Pogonomyrmex barbatus: reina y obreras – foto real de Antomas
Pogonomyrmex barbatus: reina y obreras – foto real de Antomas

Pogonomyrmex barbatus

1 Beoordelingen
Laatste items in voorraad
€ 64,99
Inclusief belasting

Een stad zonder koningen die zichzelf bestuurt. Pogonomyrmex barbatus is een van de best bestudeerde mieren ter wereld: in de woestijnen van het zuidwesten van Noord-Amerika bepalen haar kolonies hoeveel werksters er zaden gaan halen met een code van antennecontacten die doet denken aan de manier waarop het internetverkeer wordt geregeld. Ze maken een cirkel kale grond vrij voor hun ingang, besparen water op droge dagen en geven die voorzichtigheid door aan hun dochters, en hun koningin kan tot dertig jaar oud worden. Rood, robuust en gewapend met een geduchte angel: een wetenschappelijke legende voor houders die haar weten te respecteren. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Oogstmier van de droge graslanden en woestijnen in het zuidwesten van Noord-Amerika, een van de best bestudeerde mieren ter wereld: haar kolonies beslissen hoeveel werksters er zaden gaan halen zonder dat iemand de leiding heeft, door de ontmoetingen te tellen met werksters die beladen terugkomen. Ze komen aan met koningin, werksters en broed. Thuis volstaat een QBIK ONE met middelgrote gangen of een Qbik Wild One P 1C (daarna een QBIK DUO), 25-30 °C met een zijkant op 30-32 °C geregeld met een thermostaat, de broedkamer licht vochtig en de graanschuur altijd droog, kleine of gebroken zaden, ruim eiwit als er larven zijn, een of twee keer per maand suiker in een drinkbakje, altijd water in een buis en een diapauze van 3-4 maanden bij 10-15 °C. Haar steek doet veel pijn: altijd gereedschap, een barrière van minerale olie en een deksel. Het is geen soort voor huishoudens met jonge kinderen of huisdieren, en ook niet voor mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen.

Pogonomyrmex barbatus (Smith, 1858), een van de bekendste oogstmieren (in het Engels red harvester ant), is een grote, stevige oogstmier van de droge graslanden, struikgebieden en woestijnen in het zuidwesten van de Verenigde Staten en het noorden van Mexico. Haar werksters, warm rood en met een kop vol fijne groeven, maken rond de ingang een cirkel kale grond vrij en gaan elke ochtend zaden verzamelen, die ze onder de grond opslaan voor de schrale maanden. Ze is de zustersoort van Pogonomyrmex rugosus, waarmee ze regio, grootte en levenswijze deelt, maar niet dezelfde bodem.

Wat haar uniek maakt, is iets anders: weinig mieren op aarde zijn zo grondig bekend. Sinds 1985 tellen ecologe Deborah Gordon van Stanford University en haar team jaar na jaar de kolonies van eenzelfde proefveld, en dankzij dat werk weten we hoe lang een kolonie leeft, wanneer ze zich begint voort te planten, hoe de werksters beslissen of ze wel of niet op voedsel uitgaan zonder dat iemand ze aanstuurt en waarom een voorzichtige kolonie meer nakomelingen achterlaat dan een roekeloze. Thuis is ze een dankbare zaadeter, zeer actief en makkelijk te voeren, en een prachtige kans om met eigen ogen te zien wat die studies hebben ontdekt. Wel vraagt haar angel om respect.

Biologie

Een proefveld in de woestijn, geteld sinds 1985

Op een proefveld in het zuidwesten van New Mexico, geteld sinds 1985, herbergt een rechthoek van ongeveer 10 hectare (250 × 375 m) zo'n 300 kolonies van P. barbatus. Elke zomer zet het team van Gordon de nesten op de kaart, noteert de nieuwe en schrapt de verdwenen. Omdat elke kolonie wordt geregistreerd in het jaar waarin ze verschijnt, is van alle kolonies de leeftijd bekend, iets wat bij andere sociale dieren bijna onmogelijk is.

Die monitoring, die Ingram, Pilko, Heer en Gordon in 2013 samenvatten, heeft deze oogstmier tot een model gemaakt om het leven van een kolonie van begin tot eind te begrijpen: hoe ze groeit, wanneer ze zich voortplant, hoe ze met haar buren samenleeft en hoe ze op het klimaat reageert. Een groot deel van de volgende onderdelen komt van dat proefveld, dat bovendien een genetische verrassing herbergt die we vertellen in «Eén bruiloft per jaar, na de moesson».

Zonder baas of plan: het «anternet»

In een kolonie oogstmieren geeft niemand bevelen, zelfs de koningin niet, die haar leven diep in het nest eieren leggend doorbrengt. Wie beslist dan hoeveel foerageersters er elke ochtend uitgaan? Het antwoord ligt bij de ingang. Daar wachten werksters die klaar zijn om te vertrekken, en wat ze ertoe aanzet is hoe vaak ze nestgenoten tegenkomen die met een zaadje terugkomen, die ze met hun antennes aanraken:

  • Veel voedsel buiten. De foerageersters vinden het snel, komen eerder terug, de contacten vermenigvuldigen zich en er gaan er meer uit.
  • Weinig voedsel. Ze komen laat terug, ontmoetingen worden schaars en het uitgaan remt vanzelf af.
  • Niemand komt terug. Keert er een tijdje geen enkele terug, dan stoppen de wachtenden met uitgaan.

In 2012 beschreven Stanford-ingenieur Balaji Prabhakar, Katherine Dektar en Deborah Gordon dit mechanisme met een wiskundig model en zagen ze dat het sterk leek op het protocol waarmee internet files voorkomt: een computer verstuurt sneller gegevens naarmate de ontvangstbevestigingen eerder binnenkomen, en stopt als die uitblijven. De pers doopte het meteen het «anternet». Een jaar later stelden Noa Pinter-Wollman en collega's in het veld vast dat die ontmoetingen niet alleen de foerageersters activeren, maar ook regelen hoeveel er «beschikbaar» zijn bij de ingang, klaar om te vertrekken.

Ze ruiken naar hun beroep

Hoe weet een werkster dat degene die net langs haar streek een foerageerster is en geen nestgenoot die gangen schoonmaakt? Aan de geur van haar cuticula. Alle mieren dragen op hun exoskelet een laagje koolwaterstoffen dat ze tegen uitdroging beschermt en dat werkt als een chemische identiteitskaart. In 1998 zagen Diane Wagner en het team van Gordon dat dat laagje bij P. barbatus verandert met het werk: foerageersters, die uren in de zon en de droge lucht doorbrengen, stapelen meer n-alkanen op en ruiken anders dan binnenwerksters.

In 2003 toonden Michael Greene en Gordon dat aan met een zeer elegant experiment, gepubliceerd in Nature. Ze haalden de werksters weg die van buiten terugkwamen en lieten in plaats daarvan bij de ingang glazen kraaltjes vallen die waren ingesmeerd met de koolwaterstoffen van die werksters. Als de kraaltjes de juiste geur hadden en in het juiste tempo aankwamen, gingen de werksters binnen foerageren alsof hun nestgenoten waren teruggekomen; zonder die geur hadden ze niet hetzelfde effect. De conclusie is prachtig in haar eenvoud: de kolonie heeft genoeg aan twee gegevens, naar welke taak de binnenkomende werkster ruikt en hoe vaak er een binnenkomt.

De patrouilleurs openen de dag

Volgens het werk van Gordon verdelen de werksters die buiten het nest werken zich over vier beroepen:

  • Patrouilleurs. Zij steken elke ochtend als eersten hun kop naar buiten: ze lopen de schijf en de omgeving af en reageren op elke verstoring.
  • Foerageersters. Ze gaan zaden en af en toe een insect zoeken en brengen die het nest in.
  • Onderhoud. Ze halen aarde uit de gangen en spreiden die over het oppervlak.
  • Afvalwerksters. Ze stapelen doppen, resten en dode dieren op de afvalhoop en houden die op orde.

De volgorde doet ertoe: de foerageersters komen pas in actie als de patrouilleurs zijn teruggekeerd, en het is hun terugkeer die ze «toestemming» geeft om uit te gaan. Bovendien liggen de beroepen niet vast. Als een storm de schijf vol takjes legt of het nest moet worden hersteld, stappen werksters van de ene groep over naar de andere, afhankelijk van wat de kolonie op dat moment nodig heeft. De werksters die we buiten zien, zijn over het algemeen de oudste: jonge werksters beginnen binnen, tussen het broed en de graanschuur, en gaan naar buiten naarmate ze ouder worden.

Water bepaalt hoeveel er uitgaan, en voorzichtigheid is erfelijk

Voor een woestijnmier heeft voedsel halen een prijs: water. Elke minuut in de zon verliest de foerageerster vocht, en dat haalt ze vooral terug uit de zaden zelf, door hun vetten te verbranden. Voor de kolonie loont het niet om blindelings uit te gaan: op een droge dag kost elk zaadje meer water.

In 2013 publiceerde Gordon in Nature het resultaat van vele jaren monitoring. De kolonies die op de droogste dagen minder foerageren, ook al liggen er buiten zaden, zijn de kolonies die meer dochterkolonies achterlaten, en ze noemde dat de «beloning van terughoudendheid». En het verbazingwekkendste: toen ze moederkolonies vergeleek met hun dochters, genetisch geïdentificeerd, ontdekte ze dat die manier van reageren op vochtigheid bij moeder en dochter op elkaar lijkt. Met andere woorden: ze is erfelijk. Datzelfde jaar lieten Gordon, Dektar en Pinter-Wollman zien dat elke kolonie haar eigen stijl heeft: sommige remmen sterk af bij droge lucht en andere nauwelijks.

Het is natuurlijke selectie die inwerkt op iets ongrijpbaars als het «karakter» van een kolonie.

Dertig jaar kolonie, minder dan één jaar werkster

De werksters van P. barbatus leven minder dan een jaar; de kolonie daarentegen bestaat 25-30 jaar, zo lang als haar stichtende koningin leeft, die nooit wordt vervangen: als zij sterft, dooft de kolonie uit. De tellingen van het proefveld, geanalyseerd door Ingram en collega's, leveren bovendien deze cijfers op:

  • Volwassen na 4-5 jaar. Tot dan groeit de kolonie alleen. Rond 5 jaar, met ongeveer 10.000 werksters volgens het vroege werk van Gordon, begint ze elke zomer mannetjes en gevleugelde koninginnen te produceren.
  • Geen reproductieve ouderdom. Een kolonie van 25 jaar produceert evenveel als een van 8.
  • Weinig winnaars. Slechts één op de vier kolonies die zich konden voortplanten (49 van de 199) liet dochterkolonies achter op het proefveld, gemiddeld bijna drie, van 1 tot 8.
  • Generaties van bijna acht jaar. De gemiddelde tijd tussen een moederkolonie en haar dochters is 7,8 jaar, en elke kolonie laat in haar leven gemiddeld 1,69 nakomelingen achter.

Voor de kweker is de les tweeledig: een goed verzorgde kolonie kan je heel veel jaren vergezellen, en je hoeft geen haast te hebben om gevleugelden te zien.

Buren, grenzen en afgewezen koninginnen

Op het proefveld zijn de nesten niet willekeurig verdeeld. Gordon en Kulig (1996) brachten koloniestichting, foerageren en gevechten in verband met de verspreiding van de kolonies: jonge, nog kleine kolonies liggen dichter bij hun buren en botsen vaker met hen, en de foerageergebieden van aangrenzende kolonies raken elkaar en worden betwist. Van de afstand tussen nesten en van die schermutselingen hangt grotendeels af waar een nieuwe kolonie het kan redden.

Volwassen kolonies zijn ook niet gastvrij voor nieuwkomers. Pas bevruchte koninginnen die een plek zoeken om te graven, worden vaak aangevallen door werksters van gevestigde kolonies van hun eigen soort, en ze vestigen zich nooit in een vreemd nest. En af en toe verlaat een hele kolonie haar nest en verhuist ze naar een andere plek. Voor de kweker is het gevolg direct: elke kolonie in haar eigen formicarium, zonder koninginnen of kolonies samen te voegen.

Een kale schijf voor de deur

Het eerste wat een nest van P. barbatus verraadt, is een cirkel kale grond, vaak bedekt met grind, waarop geen sprietje groeit. De werksters knippen opkomende scheuten af en halen plantenresten weg, en vanaf de rand van die open plek lopen vrijgemaakte paden naar de zones met zaden: de hoofdpaden die Bert Hölldobler bij deze soort en bij P. rugosus beschreef, waarover de foerageersters als over een snelweg lopen.

Het vrijmaken van de schijf is typisch gedrag van de grote oogstmieren uit de barbatus-groep, maar niemand heeft nog gemeten waar het bij deze soort precies voor dient. De gebruikelijke verklaringen zijn redelijk: schone grond laat duizenden werksters zonder obstakels circuleren, voorkomt dat wortels de bovenste gangen binnendringen, warmt 's ochtends snel op en laat vijanden en concurrenten van ver aankomen. Aan de rand van de schijf ligt meestal de afvalhoop, met de zaaddoppen en de resten van de kolonie.

Eén bruiloft per jaar, na de moesson

Op het proefveld van Gordon wordt de voortplanting bijna op één dag beslist. Elke zomer, na de eerste zware regens van de moesson, laten de volwassen kolonies tegelijk hun mannetjes en gevleugelde koninginnen vrij, die samenkomen in een paringsaggregatie; sommige jaren vormen er zich meerdere, op 200-400 m van elkaar. Daar paart elke koningin met meerdere mannetjes, landt, breekt haar vleugels af en zoekt een plek om te graven, waarbij ze profiteert van het feit dat de natte grond zacht is en de vochtigheid haar tegen uitdroging beschermt.

En nu komt de verrassing: die populatie, van de beroemdste mieren op het gebied van collectief foerageren, is ook een systeem van afhankelijke genetische lijnen, de zogenaamde J1 en J2 (in 2010 waren er op het proefveld 90 J1-kolonies en 172 J2-kolonies). Bij deze lijnen hangt het van het mannetje dat het bevrucht af of een bevrucht ei een koningin of een werkster wordt, dus elke koningin moet met minstens één mannetje van elke lijn paren om een kolonie op te bouwen. Het is een van de zeldzaamste kastesystemen in het dierenrijk, en we leggen het uitgebreid uit in de verzorgingsgids van Pogonomyrmex rugosus Hybrid. Voor de kweek verandert er niets.

Kleine koninginnen, maar met haast

Na de vlucht sluit de koningin zich op in haar kamer en brengt ze de eerste generatie werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, alleen op haar reserves: ze is een claustrale en solitaire stichtster, en associaties van koninginnen zijn bij deze soort niet bekend. In 1998 testte Robert A. Johnson van de Arizona State University stichtsters van P. barbatus en P. rugosus in twee bodemtypes en bij vier vochtniveaus, en trok hij drie conclusies:

  • Water beslist. Het is de zwaarstwegende factor: de overleving van de koningin, haar gewicht, het aandeel koninginnen dat werksters grootbrengt en de hoeveelheid broed stijgen bij de overgang van droge naar matig vochtige grond, en stabiliseren daarna.
  • De bodem telt mee. In kleirijkere bodems wogen de koninginnen 5-10% meer.
  • Twee strategieën. De koninginnen van P. barbatus zijn kleiner dan die van P. rugosus, maar brengen meer werksters en eerder groot, waarschijnlijk dankzij een hoger metabolisme; die van P. rugosus verdragen extreme droogte beter.

In een ander werk mat Johnson dat de gevleugelde vrouwtjes van P. rugosus ongeveer 8% meer droge massa hebben dan die van P. barbatus en beter bestand zijn tegen uitdroging. Deze soort zet in op snelheid; haar zuster op uithoudingsvermogen. En de praktische toepassing springt in het oog: een koningin van P. barbatus mag nooit dorst lijden.

Klei voor haar, zand voor haar zuster

P. barbatus leeft in het zuidwesten van de Verenigde Staten, van Californië tot Texas, Oklahoma en Colorado, met meldingen uit Arizona, New Mexico en Utah, en in het noorden van Mexico. Ze bewoont droge en halfdroge gebieden, graslanden, struikgebieden en chaparral, altijd op open, zonnig terrein, en haar nesten kunnen zeer diep reiken.

Ze deelt een groot deel van dat gebied met P. rugosus, en Johnson noemde ze «ecologisch gelijkwaardige zustersoorten». Hoe verdelen ze het terrein? Via de bodem. In een studie uit 2000 zag Johnson dat, waar ze alleen voorkomen, P. barbatus de kleiigste bodems bezet, die meer water vasthouden, en P. rugosus de grovere, zandige en grindrijke; in de contactzones is de textuur intermediair. Dat past bij wat we net zagen: de kleinere, voor uitdroging gevoeligere koningin gedijt waar de grond het vocht beter vasthoudt.

Ze verdelen ook de kalender. In de Chihuahuawoestijn zagen Whitford, Johnson en Ramírez (1976) dat P. barbatus vroeg in de zomer het actiefst is, terwijl P. rugosus halverwege de zomer piekt en in juli zelfs 's nachts foerageert. Waar een van beide of allebei voorkomen, zijn er ongeveer 20 kolonies per hectare. In haar regio leven bovendien andere oogstmieren die we ook bij Antomas hebben, zoals P. maricopa, kleiner en een solitaire foerageerster, en P. bicolor.

Barbatolysine: een gif met een eigen naam

Zoals alle Pogonomyrmex heeft deze oogstmier een functionele angel en een zeer krachtig gif, dat bij oogstmieren vooral gericht lijkt tegen de zoogdieren, vogels en reptielen die hun graanschuur zouden willen plunderen. Dit is wat erover bekend is:

  • Giftigheid. De LD50, de dosis die de helft van de proefmuizen doodt, is 0,39 mg/kg intraveneus, volgens de metingen van Justin O. Schmidt die hij zelf in een overzicht uit 2019 vermeldt; die van de honingbij is 2,8 mg/kg. Intraperitoneaal is het 1,9 mg/kg: het cijfer verandert sterk met de manier van injecteren, dus het dient alleen om op dezelfde manier gemeten gifsoorten te vergelijken, niet om te berekenen wat er met een mens gebeurt.
  • Barbatolysine. In 1980 isoleerden Bernheimer, Avigad en Schmidt uit haar gif een polypeptide dat rode bloedcellen kapotmaakt, en ze noemden het naar de soort.
  • De pijn. In 2024 identificeerden Samuel Robinson en zijn team in het gif van oogstmieren peptiden die inwerken op de natriumkanalen van de sensorische neuronen van zoogdieren en het pijnsignaal aan houden.
  • Schmidt-index: 3 op 4. Schmidt beschreef haar steek als «brutaal en meedogenloos». Het is geen prik die na een paar minuten overgaat: de pijn is diep, straalt uit en duurt uren.

De «landbouwmier» van Texas

Frederick Smith beschreef haar in 1858 als Myrmica barbata, «de bebaarde», op basis van één enkele koningin uit het British Museum en met een vindplaats zo karig als «Mexico». Kort daarna, in 1860, noemde Buckley de «landbouwmier van Texas» Myrmica molefaciens, die dezelfde soort bleek te zijn, net als een paar donkere vormen die Wheeler in 1902 nigrescens noemde.

Die bijnaam heeft een geschiedenis. In 1861 schreef de Texaanse natuuronderzoeker Gideon Lincecum aan Charles Darwin, die zijn brief voorlegde aan de Linnean Society in Londen, dat deze mieren een gras, de «mierenrijst», rond hun nesten zaaiden en het daarna oogstten. Henry McCook, die haar in 1879 bestudeerde, vond geen enkel bewijs van zaaien: het gras schoot op uit de zaden die de mieren zelf weggooiden. De legende van de landbouwende mier hield geen stand, maar de naam «oogstmier» heeft ze dubbel en dwars verdiend.

Grootte en morfologie

Grote, massieve myrmicine, met angel en één werksterkaste: er zijn geen soldaten, al is er onder de werksters enige variatie in grootte en dragen de grootste zwaardere zaden.

  • Kleur. Rood tot bruinrood, de tint waaraan ze haar naam dankt. Er zijn donkerdere kolonies, maar volgens Cole (1968) heeft die variatie geen taxonomische waarde.
  • Sculptuur van de kop. Bedekt met fijne, lange en zeer dicht opeenliggende groeven, als de lijnen van een vingerafdruk. Dat is haar kenmerk tegenover P. rugosus, die ze grof, ver uit elkaar en netvormig heeft, vooral op het borststuk.
  • Borststuk. Stevig, met een gegroefde bovenkant maar zonder de opvallende netstructuur van haar zuster, en met de ruimtes tussen de groeven glanzend tot iets mat.
  • Propodeum en taille. Het propodeum draagt een paar goed zichtbare stekels, en de petiolus en postpetiolus vormen een smalle taille met twee knopen, typisch voor myrmicinen.
  • Psammofoor. De «baard» die geslacht en soort hun naam geeft: een korf van lange haren onder de kop waarmee ze zand, steentjes en kleine zaden dragen. Alle oogstmieren uit haar groep hebben hem, dus hij dient niet om ze van elkaar te onderscheiden.
  • Kaken. Breed en sterk, om zaden te dragen, te graven en zich te verdedigen.
  • Koningin. Duidelijk groter dan de werksters, met een volumineuzer borststuk dat na de bruidsvlucht de vleugellittekens behoudt. Ook haar groeven op kop en scutum zijn fijn en dicht opeen, de beste manier om haar van een koningin van P. rugosus te onderscheiden.
  • Ontwikkeling. De poppen spinnen geen cocon, zoals bij de rest van de myrmicinen.

Afmetingen bij benadering

De revisie van het geslacht door Cole (1968), de referentie voor de Noord-Amerikaanse oogstmieren, geeft niet de totale lichaamslengte, maar afmetingen van de kop: de lengte (HL) en de breedte (HW), die veel nauwkeuriger te meten zijn dan de lengte van een levende of op een speld gebogen mier.

  • Werksters: kop 1,98-2,43 mm lang en 2,05-2,70 mm breed (Cole 1968). Hij is breder dan lang: de cefale index, die beide vergelijkt, gaat van 103,6 tot 111,1.
  • Koningin: duidelijk groter dan de werkster. De kopafmetingen die voor haar circuleren kloppen niet met haar eigen cefale index, dus geven we ze liever niet tot we ze in het oorspronkelijke werk kunnen controleren.
  • Totale lengte: we hebben geen enkele betrouwbare gepubliceerde meting gevonden, niet van werksters en niet van koninginnen. De cijfers die op internet circuleren komen niet uit wetenschappelijke metingen, en daarom geven we ze niet.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Haar verzorging is in de basis eenvoudig: ze eet zaden die je in elke natuurvoedingswinkel koopt, gevestigde kolonies zijn sterk en ze vraagt geen exotisch klimaat. We geven haar het label gevorderd om vier redenen:

  • Een zeer pijnlijke steek, waardoor je haar altijd met gereedschap moet hanteren en de opstelling zo moet bedenken dat je je handen er niet in hoeft te steken.
  • Twee omgevingen in één nest: het broed wil wat vocht en de zaden volledige droogte.
  • Goed geregelde warmte in het actieve seizoen en elke winter een diapauze.
  • Groei die ruimte vraagt. Na een rustig eerste jaar schiet een gezonde kolonie omhoog en moet je op tijd uitbreiden.

In ruil biedt ze een uniek schouwspel. In het foerageergebied zie je patrouilleurs, foerageersters en afvalwerksters, elk met hun eigen taak, het heen en weer van zaden naar de graanschuur en het zand dat met de baard wordt gedragen. Wil je meteen beginnen met een grote, al gevestigde kolonie, dan hebben we bij Antomas het MegaImperium Pogonomyrmex barbatus – MegaImperium, van deze zelfde soort.

Aanbevolen waarden

  • Temperatuur: 25-30 °C in het actieve seizoen, met een warmere zijkant van 30-32 °C, altijd met een thermostaat geregeld, zodat de kolonie kan kiezen waar ze het broed legt.
  • Waarom die cijfers: in de graslanden en hoge woestijnen waar ze leeft, ligt de bodem op 10-50 cm diepte, waar het broed wordt grootgebracht, midden in de zomer rond 27-30 °C. De verzengende temperaturen aan het oppervlak verdragen alleen de foerageersters tijdens hun tochten.
  • Met weinig warmte, onder ongeveer 24 °C, zijn kwekers het erover eens dat de kolonie nauwelijks vooruitkomt.
  • Vochtigheid: alleen in de broedzone, nooit in de graanschuur (zie het volgende onderdeel).
  • Water: permanent, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: het nest in het donker en het foerageergebied verlicht, met een normale dag-nachtcyclus. Een tijdschakelaar die ongeveer 10-12 uur per dag warmte geeft, bootst de woestijndag goed na.
  • Substraat: geen in het nest. In het foerageergebied fijn, droog zand als je wilt.
  • Diapauze: 3-4 maanden, van december tot februari, bij 10-15 °C.

Broed licht vochtig, graanschuur droog

Al komt ze uit de woestijn, P. barbatus wordt niet kurkdroog gekweekt: ze heeft liever kleibodems die water vasthouden, en veel kwekers merken dat ze iets meer vocht waardeert dan P. rugosus. In het veld houden de diepe kamers wat vocht vast, en daar zit het broed; de zaden daarentegen worden droog opgeslagen. Het formicarium moet dat contrast nabootsen:

  • Een matig vochtige broedzone, bij het waterreservoir of in het deel van het gips dat vocht vasthoudt. Vochtig aanvoelend, zonder druppels of plassen.
  • De graanschuur altijd droog, ver van die zone. Een zaadje dat vocht opneemt, kiemt, gist of beschimmelt, en schimmel verspreidt zich snel door een volle graanschuur.
  • Laat niet alles uitdrogen. Een volledig droog nest remt het broed evenveel af als een kletsnat nest.
  • Controleer de graanschuur een paar keer per week en haal zaden weg die wortel hebben geschoten of wit of groen pluis hebben.
  • Zachte ventilatie, zodat er geen water condenseert op de wanden van de droge kamers.

Als de gradiënt goed is, bevestigen de mieren dat zelf: binnen een paar dagen liggen de larven gegroepeerd in het vochtige deel en een netjes geordende hoop zaden in het droge.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas houden we haar zonder voorkeur in formicaria uit de reeksen Qbik Alpha en Qbik Wild van Anthouse: beide werken, en de keuze hangt af van hoe je de vochtigheid het liefst beheert.

Wil je zelf het water regelen en elke kamer goed zien, dan kun je met de modulaire, droge Alpha-reeks de broedkamer duidelijk scheiden van de graanschuur. Voor een jonge kolonie een QBIK ONE met middelgrote gangen:

Heb je liever een nest dat een deel van het werk doet, dan is de Wild-reeks van gips: die houdt zelf vocht vast en geeft het broed een stabielere omgeving, iets wat deze soort waardeert. Let er alleen op dat de graanschuur in het deel ligt dat het verst van het water af zit. Om te beginnen een Qbik Wild One P 1C:

Kies altijd een nest op maat van de kolonie: in een te grote ruimte worden de lege kamers uiteindelijk een vuilnisbelt, met schimmel en mijten. Als de werksters zich in het foerageergebied ophopen omdat ze binnen niet meer passen, is het tijd om uit te breiden; bij de Alpha-reeks is de logische stap een QBIK DUO. Om de opstelling af te maken:

  • Horizontaal en met een ruim foerageergebied, waar ze haar paden en haar afvalhoop kan organiseren.
  • Fijn, droog zand op de bodem van het foerageergebied, met wat steentjes, zodat je haar met de psammofoor ziet werken.
  • Waterbuis met watten en een drinkbakje voor de suiker.
  • Barrière van minerale olie en een goed sluitend deksel vanaf de eerste dag.

Koloniestichting: wat de koningin doet en wat wij doen

In de natuur sticht de koningin van P. barbatus haar kolonie claustraal: ze sluit zich op en brengt haar eerste werksters groot zonder een hap te eten (zie «Kleine koninginnen, maar met haast»). Dat ze het kan, betekent niet dat het thuis de beste keuze is, en daarom volgen we bij Antomas een ondersteunde semi-claustrale koloniestichting: we bieden haar vanaf het begin voer aan, zodat ze niet al haar reserves hoeft te verbranden, een grotere eerste generatie grootbrengt en sterker aan haar eerste winter begint.

Kwekers zijn het daarover eens: bijna allemaal geven ze hun Pogonomyrmex-koninginnen vanaf de eerste dag een paar zaden, en ze vertellen dat die worden benut. Zo doen wij het:

  • Zeer makkelijke zaden vanaf het begin. De ster is de paardenbloem (Taraxacum officinale): haar «zaad» is in feite een piepklein, licht vruchtje, een nootje, dat de koningin in de ervaring van Antomas zonder hulp openmaakt. Maanzaad en nigerzaad zijn ook goed haalbaar.
  • Een kleine prooi als er larven verschijnen: een halve Drosophila, een jonge Thermobia of een stukje kakkerlak. Wat er de volgende dag nog ligt, gaat eruit.
  • Weinig ruimte. Een stichtingsbuis aan een heel kleine arena, of het voer gewoon bij de opening van de buis.
  • Altijd water. Zoals Johnson aantoonde, weegt vochtigheid het zwaarst voor het succes van de stichtster: het reservoir van de buis mag nooit leeg raken.
  • Rust. Warmte, duisternis en weinig bezoek. Af en toe kijken kan geen kwaad; wat haar schaadt zijn stoten, voortdurend direct licht en bruuske veranderingen.

Onze kolonies worden verstuurd met hun koningin, werksters en broed: ze zijn de kwetsbaarste fase al voorbij, maar nog klein, en deze aanpak doet ze goed tot ze groeien.

Aankomst en verhuizing door uitschudden

Zet de buis bij aankomst van het pakket op een rustige plek, in het halfduister en bij 25-30 °C, controleer of er nog water in zit en leg een snufje paardenbloemzaad bij de ingang. Een of twee dagen rust volstaan om bij te komen van de reis. Voor de verhuizing naar het formicarium gebruiken we bij Antomas altijd het uitschudden:

  • Bereid het nest vooraf voor: de broedzone bevochtigd, de waterbuis op zijn plek, het zand in het foerageergebied en de oliebarrière al aangebracht.
  • Zet alles op een ruime schaal en houd een lange pincet en een zacht penseel bij de hand.
  • Haal de dop van de buis in het foerageergebied, bij de ingang van het nest, en schud voorzichtig tot de koningin, de werksters, het broed en de zaden eruit vallen. Help de mieren die aan de watten blijven hangen met het penseel.
  • Sluit af en laat het nest in het donker. Binnen een paar uur hebben ze het broed naar het vochtige deel gebracht en zijn ze begonnen zaden naar het droge deel te dragen.

Als de kolonie een grotere module nodig heeft, ga je op dezelfde manier te werk: je schudt haar uit in de nieuwe.

Zaden: klein, gebroken en droog

Graan is de basis van haar dieet, maar verwar haar niet met een Messor. In de ervaring van Antomas heeft een Noord-Amerikaanse oogstmier veel minder kracht om harde zaadhuiden te kraken dan een grote kolonie Messor barbarus, dus de regel is eenvoudig: klein graan, of grof maar gebroken, en nooit vochtig.

  • Wat het best werkt: paardenbloem, maanzaad, nigerzaad, gierst, amarant, chia, quinoa en graszaad (Poa). Die worden ook het meest door kwekers van oogstmieren gebruikt.
  • Dikke zaden in stukken. Geef je grotere korrels, breek ze dan in twee of drie stukken, zonder ze te malen. Kleine zaden heel: zo blijven ze beter goed in de graanschuur.
  • Nooit vochtig. Ze weken om ze zachter te maken zorgt er alleen voor dat ze in het nest kiemen of rotten.
  • Geen vogelzaadmengsels met ronde, harde korrels, die ze niet open krijgen, en geen zaaizaad behandeld met fungiciden, dat je vaak herkent aan een roze of blauwige kleur.

Leg de zaden in het foerageergebied en laat de mieren zelf beslissen waar ze ze opslaan. Een kleine kolonie weinig en vaak; een grote meer, omdat die de graanschuur vult en eruit put wanneer ze dat nodig heeft.

Eiwit, suiker en water

Eiwit: veel, als er larven zijn. De zaden onderhouden de werksters, maar de koningin heeft dierlijk eiwit nodig om in een goed tempo eieren te leggen en de larven om te groeien. Zit de kolonie vol larven, geef het dan royaal; in periodes zonder broed weinig. Bij Antomas zijn we er duidelijk over: als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, geef je beter te veel dan te weinig, omdat de kolonie overvloed waarneemt en sneller en in grotere aantallen groeit; kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel. En wissel elke week van insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:

Gebruik altijd gekweekte insecten: in het wild verzamelde insecten kunnen insecticiden bevatten.

Suiker: een of twee keer per maand. Ze hebben het niet veel nodig, want de zaden geven ze al energie, maar ze nemen het af en toe. Geef het in een drinkbakje, meestal Blue Sugar-nectar van Anthouse en af en toe een andere nectar. Nooit op watten: die beschimmelen binnen een paar dagen en de vloeistof bederft.

Water: zonder onderbreking, in de reageerbuis met watten. Een zaadetende woestijnmier drinkt meer dan je zou denken, en we hebben al gezien dat water juist is wat ze in het veld het moeilijkst te pakken krijgt.

Diapauze

Waar ze leeft, is de winter echt. In de graslanden en hoge woestijnen zakt de bodem op een halve meter diepte in januari en februari tot ongeveer 9 °C, en de diepste kamers van een volwassen nest blijven iets warmer; op de gematigde hoogvlakten van Mexico, waar ze ook leeft, is de winter milder. In de herfst verdwijnt het broed en trekt de kolonie zich terug tot de lente. Daarom geven we haar bij Antomas een winterrust van 3-4 maanden, ongeveer van december tot februari, tussen 10 en 15 °C:

  • Geleidelijk omlaag. Zet vanaf november de warme zone uit en laat de kolonie een paar weken op 18-20 °C staan voordat je haar naar de kou brengt.
  • Waar. In een kelder, een garage of een wijnklimaatkast; een onverwarmde kamer is niet altijd genoeg. Nooit onder 0 °C.
  • Tijdens de rust: altijd water beschikbaar, de graanschuur met droge zaden en vrijwel geen eiwit.
  • Geleidelijk terug in maart, door de temperatuur in stappen te verhogen tot 25-30 °C met de warme zijkant.
  • Stem af op de kolonie. Een volwassen kolonie verdraagt 10-12 °C goed; een heel kleine kolonie liever rond 15 °C.

Gedrag en observatie

Een samenleving die zich in het zicht organiseert. Met een ruim foerageergebied zie je wat Gordon zo uitgebreid heeft bestudeerd: werksters die uitgaan, andere die bij de ingang wachten en de terugkerende werksters met hun antennes aanraken, paden die zich herhalen en een afvalhoop die altijd in dezelfde hoek belandt.

Groei. Het eerste jaar is meestal rustig, met weinig nieuwe werksters. Daarna versnelt de kolonie met warmte, zaden en eiwit en begint ze ruimte te vragen. Kwekers vertellen dat de ontwikkeling van ei tot werkster bij 27 °C of meer in ongeveer 4-5 weken voltooid is.

Karakter. Ze gaat haar eigen gang, maar bij een stoot of een bruuske opening mobiliseert een grote kolonie veel werksters naar de verstoorde plek.

Observeer zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, naar te kijken en van te leren. Met het nest in het donker en het foerageergebied verlicht kun je haar observeren wanneer je maar wilt; doe het alleen voorzichtig en grijp zo min mogelijk in.

Signalen dat er iets mis is: een kolonie die in de zomer niet groeit, vraagt meestal meer warmte of meer eiwit; beschimmelde of gekiemde zaden wijzen op vocht in de graanschuur; en plotselinge sterfte onder de werksters komt meestal door gebrek aan water, te veel warmte of rottende resten.

Ontsnappingen en barrières

Kwekers zijn het er niet over eens of ze tegen glas en glad plastic op klimt: sommigen zeggen van niet en anderen van wel. Met een steek als de hare is de vraag overbodig: altijd een barrière.

  • Minerale olie in een doorlopende strook bovenaan de wanden van het foerageergebied, vernieuwd zodra er stof of zand op komt.
  • Goed passend deksel en verbindingen zonder speling.
  • Geen enkele brug: niets tegen de wand dat tot aan de barrière reikt, geen hoge stenen, geen buizen en geen vergeten gereedschap binnenin.

Hanteren en veiligheid

Haar gif is krachtig en haar steek zeer pijnlijk en langdurig, maar bij correct hanteren steekt ze zelden. De sleutel is haar geen kans te geven:

  • Nooit met de handen. Voor alles gereedschap: een lange pincet, een penseel, buizen en adapters.
  • Open het formicarium niet meer dan nodig, werk rustig boven een schaal en sluit weer af als je klaar bent.
  • Kies goed waar je haar houdt: buiten bereik van jonge kinderen en huisdieren, en nooit in het huis van iemand die allergisch is voor steken van bijen, wespen of mieren.
  • Word je gestoken, was de plek dan met water en zeep en koel hem.

Het is een exotische soort: ze mag nooit in de natuur worden losgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Haar met de handen aanraken of het formicarium openen zonder barrière of gereedschap.
  • Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • Het water in de buis laten opraken, vooral tijdens de koloniestichting.
  • De zaden bevochtigen of ze bij de vochtige zone opslaan.
  • Haar vogelzaadmengsels, behandeld zaad of grote hele korrels geven.
  • Het hele nest gelijk verwarmen of haar in het actieve seizoen onder ongeveer 24 °C houden.
  • Te weinig eiwit geven als er larven zijn, of resten niet weghalen.
  • Suiker als hoofdvoeding gebruiken of het op watten geven.
  • Een kleine kolonie in een enorm formicarium zetten.
  • De diapauze ingaan of verlaten met een bruuske temperatuurwisseling.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Pogonomyrmex barbatus, in het bijzonder de langetermijnmonitoring door Deborah M. Gordon en haar team, het werk van R. A. Johnson en de revisie van het geslacht door Cole (1968), aangevuld met de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Whitford, W. G., Johnson, P. & Ramírez, J. (1976). Comparative ecology of the harvester ants Pogonomyrmex barbatus and Pogonomyrmex rugosus. Insectes Sociaux 23: 117–131. doi:10.1007/BF02223846
  2. Bernheimer, A. W., Avigad, L. S. & Schmidt, J. O. (1980). A hemolytic polypeptide from the venom of the red harvester ant, Pogonomyrmex barbatus. Toxicon 18: 271–278. doi:10.1016/0041-0101(80)90005-7
  3. Gordon, D. M. & Kulig, A. W. (1996). Founding, foraging, and fighting: colony size and the spatial distribution of harvester ant nests. Ecology 77: 2393–2409. doi:10.2307/2265741
  4. Johnson, R. A. (1998). Foundress survival and brood production in the desert seed-harvester ants Pogonomyrmex rugosus and P. barbatus. Insectes Sociaux 45: 255–266. doi:10.1007/s000400050086
  5. Wagner, D., Brown, M. J. F., Broun, P., Cuevas, W., Moses, L. E., Chao, D. L. & Gordon, D. M. (1998). Task-related differences in the cuticular hydrocarbon composition of harvester ants, Pogonomyrmex barbatus. Journal of Chemical Ecology 24: 2021–2037. doi:10.1023/A:1020781508889
  6. Johnson, R. A. (2000). Habitat segregation based on soil texture and body size in the seed-harvester ants Pogonomyrmex rugosus and P. barbatus. Ecological Entomology 25: 403–412. doi:10.1046/j.1365-2311.2000.00286.x
  7. Greene, M. J. & Gordon, D. M. (2003). Cuticular hydrocarbons inform task decisions. Nature 423: 32. doi:10.1038/423032a
  8. Prabhakar, B., Dektar, K. N. & Gordon, D. M. (2012). The regulation of ant colony foraging activity without spatial information. PLoS Computational Biology 8: e1002670. doi:10.1371/journal.pcbi.1002670
  9. Gordon, D. M. (2013). The rewards of restraint in the collective regulation of foraging by harvester ant colonies. Nature 498: 91–93. doi:10.1038/nature12137
  10. Gordon, D. M., Dektar, K. N. & Pinter-Wollman, N. (2013). Harvester ant colony variation in foraging activity and response to humidity. PLoS ONE 8: e63363. doi:10.1371/journal.pone.0063363
  11. Ingram, K. K., Pilko, A., Heer, J. & Gordon, D. M. (2013). Colony life history and lifetime reproductive success of red harvester ant colonies. Journal of Animal Ecology 82: 540–550. doi:10.1111/1365-2656.12036
  12. Pinter-Wollman, N., Bala, A., Merrell, A., Queirolo, J., Stumpe, M. C., Holmes, S. & Gordon, D. M. (2013). Harvester ants use interactions to regulate forager activation and availability. Animal Behaviour 86: 197–207. doi:10.1016/j.anbehav.2013.05.012
  13. Schmidt, J. O. (2019). Predator–prey battle of ecological icons: horned lizards (Phrynosoma spp.) and harvester ants (Pogonomyrmex spp.). Copeia 107(3). doi:10.1643/CP-18-158
  14. Robinson, S. D., Deuis, J. R., Niu, P., Touchard, A., Mueller, A., Schendel, V., Brinkwirth, N., King, G. F., Vetter, I. & Schmidt, J. O. (2024). Peptide toxins that target vertebrate voltage-gated sodium channels underly the painful stings of harvester ants. Journal of Biological Chemistry 300: 105577. doi:10.1016/j.jbc.2023.105577
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
1 Beoordelingen

Sempre eccezionale
Ho comprato due colonie di P.barbatus qualche mese fa assieme a quattro colonie di P.maricopa e una colonia di P.bicolor..tutto semplicemente perfetto come sempre.Tomas il numero uno delle formiche 🫶🏽
Door Michele Migliore op 19-11-2026
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: