Camponotus cruentatus: reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus cruentatus: reina y obreras – foto real de Antomas

Camponotus cruentatus

Laatste items in voorraad
€ 44,99
Inclusief belasting

Gekleed in zwart fluweel en getekend met een bloedvlek: dat is Camponotus cruentatus, een van de grootste mieren van het Iberisch Schiereiland, met werksters tot 14 mm. Midden in de zomer rust ze nooit: ze patrouilleert 24 uur per dag door haar territorium, melkt bladluizen hoog in de dennen en verdedigt haar honingdauw bijtend tegen elke rivaal. Ze verspreidt de zaden van nieskruid, begeleidt vlinderrupsen en werkt, anders dan veel van haar verwanten, op klaarlichte dag, voor je ogen. Robuust, gulzig en vol karakter, met majors met een brede kop. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Een van de grootste mieren van het Iberisch Schiereiland: zwart, mat en fluweelachtig, met een oranjerode basis van de gaster waaraan ze haar naam dankt. Overdag actief en, midden in de zomer, dag en nacht bezig. Kolonies en koninginnen: koningin met 4-7 of met 20-40 werksters en broed, monogyn en met claustrale kolonie­stichting. Qbik Wild om te starten en de Alpha-reeks om te groeien, nest op 24-28 °C, suiker altijd in een drinkbakje en veel eiwit. Diapauze van 10-15 weken bij 12-15 °C. Ze klimt: ontsnappingsbarrière van minerale olie of talk. Geen enkel gevaar voor mensen.

Camponotus cruentatus (Latreille, 1802) is een reuzenmier uit het westelijke Middellandse Zeegebied en een van de groten van de Iberische fauna: haar grootste werksters zijn meer dan een centimeter lang en lijken van dichtbij bekleed met zwart fluweel, met een rode penseelstreek op het achterlijf. Bij Antomas verkopen we haar onder haar wetenschappelijke naam, omdat ze geen gangbare Nederlandse naam heeft.

Ze is bovendien een van de weinige Europese Camponotus die je op klaarlichte dag aan het werk kunt zien. Haar ecologie werd in de jaren tachtig grondig onderzocht in een mediterraan grasland, en uit dat werk komen de merkwaardigste verhalen van deze verzorgingsgids: een oorlog om een den en een dieet dat niemand zou verwachten. Zoals altijd scheiden we wat de wetenschap zegt, wat andere kwekers vertellen en wat we bij Antomas hebben geleerd.

Biologie

«Cruentata»: de met bloed bevlekte mier

De Franse natuuronderzoeker Pierre André Latreille beschreef haar in 1802, in zijn Histoire naturelle des Fourmis, onder de naam Formica cruentata. De soortnaam komt van het Latijnse cruentare, «met bloed bevlekken», afgeleid van cruor, vergoten bloed. We weten niet precies wat Latreille dacht, maar veel fantasie is niet nodig: op een bijna zwart lichaam draagt het voorste deel van de gaster een oranjerode vlek, alsof de mier net uit een gevecht komt.

Die vlek is ook het beste kenmerk om haar in het veld te herkennen. De Iberische determinatiesleutels beschrijven het propodeum, het achterste deel van het borststuk, en de voorste helft van de gaster als geeloranje. In onze kolonies zijn de kop en het mesosoma zwart en is de basis van de gaster oranjerood. De tint verschilt tussen werksters en tussen populaties, maar het contrast tussen het matte zwart en de rode «vlek» vergeet je niet.

Een reus in fluweel

Bij C. cruentatus heb je geen loep nodig. Het veldonderzoek uit 1988 dat we in deze hele verzorgingsgids aanhalen, mat werksters van 6 tot 14 mm, en een recente revisie van de Iberische Camponotus stelt haar voor als een soort «van groot formaat (tot 13 mm) en met een mat uiterlijk». Ze behoort dus tot de grootste mieren van het Iberisch Schiereiland en West-Europa, al heeft niemand een rangorde gepubliceerd die haar een exacte plaats geeft.

Wat echter het meest opvalt, is de textuur. De cuticula heeft een gereticuleerde microsculptuur en een dichte punctuur die haar alle glans ontnemen, en de gaster is bedekt met een fijne beharing die haar visueel als fluweel doet aanvoelen. Dat is het kenmerk van haar ondergeslacht, Myrmosericus, een naam die myrmex, «mier», en sericus, «zijdeachtig», combineert. Een mier van zijde met een bloedvlek: weinig Europese soorten zijn zo elegant gekleed.

Nicht van C. micans, niet van C. barbaricus

In winkels en op fora wordt ze vaak op één hoop gegooid met andere grote, tweekleurige Camponotus van het schiereiland, zoals C. barbaricus. Van buiten lijken ze op elkaar: ze zijn groot, polymorf, zwart en rood, en vliegen in dezelfde zomernachten. Maar de verwantschap loopt anders.

Taxonomen verdelen de meer dan duizend soorten van het geslacht Camponotus over ondergeslachten. C. cruentatus behoort tot Myrmosericus Forel, 1912, dat op het schiereiland maar twee soorten telt: zijzelf en C. micans, de zwarte met zilverachtige haartjes uit het zuiden. Beide hebben kaken met 7-8 tanden, een clypeusrand die uitloopt in een rechthoekige lob en een mat, behaard lichaam. C. barbaricus daarentegen is een Tanaemyrmex, uit het ondergeslacht van C. sylvaticus: glanzend en met een bijna kale gaster.

De snelle regel om ze niet te verwarren: is de gaster mat, fluweelachtig en met een roodachtige vlek, dan is het C. cruentatus; is die zwart en glanzend en het borststuk rood, dan is het een Tanaemyrmex.

Midden in de zomer 24 uur per dag open

In het mediterrane grasland waar ze werd onderzocht, hielden verschillende mieren het hele seizoen hetzelfde rooster aan: Cataglyphis cursor was strikt dagactief en C. sylvaticus schemer- en nachtactief. C. cruentatus daarentegen wisselt van dienst met de seizoenen.

  • Lente: alleen overdag, met een vrij constant ritme van de ochtend tot de middag.
  • Juni, juli en augustus: de activiteit schuift steeds verder de nacht in tot ze alle 24 uur beslaat, iets wat geen enkele andere mier in het gebied deed.
  • Herfst: ze wordt weer dagactief en haar activiteit neemt geleidelijk af.
  • November: de werksters komen alleen nog naar buiten om aarde af te voeren, ter voorbereiding van het nest op de winter. Daarna stopt de buitenactiviteit volledig.

Waarom werkt ze in de zomer 's nachts? De auteurs brengen het in verband met haar voorraadkast: de dennenluis die ze molk, produceert onafgebroken honingdauw, dag en nacht. Bovendien verdraagt de soort een zeer breed scala aan omstandigheden en houden alleen de uitersten haar tegen. Onder ongeveer 15 °C bewegen de werksters heel langzaam en komen ze niet meer naar buiten. Aan de bovenkant stopte de activiteit als de bodem in de schaduw boven 33-34 °C kwam, ongeveer 53-55 °C in de zon. Op een julidag bleef de kolonie 's middags binnen en zodra het afkoelde, kwamen er in tien minuten ineens tot 58 werksters naar buiten. De soort maakte ook deel uit van een later onderzoek naar de temperatuurgrenzen van mediterrane mieren, waarin haar activiteit het hele seizoen uur na uur werd gevolgd.

Bladluizenhoedster en jaloers op haar honingdauw

Haar dieet is vooral vloeibaar. In dat onderzoek had 82% van de werksters die zonder prooi naar het nest terugkeerden een krop vol vloeistof, en slechts 5,9% kwam terug met iets vasts tussen de kaken. Die vloeistof was bijna altijd honingdauw, de suikerrijke uitwerpselen van bladluizen, en de kolonie wisselde per maand van «boerderij»:

  • Tot half juni gebruikte ze nauwelijks bloemen of bladluizen en bezocht ze alleen af en toe de bloemen van Alyssum maritimum.
  • Van juni tot eind juli molken haar werksters massaal de bladluizen Cinara maritimae op een nabije den.
  • Van augustus tot november stapte ze over op venkel, waar ze nectar uit de bloemen en honingdauw van een andere bladluis, Aphis fabae, verzamelde. De nectarbezoeken waren alleen overdag, omdat venkel die alleen overdag produceert.

Het territorium van die kolonie besloeg 230 m², met een den en 14 venkelplanten, en haar werksters verdedigden het met veel karakter: de auteurs beschrijven haar als een zeer agressieve soort, die de voedselbronnen die ze bezet monopoliseert en ze verdedigt tegen elke indringster. Dat is trofobiose: de mieren beschermen de bladluizen tegen hun predatoren en parasitoïden en laten zich voor die dienst in suiker betalen, een bondgenootschap dat de evolutie van beide groepen heeft gevormd.

Oorlog in de den tegen C. sylvaticus

Het hardste verhaal uit het onderzoek heeft een verre verwant als rivaal. Naast het nest van C. cruentatus leefden meerdere kolonies van C. sylvaticus, ook zeer agressief en ook bladluizenhoedster. Een groot deel van het jaar kwamen ze elkaar nauwelijks tegen, omdat C. sylvaticus 's nachts naar buiten komt en haar seizoen later begint. Maar in juli en augustus, als C. cruentatus ook 's nachts werkt, belandden de twee soorten in dezelfde den.

Elke ontmoeting eindigde in een gevecht. De onderzoekers vonden veel verminkte werksters van C. cruentatus en andere met koppen van C. sylvaticus nog vastgeklemd aan poten en antennes: bij deze gevechten laten de kaken niet los, zelfs niet als de rest van het lichaam er niet meer is. Geleidelijk nam de activiteit van C. sylvaticus in de boom toe en die van C. cruentatus af, tot de den half augustus bijna volledig van de rivaal was. De twee andere dennen in de buurt waren het hele jaar van twee kolonies C. sylvaticus, en daar werd nooit een andere mier gezien.

Bij Antomas beschouwen we haar als de sterkste mier van Spanje in een man-tegen-mangevecht: zeer dominant en agressief waar haar rijken heersen. Deze korte video's van Anthouse bewijzen het, tegenover een schorpioen, tegenover Aphaenogaster en tegenover een andere kolonie van haar eigen soort, midden in een territoriumconflict:

Schorpioen vs reuzenmieren (Anthouse)

«Schorpioen vs reuzenmieren», van Anthouse: C. cruentatus tegenover een schorpioen.

Jagende mieren vs reuzenmieren, deel 2 (Anthouse)

«Jagende mieren vs reuzenmieren», deel 2, van Anthouse: C. cruentatus tegen Aphaenogaster.

Reusachtig en wreed, deel 2 (Anthouse)

«Reusachtig en wreed», deel 2, van Anthouse: cruentatus tegen cruentatus, pure territorialiteit.

Een onverwacht dieet: uitwerpselen

Wat er aan vast voedsel het nest binnenkomt, is weinig, maar verrassend. Van 116 onderzochte ladingen bestond 68% uit uitwerpselen van gewervelde dieren: van kleine zoogdieren, vogels en reptielen. De werksters sleepten ze heel, van ongeveer 5 mm, één voor één mee. Geleedpotigen waren goed voor 27%, en dat waren bijna altijd kleine, uitgedroogde stukjes, ook van ongeveer 5 mm, ver onder het formaat van wie ze droeg. Geen enkele andere mier in het grasland verzamelde uitwerpselen.

Wat heeft ze eraan? Waarschijnlijk stikstof. Een zo suikerrijk dieet is er arm aan, en hier komt een onzichtbare partner in beeld: alle Camponotini dragen een bacterie in zich, Blochmannia, die in speciale darmcellen leeft, via het ei van moeder op dochter overgaat en de mier helpt stikstof te recyclen en essentiële aminozuren te maken. Al in de jaren tachtig werd geopperd dat deze bacteriën zouden verklaren waarom sommige Camponotus uitwerpselen als stikstofbron gebruiken. Het is een hypothese, maar ze past als een handschoen bij wat in het veld werd gezien. Wel: thuis heeft het broed echt eiwit nodig, in de vorm van insecten (zie «Voeding»).

Tuinierster van het nieskruid en oppas van vlinders

Haar diensten aan het ecosysteem houden niet op bij de bladluizen. Het stinkend nieskruid (Helleborus foetidus), een plant van Iberische bossen en struwelen, maakt zaden met een elaiosoom, een vlezig, vetrijk aanhangsel dat dient als «fooi» voor de mieren. De werkster neemt het zaad mee naar het nest, eet het elaiosoom op en laat het zaad intact, ver van de moederplant en in veiligheid. Een onderzoek uit 2007 in verschillende Spaanse populaties wees C. cruentatus aan als een van de twee grote verspreiders in Andalusië, en in een zuidelijke populatie was ze verantwoordelijk voor het merendeel van de weggehaalde zaden.

Ze is ook oppas. Ze verzorgt rupsen van blauwtjes (Lycaenidae), de familie van de kleine blauwe en koperkleurige vlinders, waarvan de rupsen suikerrijke druppels afscheiden in ruil voor gewapende begeleiding. Rupsen van Glaucopsyche alexis en Lampides boeticus zijn met haar gemeld.

Van de Atlas tot de Pyreneeën

Het is een soort van het westelijke Middellandse Zeegebied: ze leeft in de Maghreb, op bijna het hele Iberisch Schiereiland, in Zuid-Frankrijk en in Noordwest-Italië. Op het schiereiland is ze wijdverspreid, van de kust tot het binnenland en van Andalusië tot de Pyreneeën, en in het noordwesten is ze schaars: in Galicië zijn er oude waarnemingen aan de kust en recente in het binnenland, op 300-750 m, onder stenen in heidevelden en aan de randen van dennenbossen. Ze leeft meestal onder 1.000 m. De meest recente Iberische kaart heeft geen waarnemingen op de Balearen, en op de Canarische Eilanden komt ze niet voor.

Haar typische habitat zijn dennen- en steeneikenbossen op zonnige hellingen, vaak op kalkbodems, waar ze de dominante mier kan worden. In het kustgrasland van het onderzoek uit 1988 was ze eerder schaars, en de auteurs dachten dat ze daar niet in haar optimale omgeving zat. Ze nestelt in de grond, onder stenen in de zon, soms bij wortels of dood hout, en laat bij de ingang kleine hoopjes aarde achter. Er zijn een of twee kolonies per 100 m² geteld.

In Marokko wordt het verhaal ingewikkelder. De myrmecoloog Henri Cagniant sprak van een «superspecies» C. cruentatus, een groep zeer nauw verwante vormen, en beschreef op basis daarvan een nieuwe soort, C. obscuriventris. Er dook zelfs een nieuwe, aan haar verwante Camponotus op in een relictbos van steeneiken van 2-3 hectare, op meer dan 2.000 m hoogte in de Anti-Atlas.

Mierenzuur: wapen en ontsmettingsmiddel

Zoals alle Formicinae heeft C. cruentatus geen angel. Haar chemische wapen is mierenzuur, dat ze in de gifklier aanmaakt en uitstoot via de acidoporus, een opening aan de punt van de gaster. Ze gebruikt het om zich te verdedigen, maar het heeft een tweede toepassing die in 2020 werd aangetoond: Formicinae slikken hun eigen zuur in. Tijdens het poetsen buigt de werkster de gaster onder haar lichaam, neemt met haar mond een druppel uit de acidoporus en slikt die in. Zo verzuurt ze de krop, de «sociale maag» waarin ze het voedsel bewaart dat ze later deelt, en schakelt ze een groot deel van de microben uit die ermee binnenkomen. Het werd onderzocht bij C. floridanus en niet bij onze soort, maar het is een kenmerk van de hele onderfamilie. Voor een mier die uitwerpselen verzamelt, lijkt dat geen slechte uitvinding.

Maar zelfs de reus heeft haar nemesis: parasitaire vliegen, haar grote natuurlijke vijand. Dat laat deze korte video van Anthouse zien:

Jagende mieren vs reuzenmieren, slotdeel (Anthouse)

«Jagende mieren vs reuzenmieren», slotdeel, van Anthouse: parasitaire vliegen, de nemesis van C. cruentatus.

Vluchten in juninachten en één koningin

De geslachtsdieren, dat wil zeggen de gevleugelde koninginnen en mannetjes, verlaten het nest aan het begin van de zomer. Waarnemingen van hobbyisten in Spanje lopen van half juni tot begin juli, bij het vallen van de avond of 's nachts, tussen zeven uur 's avonds en half twee 's nachts, met een heldere hemel en 22-28 °C. Duitse verzorgingsgidsen noemen mei en juni. Na de vlucht trekt de bevruchte koningin haar vleugels uit, sluit ze zich op in een kamer en brengt ze haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, op de reserves van haar eigen lichaam: dat is claustrale kolonie­stichting. Een klassiek onderzoek toonde aan dat koninginnen die zo stichten groter zijn en meer vet hebben dan die van soorten die naar buiten gaan om voedsel te zoeken.

Haar kolonies zijn monogyn: één koningin per kolonie. We hebben geen enkel onderzoek of geen enkele kweker gevonden die meerdere koninginnen samen heeft zien leven. Er zijn ook geen wetenschappelijke gegevens over de grootte die ze in de natuur bereiken: de cijfers die rondgaan, van enkele honderden tot tienduizenden werksters, hebben geen degelijke bron. Wat we je wel kunnen zeggen, is dat een goed verzorgde kolonie groot wordt en flink wat ruimte vraagt.

Grootte en morfologie

Grote mier, zonder angel en met een doorlopend polymorfisme: tussen de kleinste en de grootste werkster bestaan alle tussenmaten. Minors hebben een smalle, verhoudingsgewijs kleine kop; bij majors groeit de kop sneller dan de rest van het lichaam en wordt die breed en robuust, een gevolg van allometrie.

  • Kleur. Kop en mesosoma zwart of zwartachtig, soms met een wat roodachtig mesosoma, en de basis van de gaster oranjerood. De rest van de gaster is zwart.
  • Oppervlak. Mat, met gereticuleerde microsculptuur en dichte punctuur. Zonder glans.
  • Beharing. Dicht, vooral op de gaster, die er fluweelachtig uitziet.
  • Kop. Clypeus met een carina, een middenkiel, en de voorrand uitlopend in een rechthoekige lob. Sterke kaken, met 7-8 tanden.
  • Poten. Met een lengtegroef op de achterste tibia, een detail dat helpt bij de determinatie.
  • Gaster. Eindigt in de acidoporus, waar het mierenzuur uit komt.
  • Koningin en mannetje. We hebben geen toegankelijke gepubliceerde beschrijvingen gevonden.

Afmetingen bij benadering

  • Werksters, van minor tot major: 6-14 mm (Alsina et al., 1988); tot 13 mm volgens García (2025)
  • Koningin: geen toegankelijke gepubliceerde maten
  • Mannetje: geen toegankelijke gepubliceerde maten

We geven alleen wetenschappelijke maten. De maten per kaste die in winkels en op fora rondgaan, verschillen sterk van bron tot bron, en die gebruiken we niet. Zoals bij alle Camponotus zijn de eerste werksters van een jonge kolonie, de nanitics, de kleinste, en stijgt de gemiddelde grootte met elke generatie tot de majors verschijnen.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Het is een soort voor beginners, maar we geven haar een punt meer dan andere Iberische Camponotus, om vier redenen:

  • Trage start. Volgens kwekers sluiten kolonies in hun eerste jaar het seizoen meestal af met weinig werksters. Je moet geduld hebben.
  • Ze houdt van warmte. Kwekers rekenen haar tot de meest warmteminnende Europese Camponotus, en in een koud nest valt het broed stil.
  • Ze heeft elke winter diapauze nodig.
  • Ze groeit flink. Met de jaren vraagt de kolonie ruimte en grote gangen voor de majors.

In ruil daarvoor is ze robuust, eet ze goed en is ze dagactief: je ziet haar werken terwijl jij ook wakker bent. En ze vormt geen enkel gevaar voor mensen (zie «Hantering en veiligheid»).

Aanbevolen waarden

  • Nesttemperatuur: 24-28 °C in het seizoen, liefst met een iets warmere zijde zodat de kolonie kan kiezen.
  • Foerageergebied: 21-28 °C, de normale temperatuur van een huis in lente en zomer.
  • Vochtigheid: nest op 50-60%, met een iets vochtiger hoekje voor het broed; foerageergebied droger, op 30-50%.
  • Water: altijd binnen bereik, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: het nestgedeelte donker en het foerageergebied met het normale licht van de kamer.
  • Diapauze: 10-15 weken bij 12-15 °C, van november of december tot februari.

Dat zijn de waarden die kwekers gebruiken en ze passen bij wat je in het veld ziet: buiten het nest werkt ze graag binnen een heel ruime marge, maar onder ongeveer 15 °C wordt ze traag. Is je huis koel, leg dan een verwarmingskabel of -mat met thermostaat aan één kant van het nest, nooit onder het hele formicarium, en vermijd direct zonlicht: in de natuur stopt de activiteit zodra de bodem oververhit raakt.

Aankomst en eerste weken

Bij Antomas verkopen we C. cruentatus in twee formaten: koningin met 4-7 werksters en broed of koningin met 20-40 werksters en broed. Beide zijn de claustrale kolonie­stichting, de kwetsbaarste fase, al voorbij en hebben werksters die op voedsel uitgaan. Ze komen aan in een reageerbuis en zolang de kolonie klein is, kan ze daarin blijven:

  • Rust bij aankomst: een paar dagen op een rustige, donkere plek, bij 24-28 °C, en controleer of er achter de watten nog water in de buis zit.
  • Voedsel vanaf het begin: een druppel suikerhoudende vloeistof op een stukje aluminiumfolie of in een minidrinkbakje, nooit op de watten van de buis, en twee of drie keer per week een stukje insect. Haal weg wat overblijft.
  • Geen klappen of sterke trillingen bij de buis: kwekers vertellen dat dit er het vaakst toe leidt dat een koningin haar eieren opeet.
  • Naar het nest, als de buis te klein wordt of er zo'n 10 werksters zijn. Met de versie met 20-40 werksters kun je het nest bijna meteen opzetten.

Er zijn geen gepubliceerde gegevens over de ontwikkelingsduur van deze soort. Op basis van wat er van het geslacht bekend is, kan het van ei tot werkster ongeveer 6-10 weken duren bij 25-28 °C, en langer naarmate het nest koeler is.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas pakken we het in twee fasen aan. Om te starten de gipsformicaria uit de Qbik Wild-lijn van Anthouse, die vocht vasthouden en de jonge kolonie een stabiele omgeving geven. Het eerste, een Qbik Wild One P 1C met middelgrote gangen:

Vullen ze het eerder dan verwacht, of heb je voor de versie met 20-40 werksters gekozen, dan is de volgende stap een Qbik Wild Duo P 2C:

Om te groeien, als de kolonie al enkele tientallen werksters heeft en om ruimte begint te vragen, zetten we haar over naar de Alpha-lijn, met de modulaire QBIK ONE en QBIK DUO. Die zijn droger, met het vocht in de buizen, en hebben twee voordelen: ze zijn voordeliger en lichter, wat welkom is omdat een goed verzorgde C. cruentatus flink kan groeien. Verschijnen de majors, kies dan grote gangen, waar ze met hun brede koppen zonder moeite doorheen kunnen.

Richt het foerageergebied in met droog zand of droge aarde, een platte steen en een takje om in te klimmen, altijd ver van de barrière. En breid uit als het nest te klein wordt, niet eerder: in een te groot nest blijft de kolonie in een hoek zitten en gebruikt ze de rest als afvalhoop.

Verhuizing door overstorten

Bij Antomas verhuizen we kolonies altijd door overstorten, zowel van de buis naar het eerste formicarium als van de Qbik Wild naar de Alpha-reeks. Zo doen we dat:

  1. Alles vooraf klaar: het nieuwe formicarium opgesteld, met de barrière aangebracht en de waterbuis aangesloten.
  2. Boven een bak, voor het geval een werkster langs je handen of het gereedschap omhoog klimt.
  3. Overstorten: open de buis of het oude nest in het foerageergebied, naast de ingang van het nieuwe, en maak het leeg met een paar zachte tikjes. Help de achterblijvers met een penseel.
  4. Duisternis in het nieuwe nest: dek het af met iets ondoorzichtigs en binnen een paar minuten beginnen de werksters het broed en de koningin naar binnen te brengen.

Voeding

Suiker, altijd. In de natuur leeft C. cruentatus vooral van honingdauw, dus thuis mag een suikerhoudende vloeistof nooit ontbreken. Bied die aan in een drinkbakje, traditioneel of zelfgemaakt, waarin de druppel uitgespreid en bereikbaar ligt, en nooit op watten: die beschimmelen en de vloeistof bederft in korte tijd. Varieer de suikers: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en een andere nectar of suikerhoudende vloeistof 1-2 keer per week. Je kunt de nectar ook verrijken met wat eiwit.

Eiwit, zoveel als ze kunnen eten. Het is de brandstof van de koningin en de larven, en onze regel is duidelijk: doe je dagelijks onderhoud en haal je de resten weg, dan is te veel beter dan te weinig, want de kolonie merkt dat ze middelen over heeft en kweekt meer en sneller. Kun je niet vaak schoonmaken, pas dan de hoeveelheid aan: vergeten voedsel trekt schimmel en mijten aan.

  • Wissel elke week van prooi. Voor kleine kolonies Thermobia domestica, een prooi van precies de juiste maat om mee te beginnen. Als de kolonie groeit, wissel je krekel, dubia-kakkerlak en runner-kakkerlak af, en af en toe een meelworm in stukjes.
  • Dood of opengemaakt, liefst. In de natuur is ze geen grote jaagster: ze verzamelt kleine stukjes en resten die anderen achterlaten. Een Duitse verzorgingsgids vertelt dat ze dode insecten meestal verkiest boven honing. Geef jonge kolonies de prooi in stukjes of opengemaakt.
  • 's Ochtends. Ze is dagactief: geef het eiwit vroeg en haal de resten 's middags of de volgende dag weg.
  • Betrouwbare insecten, gekweekt en zonder insecticiden.

Water: naast de suiker altijd een buis met water en watten in het foerageergebied.

Groei en majors

Het eerste jaar gaat langzaam: op een Duits kwekersforum gingen kolonies in hun eerste jaar de winter in met 1-5 werksters. Laat je niet ontmoedigen. Na de eerste diapauze komt de kolonie op gang, en elke generatie brengt grotere werksters. Er zijn geen gepubliceerde gegevens over wanneer de eerste majors verschijnen; op basis van wat in het geslacht wordt gezien, komen ze meestal als de kolonie enkele tientallen tot enkele honderden werksters heeft, normaal in het tweede jaar. De versie met 20-40 werksters bespaart je een groot deel van dat wachten. Vanaf dan kan de kolonie met warmte in het seizoen, een goede diapauze en veel eiwit flink groeien, en is het tijd om haar over te zetten naar de Alpha-reeks en haar grote gangen te geven.

Diapauze

In de natuur komt C. cruentatus in de winter volledig tot stilstand: in november komen de werksters alleen naar buiten om het nest schoon te maken en daarna blijft de kolonie binnen tot de lente. Ze leeft in een mediterraan klimaat, met korte, zachte winters aan de kust en koudere in het binnenland, en onder de stenen dempt de bodem de vorst. Bovendien heeft ze volgens kwekers een intern ritme dat om die rust vraagt. Bij Antomas raden we aan:

  • Wanneer: van november of december tot februari.
  • Hoe lang: zo'n 10-15 weken, ongeveer 3 maanden.
  • Bij welke temperatuur: 12-15 °C. Een kamer zonder verwarming volstaat meestal; controleer het met een thermometer. Ga niet onder ongeveer 10 °C: kwekers raden het af en haar klimaat vraagt er ook niet om.
  • Geleidelijk: verlaag de temperatuur over 2-3 weken en verhoog haar aan het einde op dezelfde manier.
  • Tijdens de rust: altijd water, een beetje suiker in het drinkbakje en weinig of geen eiwit. Het is normaal dat ze met larven en bijna zonder eileg overwinteren.
  • Bij het ontwaken: volgens kwekers komt ze heel snel uit de diapauze. Zodra je activiteit ziet, ga je terug naar warmte en eiwit.

Gedrag in gevangenschap

Een mier om overdag te bekijken. Veel Camponotus wachten tot het donker wordt; C. cruentatus foerageert bij licht en kan in de zomer, met een warm nest, op elk uur in beweging zijn.

Jaloers op haar voedsel. In het veld verdedigt ze haar bladluizen; in het formicarium bewaakt ze het drinkbakje en de prooi. Je ziet werksters op post bij de suiker en snelle rekrutering zodra er iets lekkers verschijnt.

Elke maat zijn eigen taak. Zoals meestal bij Camponotus met meerdere maten dragen de kleine en middelgrote werksters de last van het foerageren en het broed, en bewaken de majors, als ze er eenmaal zijn, de ingangen en snijden ze grote prooien in stukken.

Kijk zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren. Houd het nest donker en het foerageergebied verlicht, bekijk ze rustig en grijp alleen in als het nodig is: ze wennen snel aan je aanwezigheid.

Ontsnappingen en barrières

Camponotus klimmen tegen glas en acryl op, zelfs ondersteboven, en C. cruentatus is geen uitzondering. Om te voorkomen dat ze uit het foerageergebied komen:

  • Ontsnappingsbarrière van minerale olie of talk bovenaan de wanden, dun en ononderbroken. Vernieuw die als er stof op komt.
  • Goed sluitend deksel als tweede verdedigingslinie.
  • Gaas op de ventilatieopeningen: de nanitics passen door roostertjes die onschuldig lijken.
  • Geen bruggen: geen tak of steen in de buurt van de barrière.
  • Gecontroleerde aansluitingen, vooral bij het uitbreiden of bij de overstap naar de Alpha-reeks.

Hantering en veiligheid

Ze vormt geen enkel gevaar voor mensen. Ze steekt niet, want ze heeft geen angel. Hooguit kan een grote werkster die je goed te pakken heeft met haar kaken een sneetje in je vinger maken. En als iemand er veel met de hand zou oppakken, zou het mierenzuur wat eelt kunnen achterlaten, al zou dat overdreven zijn: het gebeurt zelden. Normaal hanteer je ze met een zacht penseel of een zacht pincet, meer voor hun welzijn dan voor het jouwe, om geen enkele werkster of de koningin te beschadigen. Voeg geen verschillende kolonies samen, want die vechten, en meng ze niet met andere soorten. En laat een thuis gekweekte kolonie nooit vrij.

Wat je niet moet doen

  • Koninginnen of kolonies samenvoegen: ze is monogyn.
  • De suiker op watten geven of het drinkbakje laten opdrogen.
  • Altijd dezelfde prooi geven of resten niet weghalen.
  • Het nest in het seizoen koud houden: onder ongeveer 20 °C schiet het broed nauwelijks op.
  • De diapauze overslaan of die te koud doen, onder 10 °C.
  • De temperatuur abrupt veranderen bij het in- of uitgaan van de diapauze.
  • Een kleine kolonie naar een enorm nest overzetten.
  • Smalle gangen laten als er al majors zijn.
  • De barrière, het deksel of de roostertjes verwaarlozen.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de veldstudies over Camponotus cruentatus, de taxonomische literatuur over de Iberische en Noord-Afrikaanse Camponotus en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Alsina, A., Cerdá, X., Retana, J. & Bosch, J. (1988). Foraging ecology of the aphid-tending ant Camponotus cruentatus (Hymenoptera, Formicidae) in a savanna-like grassland. Miscel·lània Zoològica 12: 195–204. Volledige tekst
  2. Cerdá, X., Retana, J. & Cros, S. (1998). Critical thermal limits in Mediterranean ant species: trade-off between mortality risk and foraging performance. Functional Ecology 12: 45–55. doi:10.1046/j.1365-2435.1998.00160.x
  3. Boulay, R., Coll-Toledano, J., Manzaneda, A. J. & Cerdá, X. (2007). Geographic variations in seed dispersal by ants: are plant and seed traits decisive? Naturwissenschaften 94: 242–246. doi:10.1007/s00114-006-0185-z
  4. García, F. (2025). Novas citas para o xénero Camponotus Mayr, 1861 en Galicia (NO Iberia). Arquivos Entomolóxicos 32: 73–79. Volledige tekst (pdf)
  5. Cagniant, H. (1996). Les Camponotus du Maroc (Hymenoptera: Formicidae): clé et catalogue des espèces. Annales de la Société entomologique de France (N.S.) 32: 87–100. doi:10.1080/21686351.1996.12278857
  6. Ward, P. S. & Boudinot, B. E. (2021). Grappling with homoplasy: taxonomic refinements and reassignments in the ant genera Camponotus and Colobopsis (Hymenoptera: Formicidae). Arthropod Systematics & Phylogeny 79: 37–56. doi:10.3897/asp.79.e66978
  7. Janicki, J., Narula, N., Ziegler, M., Guénard, B. & Economo, E. P. (2016). Visualizing and interacting with large-volume biodiversity data using client–server web-mapping applications: the design and implementation of antmaps.org. Ecological Informatics 32: 185–193. doi:10.1016/j.ecoinf.2016.02.006
  8. Stadler, B. & Dixon, A. F. G. (2005). Ecology and evolution of aphid-ant interactions. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 36: 345–372. doi:10.1146/annurev.ecolsys.36.091704.175531
  9. Keller, L. & Passera, L. (1989). Size and fat content of gynes in relation to the mode of colony founding in ants (Hymenoptera; Formicidae). Oecologia 80: 236–240. doi:10.1007/BF00380157
  10. Sauer, C., Stackebrandt, E., Gadau, J., Hölldobler, B. & Gross, R. (2000). Systematic relationships and cospeciation of bacterial endosymbionts and their carpenter ant host species: proposal of the new taxon Candidatus Blochmannia gen. nov. International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 50: 1877–1886. doi:10.1099/00207713-50-5-1877
  11. Feldhaar, H., Straka, J., Krischke, M., Berthold, K., Stoll, S., Mueller, M. J. & Gross, R. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
  12. Hefetz, A. & Blum, M. S. (1978). Biosynthesis of formic acid by the poison glands of formicine ants. Biochimica et Biophysica Acta 543: 484–496. doi:10.1016/0304-4165(78)90303-3
  13. Tragust, S., Herrmann, C., Häfner, J., Braasch, R., Tilgen, C., Hoock, M., Milidakis, M. A., Gross, R. & Feldhaar, H. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
Moeilijkheidsgraad
Gevorderde beginner
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...