Formica rufibarbis: reina y obreras – foto real de Antomas
Formica rufibarbis: reina y obreras – foto real de Antomas

Formica rufibarbis

Niet op voorraad
€ 49,99
Inclusief belasting

De ‘rode baard’ van de zonnige graslanden van Europa. Formica rufibarbis is snel, moedig en vol borstelharen, een jager van warme bodems die mierenzuur spuit en die door amazonemieren als slavin wordt begeerd… al leert ze die te herkennen en wordt ze juist feller wanneer hun rooftochten komen. Ze bestuift bloemen, zaait planten en zelfs een parasiet van schapen nestelt zich in haar kop. Bij Antomas is ze een van onze dankbaarste Formica-soorten om mee te beginnen: ze eet alles, groeit enthousiast en laat zich overdag goed observeren. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

De Formica met de «rode baard» uit de droge, zonnige graslanden van Europa: snel, moedig, sterk behaard en gewild bij slavenmakende mieren, waartegen ze zich weet te verdedigen. Kolonies met koningin, werksters en broed. Gipsnest Qbik Wild met één vochtige zone en de rest droog, 23-27 °C met een gradiënt, suiker in een drinkbakje en veel gevarieerd eiwit. Diapauze van 4-5 maanden bij 5-10 °C. Ze klimmen tegen glas op: een goed onderhouden oliebarrière.

Formica rufibarbis Fabricius, 1793 is een van de opvallendste mieren van de droge graslanden van Europa. Ze heeft een donkere kop en gaster, een roodachtige thorax en een lichaam vol opstaande haren, en ze schiet razendsnel over de open plekken met kort gras en warm zand, waar ze op kleine insecten en spinnen jaagt. Haar kolonies leven onder de grond, zonder koepel van takjes, en het enige wat het nest verraadt, zijn een paar hoopjes aarde bij de ingangen.

Achter dat eenvoudige uiterlijk gaat een soort met een rijke wetenschappelijke geschiedenis schuil: ze is een van de favoriete slaven van de amazones, ze verdedigt zich daartegen met een agressiviteit die per seizoen verandert, een gespecialiseerde spin vindt haar op de geur, een parasiet van schapen nestelt zich in haar hersenen en, terloops, zaait ze planten en brengt ze stuifmeel van bloem naar bloem. In deze verzorgingsgids scheiden we wat de wetenschap heeft vastgelegd, wat kwekers doen en wat we bij Antomas aanraden.

Biologie

«Rode baard»: naam en geschiedenis

De Deense natuuronderzoeker Johann Christian Fabricius, een leerling van Linnaeus, beschreef haar in 1793. Haar naam combineert de Latijnse woorden rufus, «rood», en barba: «die met de rode baard». Ze hoort bij het subgenus Serviformica, een naam die komt van het Latijnse servus, «dienaar», omdat de soorten ervan meestal als slaven eindigen in de nesten van slavenmakende mieren. Verderop zien we dat F. rufibarbis het ze allesbehalve makkelijk maakt.

Binnen Serviformica vormt ze haar eigen groep, de F. rufibarbis-groep, met haar Europese tweelingzus F. cunicularia; met F. clara, die nog meer van warmte houdt, en met een aantal soorten uit Centraal- en West-Azië. Lange tijd werden de drie Europese soorten met elkaar verward; de moderne revisie van de groep, in 2009 gepubliceerd door de Duitse myrmecologen Bernhard Seifert en Roland Schultz, mat bijna 1.800 werksters uit 496 nesten om orde te scheppen.

rufibarbis of cunicularia? Een kwestie van haren

Met het blote oog zijn F. rufibarbis en F. cunicularia bijna identiek: twee middelgrote Formica-soorten met een roodachtige thorax en een donkere gaster. De kleur helpt weinig, omdat die tussen populaties sterk varieert. De sleutel zit in de opstaande haren, en Seifert en Schultz telden ze een voor een. Volgens hun determinatiesleutel voor werksters heeft F. rufibarbis «het hele lichaam met talrijke opstaande haren»:

  • Pronotum (het voorste deel van de thorax): gemiddeld zo'n 11 haren, tegenover minder dan 2 bij F. cunicularia en F. clara.
  • Mesonotum (het middelste deel van de thorax): zo'n 7, tegenover minder dan 1.
  • Petiolus (de schub die de thorax met de gaster verbindt): bijna 4, tegenover geen of bijna geen.
  • Dij van de voorpoot, aan de binnenkant: meer dan 3, tegenover minder dan 1.

Met deze tellingen en de koplengte scheidt hun formule F. rufibarbis van de andere soorten van de groep met een foutmarge van maar 0,5%. In de praktijk: zie je met een goede loep een «ongekamde» thorax met rechtopstaande haren, dan is het rufibarbis; ziet hij er bijna glad uit, dan is het cunicularia of clara. Tussen die laatste twee is het verschil subtieler: F. cunicularia is meestal donkerder, met meer kleurcontrast op de wangen, en leeft op iets minder droge plekken, met meer gras.

Dochter van de zon: droge graslanden en warm zand

Haar verspreidingsgebied is enorm: volgens Seifert strekt het zich uit van het Iberisch Schiereiland tot West-Siberië en de bergen van Centraal-Azië; in Scandinavië komt ze tot ongeveer 61° noorderbreedte, en in de Alpen tot zo'n 2.000 m hoogte. In Spanje is ze bijvoorbeeld onderzocht in een beukenbos in het Cantabrisch Gebergte, waar ze de enige mierensoort in het onderzoeksgebied was, en in León.

Het is een thermofiele mier, een warmteliefhebber. Ze geeft de voorkeur aan graslanden met kort gras, vaak op zandgrond, en koloniseert ook taluds, bermen, spoordijken en tuinen. Vergeleken met F. cunicularia zit ze vaker op zand, met minder begroeiing en een warmere bodem, en dringt ze verder de steden in. In de open graslanden van Duitsland is ze op 44% van de geschikte plekken gevonden, met tot 6 nesten per 100 m².

Dat ze van de zon houdt, betekent niet dat ze op elk uur naar buiten gaat. In 2024 volgde een team van de Universiteit van Mainz maandenlang 12 kolonies van F. rufibarbis en van twee andere buursoorten, waaronder Lasius niger. Bij hoge temperaturen daalde het foerageren van F. rufibarbis, terwijl dat van L. niger niet daalde; daarentegen zakte in de loop van het seizoen de activiteit van L. niger veel sterker in dan de hare. Geen van beide wint altijd: afhankelijk van het uur, de hitte en het seizoen wisselt het voordeel van kant, en daardoor kunnen ze in hetzelfde grasland samenleven.

De slavin die zich verdedigt

Zoals andere Serviformica-soorten is F. rufibarbis het slachtoffer van twee Europese slavenmakers: Formica sanguinea en de amazone, Polyergus rufescens. Beide overvallen haar nesten, roven de poppen en brengen de werksters groot die eruit komen, die vervolgens voor de vreemde kolonie werken alsof het hun eigen kolonie is. De amazones van Antomas leven trouwens met een mengsel van slaven van F. rufibarbis, F. fusca en F. gerardi.

Maar ze is geen makkelijk slachtoffer. Seifert beschrijft haar als agressiever dan F. cunicularia en beter in staat zich te verdedigen tegen sociale parasieten. En een studie uit 2004, geleid door de Italiaanse myrmecologe Patrizia d'Ettorre, toonde iets verrassends aan: haar agressiviteit tegenover de amazone verandert met het seizoen.

  • Werksters uit gebieden zonder amazones vielen Polyergus het hele jaar door zeer agressief aan.
  • Werksters uit geparasiteerde gebieden werden veel agressiever precies in het seizoen van de rooftochten en de stichting van nieuwe amazonekolonies.

Een verkenner van Polyergus, of een koningin die probeert binnen te dringen, opsporen en doden kan de kolonie redden van plundering: haar herkenningssysteem past zich aan het risico aan.

De chemie van de slavernij

Mieren herkennen elkaar aan de geur van hun cuticula, een dun laagje koolwaterstoffen dat werkt als een «identiteitskaart» van de kolonie. F. rufibarbis is een van de soorten waarbij het best is onderzocht hoe die identiteitskaarten zich in een nest van slavenmakers vermengen:

  • In 1993 stelden de Franse onderzoeksters C. Habersetzer en A. Bonavita-Cougourdan vast dat de amazone en haar slaven van F. rufibarbis verschillende chemische profielen behouden. De slaven verliezen deels de «handtekening» van hun kolonie van herkomst, maar nemen die van Polyergus niet over.
  • In 2004 zag dezelfde groep uit Marseille dat de amazones, wanneer de slaven voor hen zorgen, meer aanmaken van de koolwaterstoffen die de Formica-werksters dragen. Ze «stelen» ze niet via contact: ze maken ze zelf aan, gestimuleerd door het samenleven.

De spin die haar op de geur vindt

Bodemmieren hebben zeer gespecialiseerde vijanden. Spinnen van het geslacht Zodarion eten alleen mieren, en in 2012 stelde een team van de Masaryk-universiteit in Brno vast dat Zodarion rubidum zich op de reuk oriënteert. In een olfactometer gingen de spinnen af op de lucht die de geur van F. rufibarbis en van een Lasius-soort droeg, maar niet op die van vier andere soorten. De lokstof kwam uit de gaster van de mier, en wel uit de klier van Dufour, en een mengsel van twee van de verbindingen daaruit, decylacetaat en undecaan, was genoeg om ze aan te trekken. Het merkwaardigste: datzelfde mengsel zorgt ervoor dat de F. rufibarbis-werksters zelf minder bewegen. De spin «luistert» naar een signaal dat voor andere mieren bedoeld is.

De worm die haar naar het hoofd stijgt

Een van de vreemdste verhalen uit de biologie heeft F. rufibarbis in de hoofdrol. De kleine leverbot, Dicrocoelium dendriticum, is een platworm die in de lever van schapen en andere planteneters leeft. Om daar te komen, gaat hij eerst door een slak en daarna door een mier, die zijn larven doorslikt. Bijna allemaal kapselen ze zich in in het achterlijf, maar één nestelt zich in de kop: de zogenaamde «hersenworm». De besmette mier klimt in het gras en blijft, als het afkoelt, vastgeklemd met haar kaken onbeweeglijk zitten, in een toestand die onderzoekers tetanie noemen, precies waar een schaap haar kan opeten.

In 2011 ontwikkelde een team van de CSIC in León een genetische test om de parasiet in slakken en mieren op te sporen, en valideerde die met F. rufibarbis en F. pratensis: ze vonden de larven in het achterlijf en de «hersenworm» in de kop van mieren die in tetanie waren verzameld. Het is een curiositeit uit het veld: in een formicarium, zonder slakken of schapen, kan de cyclus niet worden voltooid.

Bestuiver en zaaier

Mieren bestuiven bijna nooit, maar er zijn uitzonderingen. In 1986 bestudeerde de Zweedse onderzoeker L. Svensson hoe F. rufibarbis de piepkleine bloemen van Scleranthus perennis bezocht, een plant van zandvlakten. Hij markeerde het stuifmeel met fluorescerende kleurstoffen en stelde vast dat de werksters het van bloem naar bloem meenamen, zelfs stuifmeel dat ze bij eerdere bezoeken hadden opgepikt.

Ze zaait ook. Veel bosplanten hebben zaden met een voedzaam aanhangsel, het elaiosoom, dat mieren aantrekt: ze nemen ze mee, eten de beloning op en laten het zaad ver van de moederplant achter. In een beukenbos in het Cantabrisch Gebergte zagen José Guitián en José Luis Garrido dat F. rufibarbis, de enige mier ter plaatse, deze zaden vooral begin juli weghaalde, en dat de planten die van mieren afhankelijk zijn zo'n vier weken eerder bloeiden dan de andere. Hun hypothese: ze hebben hun kalender afgestemd op die van hun zaaier.

Gif van de goudenregen

Zoals bijna alle Formica-soorten vult ze haar menu aan met de honingdauw van bladluizen. In 1991 volgden Árpád Szentesi en Michael Wink het spoor van de giftige alkaloïden van de goudenregen, Laburnum anagyroides, een zeer giftige sierheester. De bladluizen die het sap ervan zuigen, slaan ze op, en de werksters van F. rufibarbis, F. cunicularia en L. niger die de luizen bezochten of de met honingdauw bedekte bladeren likten, droegen ze ook bij zich. Zonder de plant te eten, kregen de mieren haar gif mee.

Mierenzuur: wapen en ontsmettingsmiddel

Ze heeft geen angel. Zoals alle formicinen is haar wapen het mierenzuur, dat ze uitspuit via het acidoporus, een klein mondstukje aan het puntje van de gaster, en dat ze combineert met snelle beten. In 2020 werd bij verschillende formicinen aangetoond dat ze bovendien hun eigen zuur doorslikken tijdens het poetsen: zo houden ze de krop, de «sociale maag» waarin ze het voedsel bewaren dat ze verdelen, zuur, en filteren ze de microben die ermee binnenkomen.

Eén koningin, een zomervlucht en duizenden werksters

De mannetjes en gevleugelde koninginnen verlaten het nest voor de bruidsvlucht tussen half juni en begin augustus, volgens Seifert. Na het paren rukt de koningin haar vleugels af, zoekt een holte onder de grond en sticht alleen een kolonie, op claustrale wijze: ze sluit zich op in een kamertje en brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, met de reserves van haar lichaam en van de nu nutteloze vliegspieren. Soms stichten meerdere koninginnen samen een kolonie, wat specialisten pleometrose noemen.

Volgens Seifert bewoont elke kolonie één nest, zonder satellietkolonies, en heeft een volwassen kolonie meestal 1.000 tot 3.000 werksters, meer dan die van F. cunicularia. Normaal is er één koningin, al is ze iets polygyner dan haar tweelingzus: het is niet ongewoon er meer dan één te vinden. De larven spinnen, zoals bij alle Formica-soorten, een zijden cocon voordat ze verpoppen, en de pas uitgekomen werksters zijn bleek en worden in een paar dagen donkerder.

Algemeen op het vasteland, een juweel in Groot-Brittannië

In een groot deel van Europa is het een gewone mier. In Groot-Brittannië staat ze daarentegen op de rand van verdwijnen: er zijn alleen nog kolonies op de Scilly-eilanden en op een heide in Surrey, in Zuid-Engeland. Er is een apart beschermingsplan voor haar, en sinds 2006 kweekt de London Zoo kolonies van de eilanden in speciale voorzieningen om de populatie in Surrey te versterken.

Grootte en morfologie

Het is een middelgrote, slanke Formica met lange poten en grote ogen, gebouwd om over warme grond te rennen. De werksters zijn monomorf: er zijn geen soldaten of afzonderlijke kasten, al leven er binnen een kolonie werksters van behoorlijk verschillende maten.

  • Kleur. Kop en gaster mat zwart tot donkerbruin; thorax roodachtig, van zwartachtig rood tot felrood, afhankelijk van de populatie en de werkster. De kleine werksters zijn meestal donkerder en doen soms denken aan F. fusca, die helemaal zwart is.
  • Beharing. Haar onderscheidende kenmerk: veel opstaande haren op het pronotum, het mesonotum, de petiolus en de binnenkant van de voorste dijen (zie «rufibarbis of cunicularia?»).
  • Petiolus. Een verticale schub tussen de thorax en de gaster, typisch voor het geslacht.
  • Geen angel. Aan het puntje van de gaster zit het acidoporus, waarmee ze mierenzuur spuit.
  • Koningin. Veel groter, met een thorax die gezwollen is door de vliegspieren en met vleugellittekens nadat ze haar vleugels heeft verloren.
  • Mannetje. Donker, gevleugeld, met een kleine kop; verschijnt alleen in de vluchttijd.

Er zijn andere tweekleurige Formica-soorten die erop lijken: naast F. cunicularia en F. clara wordt ze verward met F. pratensis, uit de groep van de rode bosmieren, die koepels van plantenresten bouwt. F. sanguinea heeft op haar beurt een roodachtige kop en een inkeping in de rand van de clypeus, de voorste plaat van de kop.

Geschatte maten

  • Werksters: 4,5-7 mm
  • Koningin: 9-11 mm
  • Mannetje: 9-10 mm
  • Lengte van de antenneschacht bij de werksters: 1,64-1,74 mm (1,56-1,68 mm bij F. cunicularia)

De lichaamslengtes komen uit het standaardwerk van Bernhard Seifert over de mieren van Midden- en Noord-Europa (2007); die van de schacht uit Seifert en uit zijn revisie van de groep met Schultz (2009).

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner

Het is een van de dankbaarste Formica-soorten om mee te beginnen. Bij Antomas geven we haar een 2/5:

  • Ze eet alles en accepteert meteen suikers en zeer uiteenlopende prooien.
  • Ze is sterk en verdraagt de warmte en droogte van het foerageergebied goed.
  • Ze wordt verkocht met werksters en broed, dus je slaat de kwetsbaarste fase, de stichting, over.

Wat ze vraagt, is orde: een goed onderhouden barrière, een echte diapauze en veel eiwit. Daar staat tegenover dat ze zich graag laat bekijken: overdag actief, moedig en met jachtpartijen die je met het blote oog kunt volgen.

Aanbevolen parameters

  • Temperatuur in het nest: 23-27 °C in het actieve seizoen, met een gradiënt: een warmer punt van 28-30 °C en een koeler punt. Het is een soort van warme bodems, en met warmte gaat het broed veel sneller.
  • Warmte: warmtekabel of warmtemat met thermostaat, aan een zijkant of onder een deel van het nest, nooit onder de vochtige zone.
  • Vochtigheid: één deel van het nest vochtig en de rest droog. Het foerageergebied droog.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: het volstaat om ze de donkere zone in het nest te geven en het foerageergebied met licht, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: 4-5 maanden, van november tot maart, bij 5-10 °C (zie «Diapauze: een echte winter»).

Vochtigheid: droog aan de buitenkant, vochtig in een hoekje

In de natuur leeft ze op droge, zanderige bodems, maar haar nest gaat een flink stuk de grond in, waar de vochtigheid hoger en stabieler is. In het formicarium moet je dat nabootsen: een vochtig hoekje waar de kolonie de eieren en kleine larven naartoe kan brengen, en droge, geventileerde kamers voor de poppen, die bij Formica-soorten in hun cocon zitten en die kwekers meestal in de droogste zones zien. Laat de kolonie kiezen: de plek waar ze elk soort broed neerlegt, is de beste leidraad om vochtigheid en warmte bij te stellen. Is het hele nest nat, dan krijg je condens, schimmel en mijten; droogt het helemaal uit, dan lijdt het kleine broed eronder.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas raden we de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan: gipsnesten, waarin je een vochtige en een droge zone kunt houden, en modulair, zodat ze met de kolonie meegroeien. Het zijn dezelfde die we aanraden voor onze amazones, waarvan de slaven juist deze Formica-soorten zijn.

1. Om te beginnen: Qbik Wild One P 1C. Een kleine gipsmodule van ongeveer 6,8 × 6,8 cm en 5 cm hoog, met een vochtpunt dat je met water bijvult. Precies de juiste maat voor een koningin met 5-15 werksters en haar broed.

2. Om te groeien: Qbik Wild Duo P 2C. Dubbel zo groot, voor als de kolonie boven enkele tientallen werksters uitkomt en broed in het foerageergebied begint op te stapelen. Bevochtig maar één deel en laat de rest droog.

Maak de opstelling compleet met een droog, ruim foerageergebied, met een dun laagje zand, een platte steen en een tak ver van de wanden; de ontsnappingsbarrière en een goed sluitend deksel; de waterbuis, en een drinkbakje voor suikeroplossingen, nooit op watten.

Aankomst en verhuizing

Je kolonie komt aan in een reageerbuis met haar koningin, haar werksters en haar broed. Laat haar na ontvangst een dag tot rust komen op een rustige, donkere plek, op 22-26 °C, en controleer of er water achter de watten zit. Als je wilt, kun je de buis vanaf de eerste dag op het foerageergebied aansluiten en ze al voer aanbieden.

Om haar naar het nest over te brengen, doen we het bij Antomas door uitschudden: met de Qbik Wild al opgebouwd, bevochtigd en met de barrière aangebracht, open je de buis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en schud je de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij je de achterblijvers met een zacht penseel helpt. Werk boven een bak, want ze zijn heel snel, en houd de kamers donker: in korte tijd brengen ze het broed naar binnen.

Voeding

Eiwit: hoe meer, hoe beter. In de natuur is ze vooral een jager: insecten en spinnen, die ze soms met meerdere werksters wegslepen. Als je dagelijks onderhoud doet en de resten opruimt, raden we bij Antomas aan om te veel te voeren: de kolonie begrijpt dat er middelen genoeg zijn en broedt sneller en in grotere aantallen. Kun je niet vaak schoonmaken, overdrijf dan liever niet, want wat overblijft rot en trekt schimmel en mijten aan. Wissel het soort insect van week tot week af, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:

Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier, nooit wild gevangen, want die kunnen pesticiden of parasieten meebrengen. Ruim de resten binnen ongeveer 24 uur op.

Suiker, gevarieerd. In de natuur neemt ze honingdauw van bladluizen; thuis raden we bij Antomas de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en een andere suikeroplossing of nectar 1-2 keer per week. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd aan in een drinkbakje en nooit op watten, die gaan schimmelen en bederven de vloeistof snel: liever een klassiek of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar blijft. En het water, altijd, in de buis met watten in het foerageergebied.

Groei: wat je kunt verwachten

Omdat ze met werksters aankomt, gaat de kolonie vanaf de eerste dag foerageren en, met warmte en eiwit, schiet het broed snel op. De koningin legt vooral in voorjaar en zomer, en de eerste werksters van een jonge kolonie zijn klein; naarmate ze groeit, komen er grotere werksters uit. Het tempo hangt af van de warmte en vooral van het eiwit: de eerste maanden zijn rustig, en als de kolonie boven enkele tientallen werksters uitkomt, vermenigvuldigt het foerageren zich en versnelt de groei. In de natuur bereikt een volwassen kolonie enkele duizenden werksters, dus je hebt jarenlang Formica.

Diapauze: een echte winter

Het is een Europese mier die leeft van de mediterrane graslanden tot Scandinavië en bergen van 2.000 m: overal brengt ze de winter stil onder de grond door. Bij Antomas raden we een diapauze aan van 4-5 maanden, ongeveer van november tot maart, bij 5-10 °C, liefst aan de onderkant van het bereik (5-8 °C). Respecteer deze rust: hij zet de koningin klaar voor een goede eileg in het voorjaar.

  • Bereid haar in de herfst voor: voer haar goed en verlaag, als de eileg en de activiteit afnemen, de warmte geleidelijk over een à twee weken.
  • Tussen 5 en 10 °C: een onverwarmde kamer, een vorstvrije garage of een wijnkoelkast volstaat.
  • Altijd water en een beetje suiker als ze bewegen; eiwit niet of nauwelijks.
  • Houd haar toch in de gaten: controleer elke week het water en de kolonie.
  • Geleidelijk ontwaken: verhoog in maart de temperatuur langzaam en geef weer eiwit zodra er activiteit en broed is.

Gedrag in gevangenschap

Snel en moedig. De werksters verkennen het foerageergebied razendsnel, vallen prooien aan die groter zijn dan zijzelf en komen, als je de opstelling opent, naar buiten om die te verdedigen met opgeheven gaster, klaar om zuur te spuiten. Na verloop van tijd wennen ze aan je aanwezigheid.

Kijken zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, naar te kijken en van te leren. Het volstaat om ze de donkere zone in het nest te geven en het foerageergebied met licht, en vaak en voorzichtig naar ze te kijken: dat is de beste manier om elk probleem op tijd op te merken.

Alarmsignalen:

  • Broed dat buiten de diapauze stilvalt: bijna altijd te weinig eiwit of warmte.
  • Al het broed opeengestapeld bij de vochtige zone en de rest van het nest kurkdroog: te weinig vocht.
  • Condens of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
  • Werksters en broed die zich ophopen in het foerageergebied: tijd om uit te breiden.

Ontsnappingen en barrières

Formica-soorten klimmen heel goed, en F. rufibarbis klimt zelfs tegen verticaal glas op. Bij Antomas raden we een goed onderhouden barrière van paraffineolie aan:

  • Een dunne, ononderbroken strook bovenaan de wanden van het foerageergebied. Controleer haar elke week en vernieuw haar als er stof, zand of resten op komen.
  • Zand weg van de wanden: korrels die aan de barrière plakken, vormen bruggen.
  • Een goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie, en geen kieren in verbindingen, doppen of buizen.
  • Niets wat als brug kan dienen: geen takken of stenen die vlak bij de barrière leunen.

Hanteren en veiligheid

Ze steken niet, want ze hebben geen angel, maar ze bijten en spuiten mierenzuur, dat wat prikt op een gevoelige huid of een klein wondje. Hanteer ze met entomologisch gereedschap, zoals een zacht penseel of een lang pincet, nooit met je handen, en houd je gezicht niet te dichtbij als je opent. Meng geen verschillende kolonies: ze vallen elkaar aan. En ook al is het een Europese soort, laat nooit een kolonie of haar gevleugelde dieren vrij: elke regio heeft eigen populaties die je beter niet verstoort.

Heb je amazones? Deze soort is een van de natuurlijke slaven van Polyergus rufescens: met een eigen kolonie kun je cocons krijgen om hun slaven aan te vullen. Zoek je nog een Europese Formica, kijk dan ook naar Formica gerardi.

Wat je niet moet doen

  • De barrière verwaarlozen of zand tegen de wanden laten liggen: ze klimmen tegen glas op.
  • Het hele nest nat maken of het volledig droog laten: vocht alleen in één deel.
  • Haar in het actieve seizoen zonder warmte of zonder gradiënt houden.
  • De diapauze overslaan of te warm laten verlopen.
  • Te weinig eiwit geven als er larven zijn, of ze altijd hetzelfde insect geven.
  • Suikeroplossingen op watten aanbieden of laten opraken.
  • Voedselresten langer dan een dag laten liggen.
  • Ze wild gevangen insecten geven.
  • Kolonies mengen of ze met je handen hanteren.
  • Ze vrijlaten of de gevleugelde dieren laten ontsnappen.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Formica rufibarbis en haar groep, het standaardwerk van B. Seifert over de mieren van Midden- en Noord-Europa (2007), en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Seifert, B. & Schultz, R. (2009). A taxonomic revision of the Formica rufibarbis Fabricius, 1793 group (Hymenoptera: Formicidae). Myrmecologische Nachrichten 12: 255–272. Behandeling van de soort: doi:10.5281/zenodo.8320345
  2. D'Ettorre, P., Brunner, E., Wenseleers, T. & Heinze, J. (2004). Knowing your enemies: seasonal dynamics of host–social parasite recognition. Naturwissenschaften 91: 594–597. doi:10.1007/s00114-004-0573-1
  3. Habersetzer, C. & Bonavita-Cougourdan, A. (1993). Cuticular spectra in the slave-making ant Polyergus rufescens and the slave species Formica rufibarbis. Physiological Entomology 18: 160–166. doi:10.1111/j.1365-3032.1993.tb00463.x
  4. Bonavita-Cougourdan, A., Rivière, G., Provost, E., Bagnères, A.-G., Roux, M., Dusticier, G. & Clément, J.-L. (1996). Selective adaptation of the cuticular hydrocarbon profiles of the slave-making ants Polyergus rufescens Latr. and their Formica rufibarbis Fab. and F. cunicularia Latr. slaves. Comparative Biochemistry and Physiology B 113: 313–329. doi:10.1016/0305-0491(95)02029-2
  5. Bonavita-Cougourdan, A., Provost, E., Rivière, G., Bagnères, A.-G. & Dusticier, G. (2004). Regulation of cuticular and postpharyngeal hydrocarbons in the slave-making ant Polyergus rufescens: effect of Formica rufibarbis slaves. Journal of Insect Physiology 50: 285–293. doi:10.1016/j.jinsphys.2004.01.004
  6. Menges, V., Rohovsky, M., Rojas Feilke, R. & Menzel, F. (2024). Species-specific behavioural responses to environmental variation as a potential species coexistence mechanism in ants. Proceedings of the Royal Society B 291: 20240439. doi:10.1098/rspb.2024.0439
  7. Cárdenas, M., Jiroš, P. & Pekár, S. (2012). Selective olfactory attention of a specialised predator to intraspecific chemical signals of its prey. Naturwissenschaften 99: 597–605. doi:10.1007/s00114-012-0938-9
  8. Martínez-Ibeas, A. M., Martínez-Valladares, M., González-Lanza, C., Miñambres, B. & Manga-González, M. Y. (2011). Detection of Dicrocoelium dendriticum larval stages in mollusc and ant intermediate hosts by PCR, using mitochondrial and ribosomal internal transcribed spacer (ITS-2) sequences. Parasitology 138: 1916–1923. doi:10.1017/S0031182011001375
  9. Svensson, L. (1986). Secondary pollen carryover by ants in a natural population of Scleranthus perennis (Caryophyllaceae). Oecologia 70: 631–632. doi:10.1007/BF00379916
  10. Guitián, J. & Garrido, J. L. (2006). Is early flowering in myrmecochorous plants an adaptation for ant dispersal? Plant Species Biology 21: 165–171. doi:10.1111/j.1442-1984.2006.00162.x
  11. Szentesi, Á. & Wink, M. (1991). Fate of quinolizidine alkaloids through three trophic levels: Laburnum anagyroides (Leguminosae) and associated organisms. Journal of Chemical Ecology 17: 1557–1573. doi:10.1007/BF00984688
  12. Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
Moeilijkheidsgraad
Gevorderde beginner
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: