Rhytidoponera metallica: robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Rhytidoponera metallica: robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas

Rhytidoponera metallica

5 Opinie
Ostatnie sztuki w magazynie
99,99 €
Brutto

Lśni jak polerowany metal: zielenią, błękitem i fioletem, zależnie od światła. Rhytidoponera metallica z Australii kryje w gnieździe jedną z najdziwniejszych tajemnic świata mrówek: w naturze prawie żadna kolonia nie ma królowej, bo jaja składają dziesiątki zapłodnionych robotnic, czyli gamergate. Jej robotnice wabią samce zapachem od progu gniazda, każda ma jad inny niż jej siostry, a gatunek obsiewa australijski busz, roznosząc nasiona, których nigdy nie zjada. Samotna łowczyni, dzienna i odporna: idealne wejście w świat mrówek australijskich. Kolonie i królowe. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.

Kolonia

 

Poziom trudności: 2/5 – Początkujący

Australijska mrówka o metalicznym połysku, z zielonymi, niebieskimi i fioletowymi refleksami. W naturze prawie żadna kolonia nie ma królowej: jaja składa kilka zapłodnionych robotnic, gamergatów. Kolonie Antomas sprzedajemy zawsze z królową. Odporna, dzienna i łowna. Qbik Wild z piaskiem, gniazdo w 23-27 °C, nie więcej niż około 27-28 °C, umiarkowana wilgotność z suchą częścią i bez kondensacji, nektar prawie codziennie i urozmaicone białko; nie je nasion, tylko ich elajosomy. Łagodne zimowanie przez 12-16 tygodni (3-4 miesiące) w 15-18 °C podczas naszej zimy. Przeprowadzka przez przesypanie, bariera z oleju mineralnego i pokrywa. Żądli: zawsze używaj narzędzi. To nie jest gatunek dla osób uczulonych na użądlenia błonkówek.

Rhytidoponera metallica (F. Smith, 1858), metaliczna mrówka, którą w Australii nazywają green-head ant, czyli „mrówką o zielonej głowie”, to jedna z najpospolitszych mrówek tego kontynentu. Żyje w lasach, zaroślach, parkach i ogrodach w dużej części kraju, a jej pomarszczone ciało lśni zielonymi, niebieskimi i fioletowymi refleksami, zależnie od padającego światła. Należy do Ectatomminae, z rodziny dawnych „ponerin”: to mrówka prymitywna, z żądłem, dobrym wzrokiem i zwyczajami samotnej łowczyni.

To, co czyni ją wyjątkową, kryje się jednak w gnieździe. W większości jej kolonii nie ma królowej: rozmnażają się dziesiątki zapłodnionych robotnic, gamergatów, które żyją razem w tym samym gnieździe. Jej robotnice wabią samce zapachem od progu gniazda, każda ma jad inny niż jej siostry, a cały gatunek obsiewa australijski busz, zabierając nasiona, których potem nie zjada. W domu to mrówka odporna, aktywna w dzień i łatwa do obserwacji, idealna na początek przygody z mrówkami australijskimi.

Biologia

Czym jest gamergate?

Gamergate to robotnica, która kopulowała i składa zapłodnione jaja: robotnica pełniąca rolę królowej. Słowo pochodzi od greckiego gamos, „wesele”, i ergátēs, „robotnica”; gamergate to dosłownie „zamężna robotnica”. Termin zaczął być używany w latach osiemdziesiątych i upowszechnił się po pracy Christiana Peetersa i Robina Crewe’a z 1984 roku o innej prymitywnej mrówce.

Różnice w porównaniu z królową są wyraźne:

  • Nie ma skrzydeł i nigdy ich nie miała. Rodzi się jak każda robotnica i kopuluje bez lotu, przy gnieździe.
  • Ma ciało robotnicy. Na pierwszy rzut oka nie da się jej odróżnić od sióstr. Haskins i Whelden stwierdzili w 1965 roku, że u tego gatunku samice o wyglądzie robotnic normalnie wychowują robotnice i że nie ma form pośrednich między królową a robotnicą.
  • Jest nią tylko część robotnic. Whelden przeprowadził sekcję 386 robotnic z kolonii z Queenslandu i Nowej Południowej Walii i 21 z nich miało nasienie: około 5%. Inne prace podają od 5 do 15% zapłodnionych samic w kolonii.
  • Te, które nie kopulują, też mogą składać jaja, ale z ich niezapłodnionych jaj rodzą się tylko samce, jak u wszystkich błonkówek.

Są też inne mrówki z gamergatami, na przykład Diacamma czy Harpegnathos. Różnica dotyczy skali: u Diacamma w kolonii jest tylko jeden gamergate, który nie pozwala rozmnażać się pozostałym; u R. metallica, jak zobaczysz w następnym rozdziale, może ich być jednocześnie kilkadziesiąt.

Dziesiątki matek w jednym gnieździe

Ile gamergatów ma kolonia? Michel Chapuisat i Ross Crozier zbadali to w 2001 roku za pomocą markerów genetycznych w 30 gniazdach z parku regionalnego na południu Wiktorii. Zmierzyli, jak bardzo robotnice z jednego gniazda są do siebie podobne genetycznie, i wynik okazał się zaskakujący: średnie pokrewieństwo wynosiło zaledwie 0,082, podczas gdy u pełnych sióstr byłoby to 0,75. To najniższa wartość odnotowana w społeczności owadów, w której osobniki rozmnażające się i pomocnice wyglądają tak samo.

Tak niskie pokrewieństwo da się wyjaśnić tylko dużą liczbą matek. Ich model daje minimum około 9 efektywnych gamergatów na gniazdo, a autorzy obliczają, że może ich być nawet 150. Wykopane przez nich kolonie liczyły średnio około 464 dorosłe samice, od 79 do 1092: znacznie więcej niż „kilkadziesiąt lub kilkaset”, o których często się czyta. I jeszcze jeden szczegół: sąsiednie gniazda nie są do siebie genetycznie bardziej podobne niż odległe, bo samce latają i mieszają geny odległych kolonii.

Kolonia R. metallica to więc społeczność przyrodnich sióstr i dalekich kuzynek, z dziesiątkami matek pracujących jednocześnie. To przypadek skrajny, chętnie badany przez naukowców, którzy chcą zrozumieć, jak utrzymuje się współpraca, gdy towarzyszki z gniazda są ze sobą ledwie spokrewnione.

Robotnice, które wabią samce zapachem

Skoro gamergaty nie latają, jak znajdują partnera? W 1977 roku Bert Hölldobler i Caryl Haskins opublikowali odpowiedź w Science: dziewicze robotnice R. metallica wabią samce feromonem, który uwalniają z gruczołu położonego między ostatnimi segmentami odwłoka, gruczołu pygidialnego. Był to pierwszy dowód płciowej komunikacji chemicznej wśród ponerin, grupy, do której wówczas zaliczano ten gatunek.

Rok później Haskins szczegółowo opisał tę scenę:

  • Postawa. Robotnica stoi nieruchomo przy wejściu do gniazda, z głową i tułowiem przyciśniętymi do podłoża, z uniesionym i wygiętym gastrem i wysuniętym żądłem.
  • Czas trwania. Każde wabienie trwa minutę lub dwie, niektóre ponad dwanaście. Potem robotnica przemieszcza się i znów wabi w innym miejscu.
  • Pora dnia i roku. Głównie wcześnie rano i przed południem, i niemal o każdej porze roku: są obserwacje ze wszystkich miesięcy z wyjątkiem lutego, sierpnia i grudnia.
  • Samce. Latają nisko, niemal przy samej ziemi, i wchodzą do cudzych gniazd.

W kolonii laboratoryjnej Haskins i Whelden zobaczyli nawet kopulacje: przy gnieździe w około 22-24 °C, między 8:50 a 10:50 rano, trwające od 30 do 52 sekund każda. Nie była to idylla: robotnice zbieraczki atakowały samce i czasem wciągały je do gniazda, a niektóre robotnice wracały do środka jeszcze w trakcie kopulacji.

Prawdziwe królowe, ale bardzo rzadkie

Czy to wszystko znaczy, że R. metallica nie ma królowych? Nie do końca. Frederick Smith opisał uskrzydloną samicę już w 1858 roku, a w 1986 roku myrmekolog Philip S. Ward wykazał, że takie królowe są funkcjonalne. Są jednak rzadkie: w ciągu pięciu lat badań we wschodniej Australii Ward znalazł tylko dwie. Aż w sierpniu i wrześniu 1983 roku pojawiło się ich wiele w południowo-wschodnim Queenslandzie: jedna kolonia pod pniem liczyła 157 robotnic i 17 uskrzydlonych królowych. Ward hipotetycznie powiązał to z silną suszą z lat 1982-83. Materiał muzealny pokazuje, że królowe powstają w całym zasięgu gatunku.

Dwie z trzech królowych, które zebrał podczas rozpraszania się, były zapłodnione, i zabrał je do laboratorium. Obie odgryzły sobie skrzydła, wykopały komorę i każda założyła własną kolonię, nie zamykając się: wychodziły polować, by wykarmić larwy, czyli zakładały kolonie w sposób zwykle nazywany półklaustralnym. Larwy używały ziarenek piasku do przędzenia kokonów. Kolonie rosły powoli: po roku liczyły 41 i 27 robotnic, a jedna z nich doszła później do około 120.

Tak samo postępują królowe jej krewnej Rhytidoponera chalybaea i innych gatunków z grupy impressa, u których współistnieją kolonie z królową i kolonie z gamergatami, choć nigdy w tym samym gnieździe. U R. metallica natomiast nikt nie znalazł w terenie kolonii, która funkcjonowałaby z królową: królowe istnieją, ale gatunek żyje przede wszystkim dzięki gamergatom.

Królowa, która przestaje składać jaja, traci tron

Ward obserwował swoje dwie laboratoryjne kolonie przez lata i zobaczył coś niepokojącego. Około 56. tygodnia królowa jednej z nich przestała składać jaja; robotnice zaczęły ją atakować i zginęła około 66. tygodnia. Potem robotnice ścierały się między sobą, uderzając się czułkami, i przez sześć miesięcy wabiły samce przy gnieździe. W drugiej kolonii, której królowa nadal była płodna, żadna robotnica nie wabiła.

Ward doszedł do wniosku, że robotnice powstrzymuje nie sama obecność królowej, lecz jej aktywność: dopóki składa jaja, rządzi; gdy przestaje, robotnice próbują rozmnażać się same. To obserwacja jednej kolonii, ale pomaga zrozumieć, dlaczego ten gatunek może obejść się bez królowych.

Kolonie, które rodzą się przez podział

Bez latających królowych kolonie mnożą się przez podział (pączkowanie): grupa robotnic z jakimś gamergatem oddziela się od gniazda macierzystego i osiedla się niedaleko. Chapuisat i Crozier uważają, że u tego gatunku to normalny sposób zakładania nowych kolonii, a rozprzestrzenianiem na duże odległości zajmują się samce.

Haskins i Whelden sprawdzili to w 1965 roku na dwóch grupach liczących zaledwie siedem robotnic, pobranych z kolonii laboratoryjnych. Rosły szybko i jedna z nich doszła do co najmniej 227 robotnic i 15 samców. Inny z ich eksperymentów pokazuje drugą stronę medalu: dwa fragmenty kolonii utrzymywanej przez dziesięć lat bez dopływu nowych genów zaczęły w końcu składać jaja, które prawie się nie rozwijały, co autorzy przypisują chowowi wsobnemu.

Przy dobrej opiece takie kolonie mogą żyć bardzo długo: kolonia zebrana w 1963 roku wciąż żyła i rosła w laboratorium Caryla i Edny Haskinsów dwadzieścia lat później, a autorzy napisali, że można je utrzymywać niemal w nieskończoność.

Ogrodniczka australijskiego buszu

Często można przeczytać, że ta mrówka je nasiona. Tak nie jest, a rzeczywistość jest ciekawsza. Wiele australijskich roślin ma nasiona z elajosomem, mięsistym, bogatym w tłuszcze wyrostkiem, który działa jak prezent dla mrówek. R. metallica zanosi nasiono do gniazda, zjada elajosom i wyrzuca nienaruszone nasiono. To myrmekochoria, czyli rozsiewanie nasion przez mrówki, a liczby pokazują, jak dobrze jej to wychodzi:

  • Niedaleko Sydney (Hughes i Westoby, 1992) R. metallica i Aphaenogaster longiceps zwykle zostawiały całe nasiona na powierzchni gniazda, podczas gdy pewna Pheidole je zjadała. Nasiona, które przeszły przez R. metallica, miały większe szanse na przetrwanie.
  • W Australii Południowej (Beaumont i współpracownicy, 2013) wynosiła z powrotem z gniazda 43,6% otrzymanych nasion, prawie wszystkie z resztkami elajosomu, i zostawiała je średnio około 60-80 cm od wejścia.
  • Na poboczach dróg w Nowej Południowej Walii (Palfi i współpracownicy, 2017) odpowiadała za 28% przypadków rozsiewania, ze średnimi odległościami 1,4-1,6 m i maksymalną 14 m.

Badacze uważają ją za jedną z najważniejszych roznosicielek nasion w Australii: mrówkę, która mimochodem obsiewa busz. W domu nie potrzebuje nasion, ale jeśli kiedyś podasz jej nasiono z elajosomem, zobaczysz to zachowanie na własne oczy (zob. „Karmienie”).

Samotna i oportunistyczna łowczyni

Poza gniazdem R. metallica pracuje w pojedynkę. Każda robotnica patroluje na własną rękę, w dzień, i wraca do gniazda, gdy niebo się zachmurzy. Poluje na małe owady i inne stawonogi oraz zbiera je, żywe lub martwe. Thomas i Framenau (2005) zaobserwowali, że zbieraczki zabierają pierwszą ofiarę, jaką znajdą, bez względu na jej wielkość, a te z dużych kolonii zapuszczają się dalej i dłużej przebywają poza gniazdem.

Nie tworzy kolumn: Haskins i Haskins (1983) nie znaleźli dowodów na to, że znakuje ścieżki feromonami, i sugerują, że kropelkami kału znakuje raczej miejsce gniazda. Nie ma też kast fizycznych: wszystkie robotnice są podobne, a podział pracy zależy od wielkości kolonii. W dużych, liczących ponad 450 robotnic, młode opiekują się czerwiem, a starsze wychodzą żerować; w małych, poniżej 80, takiego podziału nie ma (Thomas i Elgar, 2003).

Myrmekolog Alan Andersen zaliczył Rhytidoponera do „oportunistów” w swojej klasyfikacji australijskich zgrupowań mrówek: gatunków mało wyspecjalizowanych, typowych dla miejsc przekształconych. To wyjaśnia, dlaczego dobrze radzi sobie w ogrodach, na trawnikach i poboczach dróg i dlaczego jest tak wdzięczna w hodowli.

Sąsiadki tolerowane, obce nie

Czy kolonie walczą ze sobą? To zależy od odległości. Caryl i Edna Haskinsowie przez lata konfrontowali robotnice z różnych kolonii i zauważyli, że tolerancja maleje wraz z kilometrami (1979):

  • Do około 5 km: kolonie się tolerują.
  • Przy około 32 km: regułą jest wrogość.
  • Przy około 900 km, między Queenslandem a Nową Południową Walią: całkowity antagonizm.

Dwie połowy tej samej kolonii, rozdzielone na cztery lata lub dłużej, nadal się akceptowały. A w 1983 roku dodali ciekawy szczegół: pojedyncze robotnice lub grupy po dziesięć zwykle były adoptowane przez obcą kolonię, ale jeśli wprowadzano całe gniazdo z jego ziemią, atak był natychmiastowy, gwałtowny i niemal powszechny. Autorzy przypisują to chemicznemu oznakowaniu samego miejsca gniazda. W domu lekcja jest prosta: nie łączy się kolonii.

Inny jad u każdej robotnicy

W 2023 roku zespół kierowany przez Samuela D. Robinsona przeanalizował jad R. metallica i znalazł 123 składniki, w większości z jednej rodziny peptydów, akuleatoksyn. Jeden z nich, Rm4a, wywołuje ból u myszy; inny, Rm1a, działa owadobójczo; a niektóre mają działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze.

Niespodzianka przyszła przy porównaniu robotnic: dwie robotnice z tego samego gniazda mają średnio wspólne tylko 62% jadu. Przyczyna leży, znowu, w gamergatach: ponieważ matek jest wiele, robotnice dziedziczą różne warianty genów toksyn, a kolonia jako całość gromadzi ponad pięć razy więcej różnych toksyn niż inne zbadane jady mrówek. Autorzy sugerują, że ta różnorodność pomaga podtrzymać życie społeczne w kolonii tak daleko spokrewnionych osobników.

Jedna z najpospolitszych mrówek Australii

Australian Museum uważa ją za jednego z najliczniejszych i najszerzej rozpowszechnionych owadów Australii. Żyje w Wiktorii, Nowej Południowej Walii, na Terytorium Stołecznym Australii, w Australii Południowej, w dużej części Australii Zachodniej, na południu Terytorium Północnego i na wschodzie Queenslandu, od poziomu morza do około 1000 m. Zajmuje lasy, sawanny z drzewami, zarośla i wrzosowiska, a w miastach jest jej pełno: na trawnikach, w parkach i ogrodach.

Łatwość, z jaką żyje obok ludzi, sprawiła, że zaczęła podróżować. W Nowej Zelandii znaleziono ją po raz pierwszy w Auckland pod koniec lat pięćdziesiątych, najprawdopodobniej przywiezioną z ładunkami drewna, a od 2001 roku zbiera się ją w Napier, gdzie uważa się ją za prawdopodobnie zadomowioną. I ostrzeżenie taksonomów: liczba jej chromosomów bardzo się różni między populacjami, a to, co dziś nazywamy R. metallica, może być kompleksem bardzo podobnych gatunków siostrzanych.

Kamień na miarę

W terenie gniazduje w ziemi: pod kamieniami, pniami i gałęziami, między korzeniami traw lub u podstawy krzewów. Thomas (2002) badał jej gniazda w lesie w Wiktorii i stwierdził, że unika kamieni mniejszych niż 200 cm² i że im większa kolonia, tym większy kamień zajmuje. W laboratorium robotnice rozpoznawały duże kamienie po ich wymiarach. Pod kamieniem gniazdo jest chronione przed skrajnymi temperaturami, a czerw dostaje dodatkowe ciepło.

Nie są to gniazda na zawsze: kolonie często się przeprowadzają, zwłaszcza latem. To jeden z powodów, dla których w niewoli bez problemu akceptują nowe formikarium.

Od Ponera metallica do „green-head ant”

Opisał ją brytyjski entomolog Frederick Smith w 1858 roku jako Ponera metallica, na podstawie okazów z Adelajdy, przechowywanych dziś w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Od tego czasu przechodziła przez Ectatomma i Chalcoponera, aż trafiła do Rhytidoponera, rodzaju utworzonego przez Gustava Mayra w 1862 roku. Nazwa rodzaju pochodzi prawdopodobnie od greckiego rhytís, „zmarszczka”, połączonego z Ponera, z powodu pomarszczonej rzeźby jej ciała; metallica znaczy „metaliczna”.

W XX wieku otrzymała kilka nazw, które później okazały się dotyczyć tej samej mrówki, takich jak purpurascens, varians, caeciliae czy pulchra; William L. Brown połączył je w 1958 roku, gdy gatunek wciąż zaliczano do ponerin. Dziś należy do podrodziny Ectatomminae, w rodzaju liczącym ponad sto gatunków rozsianych po Australii i Melanezji, aż po Nową Kaledonię.

Po angielsku ma kilka nazw: green-head ant, greenhead ant, której używają artykuły naukowe, oraz metallic pony ant, nazwę podawaną przez Atlas of Living Australia. W Antomas trzymamy się nazwy naukowej: Rhytidoponera metallica.

Wielkość i morfologia

Średniej wielkości mrówka, krępa i z bogatą rzeźbą ciała, z żądłem, dobrze rozwiniętymi oczami i jedną kastą robotnic, bez żołnierzy. Gamergaty wyglądają tak samo jak pozostałe robotnice.

  • Ubarwienie. Metalicznie zielone lub niebieskawe, z rudawymi żuwaczkami, czułkami, nogami i końcem gastra (Emery 1912). Zależnie od światła połysk przechodzi od zieleni do błękitu i fioletu, a jej angielska nazwa nawiązuje do zielonej głowy. To połysk opalizujący, ale nikt jeszcze nie zbadał, jak powstaje. Robotnice z naszych kolonii mają intensywnie metaliczny zielony kolor, jak na zdjęciach tego produktu.
  • Rzeźba. Głowa i tułów z grubą, siateczkowatą rugozą i podłużnymi bruzdami na czole; pierwszy segment gastra z delikatnymi, łukowatymi prążkami (Smith 1858; Emery 1912).
  • Petiolus. Gruby guzek, wyższy niż szeroki, z małym ostrogowatym wyrostkiem od spodu, wyrostkiem podpetiolarnym (Heterick 2009).
  • Oczy i nogi. Dobrze rozwinięte oczy, typowe dla łowczyni orientującej się wzrokiem. W tym rodzaju pazurki stóp mają ząbek pośrodku (Brown 1958).
  • Żądło. Funkcjonalne i dobrze rozwinięte (zob. „Obsługa i bezpieczeństwo”).
  • Królowa. Uskrzydlona, nieco większa od robotnicy i z mniej ściśniętym tułowiem (Smith 1858). Po kopulacji odgryza sobie skrzydła. W naturze jest rzadka.
  • Samiec. Uskrzydlony, czarnobrunatny lub czarny, z pomarszczonym ciałem i lekko przydymionymi skrzydłami (Mayr 1866).
  • Rozwój. Larwy przędą kokon i potrzebują do tego drobinek: w laboratorium używały ziarenek piasku (Ward 1986).
  • Chromosomy. Bardzo zmienne: na południu Wiktorii od n = 17 do n = 22, zależnie od populacji (Crozier 1969).

Przybliżone wymiary

  • Robotnice: 6-6,5 mm (Emery 1912); około 6,5 mm w populacjach z Nowej Zelandii (Don i Harris 2005); 5-7 mm według Australian Museum. Gamergaty mają te same wymiary.
  • Uskrzydlona królowa: od około 7,4 mm (Smith 1858) do 8 mm (Emery 1912)
  • Samiec: około 5,2-5,5 mm (Mayr 1866; Crawley 1925, za AntWiki)

Gamergaty mierzą tyle samo co każda robotnica: wymiary 7-8 mm, które czasem się im przypisuje, dotyczą w rzeczywistości uskrzydlonej królowej.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 2/5 – Początkujący

To jedna z najlepszych furtek do świata mrówek australijskich i gatunków prymitywnych: odporna, aktywna w dzień, dobra łowczyni i bez dziwnych wymagań co do temperatury. Je prawie wszystko, co się jej poda, dobrze przystosowuje się do formikariów i daje się obserwować.

Dlaczego nie 1/5? Z powodu trzech szczegółów:

  • Żądli. Trzeba zawsze pracować z narzędziami, barierą i pokrywą (zob. „Obsługa i bezpieczeństwo”).
  • Nietypowa biologia. Warto zrozumieć rolę królowej i gamergatów, żeby nie dać się zaskoczyć (zob. „Królowa w domu”).
  • Wilgoć bez zalewania. Lubi umiarkowanie wilgotne gniazdo, ale kondensacja topi świeżo wyklute robotnice i czerw.

I naprawdę warto. Niewiele mrówek tak lśni w świetle i niewiele rozmnaża się w tak ciekawy sposób jak jej gamergaty. W Antomas masz w sprzedaży Rhytidoponera metallica, a jeśli pociągają Cię mrówki australijskie, także jej krewną R. chalybaea o niebieskich refleksach oraz Iridomyrmex purpureus.

Zalecane parametry

  • Temperatura gniazda: 23-27 °C w sezonie aktywnym, zawsze z termostatem. Nie przekraczaj około 27-28 °C: nie potrzebuje żadnej cieplejszej strefy. W nocy temperatura może bez problemu spaść o kilka stopni.
  • Dlaczego tak: w dużej części jej zasięgu średnia temperatura powietrza w ciepłych miesiącach wynosi od około 18 do 26 °C, z maksimami 25-34 °C, i właśnie wtedy wychowuje czerw. Hodowcy zgodnie zalecają gniazdo w 24-28 °C.
  • Wilgotność: umiarkowana, około 50-70% w wilgotnej części gniazda, z drugą, bardziej suchą częścią i suchą areną (zob. „Wilgoć, ale bez kondensacji”).
  • Woda: zawsze, w probówce z wodą i watą na arenie.
  • Piasek: na arenie i, jeśli gniazdo na to pozwala, w komorach. Larwy potrzebują go do przędzenia kokonów.
  • Światło: gniazdo w ciemności, arena oświetlona, z normalnym cyklem dnia i nocy. To mrówka dzienna: przy świetle zobaczysz ją w pełni aktywności.
  • Zimowanie: łagodne, przez 12-16 tygodni (3-4 miesiące) w 15-18 °C podczas naszej zimy (zob. „Zimowanie”).

Wilgoć, ale bez kondensacji

To punkt, o który warto zadbać najbardziej. Dobrze jej służy gniazdo z umiarkowanie wilgotną strefą dla czerwiu i drugą, bardziej suchą, żeby same mrówki wybierały, gdzie co umieścić. Hodowcy zgodnie ostrzegają jednak: nadmiar wody jest niebezpieczny. Zdarzają się świeżo wyklute robotnice utopione w kroplach kondensacji, a w gniazdach blokowych kolonie przenoszą się do najsuchszych stref.

  • Nawilżaj tylko część gniazda, nigdy całość.
  • Bez kropel na ściankach: jeśli widzisz kondensację, przestań nawilżać na kilka dni i przewietrz.
  • Lekko wilgotny piasek w strefie czerwiu, żeby larwy mogły prząść kokony.
  • Resztki usuwaj w ciągu 24 godzin: jedzenie zakopane w piasku pleśnieje.

Zalecane formikaria

W Antomas polecamy serię Qbik Wild od Anthouse: gipsowe formikaria, które trzymają wilgoć i pozwalają uzyskać potrzebny jej gradient, a przy tym mają naturalny wygląd, w którym świetnie prezentują się jej metaliczne refleksy. Dla młodej kolonii Qbik Wild One P 1C:

Do rozbudowy Qbik Wild Duo P 2C Hybrid:

Moduł zawsze dopasowany do kolonii: w zbyt dużym formikarium puste komory zamieniają się w śmietnik, z pleśnią i roztoczami. Rozbudowuj, gdy zobaczysz robotnice stojące bez ruchu na arenie, bez miejsca w środku. Uzupełnij instalację tak:

  • Drobny piasek na arenie, żeby mogły się go chwytać, kopać i miały materiał na kokony.
  • Płaski kamień lub kawałek kory na arenie: przypomina ich naturalne gniazda i służy im za kryjówkę.
  • Woda w probówce z watą i poidełko na nektar, nigdy na wacie.
  • Bariera z oleju mineralnego i dobrze dopasowana pokrywa (zob. „Ucieczki i bariery”).
  • Łagodne ciepło z boku, z termostatem i z dala od poidełka.

Królowa w domu

Tu warto rozdzielić dwie sprawy: jak gatunek rozmnaża się w naturze i jak funkcjonuje kolonia w formikarium.

  • Kolonie Antomas mają zawsze królową. Gamergaty są normą w naturze, ale sprzedajemy kolonie z zapłodnioną królową, która składa jaja.
  • W naturze prawie wszystkie kolonie rozmnażają się dzięki dziesiątkom gamergatów i mnożą się przez podział. Królowe są rzadkie, ale funkcjonalne.
  • Kolonia z królową zależy od niej: dopóki królowa składa jaja, kolonia rośnie. W laboratorium Warda, gdy królowa przestała składać jaja, robotnice ją zaatakowały i zaczęły wabić samce (zob. „Królowa, która przestaje składać jaja, traci tron”).
  • Robotnice, które nie kopulowały, też składają jaja, ale rodzą się z nich tylko samce. Widok uskrzydlonych samców od czasu do czasu jest normalny: kolonie tego gatunku produkują je nieregularnie przez cały rok.
  • Długowieczne królowe. Z naszego doświadczenia królowe tego gatunku żyją bardzo długo. A gdyby pewnego dnia królowej zabrakło, jej miejsce może zająć gamergate: w Antomas utrzymaliśmy przy życiu kolonie z gamergatami po śmierci królowej. Aby stać się gamergatem, robotnica musi kopulować z samcem.
  • Nigdy nie łączy się kolonii ani nie dodaje królowych czy robotnic z innej kolonii (zob. „Sąsiadki tolerowane, obce nie”).

Zakładanie kolonii i wzrost

Jeśli Twoja kolonia jest jeszcze mała, pamiętaj o tym, co zaobserwował Ward: królowe R. metallica nie zamykają się w oczekiwaniu, lecz wychodzą polować, by wykarmić larwy. Dlatego w Antomas zalecamy traktować to jako zakładanie półklaustralne:

  • Probówka i spokój. Trzymaj probówkę tak, jak przyszła, z jej zapasem wody, w ciemnym, spokojnym miejscu bez wibracji, w 24-26 °C. Hodowcy opowiadają, że na tym etapie są wrażliwe na światło i wstrząsy: przykryj probówkę ściereczką lub kartonem.
  • Jedzenie od samego początku. Małe ofiary często (w laboratorium Warda dostawały Drosophila codziennie), na przykład muszka owocowa albo mała Thermobia, oraz kropelka nektaru na kawałeczku folii aluminiowej, nigdy na wacie. Usuń to, co zostanie, następnego dnia.
  • Piasek na kokony. Jeśli musisz przenieść ją do nowej probówki, wsyp do niej trochę drobnego piasku, żeby larwy mogły prząść.
  • Cierpliwość. Od jaja do robotnicy mija według hodowców około 2,5-3,5 miesiąca, co zgadza się z obserwacjami Warda. Pierwszych robotnic jest niewiele i czasem mają trudności z wyjściem z kokonu. Kolonie Warda liczyły po roku 41 i 27 robotnic; pewien hodowca z Sydney przeszedł od około 25 robotnic do ponad 200 w mniej więcej dziewięć miesięcy.

Kiedy przenieść ją do formikarium? Gdy probówka zrobi się za mała, zabrudzi się albo skończy się w niej woda, zawsze do modułu dopasowanego do kolonii i przez przesypanie (zob. „Przyjazd i przeprowadzka przez przesypanie”).

Przyjazd i przeprowadzka przez przesypanie

Po otrzymaniu kolonii pozwól jej odpocząć w spokojnym i ciemnym miejscu, w 24-26 °C, sprawdź, czy ma wodę, i podaj jej małą ofiarę i kroplę nektaru. Do formikarium przenosimy ją w Antomas przez przesypanie:

  • Zmontuj wcześniej formikarium, z gotową strefą wilgotną, nasypanym piaskiem, barierą z oleju i wodą na swoim miejscu.
  • Pracuj nad tacą, z długą pęsetą i miękkim pędzelkiem, nigdy rękami.
  • Otwórz probówkę na arenie, przy wejściu do gniazda, i delikatnie przesyp królową, robotnice i czerw, pomagając maruderom pędzelkiem.
  • Zamknij pokrywę i zostaw gniazdo w ciemności. Są szybkie: w krótkim czasie przeniosą czerw do środka.

Przy późniejszej przeprowadzce do większego modułu metoda jest ta sama. W naturze często zmieniają gniazdo, więc dobrze to znoszą.

Karmienie

Białko: motor wzrostu. To łowczyni i padlinożerczyni, która przyjmuje prawie każdego owada. Królowa i larwy potrzebują białka do wzrostu, a z doświadczenia Antomas im więcej białka dostają, tym szybciej i liczniej rosną kolonie. Jeśli często dbasz o formikarium i usuwasz resztki w ciągu 24 godzin, lepiej dać za dużo niż za mało; jeśli nie możesz sprzątać, lepiej nie przekarmiać. Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego:

Ponieważ zabierają pierwszą ofiarę, jaką znajdą, małej kolonii podawaj małe ofiary lub kawałki. Kupuj owady u zaufanego dostawcy: owady traktowane insektycydami mogą zabić kolonię.

Nektar prawie codziennie. W Antomas zalecamy nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu i inny nektar lub płyn słodzony, na przykład rozcieńczony miód, 1-2 razy w tygodniu. Możesz też dodać do nektaru trochę białka. Podawaj go zawsze w poidełku, w którym kropla jest „rozlana” i łatwo dostępna, i nigdy na wacie, która pleśnieje i szybko psuje płyn.

Nasiona: niepotrzebne. Nie jest ziarnożerna: z nasion wykorzystuje tylko elajosom (zob. „Ogrodniczka australijskiego buszu”), więc nie dawaj jej mieszanek nasion jako pokarmu. Jeśli chcesz zobaczyć ją w roli ogrodniczki, podaj jej od czasu do czasu jakieś nasiono z elajosomem, na przykład fiołka albo glistnika z ogrodu, i po kilku dniach usuń te, które wyniesie z gniazda.

Woda: zawsze, w probówce z watą.

Zimowanie

Nie potrzebuje silnego zimna, ale nie żyje też tak samo przez cały rok. W południowo-wschodniej Australii robotnice żerują także zimą, choć mniej, a Thomas (2003) znajdował larwy i poczwarki tylko w ciepłych miesiącach. Jej zima jest łagodna: w najzimniejszych miesiącach średnia temperatura powietrza wynosi około 10-17 °C, zależnie od regionu, z minimami około 5-12 °C. Haskins i Whelden trzymali swoje kolonie laboratoryjne zimą w 15-17 °C.

Dlatego w Antomas zalecamy łagodne zimowanie przez 12-16 tygodni (3-4 miesiące), mniej więcej od listopada do lutego lub marca, w 15-18 °C:

  • Stopniowe wejście. Jesienią obniżaj temperaturę powoli przez 2-3 tygodnie.
  • W czasie zimowania: woda zawsze, trochę nektaru i jakaś mała ofiara, jeśli widzisz, że żeruje. Niepokój kolonię jak najmniej.
  • Bez przesady z zimnem: nie schodź poniżej około 12 °C. To nie jest zimowanie mrówki europejskiej.
  • Stopniowe wyjście na koniec, około lutego lub marca, aż do powrotu do 23-27 °C, i białko, gdy tylko zobaczysz czerw.
  • Gdzie: zwykle wystarczy chłodny, nieogrzewany pokój.

Pamiętaj, że w jej zasięgu pory roku są odwrócone w stosunku do naszych. Jeśli otrzymasz kolonię jesienią, możesz utrzymać ją aktywną przez tę pierwszą zimę albo dać jej krótki i łagodny odpoczynek; od następnego roku normalne zimowanie podczas naszej zimy.

Na filmie: australijska krew

Krótki film Anthouse, w którym występuje Rhytidoponera metallica:

Australijska krew cz. 2 (Anthouse)

Rhytidoponera metallica na kanale Anthouse („Australijska krew”, część druga).

Zachowanie i obserwacja

Dzienna i bardzo aktywna. Przy świetle i cieple robotnice przemierzają arenę z pełną prędkością, każda na własną rękę, i rzucają się na pierwszą ofiarę, jaką znajdą. To jeden z tych gatunków, które dają się oglądać.

Wabienie przez robotnice. Jeśli zobaczysz robotnicę stojącą nieruchomo przy wejściu, z głową przyciśniętą do podłoża, uniesionym gastrem i wysuniętym żądłem, to właśnie wabi samce. Robotnice tego gatunku robią to, nawet jeśli w pobliżu nie ma samców, a w laboratorium Warda stało się to bardzo częste, gdy królowa przestała składać jaja. To jedno z najrzadszych zachowań, jakie można zobaczyć w formikarium.

Obrona. Wobec innych owadów są zdecydowane, a jeśli uderzysz w formikarium albo gwałtownie je otworzysz, wyjdą go bronić żądłem.

Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, żeby się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić im gniazdo w ciemności i oświetloną arenę i obserwować je delikatnie, ingerując jak najmniej.

Sygnały alarmowe:

  • Kolonia nie rośnie w pełni sezonu: sprawdź temperaturę i białko.
  • Krople na ściankach, pleśń lub martwe robotnice w mokrych miejscach: za dużo wilgoci albo zostały resztki.
  • Robotnice atakujące królową: być może przestała składać jaja.
  • Wiele robotnic stojących bez ruchu na arenie, bez miejsca w środku: czas na rozbudowę.

Ucieczki i bariery

Hodowcy zgodnie twierdzą, że robotnice słabo wspinają się po szkle i gładkim plastiku. Ale przy mrówce, która żądli, nie warto ryzykować: niektórym hodowcom zdarzały się ucieczki, królowe i uskrzydlone osobniki wspinają się lepiej niż robotnice, a kurz, piasek czy kondensacja na ściankach mogą dać im punkt zaczepienia.

  • Pasek oleju mineralnego w górnej części ścian areny, odnawiany, gdy zbierze kurz lub resztki.
  • Dobrze dopasowana pokrywa, bez szczelin w połączeniach i zatyczkach.
  • Nic, co mogłoby posłużyć za most do bariery: żadnych długich gałązek, zapomnianej pęsety ani opartych rurek.

Obsługa i bezpieczeństwo

Jej użądlenie boli, znacznie bardziej, niż sugerowałaby jej wielkość: myrmekolog William L. Brown opisał je jako tępy i długotrwały ból. W dużym australijskim badaniu alergii na użądlenia mrówek z 2011 roku był to ponadto jedyny gatunek, oprócz Myrmecia, który okazał się przyczyną ciężkich reakcji alergicznych: 34 z 299 przypadków, głównie na północnym wybrzeżu Nowej Południowej Walii i w południowo-wschodnim Queenslandzie. Przy spokojnej obsłudze i z narzędziami rzadko zdarza się, żeby Cię użądliła:

  • Nigdy rękami. Zawsze narzędziami: długa pęseta, miękki pędzelek, a przy przenoszeniu probówki i adaptery.
  • Otwieraj formikarium tylko tyle, ile trzeba, pracuj spokojnie nad tacą i zamknij je na koniec.
  • To nie jest gatunek dla osób uczulonych na użądlenia pszczół, os czy mrówek. Jeśli w domu są małe dzieci lub zwierzęta, formikarium zawsze zamknięte i poza ich zasięgiem.
  • Jeśli Cię użądli, umyj to miejsce i przyłóż coś zimnego.

To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.

Czego nie robić

  • Dotykać jej rękami albo otwierać formikarium bez bariery i bez narzędzi.
  • Łączyć kolonii albo dodawać królowych czy robotnic z innej kolonii.
  • Moczyć całego gniazda albo dopuszczać do kondensacji na ściankach.
  • Trzymać gniazda w temperaturze powyżej około 27-28 °C albo tworzyć bardzo gorącej strefy.
  • Urządzać gniazda bez piasku: larwy potrzebują go do przędzenia kokonów.
  • Dawać jej mieszanek nasion jako pokarmu: nie jest ziarnożerna.
  • Podawać nektaru na wacie albo zostawiać resztek ofiar dłużej niż dzień.
  • Dawać jej ciągle tego samego owada albo skąpić białka, gdy są larwy.
  • Poddawać ją zimnemu zimowaniu, jak mrówkę europejską, albo gwałtownie zmieniać temperaturę na wejściu do niego lub wyjściu z niego.
  • Umieszczać małej kolonii w ogromnym formikarium.

Źródła naukowe

Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o Rhytidoponera metallica i jej rodzaju, danych klimatycznych z jej zasięgu oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Najważniejsze źródła:

  1. Haskins, C. P. & Whelden, R. M. (1965). «Queenlessness», worker sibship, and colony versus population structure in the formicid genus Rhytidoponera. Psyche 72: 87–112. doi:10.1155/1965/40465
  2. Hölldobler, B. & Haskins, C. P. (1977). Sexual calling behavior in primitive ants. Science 195: 793–794. doi:10.1126/science.836590
  3. Haskins, C. P. (1978). Sexual calling behavior in highly primitive ants. Psyche 85: 407–415. doi:10.1155/1978/82071
  4. Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1979). Worker compatibilities within and between populations of Rhytidoponera metallica. Psyche 86: 299–312. doi:10.1155/1979/12031
  5. Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1983). Situation and location-specific factors in the compatibility response in Rhytidoponera metallica. Psyche 90: 163–174. doi:10.1155/1983/67615
  6. Peeters, C. & Crewe, R. (1984). Insemination controls the reproductive division of labour in a ponerine ant. Naturwissenschaften 71: 50–51. doi:10.1007/BF00365989
  7. Ward, P. S. (1986). Functional queens in the Australian greenhead ant, Rhytidoponera metallica. Psyche 93: 1–12. doi:10.1155/1986/89482
  8. Hughes, L. & Westoby, M. (1992). Fate of seeds adapted for dispersal by ants in Australian sclerophyll vegetation. Ecology 73: 1285–1299. doi:10.2307/1940676
  9. Chapuisat, M. & Crozier, R. H. (2001). Low relatedness among cooperatively breeding workers of the greenhead ant Rhytidoponera metallica. Journal of Evolutionary Biology 14: 564–573. doi:10.1046/j.1420-9101.2001.00310.x
  10. Thomas, M. L. (2002). Nest site selection and longevity in the ponerine ant Rhytidoponera metallica. Insectes Sociaux 49: 147–152. doi:10.1007/s00040-002-8294-y
  11. Thomas, M. L. & Elgar, M. A. (2003). Colony size affects division of labour in the ponerine ant Rhytidoponera metallica. Naturwissenschaften 90: 88–92. doi:10.1007/s00114-002-0396-x
  12. Brown, S. G. A. et al. (2011). Causes of ant sting anaphylaxis in Australia: the Australian Ant Venom Allergy Study. Medical Journal of Australia 195: 69–73. doi:10.5694/j.1326-5377.2011.tb03209.x
  13. Beaumont, K. P., Mackay, D. A. & Whalen, M. A. (2013). Multiphase myrmecochory: the roles of different ant species and effects of fire. Oecologia 172: 791–803. doi:10.1007/s00442-012-2534-2
  14. Robinson, S. D. et al. (2023). Intra-colony venom diversity contributes to maintaining eusociality in a cooperatively breeding ant. BMC Biology 21: 5. doi:10.1186/s12915-022-01507-9
Poziom trudności
Podstawowy
5 Opinie

INCREIBLE CALIDAD !
No puedo hacer otra cosa que recomendar Antomas. En mi última compra adquirí una reina de Rhytidoponera metallica y, una vez más, tanto el producto como la atención han sido excelentes. Lo que realmente marca la diferencia es Tomás. Es difícil encontrar vendedores con tanta dedicación, paciencia y conocimientos. Te asesora en absolutamente todo, resuelve tus dudas, comparte sus consejos y se preocupa de que sepas cómo cuidar correctamente cada especie. No importa si tienes experiencia o estás empezando, siempre está dispuesto a echarte una mano. Además, la calidad de los ejemplares es magnífica, algo que demuestra el cuidado y la seriedad con los que trabaja. Para mí, Antomas no es simplemente una tienda donde comprar hormigas, sino un sitio al que acudir sabiendo que detrás hay una persona que disfruta de lo que hace y se preocupa de verdad por sus clientes. ¡Tomás, sigue así, porque da gusto tratar con profesionales como tú!
By Javier on 2026-11-15

Colores brutales
Perfecto el envío y la reina en buen estado y además con huevos ya. Calidad en todo.
By Bernat Bonet on 2026-11-11

Sehr gut!/ Very good!
Sehr gute Erfahrung. Toller und schneller Support. Gesunde Kolonie und schneller Versand. Immer wieder gerne. Grüße aus Deutschland

Very good experience. Great and fast support. Healthy colony and quick shipping. Would definitely use again. Greetings from Germany.
By Patrick on 2026-11-07

Very good!!!
Thank you very much. I received excellent help with making my choice. I would definitely recommend shopping here again.
By Danny on 2026-11-03

Servicio de 10 y atención impecable.
¡Excelente experiencia de compra! Quiero darte las gracias por todo, Tomás. El envío llegó perfecto con un embalaje de 10, súper protegido. Además, la comunicación ha sido de diez en todo momento, resolviendo cualquier duda o problema al instante de forma cercana y profesional. Da gusto dar con vendedores así. ¡Totalmente recomendable!
By Judit on 2026-09-18
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również: