Tetramorium semilaeve
De kleine gouden krijger van de Middellandse Zeekust. Tetramorium semilaeve, ‘de half gladde’, glanst onder de loep met haar lichte, gepolijste lichaam, nestelt onder de stenen van de warmste zandvlakten en is, ondanks haar paar millimeter, de baas bij het voedsel: in veldstudies won ze bijna drie op de vier confrontaties en bracht ze gemiddeld meer dan zestig werksters naar elke prooi. Ze gaat op jacht als de middag ten einde loopt en rekruteert in golven die elk insect binnen enkele minuten omsingelen. Een andere soort dan de bekende Tetramorium van de gazons in het noorden, fascinerend om te observeren. Kolonies en koninginnen, klaar om te groeien. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd
De kleine, goudkleurige Tetramorium van de mediterrane kust: licht van kleur, half glad, warmteminnend en de agressiefste bij het voer binnen haar gemeenschap. Koningin met 5-10 werksters en broed, een kleine start die aandacht vraagt. Klein, eerder droog nest, met vocht alleen in een hoekje (Qbik Wild One P 1C), 23-28 °C, suikeroplossingen, veel klein en gevarieerd eiwit. Mediterrane diapauze van 3-4 maanden bij 8-12 °C. Piepkleine werksters: barrière van paraffineolie en een goed sluitend deksel.
Tetramorium semilaeve André, 1883 is een kleine, lichtgekleurde mier, tussen geel en goudbruin, die leeft onder de stenen van zanderige kuststroken en stenige graslanden in het westelijke Middellandse Zeegebied. Waar de bodem gloeit in de zon en de begroeiing schaars is, gedijt zij. Ze wordt vaak in één adem genoemd met haar noordelijke verwant, maar het is een heel andere soort, met een eigen geschiedenis, een eigen soortgroep en een karakter dat Spaanse myrmecologen in het veld hebben gemeten: bij het voer is ze een van de dominantste mieren van haar gemeenschap.
In deze verzorgingsgids scheiden we wat de wetenschap heeft vastgelegd, wat kwekers vertellen en wat we bij Antomas aanraden. Het is een soort die in gevangenschap weinig is onderzocht, dus als een gegeven van het geslacht of van verwante soorten komt, zeggen we dat erbij.
Biologie
«Half glad»: een naam die haar beschrijft
De naam zegt alles: semilaeve komt van het Latijnse semi, «half», en laevis, «glad». De meeste Tetramorium-soorten hebben een kop en thorax vol groeven en rimpels, alsof ze zijn uitgehouwen. Bij T. semilaeve is die sculptuur gedeeltelijk gereduceerd: tussen de rimpels van het voorhoofd en die rond de ogen loopt een gladde band, en de bovenkant van de twee knopen van de taille en het eerste segment van het achterlijf zijn glad en glanzend. Met een loep valt het verschil met haar «gestreepte» verwanten meteen op.
Het andere kenmerk dat haar verraadt, is de kleur. Volgens de revisie van Borowiec, Galkowski en Salata (2015) zijn de werksters bleek bruinachtig geel, met gele poten en antennen; de lichtste zijn helemaal geel en de donkerste geelbruin, maar nooit donkerbruin of zwart. De koninginnen zijn bruin en de mannetjes donkerbruin, beide met geelachtige aanhangsels.
Twee dubbelgangers: zo verschilt ze van T. caespitum
In onze winkel hebben we twee soorten die vaak met elkaar worden verward. De andere is Tetramorium caespitum, de soort die Linnaeus beschreef. Ze delen het geslacht, het kleine formaat en een vergelijkbare levenswijze, maar het is niet dezelfde soort en ze horen ook niet tot hetzelfde complex:
- Verschillende groepen. T. caespitum hoort bij het T. caespitum-complex, tien bijna identieke Europese soorten die alleen met metingen onder de microscoop of met genetica te scheiden zijn (Schlick-Steiner en collega's, 2006; Wagner en collega's, 2018). T. semilaeve geeft haar naam aan een andere groep, het T. semilaeve-complex, van vooral mediterrane soorten.
- Kleur. De werksters van T. caespitum zijn donkerbruin tot zwartachtig; die van T. semilaeve geelachtig tot goudbruin.
- Sculptuur. T. caespitum heeft een dicht gegroefde kop en thorax; T. semilaeve heeft gladde, glanzende zones.
- Klimaat. T. caespitum houdt matig van warmte en leeft in bijna heel Europa, tot in Scandinavië. T. semilaeve zoekt de zeer warme, droge plekken van de mediterrane kust en lage gebieden op.
In de praktijk kweek je ze op vergelijkbare wijze, maar T. semilaeve waardeert wat meer warmte en een droger nest.
Een naam die 130 jaar nodig had om duidelijk te worden
Ernest André beschreef haar in 1883 als een eenvoudige variëteit van T. caespitum, Tetramorium caespitum var. semilaeve, zonder typemateriaal aan te wijzen en met een zeer vage verspreiding: «het hele mediterrane gebied van Europa, Afrika en Azië». Forel en Emery behandelden haar daarna als ras of ondersoort van caespitum, tot Bondroit haar in 1918 de soortstatus teruggaf.
Het probleem is dat meer dan een eeuw lang bijna elke lichte, zwak gesculpteerde Tetramorium uit het Middellandse Zeegebied semilaeve werd genoemd. In 2015 bekeken Borowiec, Galkowski en Salata de oorspronkelijke exemplaren en nieuw materiaal van de typelocatie, in de Franse Pyrénées-Orientales, en wezen ze een lectotype aan, de werkster die de naam nu vastlegt. Hun conclusie: de naam was op meer dan één soort toegepast, en de echte T. semilaeve is alleen algemeen in het westelijke Middellandse Zeegebied. De meldingen uit Noord-Afrika en het oostelijke Middellandse Zeegebied gaan grotendeels over andere soorten uit de groep.
Het werk ging in 2017 verder: Salata en Borowiec reviseerden het complex in de Balkan en West-Turkije, beschreven twee nieuwe soorten, T. kephalosi en T. bellerophoni, en gaven twee andere hun soortstatus terug. Een merkwaardig detail: in deze groep zit het sleutelkenmerk om elke soort te determineren niet bij de werksters, maar in de genitaliën van de mannetjes. Die van T. semilaeve hebben een tandvormig plaatje aan de binnenrand van een van de onderdelen, de paramere.
Mier van de kust: zon, zand en stenen
De vindplaatsen die in de revisie van 2015 zijn bevestigd, liggen in Zuid-Frankrijk en op Corsica, in Spanje (Catalonië, Andalusië en Mallorca) en in Calabrië, in Zuid-Italië. Het habitat is steeds hetzelfde: zanderige kustvlakten met schaarse begroeiing en stenige graslanden. Het is een mier van laaggelegen gebieden: de hoogste vindplaats in het onderzochte materiaal ligt op 720 m, in Andalusië, en in Italië komen de meeste monsters van onder 1.000 m.
Ze nestelt onder stenen, die als kachels werken: ze warmen op in de zon en houden de broedkamers op temperatuur. De onderzochte nesten hadden van een paar tot enkele honderden werksters. Ze deelt het terrein met andere bekende mediterrane mieren, zoals Pheidole pallidula, Plagiolepis pygmaea of Tapinoma nigerrimum.
Klein, maar de baas bij het voer
Het verrassendste aan T. semilaeve werd tussen 1985 en 1988 gemeten door Xim Cerdá en Javier Retana in een kustgrasland bij Canet de Mar, vlak bij Barcelona. In die gemeenschap leefden dertien mierensoorten, en vijf daarvan verzamelden insectenkadavers: Cataglyphis cursor, Aphaenogaster senilis, Tapinoma nigerrimum, Pheidole pallidula en T. semilaeve.
De twee grootste, Cataglyphis en Aphaenogaster, volgden een exploitatiestrategie: het voedsel eerder vinden dan de rest en het meteen meenemen. De drie andere, kleine soorten volgden een interferentiestrategie: massaal komen opdagen en de andere verjagen. De auteurs beschrijven ze als zeer agressieve soorten die de meeste ontmoetingen met andere mieren bij het voer domineren. En bij hun lokaas was T. semilaeve degene die het hoogste percentage confrontaties won, 73,4%, voor P. pallidula (69,8%) en T. nigerrimum (50,6%). Aphaenogaster domineerde er maar 6,8% en Cataglyphis geen enkele. Het is waar dat de steekproef van T. semilaeve klein was, elf confrontaties, maar de boodschap is duidelijk: een mier van een paar millimeter kan zich doen gelden tegenover veel grotere soorten.
Massarekrutering: meer dan zestig werksters per hap
Hoe doet ze dat? Met aantallen. Bij het lokaas in Canet de Mar bracht Cataglyphis cursor, die alleen foerageert, gemiddeld nauwelijks 3,5 werksters samen; A. senilis, die kleine groepjes rekruteert, 12,8. De interferentiesoorten vermenigvuldigden die cijfers, en T. semilaeve had het record: gemiddeld 63,7 werksters per lokaas, vaak meer dan honderd naar één voedselbron.
Dat is massarekrutering: de werkster die voedsel vindt, laat een chemisch spoor achter en de kolonie reageert met een golf nestgenoten die het voedsel omsingelen, verdedigen en ter plekke in stukken snijden. In gevangenschap zie je het bij elke prooi: eerst één verkenner en binnen een paar minuten een kleine goudkleurige menigte rond het insect.
De nachtdienst: hoe een mediterrane gemeenschap de dag verdeelt
Als ze zo dominant is, waarom pakt ze dan niet al het voedsel in? Omdat de hitte de kaarten herverdeelt. Het team van Cerdá en Retana toonde aan dat in mediterrane miergemeenschappen de dominante soorten hitte slechter verdragen en vooral 's middags laat en 's nachts naar buiten komen, terwijl de ondergeschikte soorten de middaguren benutten, veel dichter bij hun thermische grens. De hitte doorbreekt de rangorde en maakt het mogelijk dat veel soorten op een kleine ruimte samenleven (Cerdá en collega's, 1997 en 1998; Cros en collega's, 1997; Retana en Cerdá, 2000).
T. semilaeve past volledig in deze verdeling. In Canet de Mar waren zij, P. pallidula en T. nigerrimum in het seizoen van maximale activiteit, van mei tot september, vooral 's nachts actief; op een julidag verschenen de Tetramorium-werksters pas tegen de avond bij het lokaas, om zeven en acht uur zonnetijd. Een latere studie van hetzelfde team vatte het zo samen: de prooien worden naar grootte verdeeld, en de drie kleine dominante soorten benutten de middelgrote en grote prooien door 's nachts te foerageren (Cerdá, Retana en Cros, 1998). Het voedsel blijft niet lang liggen: in dat grasland verdween een dood insect gemiddeld binnen vijf minuten van de grond.
Buurvrouw en rivaal van Pheidole pallidula
Haar buurvrouw met de meest vergelijkbare strategie is Pheidole pallidula, een andere kleine mediterrane soort met massarekrutering, met als voordeel haar soldaten met een grote kop. Ze lijken zo op elkaar in wat ze eten en hoe ze het verdedigen dat Retana, Cerdá en Espadaler een hele studie wijdden aan de vraag hoe ze op hetzelfde terrein kunnen samenleven (1992). Beide zijn alleseters: ze jagen op en eten aas van kleine geleedpotigen, benutten suikerhoudende vloeistoffen en verzamelen af en toe een zaadje.
Kolonies, koninginnen en geslachtsdieren
Haar kolonies zijn eerder bescheiden: de nesten die Borowiec en collega's onderzochten, varieerden van een paar werksters tot enkele honderden. Over het aantal koninginnen is de wetenschap er nog niet uit. Een studie over de Italiaanse Tetramorium-soorten suggereerde dat ze één koningin per kolonie heeft, maar Borowiec en collega's vonden bij vijf gelegenheden meer dan één koningin in het nest. Misschien accepteert ze onder bepaalde omstandigheden meerdere koninginnen, maar dat is niet bewezen. In gevangenschap is het verstandig één koningin per kolonie te houden.
Zoals in het hele geslacht zijn de koninginnen veel groter dan de werksters en stichten ze alleen en opgesloten een kolonie: de stichting is claustraal. Gevleugelde koninginnen en mannetjes zijn begin zomer in de nesten verzameld, bijvoorbeeld in juni aan de kust van de Pyrénées-Orientales. De exacte data van haar bruidsvluchten zijn niet goed gedocumenteerd, dus die geven we liever niet.
Grootte en morfologie
Een piepkleine, lichte myrmicine met een gepolijst uiterlijk, met monomorfe werksters (allemaal even groot, zonder soldaten) en een veel grotere koningin. Dit zijn haar kenmerken, volgens de herbeschrijving van Borowiec, Galkowski en Salata (2015):
- Werkster. Bleek bruinachtig geel, van helemaal geel tot geelbruin, nooit donkerbruin of zwart. Gele poten en antennen.
- Kop. Bijna even breed als lang, met gedeeltelijk gereduceerde sculptuur: een gladde band loopt aan elke kant tussen de rimpels van het voorhoofd en die rond de ogen, en beslaat niet meer dan een vijfde van het voorhoofdsoppervlak.
- Thorax. Met rimpels; het voorste deel, het pronotum, heeft nooit gladde, glanzende vlekken.
- Taille en achterlijf. Twee knopen, de petiolus en de postpetiolus, zoals bij alle myrmicinen, met een gepolijste bovenkant. Het eerste segment van de gaster is glad en glanzend.
- Koningin. Bruin, met geelachtige aanhangsels, veel forser dan de werkster. De middelste plaat op de rug van de thorax is vlak en zwak of kort gegroefd.
- Mannetje. Donkerbruin, met geelachtige aanhangsels en, als sleutelkenmerk van de groep, een tandvormig plaatje in de genitaliën.
- Angel. Ze heeft er een, zoals het een myrmicine betaamt, maar ze is zo klein dat het voor de kweker geen enkel probleem is.
- Naakte poppen, zonder cocon, zoals bij alle myrmicinen.
Geschatte maten
De wetenschappelijke revisie van de soort geeft niet de totale lichaamslengte, maar nauwkeurige maten van de kop, die worden gebruikt om zulke gelijkende soorten te onderscheiden. Het zijn gemiddelden en bereiken in millimeter:
- Werkster: kop 0,72 mm lang (0,64-0,77) en 0,69 mm breed (0,61-0,75).
- Koningin: kop 1,0 mm lang (0,98-1,03) en 1,09 mm breed (0,98-1,16).
- Mannetje: kop 0,67 mm lang (0,64-0,69) en 0,81 mm breed (0,77-0,83).
De kop van een werkster haalt de millimeter niet, en de hele werkster is maar een paar millimeter lang. Maten van Borowiec, Galkowski en Salata (2015), met materiaal uit het westelijke Middellandse Zeegebied.
Houden in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd
Het is geen kwetsbare soort: ze eet alles, verdraagt kleine fouten goed en is actief en makkelijk te observeren. Dat we haar bij Antomas als 3/5 – Gevorderd indelen, heeft vier redenen:
- De start is klein. De kolonie komt aan met 5-10 werksters: weinig handen om het broed te verzorgen, voedsel te zoeken en het nest te onderhouden. De eerste maanden moet je haar vaak controleren en mag je geen steken laten vallen met water, temperatuur of voer.
- Piepkleine werksters. Ze glippen door elke kier en een vuile barrière betekent gegarandeerd een ontsnapping.
- Ze vraagt warmte en een eerder droog nest. Het is een mier van zandvlakten en zonnige graslanden; een koud of drijfnat nest remt haar af.
- Ze is zeer agressief tegenover andere mieren. Je kunt geen kolonies samenvoegen of werksters uit andere nesten toevoegen.
Daar staat tegenover dat het foerageren een spektakel is zodra de kolonie op stoom komt: golven goudkleurige werksters die elke prooi binnen minuten omsingelen.
Aanbevolen parameters
- Temperatuur in het nest: 23-28 °C in het actieve seizoen.
- Warm punt: tot ongeveer 30 °C aan één kant, zodat de kolonie kan kiezen waar ze het broed neerlegt.
- Vochtigheid: plaatselijk, alleen in een hoekje van het nest; de rest droog. Het foerageergebied droog.
- Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: het volstaat om ze de donkere zone in het nest te geven en het foerageergebied met licht, met een normaal dag-nachtritme.
- Diapauze: 3-4 maanden, van december tot februari of begin maart, bij 8-12 °C (zie «Diapauze»).
- Ontsnappingsbarrière: paraffineolie en een goed sluitend deksel.
Nest en aanbevolen formicarium
Voor een kolonie van 5-10 werksters van zo'n kleine soort raden we bij Antomas het kleinste formicarium aan: de Qbik Wild One P 1C van Anthouse. Het is een compact gipsnest met kamers op maat, waarin je maar een deel kunt bevochtigen en de rest droog kunt laten, precies wat een mier van warme, goed gedraineerde bodems vraagt.
Als de kolonie het nest vult, is de volgende stap de Qbik Wild Duo P 2C: een kamer met wat vocht voor eieren en larven en een droge voor de poppen.
Breid niet te vroeg uit: met zo weinig werksters blijft een groot nest koud, is het moeilijk te verdedigen en worden de overtollige kamers een afvalhoop. Maak de opstelling zo compleet:
- Vocht alleen in een hoekje, en de rest van het nest droog.
- Droog foerageergebied, met een dun laagje zand in een hoek en een platte steen: haar natuurlijke landschap.
- Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
- Een klein drinkbakje voor suikeroplossingen, nooit op watten (zie «Voeding»).
- Barrière van paraffineolie en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
Temperatuur en vochtigheid
In de natuur kiest T. semilaeve de warmste, droogste plekken in haar omgeving en nestelt ze onder stenen die in de zon opwarmen. In het formicarium vertaalt zich dat in een gematigd nest van 23-28 °C, met een iets warmere kant, tot ongeveer 30 °C, waar de kolonie het broed meestal opstapelt. Gebruik je warmte, houd die dan mild, aan een zijkant en met thermostaat: het doel is een gradiënt, geen oven.
Denk aan wat we in «De nachtdienst» vertelden: in de zomer gaat ze vooral tegen de avond en 's nachts eten, en mijdt ze de zwaarste uren. Je hoeft het foerageergebied niet te verwarmen; het volstaat dat de kamertemperatuur aangenaam is.
Bij de vochtigheid draait alles om het contrast: een hoekje met wat vocht en de rest droog. Ze leven op goed gedraineerde zandvlakten en stenige graslanden, en een nest dat van voor tot achter nat is, leidt tot condens, schimmel en mijten. Maar laat het gips ook niet helemaal uitdrogen: eieren en kleine larven drogen snel uit. Controleer de vochtigheid om de paar dagen, en vaker in de zomer.
Voeding
Ze is een alleseter, zoals het veldonderzoek in Catalonië bevestigde: ze jaagt op en eet aas van kleine geleedpotigen, benut suikerhoudende vloeistoffen en verzamelt af en toe een zaadje.
Suikeroplossingen. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en een andere suikeroplossing of nectar 1-2 keer per week. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd aan in een drinkbakje en nooit op watten, want watten gaan schimmelen en bederven de vloeistof snel. Gebruik een klein, klassiek of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar blijft voor zulke kleine werksters.
Eiwit: veel, klein en gevarieerd. Het is de motor van de groei. Bij Antomas is het ons duidelijk: als je dagelijks onderhoud doet en de resten opruimt, is het beter te veel te voeren, want de kolonie begrijpt dat er meer middelen zijn en groeit sneller en in grotere aantallen. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel, want overtollig voer trekt schimmel en mijten aan. Met 5-10 werksters geef je kleine of in stukjes gesneden prooien, in porties die ze op kunnen:
- Thermobia domestica, een kleine prooi, perfect voor kolonies die net beginnen.
- springstaarten, Sinella curviseta, piepkleine levende prooien op maat van een Tetramorium.
- Kleine krekels en meelwormen, in stukjes of vers gedood en opengesneden, zodat ze bij de zachte binnenkant kunnen.
- Vliegen en Drosophila, in stukjes voor de kleine kolonie.
Wissel het soort insect van week tot week af, zodat ze niet altijd hetzelfde eten, en koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden. Geef het voer tegen de avond als je ze op hun best wilt zien: dan rekruteert ze het meest.
Zaden, alleen als aanvulling. Af en toe een klein zaadje (kanariezaad, gierst, grassen) kan geen kwaad, maar nooit als basis van het menu. Haal het weg als het gaat schimmelen.
Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied.
Stichting en groei
Je kolonie komt al gesticht aan: een koningin met 5-10 werksters en broed. Je slaat de riskantste fase over, de claustrale stichting, waarin de koningin na de bruidsvlucht alleen en opgesloten haar eerste werksters grootbrengt met de reserves van haar lichaam. Toch zit zo'n kleine kolonie nog op de grens tussen stichting en kolonie, en moet je haar met zorg behandelen:
- Voer vanaf het begin, in kleine porties. Met zo weinig werksters rot een grote prooi voordat ze die benutten. Liever weinig en vaak.
- Het broed is leidend. Kijk vaak naar de eieren, larven en poppen: groeit de stapel, dan zit je goed; valt hij midden in het seizoen stil, dan is er bijna altijd te weinig eiwit of warmte.
- Geduld in het eerste jaar. De eerste maanden groeit de kolonie langzaam; als ze boven enkele tientallen werksters uitkomt, gaat het tempo zichtbaar omhoog.
- Eén koningin. Voeg geen koninginnen, werksters of broed uit andere nesten toe: ze zouden ze aanvallen.
Aankomst en verhuizing
Zet je kolonie na ontvangst op een gematigde plek, op 23-26 °C, controleer of ze water heeft en geef haar een klein druppeltje nectar. Om haar naar het formicarium over te brengen, doen we het bij Antomas door uitschudden: we openen de verpakking in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en schudden de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij we de achterblijvers met een zacht penseel helpen. Een paar tips:
- Zet alles vooraf klaar: het formicarium opgebouwd, met de oliebarrière en de waterbuis.
- Werk boven een lichte bak: op een witte ondergrond zie je de goudkleurige werksters beter en raken ze niet zoek.
- Controleer of de koningin eruit is en of er geen broed aan de verpakking blijft plakken.
- Nest in het donker: na het uitschudden brengen de werksters het broed meteen naar het nest als ze hun donkere zone vinden.
Verhuis je de kolonie ooit naar een ander formicarium, gebruik dan dezelfde methode.
Diapauze
T. semilaeve leeft aan de mediterrane kust en onder zo'n 1.000 m: milde winters, zonder de lange kou van half Europa, maar wel winters, met een duidelijke stilstand van de activiteit. Daarom raden we bij Antomas een mediterrane diapauze aan van 3-4 maanden, van december tot februari of begin maart, bij 8-12 °C. Die is iets korter en minder koud dan die van haar noordelijke verwant T. caespitum, en past beter bij het klimaat waar ze leeft.
- Verlaag de temperatuur geleidelijk, over een à twee weken, en verhoog hem aan het eind op dezelfde manier.
- Tijdens de diapauze: altijd water, het vochtige hoekje van het nest niet laten uitdrogen, weinig of geen suikeroplossing en geen eiwit.
- Kijk elke week even: controleer of de buis water heeft, of er geen schimmel is en of de koningin het goed maakt.
- Geef aan het eind weer eiwit zodra je activiteit ziet en de koningin de eileg hervat.
Waarom zou je het doen? Het geeft de koningin rust en respecteert het ritme van de kolonie. In de herfst zie je de activiteit afnemen en de eileg vertragen: dat is het signaal dat ze erom vraagt.
Gedrag in gevangenschap
Geboren rekruteerders. Een verkenner vindt het voer en binnen een paar minuten komt de golf. Bij kleine kolonies is het effect bescheiden; met enkele tientallen werksters is het een van de mooiste dingen in de hobby.
Actiever tegen de avond. Verbaas je er in de zomer niet over dat het foerageergebied 's middags leeg is en tegen de avond vol: zo verdeelt ze van nature haar dag.
Kijken zonder angst, en vaak. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, naar te kijken en van te leren, niet om verstopt te worden. Controleer de kolonie vaak, voorzichtig en zonder haar te stressen: het volstaat om ze de donkere zone in het nest te geven en het foerageergebied met licht. Met een loep zie je de gladde, glanzende zones waaraan ze haar naam dankt.
Alarmsignalen:
- Broed dat midden in het seizoen stilvalt of verdwijnt: te weinig eiwit of warmte.
- Condens of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
- Werksters die zich ophopen in de waterbuis: het nest is te droog of te warm.
- Een koningin die in voorjaar of zomer stopt met leggen: controleer de temperatuur, het voer en de vochtigheid.
- Veel werksters die stilstaan in het foerageergebied, zonder plaats binnen: tijd om uit te breiden.
Ontsnappingen en barrières
Haar werksters zijn piepklein en glippen door elke kier. Bij Antomas raden we aan:
- Een dunne, ononderbroken strook paraffineolie bovenaan de wanden van het foerageergebied. Vernieuw haar zodra er stof of resten op komen: een vuile barrière is een brug.
- Een goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
- Geen kieren: controleer de verbindingen, doppen en buizen.
- Niets wat als brug kan dienen bij de barrière: geen stenen of takjes die tegen de wanden leunen.
- Voorzichtig bij het openen: open niet meer dan nodig, werk rustig en sluit als je klaar bent.
Hanteren en veiligheid
Voor de kweker zijn ze onschadelijk: ze hebben een angel, zoals alle myrmicinen, maar ze zijn zo klein dat je er nauwelijks iets van merkt. Hanteer ze met entomologisch gereedschap, zoals een zacht penseel, en niet met je handen: je kunt ze heel makkelijk platdrukken of kwijtraken. Voeg geen verschillende kolonies samen. En ook al is ze Europees, laat haar niet vrij: mieren van de ene populatie naar de andere verplaatsen verstoort de plaatselijke gemeenschappen.
Wat je niet moet doen
- Het hele nest nat maken of drijfnat laten staan: het is een mier van droge bodems.
- Het vochtige hoekje helemaal laten uitdrogen: het kleine broed droogt uit.
- Een kolonie van 5-10 werksters naar een groot nest verhuizen.
- Grote prooien in hun geheel geven of resten niet opruimen.
- Ze altijd hetzelfde insect geven.
- Suikeroplossingen op watten aanbieden of laten opraken.
- De diapauze overslaan, of abrupt laten beginnen.
- De ontsnappingsbarrière verwaarlozen.
- Kolonies samenvoegen of koninginnen, werksters of broed uit andere nesten toevoegen.
- Weken niet naar de kolonie kijken: je moet haar vaak controleren.
- Ze met je handen hanteren of vrijlaten.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Tetramorium semilaeve en mediterrane miergemeenschappen, en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Naast de lijst hebben we het werk van Cerdá en Retana over het verzamelen van insectenkadavers in Canet de Mar gebruikt (1990, Sessió Conjunta d'Entomologia ICHN-SCL 6: 109–118), zonder DOI. Belangrijkste referenties:
- Borowiec, L., Galkowski, C. & Salata, S. (2015). What is Tetramorium semilaeve André, 1883? (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 512: 39–62. doi:10.3897/zookeys.512.10006
- Salata, S. & Borowiec, L. (2017). Species of Tetramorium semilaeve complex from Balkans and western Turkey, with description of two new species (Hymenoptera: Formicidae: Myrmicinae). Annales Zoologici 67: 279–313. doi:10.3161/00034541ANZ2017.67.2.008
- Retana, J., Cerdá, X. & Espadaler, X. (1992). Coexistence of two sympatric ant species, Pheidole pallidula and Tetramorium semilaeve (Hymenoptera: Formicidae). Entomologia Generalis 17: 29–40. doi:10.1127/entom.gen/17/1992/29
- Cerdá, X., Retana, J. & Cros, S. (1998). Prey size reverses the outcome of interference interactions of scavenger ants. Oikos 82: 99–110. doi:10.2307/3546920
- Cerdá, X., Retana, J. & Cros, S. (1997). Thermal disruption of transitive hierarchies in Mediterranean ant communities. Journal of Animal Ecology 66: 363–374. doi:10.2307/5982
- Cerdá, X., Retana, J. & Cros, S. (1998). Critical thermal limits in Mediterranean ant species: trade-off between mortality risk and foraging performance. Functional Ecology 12: 45–55. doi:10.1046/j.1365-2435.1998.00160.x
- Cerdá, X., Retana, J. & Manzaneda, A. (1998). The role of competition by dominants and temperature in the foraging of subordinate species in Mediterranean ant communities. Oecologia 117: 404–412. doi:10.1007/s004420050674
- Cros, S., Cerdá, X. & Retana, J. (1997). Spatial and temporal variations in the activity patterns of Mediterranean ant communities. Écoscience 4: 269–278. doi:10.1080/11956860.1997.11682405
- Retana, J. & Cerdá, X. (2000). Patterns of diversity and composition of Mediterranean ground ant communities tracking spatial and temporal variability in the thermal environment. Oecologia 123: 436–444. doi:10.1007/s004420051031
- Retana, J., Cerdà, X. & Espadaler, X. (1991). Arthropod corpses in a temperate grassland: a limited supply? Ecography 14: 63–67. doi:10.1111/j.1600-0587.1991.tb00634.x
- Schlick-Steiner, B. C. et al. (2006). A multidisciplinary approach reveals cryptic diversity in Western Palearctic Tetramorium ants (Hymenoptera: Formicidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 40: 259–273. doi:10.1016/j.ympev.2006.03.005
- Wagner, H. C. et al. (2018). Evolution of morphological crypsis in the Tetramorium caespitum ant species complex (Hymenoptera: Formicidae). Scientific Reports 8: 12547. doi:10.1038/s41598-018-30890-z
- Moeilijkheidsgraad
- Gemiddeld

