Myrmecocystus mexicanus: obrera repleta de néctar – foto real de Antomas
Myrmecocystus mexicanus: obreras repletas de néctar y obreras – foto real de Antomas
Myrmecocystus mexicanus: obrera repleta de néctar – foto real de Antomas
Myrmecocystus mexicanus: obreras repletas de néctar y obreras – foto real de Antomas

Myrmecocystus mexicanus

1 Beoordelingen
Laatste items in voorraad
€ 149,99
Inclusief belasting

Bijna een gram voorraad in één mier. Myrmecocystus mexicanus is de oorspronkelijke honingpotmier, de typesoort van de honingpotmieren: een bleke mier van de nachten in de Noord-Amerikaanse woestijn, waarvan de werksters bij bijna nul graden nectar verzamelen en die opslaan in levende repleten, amberkleurig, doorzichtig of melkachtig, die aan het plafond hangen van nesten van bijna twee meter diep. De Azteken noemden ze nequazcatl en zochten ze als een schat. Thuis zie je de eerste repleet ontstaan en nacht na nacht een kleurrijke voorraadkamer groeien. Voor geduldige houders: in het begin suiker met een druppelaar en piepkleine prooien. Stichtende koninginnen met broed en kolonies. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

De klassieke honingpotmier van Noord-Amerika: bleek, nachtactief en met repleten van bijna 1 g, levende voorraadkasten die aan het plafond van het nest hangen. Koninginnen met broed van 14-16 mm, met claustrale koloniestichting en één koningin per kolonie. Suiker eerst met de druppelaar, zodat de koningin zelf geen repleet wordt, en ad libitum zodra de eerste repleten verschijnen; minuscuul eiwit, het liefst dagelijks. Qbik Wild One P 1C om te beginnen, Hybrid-modellen om te groeien en Qbik Wild Nona Diafano voor grote kolonies. Gewone kamertemperatuur. Diapauze van zo’n 4 maanden, van november tot februari, bij 8-14 °C. Ontsnappingsbarrière van minerale olie.

Myrmecocystus mexicanus Wesmael, 1838 is dé honingpotmier: de typesoort van het geslacht en een van de best bestudeerde honingpotmieren. Ze leeft in de droge en halfdroge gebieden van het zuidwesten van de Verenigde Staten en het noorden van Mexico en gaat ’s nachts aan het werk, als de bodem afkoelt. Haar grote troef zijn de repleten: werksters die zoveel nectar in hun gaster opslaan dat ze veranderen in doorschijnende bolletjes zo groot als een kleine druif en hun leven lang aan het plafond van het nest hangen, als een levende voorraadkast.

Wat haar zo bijzonder maakt? Niet haar werksters, die niet de grootste van het geslacht zijn, maar haar repleten: de zwaarste die ooit is gewogen, haalde 0,98 g, bijna een gram reserves in één mier, en een volwassen kolonie bewaart er honderden of meer dan duizend. In deze verzorgingsgids houden we altijd gescheiden wat wetenschappelijk is vastgelegd en wat de ervaring van kwekers en van onszelf is.

Biologie

De typesoort: de eerste honingpotmier met een naam

Het geslacht is op deze soort gebaseerd. De Belgische entomoloog Constant Wesmael beschreef haar in 1838, aan de hand van exemplaren uit Mexico zonder precieze vindplaats, en haar naam zegt bijna alles: myrmex is Grieks voor «mier» en kystis voor «blaas» of «zak». Omdat het oorspronkelijke materiaal verloren was gegaan, wees Roy Snelling, auteur van de grote revisie van het geslacht, in 1976 een nieuw referentie-exemplaar aan, een neotype uit Chihuahua.

In de Verenigde Staten kreeg ze een andere naam: in 1881 beschreef Henry McCook M. hortusdeorum, de honingpotmier van de Garden of the Gods, de beroemde rode rotsen van Colorado Springs. Vandaag is dat een synoniem, al leeft het in de literatuur voort als «hortideorum»: onder die naam werkte John Conway, de onderzoeker die haar nesten in Colorado uitgroef en wiens gegevens je overal in deze gids tegenkomt. Begin twintigste eeuw beschouwde Wheeler andere bleke honingpotmieren, die nu eigen soorten zijn, nog als ondersoorten van mexicanus, zoals onze M. navajo, volgens Snelling een «mexicanus in het klein».

Snelling deelde haar in bij de groep van de bleke honingpotmieren met grote ogen en een nachtelijke leefwijze. Tegenwoordig gelden die groepen als historisch: een moleculaire fylogenie uit 2021 toonde aan dat ze niet stroken met de genetische stamboom, dat Myrmecocystus de zustergroep is van Lasius, het geslacht van onze zwarte tuinmieren, en dat het geslacht zich zo’n 14 miljoen jaar geleden diversifieerde, terwijl de woestijnen van het Noord-Amerikaanse zuidwesten ontstonden.

Van de Mexicaanse hoogvlakte tot de Garden of the Gods

Volgens Snelling loopt haar verspreidingsgebied van Midden-Mexico tot Colorado en Utah, en westwaarts tot Californië en Baja California. De meeste waarnemingen komen uit Arizona, Colorado, Utah, Nevada, New Mexico en Californië, met meldingen uit Texas en, in Mexico, uit staten als Chihuahua, San Luis Potosí, Durango en Baja California. Ze leeft van 69 m onder zeeniveau, bij de Saltonzee in Californië, tot zo’n 2.440 m in New Mexico. In Colorado vond Conway haar kolonies op kammen, mesa’s en kliffen van 1.700-2.200 m, in pinyon-jeneverbesbos, alsemwoestijn en zoutstruikgewas.

Ze geeft de voorkeur aan stevige bodems. Daar zat de grond vol stenen en lagen caliche, een kalkkorst zo hard als cement, en om de nesten uit te graven was een houweel nodig. Het is een mier van stabiele kamers, die jarenlang meegaan zonder in te storten (zie «Een nest van bijna twee meter»).

Bijna een gram reserves in één mier

Een repleet (in de hobby vaak «replete» genoemd) is een werkster wier sociale krop, het deel van het spijsverteringskanaal waarin mieren het voedsel bewaren dat ze delen, uitzet tot hij bijna de hele gaster vult. De andere organen worden platgedrukt, en de harde platen van de gaster, die normaal als dakpannen over elkaar liggen, komen los van elkaar te liggen als eilandjes op een uitgerekt, doorzichtig membraan, dankzij resiline, een zeer elastisch eiwit.

Bij M. mexicanus is het resultaat spectaculair: de grootste repleet die Conway woog, haalde 0,98 g, met een gaster van 12 mm. Een gewone werkster weegt een paar milligram; we geven liever het absolute gegeven dan de «X keer haar eigen gewicht»-cijfers die op internet rondgaan en in de primaire bronnen niet voorkomen. Ter vergelijking: de Australische honingpotmier Camponotus inflatus, uit een lijn die de repleten zelfstandig «uitvond», haalt 1,4 g.

Als er veel nectar is, geven de foerageersters die van mond tot mond door, via trofallaxis; als het schaars wordt, tikken andere werksters met hun antennes op de repleet en braakt ze een druppel op. Een geleegde repleet sterft niet: ze wordt slap, een depleet, en kan opnieuw volgezogen worden. Deze video van Anthouse toont repleten van een dagactieve verwant, M. mimicus; die van deze soort zijn groter en gevarieerder van kleur.

De honingpotmier (Anthouse)

Levende voorraadkasten: repleten van M. mimicus aan het plafond van hun nest, in een video van Anthouse.

Tussen 351 en 1.030 repleten per kolonie

Conway telde de repleten door complete nesten in Colorado uit te graven. In drie kolonies vond hij er tussen 351 en 1.030 (gemiddeld 729), en in een andere reeks tussen 692 en 1.223, verdeeld over 7-21 kamers per nest, met tot 348 repleten in één kamer. Twee van die kolonies telden zo’n 5.000 mieren, en 22 tot 25% daarvan vertoonde een zekere mate van uitzetting: bijna één op de vier mieren maakte deel uit van de voorraadkast.

Waarom zoveel reserves? Omdat haar voedsel met horten en stoten binnenkomt. In Colorado foerageert ze van maart tot november, maar nectar verzamelt ze vooral in juni, juli en augustus. Wat er in die drie maanden binnenkomt, moet de rest van het jaar meegaan, inclusief een hele winter met een gesloten ingang. De repleten zijn de levensverzekering van de kolonie.

De grootste, niet de jongste

Repleten worden niet anders geboren: het zijn gewone werksters die zich specialiseren. Steven Rissing toonde dat in 1984 aan bij deze soort: de repleten zijn de grootste werksters, en als je ze allemaal weghaalt, worden ze meteen vervangen door de volgende in grootte. Zo slaat de kolonie het grootste volume op en hoeft ze zo weinig mogelijk mieren van andere taken af te halen.

Ze ontstaan meestal in de twee weken na het uitkomen, hangend aan het plafond van de kamers terwijl de foerageersters ze elke nacht volstoppen. Maar jong zijn is geen vereiste: Rissing kreeg repleten in kolonies zonder pas uitgekomen werksters. En er is een regel die elke kweker moet kennen: de eerste generatie, de nanitics die de koningin alleen grootbrengt, wordt nooit repleet. Een volle repleet kan nauwelijks lopen en als ze van het plafond loslaat, kan een klap haar membraan doen scheuren. In gevangenschap zijn de repleten het kwetsbaarste aan deze soort (zie «Hanteren en veiligheid»).

Amber, doorzichtig en melkachtig: de chemie van de voorraadkast

Een kamer met repleten van M. mexicanus heeft niet één kleur: er zijn doorzichtige, gele, amberkleurige, bruine, bijna zwarte en melkachtige. Conway analyseerde ze in 1977 en ontdekte dat elke kleur iets anders bewaart:

  • Amber en donker amber. Verreweg de meeste: glucose en fructose, met een zure smaak en een geur en kleur van rietsuikermelasse. In repleten uit Arizona 47-49% fructose, 42-44% glucose en 7-8% maltose.
  • Doorzichtig. Tussen 0,2 en 4%. Ze bevatten vooral sacharose, zijn sterk verdund en werken als waterreservoirs, een aanpassing aan de woestijn. Conway kreeg een half gevulde repleet vol water in een kolonie die hij alleen water gaf.
  • Melkachtig. 12,4% in een nest uit Arizona, met veel eiwit en vet: waarschijnlijk bewaren ze de sappen van prooien.
  • Tweefasig. Ongeveer 5%, volgens Burgett en Young (1974), had een krop die in twee lagen gescheiden was, zoals water en olie: één met suikers en één met lipiden.

De voorraadkast is dus een opslag van suiker, water, vet en eiwit. Een studie uit 2026, nog als preprint, vond in de krop van haar repleten bovendien melkzuur- en azijnzuurbacteriën die mogelijk helpen de inhoud te conserveren. Voor de kweek is de les eenvoudig: water is net zo belangrijk als suiker.

Een nest van bijna twee meter

Van buitenaf maakt een nest van M. mexicanus weinig indruk: één ingang van iets meer dan een centimeter in een grindkrater in de vorm van een minivulkaan, zo’n 2 cm hoog, die de werksters in de winter of bij zware regen met fijne aarde dichtmaken. Het verbluffende zit eronder, volgens de opgravingen die Conway in 1983 publiceerde:

  • Een ondiep labyrint van gangen en kleine kamers, tot zo’n 20 cm diep, met het broed, enkele repleten en inwonende soorten zoals de kevers Cremastocheilus.
  • Eén verticale schacht die afdaalt naar de kamers van de repleten.
  • De kelders: brede, lage, overwelfde kamers, vanaf zo’n 20-40 cm diepte, tot 33 cm lang maar slechts 3-5 cm hoog, met gladde wanden en een ruw plafond waaraan de repleten zich kunnen vastklampen.
  • De diepte: 1 tot 1,8 m, en er zijn nesten tot 4 m diep gemeld in gebieden met lange, droge zomers.

Waarom zo diep? Omdat temperatuur en vochtigheid daar nauwelijks veranderen en de voorraad maandenlang goed blijft. Snelling vond nooit repleten boven het niveau waarop de bodem het hele jaar vochtig blijft: haar kamers zijn niet droog, maar stabiel. Thuis hebben ze geen hoge kolommen nodig, maar ruime, lage kamers met een plafond waaraan ze houvast vinden (zie «Aanbevolen formicaria»).

Nachtelijk foerageren tussen 0,6 en 27 °C

M. mexicanus is een mier van de nacht: de werksters komen massaal naar buiten vlak na zonsondergang. Verrassend is hoeveel kou ze verdraagt. In Colorado zag Conway haar foerageren van 17 maart tot 7 november bij temperaturen tussen 0,6 en 27 °C: woestijnmieren die werken op enkele tienden van een graad boven het vriespunt. In New Mexico komt ze niet naar buiten onder 2 °C of boven 30 °C.

Een studie uit 1978 mat dit bij vijf honingpotmieren: de dagactieve, donker gekleurde soorten verstijfden rond 11-12 °C, terwijl de nachtactieve soort bij −0,4 °C nog doorliep. Hitte verdroegen ze daarentegen allemaal ongeveer even goed, tot 43-48 °C. Met andere woorden: ze gaat niet ’s nachts naar buiten omdat ze de hitte niet verdraagt, maar omdat ze de koude dienst heeft ingenomen. In het zuidoosten van Arizona deelt ze die dienst met M. navajo, terwijl M. mimicus en M. depilis de dag onder elkaar verdelen.

Ze gaat tot 20 m van het nest. Aan het begin van de zomer verkent ze verspreid; als ze de nectarplanten eenmaal kent, volgt ze vaste routes die ze nacht na nacht herhaalt. En om ’s nachts te leven heeft ze nachtogen: een studie uit 2022 toonde aan dat bleke, nachtactieve soorten grotere ogen en facetten hebben ontwikkeld dan hun donkere, dagactieve verwanten. Bij M. mexicanus meet elk facet zo’n 20,8 µm, tegen zo’n 14,8 µm bij de dagactieve M. mendax, en de kleine werksters hebben geen voorste ocellus, een van de drie enkelvoudige oogjes die veel mieren boven op de kop dragen.

Yuccanectar, eikengallen en dode oogstmieren

Haar dieet draait om suikerhoudende vloeistoffen. In Colorado zag Conway haar de nectar verzamelen die uit de vruchtdozen van Yucca glauca sijpelt, de honingdauw van de bladluizen die erop leven en de zoete druppeltjes van de gallen die de galwesp Holcaspis perniciosus veroorzaakt op de Gambel-eik (Quercus gambelii). Snelling voegt daar nectar van bloemen en extraflorale nectariën aan toe en het sap van de vruchten van de vijgcactus.

Eiwit haalt ze vooral als aaseter: ze verzamelt dode geleedpotigen en valt alleen kleine, zachte insecten aan, die ze met haar kaken vasthoudt terwijl ze haar gaster draait om mierenzuur in de wond te spuiten. En ze heeft een favoriete buur: in Colorado liggen haar nesten vaak op minder dan 3 m van kolonies van de oogstmier Pogonomyrmex occidentalis en, volgens de studie die dat in 2001 beschreef, komt haar eiwit bijna volledig van dode of stervende werksters van die oogstmier. De oogstmieren werken overdag; de honingpotmieren rapen ’s nachts op wat er op het pad achterblijft. Voor de kweek is de boodschap duidelijk: haar natuurlijke eiwit bestaat uit kleine, zachte hapjes.

Nequazcatl: de lekkernij van de Azteken

De repleten waren een lekkernij voor de inheemse volken van het zuidwesten van de Verenigde Staten en van Mexico. De Azteken noemden ze nequazcatl, een Nahuatl-woord dat honing (necutli) en mier (azcatl) verbindt. Ze groeven ze op, hielden de repleet bij de kop vast en beten de gaster eraf. In Mexico werden ze ook uitgeperst om hun «honing» in maaltijden te gebruiken, als geneesmiddel en zelfs gegist tot een alcoholische drank.

Een kanttekening, omdat het vaak wordt herhaald: de voedingsanalyse van de honingpotmieren uit de Mezquital-vallei (Hidalgo), met 9,45% eiwit, gaat over een andere soort, M. melliger. En hetzelfde idee ontstond in Australië, waar de Aboriginals de nesten van Camponotus inflatus uitgraven: twee mierenlijnen die los van elkaar de repleten uitvonden en twee culturen die dezelfde zoetigheid ontdekten.

Dassen, coyotes en een mier die met stenen gooit

Een kolonie met honderden zakjes reserves heeft vijanden die dat weten. De Amerikaanse das graaft haar nesten vaker uit dan die van de dagactieve honingpotmier M. depilis, volgens een studie uit 1979, en Snelling noemt ook coyotes. In het nest eten de kevers Cremastocheilus larven. En de mier Dorymyrmex bicolor heeft een unieke techniek: als haar nest op minder dan 1,5 m ligt, laten haar werksters steentjes in de ingang van de honingpotmier vallen, tot 200 steentjes in 5 minuten, waardoor die nog maar een achtste van haar normale foerageeractiviteit haalt. De honingpotmier antwoordt met een diep nest, een ingang die dicht kan en een nachtelijk ritme dat haar van een groot deel van haar concurrenten verlost.

Eén koningin, één vlucht en een kolonie voor tientallen jaren

In Colorado Springs vinden de bruidsvluchten plaats eind juli of begin augustus, na zware regen, bij het vallen van de avond. Uit één nest kwamen meer dan honderd mannetjes, en in een ander werden 209 gevleugelde koninginnen opgegraven. De koloniestichting is claustraal: de koningin werpt haar vleugels af, graaft zich in en sluit zich zo’n twee dagen later op, waarna ze leeft van haar vet en haar vleugelspieren en soms een paar eieren opeet. In het lab van Conway kwamen de eerste werksters 53 tot 87 dagen na de vlucht uit: 5 tot 19 nanitics per koningin, en geen enkele werd repleet.

In de natuur brengt de koningin haar eerste winter opgesloten door met dat eerste broed. Het is een kwetsbare fase, en veel koninginnen komen er niet doorheen. Maar een kolonie die de eerste jaren overleeft, gaat lang mee: in het zuidoosten van Arizona leefden de kolonies gemiddeld 8,9 jaar, en de oudste 23. Ze hebben één koningin: anders dan bij M. mendax zijn er geen kolonies van M. mexicanus met meerdere koninginnen bekend.

Grootte en morfologie

Een slanke, langpotige, lichtgekleurde mier, met werksters van zeer verschillende grootte maar zonder soldatenkaste: de grootte varieert geleidelijk, van de nanitics tot de grote werksters die uiteindelijk repleten worden.

  • Kleur volgens de wetenschap. Een bleke soort: lichtgele werksters, of geel met een bruinige tint in het zuiden van haar gebied. Volgens Cole (1936) zijn thorax en poten licht kaneelkleurig, de kop iets donkerder en de kaken zwart.
  • Kleur van onze koninginnen. De hele koningin is oranje-amber of honingkleurig, met een lichtere, geelachtige gaster en zwarte ogen.
  • Ogen. Groot en met brede facetten, typisch voor een nachtactieve soort; de kleine werksters hebben geen voorste ocellus.
  • Beharing. Dichte pubescentie van korte, aanliggende haartjes op de kop, het pronotum en de gaster.
  • Koningin. De koninginnen van Antomas meten 14-16 mm. Forser mesosoma, met de littekens van de vleugels. In de ervaring van Antomas kan ze, als ze tijdens de koloniestichting te veel suiker krijgt, opzwellen als een repleet (zie «De zoete dood: als de koningin een repleet wordt»).
  • Repleten. Kop en thorax van een grote werkster en een gaster die een doorschijnende bol is geworden, van doorzichtig tot donker amber.
  • Verdediging. Zoals alle Formicinae heeft ze geen angel: ze bijt en spuit mierenzuur uit de acidoporus, aan het puntje van de gaster.

Afmetingen bij benadering

  • Werksters: 3-7 mm (Cole, 1936)
  • Koningin: 14-16 mm (koninginnen van Antomas)
  • Mannetje: zo’n 6 mm (Cole, 1936)
  • Repleten: volle gaster van 6-12 mm; de grootste gemeten 12 mm en 0,98 g (Conway)
  • Oogfacetten van de werkster: gemiddeld zo’n 20,8 µm in diameter (Johnson en Rutowski, 2022)

De maat van de koningin is die van onze koninginnen. Die van de werksters en het mannetje komen uit de beschrijving van Cole (1936), die we alleen via secundaire bronnen konden raadplegen; de revisie van Snelling (1976), het referentiewerk voor de afmetingen van elke soort, was voor deze gids niet toegankelijk, dus beschouw ze als indicatief. Wat wel nauwkeurig is gemeten, is het opvallendste aan de soort: haar repleten.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

Bij Antomas delen we haar in als gevorderd, niet omdat ze veeleisend is qua klimaat, maar omdat je moet begrijpen hoe een honingpotmier werkt:

  • Een trage, kwetsbare koloniestichting. De koningin doet twee à drie maanden over een handvol nanitics, en kwekers zijn het erover eens dat sommige kolonies in die fase of kort daarna verloren gaan, zonder duidelijke oorzaak. Een van hen vat het zo samen: het is een kwestie van aantallen.
  • Suiker wordt gedoseerd, in het begin met de druppelaar (zie «De zoete dood: als de koningin een repleet wordt»).
  • Geduld: de repleten komen pas bij de tweede of derde generatie werksters.
  • Kwetsbare repleten: een val of een slecht uitgevoerde verhuizing kan ze laten barsten.

Waarom geen 5/5? Omdat ze, als je dit eenmaal begrijpt, dankbaar is: we houden haar vrijwel op kamertemperatuur, ze eet eenvoudige dingen, is geen ontsnappingskunstenaar en is rustig. En het is de moeite waard: de eerste repleet zien verschijnen, aan het plafond hangend als een amberkleurig lampionnetje, en haar nacht na nacht zien groeien, is een van de mooiste momenten van de hobby.

Aanbevolen parameters

  • Temperatuur: bij Antomas vrijwel de gewone kamertemperatuur van een huis. Ter referentie: kwekers die succes hebben met het geslacht werken op 24-31 °C, het liefst rond 29 °C, met één kant van het nest iets warmer. Is je huis koel, dan helpt een verwarmingskabel met thermostaat aan één zijkant, altijd ver van de repleten, die slecht tegen warmte kunnen.
  • Vochtigheid: een eerder droog nest, met een vochtig punt bij het broed en stabiele kamers voor de repleten (zie «Vochtigheid: stabiel, nooit doorweekt»).
  • Foerageergebied: droog en goed geventileerd.
  • Water: altijd, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: een donkere zone in het nest en het foerageergebied met het gewone licht van de kamer.
  • Diapauze: zo’n 4 maanden, van november tot februari, bij 8-14 °C (zie «Diapauze: vier maanden in de kou»).

Vochtigheid: stabiel, nooit doorweekt

Hoewel ze uit droge gebieden komt, mag je haar niet helemaal droog houden. Haar repleten leven in kamers met een vrijwel constante vochtigheid: ze hebben stabiliteit nodig, geen droogte. Thuis betekent dat een vochtig punt bij het broed, zodat eieren en larven niet uitdrogen, de rest van het nest droger en kamers voor de repleten die stabiel, geventileerd en zonder condens zijn, niet doorweekt en niet uitgedroogd. Maak een kamer met repleten nooit direct nat: door druppels en gladde wanden verliezen ze hun houvast en vallen ze. En minder is meer: een kweker uit Arizona, met een luchtvochtigheid van 15%, bevochtigde het nest één keer per week. Te veel vocht brengt schimmel mee.

Aanbevolen formicaria

Voor koloniestichtingen en kleine kolonies raden we smalle verticale formicaria af: ze lijken ideaal om de repleten te bekijken, maar bemoeilijken de eerste organisatie en dwingen de mieren zich over te steile oppervlakken te bewegen. Om te beginnen raden we bij Antomas de Qbik Wild One P 1C van Anthouse aan, een kleine module bedoeld voor koninginnen en kleine, groeiende kolonies:

De kamers zijn hoog genoeg zodat de eerste repleten aan het plafond en de wanden kunnen hangen, met een horizontaal oppervlak dat in verhouding is voor de koningin, het broed en de werksters.

We raden ook de Hybrid-modellen aan. Als de kolonie groeit, is de Qbik Wild Duo P 2C Hybrid een goede stap. «Hybrid» betekent dat hij twee bevochtigingssystemen combineert: een reservoir onderin, gescheiden van de gangen, dat door verdamping bevochtigt, en een buis aan de zijkant waaruit de mieren drinken. Voor een honingpotmier is dat een groot voordeel: stabiele vochtigheid zonder ooit de kamers van de repleten nat te maken.

Voor grote kolonies raden we vooral de Qbik Wild Nona Diafano van Anthouse aan:

Omdat hij geen binnenkamers heeft, laat hij de kolonie haar eigen ruimte inrichten en uitgraven: afgezien van het verschil in diepte bootst hij de logica van haar natuurlijke nesten na, een grote massa substraat waarin ze ruime kamers en ruwe plafonds kan maken om de repleten aan op te hangen. Gebruik een compact, stabiel substraat, bevochtig het vanaf vaste punten zonder het hele blok te verzadigen en bewaar hem voor grote kolonies: bij een kleine kolonie zou hij het observeren, de controle over het voedsel en het terugvinden van de koningin bemoeilijken.

Een trucje uit het lab: Bert Hölldobler kweekte jarenlang honingpotmieren met honderden repleten in liggende reageerbuizen, met houten stokjes tegen het plafond gelijmd zodat de repleten zich konden ophangen. Het principe geldt voor elk nest: een plafond met houvast en voldoende hoogte. Maak de opstelling af met een droog foerageergebied, een waterbuis, een drinkbakje en de ontsnappingsbarrière van minerale olie.

Koloniestichting: koningin met broed en nectar met de druppelaar

Bij Antomas verkopen we koninginnen met broed: koninginnen die hun kolonie al in een reageerbuis zijn begonnen, met eieren, larven of poppen; als ze beschikbaar zijn, ook koninginnen met 5 of 10 werksters. De koloniestichting is claustraal: de koningin brengt haar eerste werksters groot op haar eigen reserves. Wat ze nodig heeft, is rust:

  • De buis zoals hij aankomt, met zijn watervoorraad achter de watten, op een donkere, rustige plek zonder trillingen, op kamertemperatuur.
  • Eén keer per week een blik om te controleren of er nog water is. Raakt het op of wordt de buis erg vuil, schud haar dan over naar een nieuwe buis.
  • Nectar met de druppelaar: af en toe een microdruppel suikeroplossing op een stukje aluminiumfolie, nooit op de watten, en wat overblijft de volgende dag weghalen. Het gaat erom de koningin en de larven te voeden, niet om iemand vol te stoppen.
  • Minuscuul eiwit vanaf de eerste werksters, het liefst dagelijks (zie «Voeding»).
  • Geduld: bij deze soort duurt het 53-87 dagen vanaf de vlucht tot de eerste werksters, en die nanitics worden nooit repleten.

Bij de eerste werksters schudden we haar over naar een Qbik Wild One P 1C, en we blijven de druppelaar gebruiken zolang er geen repleten zijn: microdruppels, en wachten tot ze op zijn voordat je meer geeft. De eerste repleten komen meestal met de tweede of derde generatie, als de kolonie enkele tientallen werksters telt en er grote werksters beginnen uit te komen.

De zoete dood: als de koningin een repleet wordt

Het is de verraderlijkste fout bij honingpotmieren, en we kennen hem uit onze eigen kweekervaring, niet uit de literatuur. Als een koningin in de stichtingsfase of een heel kleine kolonie meer suiker krijgt dan ze verbruikt, moet die suiker ergens heen. De nanitics kunnen geen repleten worden, dus wordt de koningin zelf de voorraadkast: ze vult zich, haar gaster zet uit als die van een repleet en ze legt minder of helemaal niet meer. De kolonie stagneert en kan, als het lang duurt, verloren gaan. Deze video van Anthouse toont koninginnen die tijdens de koloniestichting repleten zijn geworden:

De zoete dood van mieren (Anthouse)

Honingpotmierkoninginnen opgezwollen van nectar tijdens de koloniestichting: het risico dat je met de druppelaar vermijdt (Anthouse).

Zie je je koningin met een sterk uitgezette gaster, geef haar dan geen nectar meer tot die slinkt en ze weer begint te leggen; geef intussen water en minuscuul eiwit. Als de eerste repleten uitkomen, verandert alles: de kolonie heeft dan haar voorraadkast, en suikerhoudende vloeistoffen mogen ad libitum beschikbaar zijn.

Aankomst en verhuizing

Laat je koningin na ontvangst rusten op een rustige, donkere plek, controleer of er water in de buis zit en zet haar niet meteen na aankomst in een andere buis of in het nest. Als het tijd is om te verhuizen, doen we dat bij Antomas door uitschudden: we openen de buis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en schudden de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, en helpen achterblijvers met een zacht penseel. Zet het formicarium vooraf klaar, met de barrière en het water, werk boven een dienblad en houd de nestzone donker zodat ze die meteen betrekken.

Met repleten kun je onnodige verhuizingen beter vermijden, en daarom loont het om vanaf het begin het juiste nest te kiezen. Moet de kolonie toch verhuizen, dan ook door uitschudden, maar verplaats je de repleten apart, één voor één, met een zacht penseel en zonder ooit in de gaster te knijpen, tot aan de ingang van het nieuwe nest.

Voeding

Suiker: eerst met de druppelaar, daarna onbeperkt. Zolang er geen repleten zijn, microdruppels. Zodra de eerste uitkomen, zijn suikerhoudende vloeistoffen ad libitum beschikbaar, en vanaf dan mogen ze nooit meer ontbreken: met weinig suiker worden er geen repleten gevormd. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en 1-2 keer per week een andere suikerhoudende vloeistof, zoals suikerwater, sterk verdunde honing of een andere nectar, en af en toe een stukje rijp fruit. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Altijd in een drinkbakje, nooit in watten, die beschimmelen en de vloeistof snel laten bederven: een kant-en-klaar of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel uitgespreid en bereikbaar ligt, ververst voordat hij gaat gisten.

Eiwit: in het begin overdreven klein. Ze is een aaseter van zachte hapjes, en jonge kolonies laten dat zien. In het begin geven we ze bij Antomas Drosophila, kleine Thermobia, termieten en minikrekels, het liefst elke dag, in stukjes of pas gedood. Als de kolonie groeit, accepteren ze grotere prooien, zoals vliegen, krekels, kleine kakkerlakken of meelwormen in stukjes, en kun je meer geven, maar met meer tussentijd, niet dagelijks. Wissel van week tot week van soort insect en koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.

Ook al steelt de nectar de show, zonder eiwit komen er geen nieuwe werksters: een kolonie vol reserves maar met weinig eiwit houdt de volwassen dieren in leven en groeit nauwelijks. Doe je dagelijks onderhoud en haal je de resten weg, dan kun je beter overvoeren, want de kolonie begrijpt dat ze meer middelen heeft en groeit sneller; kun je niet vaak schoonmaken, doe het dan liever niet, want de resten gaan gisten. Zo eten de larven van een honingpotmier:

Het voedsel van de babymieren (Antomas)

Larven van een honingpotmier aan het eten: een kolonie M. placodops bij Antomas (kanaal van Antomas).

Water, altijd en apart: nectar vervangt het niet, zeker niet bij een soort die water opslaat in doorzichtige repleten. En een nachtelijk trucje: geef het voedsel bij het vallen van de avond, als ze naar buiten beginnen te komen, en haal de resten ’s ochtends weg.

Diapauze: vier maanden in de kou

In Colorado stopt M. mexicanus begin november met foerageren, sluit ze de ingang en komt ze pas in maart weer naar buiten: ze brengt de winter door op haar repleten. Bij Antomas geven we haar een iets kortere diapauze dan onze inheemse mieren: zo’n 4 maanden, van november tot februari.

Bij welke temperatuur? We raden 8-14 °C aan, en hier merk je dat het een nachtactieve honingpotmier is. Bleke, nachtactieve soorten zoals zij blijven rond 0 °C nog bewegen en verdragen een koelere diapauze; donkere, dagactieve soorten zoals M. mimicus of M. placodops verstijven rond 11-12 °C en hebben een mildere rust nodig. Voor een jonge kolonie zonder repleten, zoals die van een koningin met broed in haar eerste winter, blijf je aan de bovenkant, 12-14 °C: ze heeft nog geen voorraadkast om op terug te vallen.

  • Verlaag en verhoog de temperatuur geleidelijk, over een à twee weken.
  • Altijd water; een beetje suiker alleen als je actieve werksters ziet, zonder de repleten voortdurend bij te vullen.
  • Weinig of geen eiwit, want er zijn nauwelijks larven; begin er weer mee zodra je aan het eind activiteit ziet.

Gedrag in gevangenschap

Jonge kolonies zijn onopvallend en houden weinig werksters buiten. De activiteit neemt toe bij het vallen van de avond en als het licht in de kamer zakt, en de werksters zetten, zodra ze een vaste voedselbron vinden, er vaste routes naartoe uit, zoals hun paden in Colorado. De eerste repleet verandert de kolonie: eerst zie je een grote werkster met een licht opgezwollen gaster en binnen enkele weken hangt ze aan het plafond als een druppel amber.

Observeren zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en ervan te leren, niet om ze verstopt te houden. Het volstaat om de nestzone donker te houden en het foerageergebied verlicht, en ze voorzichtig te observeren, met zo weinig mogelijk ingrijpen. Ze wennen aan je aanwezigheid. Alarmsignalen: een opgezwollen koningin die niet legt (te veel suiker), broed dat stilvalt (te weinig eiwit), gevallen repleten (condens of schokken) en schimmel (te veel vocht of resten).

Ontsnappingen en barrières

Het is geen echte ontsnappingskunstenaar: in onze ervaring volstaat minerale olie. Een dunne, ononderbroken strook bovenaan de wanden van het foerageergebied, een goed sluitend deksel, verbindingen zonder kieren en niets wat als brug naar de barrière kan dienen.

Hanteren en veiligheid

Ze heeft geen angel. Ze kan bijten en mierenzuur afgeven als ze zich in het nauw voelt, maar daar hoef je je geen zorgen over te maken. Het echte risico is de kwetsbaarheid van de repleten: plan elke ingreep en voer die uit met buizen, bakjes en entomologisch gereedschap, nooit met je handen. Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen: bij honingpotmieren plunderen sterke kolonies de zwakke. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Een vol drinkbakje laten staan bij een koningin in de stichtingsfase of bij een kolonie zonder repleten.
  • Nectar blijven geven aan een koningin met een uitgezette gaster.
  • Suiker laten ontbreken als er al repleten zijn.
  • In het begin grote prooien geven.
  • Suiker in watten aanbieden of resten laten liggen die gaan gisten.
  • De kamers van de repleten nat maken of directe warmte naast ze plaatsen.
  • Een kleine kolonie in een smal verticaal of te groot nest zetten.
  • Een kolonie met repleten zonder noodzaak verhuizen.
  • Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is opgesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Myrmecocystus mexicanus en haar geslacht, en van de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Conway, J. R. (1977). Analysis of clear and dark amber repletes of the honey ant, Myrmecocystus mexicanus hortideorum. Annals of the Entomological Society of America 70: 367–369. doi:10.1093/aesa/70.3.367
  2. Conway, J. R. (1983). Nest architecture and population of the honey ant, Myrmecocystus mexicanus Wesmael (Formicidae), in Colorado. The Southwestern Naturalist 28: 21–31. doi:10.2307/3670588
  3. Conway, J. R. (1986). The biology of honey ants. The American Biology Teacher 48: 335–343. doi:10.2307/4448321
  4. Conway, J. R. (1994). Honey ants. American Entomologist 40: 229–234. doi:10.1093/ae/40.4.229
  5. Burgett, D. M. & Young, R. G. (1974). Lipid storage by honey ant repletes. Annals of the Entomological Society of America 67: 743–744. doi:10.1093/aesa/67.5.743
  6. Cole, B. J., Haight, K. & Wiernasz, D. C. (2001). Distribution of Myrmecocystus mexicanus (Hymenoptera: Formicidae): association with Pogonomyrmex occidentalis (Hymenoptera: Formicidae). Annals of the Entomological Society of America 94: 59–63. doi:10.1603/0013-8746(2001)094[0059:DOMMHF]2.0.CO;2
  7. Kay, C. A. R. & Whitford, W. G. (1978). Critical thermal limits of desert honey ants: possible ecological implications. Physiological Zoology 51: 206–213. doi:10.1086/physzool.51.2.30157867
  8. Chew, R. M. (1979). Mammalian predation on honey ants, Myrmecocystus (Formicidae). The Southwestern Naturalist 24: 677–682. doi:10.2307/3670526
  9. Möglich, M. H. J. & Alpert, G. D. (1979). Stone dropping by Conomyrma bicolor (Hymenoptera: Formicidae): a new technique of interference competition. Behavioral Ecology and Sociobiology 6: 105–113. doi:10.1007/BF00292556
  10. Johnson, R. A. & Rutowski, R. L. (2022). Color, activity period, and eye structure in four lineages of ants: pale, nocturnal species have evolved larger eyes and larger facets than their dark, diurnal congeners. PLoS ONE 17: e0257779. doi:10.1371/journal.pone.0257779
  11. van Elst, T., Eriksson, T. H., Gadau, J., Johnson, R. A., Rabeling, C., Taylor, J. E. & Borowiec, M. L. (2021). Comprehensive phylogeny of Myrmecocystus honey ants highlights cryptic diversity and infers evolution during aridification of the American Southwest. Molecular Phylogenetics and Evolution 155: 107036. doi:10.1016/j.ympev.2020.107036
Moeilijkheidsgraad
Ervaren
1 Beoordelingen

bardzo dobry
Bardzo szybka wysylka, były u mnie w 24 godziny od zlozenia zamowienia. Za pierwszym razem krolowa przyjechala zywa, lecz po 3 dniach umarla. Sprzedawca od razu wyslal druga sztuke, i sam pokryl koszt wysylki, nie było zadnych trudnosci. Teraz mam juz dwie robotnice i ciagle się rozwijaja. bardzo polecam.
Door Raf op 19-10-2026
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...