne cechy. Larwy nie dostają pokarmu z pyszczka do pyszczka: same jedzą z kawałków zdobyczy zostawionych obok nich, a gdy kończą wzrost, przędą jedwabny kokon, do czego potrzebują wokół siebie drobin ziemi lub włókien. Haskins i Haskins (1950) opisali te zwyczaje u Myrmecia i dawnych Promyrmecia, a Freeland (1958) podsumował je dla całego rodzaju.
Królowa zakłada kolonię w sposób półklaustralny: nie zamyka się, żyjąc z własnych zapasów, lecz wychodzi z gniazda polować i pić, żeby wykarmić pierwsze larwy. Haskins i Haskins (1955) zbadali to szczegółowo u M. regularis i jest to norma w rodzaju. Nie jest wzorową opiekunką: potrafi zaniedbać czerw, a jeśli larwy wyklują się bez pokarmu pod ręką, może je nawet zjeść. Clark (1943) dodawał, że w gniazdach wielu z tych gatunków często występują samice ergatoidalne, o ciele robotnicy i zdolne do rozrodu; u M. chrysogaster tego nie potwierdzono.
Czego jeszcze nie wiadomo
O M. chrysogaster wiadomo niewiele. Nie ma spisów liczebności jej kolonii, opublikowanych danych o lotach godowych ani o tym, czy kolonia może mieć kilka królowych, a królowa wciąż nie ma opublikowanych wymiarów. Liczby dotyczące wielkości czy liczebności robotnic, które krążą w internecie, nie mają za sobą żadnych badań, dlatego ich nie podajemy. Każda dobrze prowadzona kolonia wnosi nowe informacje o gatunku rzadko spotykanym w europejskim hobby.
Wielkość i morfologia
Buldog małych lub średnich rozmiarów jak na ten rodzaj, smukły i o cienkich odnóżach, poruszający się krótkimi skokami i szybkimi zrywami. Oto jej cechy według opisu Clarka (1943) i tego, co widzimy u naszych okazów:
- Ubarwienie. Głowa, tułów i petiolus czarne; żuwaczki, czułki i przednie biodra brązowe; odnóża żółtawe lub czerwonobrązowe. U okazów z Antomas żuwaczki, odnóża i petiolus wpadają w czerwonobrązowy.
- Złoty gaster. To owłosienie, a nie kolor kutykuli: długie, przylegające włoski, które całkowicie zakrywają rzeźbę. W zależności od światła zmienia odcień; u królowej przechodzi w zielonkawe złoto, a u robotnic w pomarańczowe złoto ku końcowi odwłoka.
- Rzeźba. Głowa z drobnymi podłużnymi prążkami; tułów i petiolus również prążkowane wzdłuż. Petiolus jest tak długi jak szeroki, z krótkim, tępym kolcem od spodu.
- Żuwaczki. Długie jak głowa, z mocno wklęsłą krawędzią zewnętrzną i sześcioma dużymi, ostrymi zębami na krawędzi wewnętrznej, z małym ząbkiem między każdą parą.
- Oczy. Duże i wypukłe, jak w całym rodzaju.
- Robotnice. Monomorficzne, bez kast, choć w kolonii widać nieco różne rozmiary.
- Królowa. Większa i masywniejsza od robotnic, z bardziej rozbudowanym tułowiem. Brak opublikowanych wymiarów: Clark w 1943 roku jej nie znał, a nie znaleźliśmy późniejszego opisu.
- Żądło. Długie i sprawne, bez zadziorów: mogą żądlić wielokrotnie.
- Czerw. Larwy przepoczwarczają się w jedwabnym kokonie; naga poczwarka to zły znak.
Wymiary
- Robotnica: 9 mm (Clark, 1943, okaz typowy)
- Królowa i samiec: brak opublikowanych wymiarów
To jedyny naukowy pomiar, jaki znaleźliśmy, wykonany na jednym okazie, a robotnice w kolonii mogą być nieco większe. Niektóre sklepy podają wartości do dwóch-trzech centymetrów, bez żadnego źródła: nie korzystamy z nich. W praktyce oznacza to, że M. chrysogaster nie potrzebuje ogromnych korytarzy olbrzymich gatunków, ale potrzebuje przestronnych komór, w których duża larwa może uprząść kokon.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany
Umieszczamy ją w górnej części naszej skali, stopień niżej niż olbrzymie buldogi. Dzięki rozmiarom jest łatwiejsza w formikarium i łatwiej zdobyć dla niej pokarm, ale ma wszystko, co sprawia, że Myrmecia są wymagające:
- Półklaustralne i delikatne zakładanie kolonii. Królowa poluje, opiekuje się czerwiem na swój sposób i utrata pojedynczych kokonów jest normalna.
- Górny limit temperatury. Dojrzałe larwy nie powinny spędzać całych dni powyżej 28 °C.
- Wilgotność z głową i podłoże w gnieździe, żeby larwy mogły prząść kokony.
- Szybkość i skoki. Jest mała, niezwykle szybka i potrafi skakać: ucieczki to jej specjalność.
- Żądło. Bardzo boli, a jej grupa słynie z reakcji alergicznych.
Jeśli nigdy nie hodowałeś mrówek buldogów, z naszego doświadczenia wdzięczniejsze są M. nigriceps i M. pavida. M. chrysogaster to dobry wybór dla kogoś, kto ma już doświadczenie z mrówkami drapieżnymi i chce małej, efektownej Myrmecia. Jeśli wybierzesz ją z robotnicami, zakładanie kolonii będzie dużo łatwiejsze.
Zalecane parametry
- Temperatura: 24-27 °C w sezonie aktywnym, z gradientem, żeby mogły wybierać.
- Dojrzałe larwy: nigdy długotrwale powyżej 28 °C.
- Wilgotność: gradient w gnieździe; wilgotno dla jaj i małych larw, sucho i przewiewnie dla kokonów.
- Podłoże: zawsze w komorach, z dodatkiem włókna roślinnego.
- Woda: w probówce z wodą i watą na arenie.
- Światło: całkowita ciemność podczas zakładania kolonii; potem gniazdo w ciemności, a arena z naturalnym cyklem dnia i nocy.
- Zimowanie (diapauza): łagodne, 6-10 tygodni w 15-18 °C, od grudnia do lutego.
Granica 28 °C
Pochodzi z ciepłego klimatu, co kusi, żeby dawać jej za dużo ciepła. To błąd. Na kilku gatunkach Myrmecia sprawdziliśmy w Antomas, że gdy duże larwy spędzają całe dni powyżej 28 °C, przędzenie zawodzi: zostawiają kokon w połowie, przędą go raz za razem od nowa albo przepoczwarczają się bez niego, a z takich nagich poczwarek prawie nigdy nie wychodzą robotnice. Mechanizm nie jest znany, ale powtarza się w całym rodzaju. W praktyce:
- Ogrzewanie tylko z jednego boku i z termostatem; nigdy pod komorą z czerwiem.
- Nie podnoś temperatury, żeby przyspieszyć rozwój kolonii: 24-27 °C to jej komfortowy zakres.
- Latem najchłodniejszy kąt domu, z dala od bezpośredniego słońca, a w razie potrzeby klimatyzacja.
Wilgotność: zacząć wilgotno, skończyć sucho
To zasada, którą Tomás stosuje u wszystkich swoich buldogów:
- Na początku wilgotno. Probówka lub moduł startowy rusza dość wilgotny, dla jaj i małych larw.
- Potem pozwala się mu wyschnąć. W miarę wzrostu larw nie dodaje się już wody.
- Kokony na sucho. Mokry kokon się dusi, a robotnice go wyrzucają.
Jeśli trzeba dolać wody, to niewiele i z dala od czerwiu. Z robotnicami wszystko jest prostsze: same przenoszą czerw między strefą wilgotną a suchą, jeśli gniazdo oferuje obie.
Podłoże do przędzenia
Larwa buldoga nie uprzędzie kokonu w gołej komorze: potrzebuje wokół siebie ziarenek i włókien. Przy zakładaniu kolonii cienka warstwa minipiasku z odrobiną włókna roślinnego; w formikarium małe kupki włókna kokosowego, drobnego piasku i odrobiny gliny lub torfu wysokiego w komorach, bez ich zapełniania. Uzupełniaj materiał, gdy zobaczysz, że komory są puste.
Polecane formikaria
Dla buldoga tej wielkości proponujemy trzy etapy, zawsze z gniazdem dopasowanym do wielkości kolonii:
1. Zakładanie kolonii: probówka startowa z minipiaskiem. Na początku wilgotna, w ciemności i podłączona do małej areny.
2. Pierwsze robotnice: QBIK ONE. Modułowe formikarium z serii Alpha od Anthouse, raczej suche, z komorami średniej wielkości, idealnymi dla małej Myrmecia. Probówkę startową podłącza się jako strefę wilgotną, dopóki jest potrzebna, a w komorach umieszcza się kupki podłoża.
3. Rosnąca kolonia: QBIK DUO. Gdy ONE zrobi się za mały, kolejnym krokiem jest DUO z tej samej serii modułowej, z większą liczbą komór dla kolonii, która poluje już kilkoma robotnicami naraz.
Nie rozbudowuj zbyt wcześnie: mała kolonia w dużym gnieździe słabo radzi sobie z wilgotnością i czystością. Uzupełnij zestaw o arenę z piaskiem, korą i suchą ściółką, szeroką barierę i pokrywę, probówkę z wodą i watą, poidełko na węglowodany i termometr przy gnieździe.
Zakładanie kolonii: jak dociera do Ciebie Twoja kolonia
W Antomas wysyłamy ją na dwa sposoby: królowa z czerwiem (jaja, larwy lub kokony) oraz królowa z 1-3 robotnicami i czerwiem. W obu przypadkach zakładanie kolonii jest półklaustralne: królowa musi wychodzić, żeby pić, pobierać węglowodany i zdobywać pokarm dla swoich larw.
- Ciemność i spokój. Przykryj probówkę i jej arenę nieprzezroczystym kartonem lub folią aluminiową, w miejscu bez ruchu ludzi, bez zwierząt domowych i bez wibrujących urządzeń.
- Codzienna, krótka kontrola. Woda, węglowodany i białko zawsze dostępne, bez starych resztek.
- Zdobycz martwa lub świeżo uśmiercona. Królowa jest zapaloną łowczynią i wyczuwa drgania, ale żywa ofiara, która się broni, może ją zranić.
- Wylęg larw — moment krytyczny. Gdy wyklują się larwy, białko codziennie: bez pokarmu królowa może zjeść własny czerw.
- Normalne straty. Można stracić jeden-dwa kokony na dziesięć; jeśli jest ich więcej, sprawdź temperaturę i wilgotność.
Z 1-3 robotnicami to one wychodzą polować, rozdzielają pokarm i zajmują się kokonami, a królowa mniej ryzykuje. Tę opcję polecamy, jeśli to Twoja pierwsza Myrmecia. Mimo to utrzymuj ciemność i codzienną kontrolę, dopóki kolonia nie będzie miała około dziesięciu robotnic.
Czas rozwoju. W dzienniku na Formiculture królowa złapana w listopadzie, w pełni lata w Queenslandzie, złożyła pierwsze jajo po 13 dniach; pierwsze larwy pojawiły się około trzech tygodni później, pierwszy kokon w połowie stycznia, a pierwsza robotnica wykluła się około 9 tygodni po pierwszym jaju, po mniej więcej 26 dniach w kokonie. Hodowcy, którzy to komentowali, uznali to za szybkie założenie kolonii jak na Myrmecia. Przy nieco niższych temperaturach lub przerwie w składaniu jaj licz się z dłuższym czasem.
Przyjazd i przeprowadzka przez wysypanie
Po odebraniu zostaw ją w ciemności, w spokoju i w 22-25 °C, sprawdź wodę i podaj kroplę węglowodanów oraz małą martwą zdobycz. Nie zmieniaj probówki przez pierwsze dni. Aby przenieść ją do QBIK ONE, w Antomas robimy przeprowadzkę przez wysypanie:
- Przygotuj wcześniej formikarium, z gotowym podłożem, barierą i wodą.
- Pracuj w dużym pudełku lub na tacy z własną barierą: jest mała, szybka i potrafi skakać.
- Ostrożnie wysyp zawartość probówki obok wejścia do gniazda i nakieruj maruderki pędzelkiem lub długą pęsetą, nigdy palcami.
- Przykryj gniazdo i często je sprawdzaj w pierwszych dniach, przy przyciemnionym świetle i bez otwierania go częściej, niż to konieczne.
Przeprowadzkę do QBIK DUO robi się tak samo, gdy kolonia tego potrzebuje.
Karmienie
Węglowodany codziennie i w różnych postaciach. Cukier daje robotnicom energię do ruchu. Jako główny płyn, 4-5 razy w tygodniu, w Antomas podajemy nektar Blue Sugar od Anthouse; w pozostałe 1-2 dni wodę z miodem lub z cukrem, a od czasu do czasu kawałek dojrzałego owocu. Płyny zawsze w poidełku, nigdy na wacie, która pleśnieje i psuje płyn. Wymieniaj go, zanim zacznie fermentować.
Białko w rytmie larw. Gdy ma larwy, poluje z zapałem; bez nich zdobycz prawie jej nie interesuje. Skoro to mały buldog, ofiary też powinny być małe:
- Królowa z pierwszymi larwami: codziennie małe ofiary, martwe lub świeżo uśmiercone: małe muchy, termofilki, Thermobia domestica, albo kawałek małego, rozciętego świerszcza.
- Młoda kolonia: muchy, małe i średnie świerszcze, nimfy karaczana runner, Shelfordella lateralis, oraz pokrojone larwy mącznika.
- Ustabilizowana kolonia: wszystko powyżej plus małe nimfy karaczana dubia, Blaptica dubia. Od czasu do czasu mała żywa ofiara pozwoli Ci zobaczyć, jak poluje; małe pająki, jeśli masz je pod ręką, to jej specjalność w naturze.
Zmieniaj rodzaj zdobyczy z tygodnia na tydzień i karm obficie: w Antomas sprawdziliśmy, że przy codziennej kontroli i usuwaniu resztek karmienie z nadwyżką sprawia, że kolonia rośnie szybciej. Jeśli nie możesz często sprzątać, ogranicz ilość, bo resztki przyciągają pleśń i roztocza. Używaj owadów od zaufanego dostawcy, bez insektycydów, i zostawiaj zdobycz przy wejściu: robotnice ją porcjują, a larwy jedzą bezpośrednio z niej.
Łagodne zimowanie
W Antomas zalecamy dla M. chrysogaster łagodne zimowanie (diapauzę) przez 6-10 tygodni w 15-18 °C, od grudnia do lutego. Jest krótsze i cieplejsze niż to, które stosujemy u buldogów z południa Australii, i opiera się na dwóch faktach: klimat, z którego pochodzi, ma łagodne zimy ze średnią około 15 °C w najchłodniejszym miesiącu, a liczba jej obserwacji w naturze spada niemal do zera w czerwcu i lipcu. To nie silny chłód, tylko zwolnienie tempa.
- Kiedy. Tak, by pokrywało się z europejską zimą; z czasem kolonia dostosuje się do naszego kalendarza. Lepiej zaczynać bez małych larw, które muszą dużo jeść.
- Jak. Obniżaj temperaturę stopniowo, przez tydzień lub dwa, aż do stabilnego miejsca o 15-18 °C, na przykład nieogrzewanego pokoju. Woda zawsze, trochę węglowodanów, jeśli są aktywne robotnice, a białko tylko wtedy, gdy je przyjmują.
- Potem. Podnoś temperaturę równie powoli, do 24-27 °C. Królowa powinna wrócić do składania jaj w ciągu kilku tygodni.
Nie schodź poniżej około 12 °C: to nie jest gatunek z mroźnych zim. A jeśli królowa po pierwszej serii przestanie składać jaja na kilka tygodni, nie skreślaj jej: u Myrmecia jaja składane są seriami.
Zachowanie i obserwacja
Gdy kolonia się ustabilizuje, kieruj się filozofią Antomas: mrówki są po to, żeby się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich. Utrzymuj ich część gniazda w ciemności, a arenę w świetle, i obserwuj je delikatnie. Zobaczysz:
- Samotne, dzienne łowczynie, które patrolują arenę i rzucają się na zdobycz, gdy tylko ją zauważą.
- Skoki i sprinty, gdy coś je zaskoczy.
- Dużą czujność: będą śledzić Cię wzrokiem, a z czasem przyzwyczają się do Twojej obecności.
- Złoty blask gastra, zmieniający się w świetle areny.
Sygnały alarmowe: poczwarki bez kokonu (za ciepło lub brak podłoża), spleśniałe kokony (za wilgotno), larwy znikające podczas zakładania kolonii (głód lub stres królowej) i robotnice bez przerwy krążące wzdłuż krawędzi areny (sprawdź barierę).
Ucieczki i bariery
Robotnica długości 9 mm, która biega i skacze, to najbardziej nieuchwytna mrówka, jaką można mieć. Przygotuj zestaw od pierwszego dnia:
- Szeroka bariera z oleju parafinowego lub PTFE (fluonu) w górnej części areny, często odnawiana: hojny pas, a nie linia, bo jej grupa pokonuje skokiem kilka centymetrów. PTFE działa gorzej przy wysokiej wilgotności.
- Pokrywa na arenie i dobrze dopasowane połączenia, bez szczelin.
- Nic, co mogłoby posłużyć za most do krawędzi: ani wysokie dekoracje, ani resztki zdobyczy.
- Ostrożnie przy karmieniu, gdy ucieczek jest najwięcej: przygotuj pokarm wcześniej, otwieraj tylko tyle, ile trzeba, i od razu zamykaj.
Obsługa i bezpieczeństwo
To, że jest mała, nie czyni jej niegroźną. Myrmecia mają jedno z najboleśniejszych użądleń wśród mrówek, a ponieważ żądło nie ma zadziorów, mogą żądlić wielokrotnie. Jej grupa jest ponadto najbardziej znana w Australii z powodu alergii: na Tasmanii 2,7% populacji było uczulonych na jad jack jumper (Brown i współpracownicy, 2003), a w całym kraju Myrmecia odpowiadały za prawie dziewięć na dziesięć anafilaksji po użądleniu mrówki ze zidentyfikowanym gatunkiem (Brown i współpracownicy, 2011). Nie ma danych dotyczących konkretnie M. chrysogaster, ale ze względu na pokrewieństwo trzeba traktować ją z takim samym respektem:
- Nigdy nie dotykaj jej rękami. Długa pęseta lub pędzelek i spokój.
- Nie polecamy jej osobom uczulonym na użądlenia błonkówek ani do domów z małymi dziećmi lub zwierzętami.
- Jeśli Cię użądli, umyj miejsce i przyłóż coś zimnego. Przy jakichkolwiek objawach ogólnych (duszność, obrzęk twarzy lub zawroty głowy) natychmiast jedź na SOR.
- Nie łącz kolonii ani królowych i nigdy nie wypuszczaj jej na wolność: to gatunek obcy.
Czego nie robić
- Dawać za dużo ciepła, bo pochodzi z ciepłego klimatu, albo trzymać dojrzałe larwy powyżej 28 °C.
- Używać komór bez podłoża lub moczyć kokony.
- Zapominać o białku, gdy wyklują się larwy, albo podawać królowej duże żywe ofiary.
- Zakładać kolonię przy świetle lub obok źródła drgań.
- Robić jej zimne i długie zimowanie jak buldogom z południa.
- Przenosić ją do dużego gniazda zbyt wcześnie.
- Podawać węglowodany na wacie albo w kółko tę samą zdobycz.
- Ufać cienkiej barierze albo otwierać arenę bez przygotowanego pokarmu.
- Dotykać jej palcami.
Źródła naukowe
Ten poradnik opiera się na oryginalnym opisie gatunku, literaturze o grupie pilosula i całym rodzaju, danych GBIF, obserwacjach przyrodników z Brisbane, dzienniku hodowli z Formiculture oraz doświadczeniu Antomas z naszymi Myrmecia. Główne źródła:
- Clark, J. (1943). A revision of the genus Promyrmecia Emery (Formicidae). Memoirs of the National Museum, Melbourne 13: 83–149. doi:10.24199/j.mmv.1943.13.05
- Ogata, K. & Taylor, R. W. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a preliminary review and key to the named species (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Journal of Natural History 25: 1623–1673. doi:10.1080/00222939100771021
- Ogata, K. (1991). Ants of the genus Myrmecia Fabricius: a review of the species groups and their phylogenetic relationships (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Systematic Entomology 16: 353–381. doi:10.1111/j.1365-3113.1991.tb00694.x
- Hasegawa, E. & Crozier, R. H. (2006). Phylogenetic relationships among species groups of the ant genus Myrmecia. Molecular Phylogenetics and Evolution 38: 575–582. doi:10.1016/j.ympev.2005.09.021
- Crosland, M. W. J. & Crozier, R. H. (1986). Myrmecia pilosula, an ant with only one pair of chromosomes. Science 231: 1278. doi:10.1126/science.231.4743.1278
- Taylor, R. W. (1991). Myrmecia croslandi sp. n., a karyologically remarkable new Australian jack-jumper ant (Hymenoptera: Formicidae: Myrmeciinae). Journal of the Australian Entomological Society 30: 288. doi:10.1111/j.1440-6055.1991.tb00438.x
- Aibekova, L., Keller, R. A., Katzke, J., Allman, D. M., Hita-Garcia, F., Labonte, D., Narendra, A. & Economo, E. P. (2023). Parallel and divergent morphological adaptations underlying the evolution of jumping ability in ants. Integrative Organismal Biology 5: obad026. doi:10.1093/iob/obad026
- Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1950). Notes on the biology and social behavior of the archaic ponerine ants of the genera Myrmecia and Promyrmecia. Annals of the Entomological Society of America 43: 461–491. doi:10.1093/aesa/43.4.461
- Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1955). The pattern of colony foundation in the archaic ant Myrmecia regularis. Insectes Sociaux 2: 115–126. doi:10.1007/BF02224097
- Freeland, J. (1958). Biological and social patterns in the Australian bulldog ants of the genus Myrmecia. Australian Journal of Zoology 6: 1–18. doi:10.1071/ZO9580001
- Greiner, B., Narendra, A., Reid, S. F., Dacke, M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2007). Eye structure correlates with distinct foraging-bout timing in primitive ants. Current Biology 17: R879–R880. doi:10.1016/j.cub.2007.08.015
- Narendra, A., Reid, S. F., Greiner, B., Peters, R. A., Hemmi, J. M., Ribi, W. A. & Zeil, J. (2011). Caste-specific visual adaptations to distinct daily activity schedules in Australian Myrmecia ants. Proceedings of the Royal Society B 278: 1141–1149. doi:10.1098/rspb.2010.1378
- Brown, S. G. A., Franks, R. W., Baldo, B. A. & Heddle, R. J. (2003). Prevalence, severity, and natural history of jack jumper ant venom allergy in Tasmania. Journal of Allergy and Clinical Immunology 111: 187–192. doi:10.1067/mai.2003.48
- Brown, S. G. A. et al. (2011). Causes of ant sting anaphylaxis in Australia: the Australian Ant Venom Allergy Study. Medical Journal of Australia 195: 69–73. doi:10.5694/j.1326-5377.2011.tb03209.x
- Poziom trudności
- Doświadczony

