Echinopla cherapunjiensis: reina y obreras – foto real de Antomas
Echinopla cherapunjiensis: reina y obreras – foto real de Antomas

Echinopla cherapunjiensis

Laatste items in voorraad
€ 119,00
Inclusief belasting

Een zwarte egel met gouden poten. Echinopla cherapunjiensis leeft in de boomkruinen van de bergbossen van Zuidoost-Azië, gehuld in een pantser van haren die uit kleine torentjes groeien, elk met een eigen sensor. De wetenschap kent haar van een handvol werksters, en haar koningin wacht nog op een beschrijving. Rusteloos, dol op zoetigheid en een onvermoeibare klimmer: een rariteit die in Europa bijna nooit te zien is. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Een van de zeldzaamste mieren die je in Europa kunt kweken: zwart, bedekt met lange haren die uit kleine sokkels ontspringen en met oranjegele poten en antennen. Ze leeft in de boomkruinen van vochtige bergbossen in Zuidoost-Azië en India, en de wetenschap kent haar van een handvol werksters; haar koningin is, voor zover wij weten, zelfs niet beschreven. We versturen kolonies met één koningin, werksters en broed. Kort samengevat: gipsnest Qbik Wild; 22-27 °C en hoge vochtigheid met ventilatie; geen diapauze, met een optionele milde winterrust; suikerhoudende vloeistoffen altijd binnen bereik in een drinkbakje, met Blue Sugar-nectar als basis en een gevarieerd dieet; eiwitten in kleine stukjes en vooral dood. Zeer actief en uitstekende klimmers: altijd een ontsnappingsbarrière.

Echinopla cherapunjiensis Bharti & Gul, 2012 behoort tot een geslacht dat weinig liefhebbers in het echt hebben gezien. Echinopla zijn mieren uit de onderfamilie Formicinae en de tribus Camponotini, verre verwanten van de reuzenmieren en van de wevende mieren van het geslacht Polyrhachis, maar met een uiterlijk dat op geen van beide lijkt: het compacte, bijna bolvormige lichaam is bezaaid met lange haren die uit kleine torentjes van cuticula steken. Daarvandaan de naam van het geslacht, die teruggaat op het Griekse echinos, «egel», en daarvandaan ook onze Spaanse handelsnaam, die niet uit de wetenschappelijke literatuur komt.

Het is bovendien een soort met bijna geen geschreven geschiedenis. Ze werd in 2012 beschreven op basis van één enkele werkster uit India, en pas in 2015 werd ze uit andere landen gemeld. Er zijn geen studies over haar dieet, haar nesten, haar levenscyclus of haar gedrag, en voor zover wij weten had niemand iets over haar kweek gepubliceerd. In deze verzorgingsgids vertellen we het weinige dat over haar bekend is, wat er over het geslacht en de tribus bekend is, en wat we bij Antomas met onze kolonies hebben geleerd, en we geven steeds aan waar elk gegeven vandaan komt.

Een eerlijke waarschuwing vooraf: een Echinopla determineren is niet eenvoudig. Het geslacht telt zo'n twee dozijn beschreven soorten, vele bekend van één of twee exemplaren, en om ze uit elkaar te houden heb je een loep, metingen en een vergelijking met de typen in musea nodig. Onze kolonies passen bij wat er over E. cherapunjiensis is gepubliceerd door hun zwarte lichaam met geelachtige poten, antennen en monddelen, en door hun herkomst uit het vasteland van Zuidoost-Azië, waar haar vondsten bekend zijn. We verkopen haar onder die naam, in het besef dat in een zo weinig bestudeerd geslacht elke determinatie voorlopig is tot een specialist de exemplaren onderzoekt.

Biologie

Een egel met zes poten

Het eerste wat opvalt aan een Echinopla is haar silhouet. Onder de loep lijkt het lichaam gehuld in een stralenkrans van haren:

  • Lange, rechtopstaande haren, goudbruin of witachtig van tint naargelang het licht, verspreid over kop, borststuk, petiolus en gaster.
  • Sokkels: op kop en borststuk ontspringt elke lange haar boven op een kleine knobbel van de cuticula, als een kaars in een kandelaar.
  • Korrelig oppervlak: tussen de sokkels is de cuticula ruw en knobbelig; op de gaster is de beharing korter en het oppervlak fijn poreus.
  • Compact lichaam: een bijna bolvormige kop, een kort borststuk en een grote, gewelfde gaster.

Zonder die «jas» zou ze eruitzien als een gewone, stevige Formicinae-mier. Mét die jas is ze een van de vreemdste mieren van Zuidoost-Azië en een van de fotogeniekste die je thuis kunt houden.

Een geslacht met de handtekening van Wallace

Het geslacht werd in 1857 beschreven door de Britse entomoloog Frederick Smith, van het British Museum, in zijn catalogus van de vliesvleugeligen die Alfred Russel Wallace had verzameld in Sarawak, op Borneo, op de berg Ophir op het Maleisisch Schiereiland en in Singapore. Wallace, die in die jaren de Maleise Archipel doorkruiste en op het punt stond zelfstandig op het idee van natuurlijke selectie te komen, stuurde de eerste bekende Echinopla naar Londen. Uit die reeks kwamen E. melanarctos en E. pallipes, de twee soorten waarmee Smith het geslacht opende.

Vijf jaar later, in 1862, publiceerde Smith zelf een lijst van de tot dan toe bekende Echinopla-soorten. In de eeuw daarna kwamen er soorten bij uit Sumatra, Java, Borneo, de Filipijnen, Nieuw-Guinea en Noord-Australië, bijna altijd beschreven op basis van zeer weinig exemplaren.

Vier oppervlakken, vier manieren om een egel te zijn

De volledigste revisie van het geslacht is die van Herbert Zettel en Alice Laciny, van het Natuurhistorisch Museum in Wenen, gepubliceerd in 2015. Ze bestudeerden de 16 soorten die ten westen van de lijn van Weber leven, de biogeografische grens die de Aziatische van de Australische fauna scheidt, en beschreven er acht nieuwe. Volgens hun telling had het geslacht toen 24 beschreven soorten, vrijwel gelijk verdeeld over beide zijden van die lijn.

Om de westelijke soorten te ordenen, keken de auteurs vooral naar het lichaamsoppervlak:

  • Poreus oppervlak: kleine, zwarte soorten met porieachtige structuren.
  • Met sokkels op het borststuk: sokkelvormige uitsteeksels, elk met een lange borstelhaar op de top. Hier horen E. melanarctos, E. pallipes, E. tritschleri, E. circulus en onze E. cherapunjiensis bij.
  • Met het eerste segment van de gaster fijn gepunctueerd.
  • Met een gestreept oppervlak, doorsneden met lengtegroeven.

Binnen haar groep onderscheidt E. cherapunjiensis zich door lagere sokkels, het poreuze eerste tergiet van de gaster, bijna verticale frontale lobben en een langere, lagere en eveneens poreuze petiolus. De kleur helpt: een zwart lijf en geelachtige poten, scapus en monddelen.

Zevenhonderd sensoren op sokkels

Waarvoor dienen die vreemde haren? Het is bijna het enige uit de biologie van het geslacht dat grondig is onderzocht. In 2006 bekeken Werner Gnatzy en Ulrich Maschwitz met een elektronenmicroscoop de sokkels van E. melanarctos, de meest behaarde soort van de groep, en vonden een verrassende structuur:

  • Ongeveer 700 sokkels, verspreid over kop, borststuk, petiolus en gaster, gerangschikt in een soort netwerk van veelhoeken.
  • Elke sokkel is tot ongeveer 200 micrometer hoog en draagt op de top een centrale haar van tot een halve millimeter.
  • Elke centrale haar is een sensor: aan de basis zit een zenuwcel die de beweging van de haar waarneemt, met andere woorden een mechanoreceptor.
  • Sommige sokkels dragen daarnaast tot zes zintuighaartjes, van ongeveer 30 micrometer, die als spaken iets onder de top staan.

Met andere woorden: de mier is gehuld in een netwerk van tastsensoren dat boven haar lichaam uitsteekt. Elke aanraking met een takje, een prooi of een vijand merkt ze op voordat die de cuticula bereikt. Niemand heeft de studie herhaald bij E. cherapunjiensis, waarvan de sokkels lager zijn, maar ze deelt hetzelfde algemene bouwplan.

Een schild met klieren

De ontdekking van Gnatzy en Maschwitz houdt niet op bij de sensoren. In elke sokkel zitten tot tien kleine klieren, elk opgebouwd uit twee cellen, die hun afscheiding via piepkleine poriën aan de top afgeven. Wat die afscheiding bevat en waarvoor ze wordt gebruikt, is niet opgehelderd.

Over de functie van het geheel stellen de auteurs voor dat de haarbedekking werkt als een schild tegen aanvallen van andere geleedpotigen, vooral van andere mieren, die in de habitat van E. melanarctos zeer talrijk zijn, en dat ze zou helpen de nestruimte te verdedigen. Het is een redelijke hypothese, maar het blijft een hypothese: in het tropische bladerdak, waar om elke tak wordt gestreden door agressieve soorten, lijkt een stekelig pantser dat elk contact meldt een goed idee.

Ogen die boven de haren uitsteken

Een merkwaardig gevolg van de sokkels heeft met het zicht te maken. Gnatzy en Maschwitz wijzen erop dat de twee soorten met de hoogste sokkels op de kop, E. melanarctos en E. pallipes, hun facetogen op een soort steeltje hebben, zodat die boven het woud van haren uitsteken en er niet door worden bedekt.

E. cherapunjiensis gaat niet zo ver. Volgens Zettel en Laciny lijkt de positie van haar ogen op die van E. tritschleri: groot, bol en zijdelings, maar zonder steeltje, in een kop met lagere sokkels. Op de foto's van onze werksters zie je dat goed: de zwarte, bolle ogen springen eruit tussen de gouden haren.

Beschreven op basis van één werkster

De soortnaam verwijst naar haar typelocatie, Cherrapunji, in de Indiase deelstaat Meghalaya, in de oostelijke Himalaya, een gebied dat bekendstaat als een van de natste ter wereld. Daar verzamelden Himender Bharti en Irfan Gul het enige exemplaar waarmee ze in 2012 E. cherapunjiensis beschreven: een werkster.

  • Het was de tweede Echinopla die uit India werd gemeld, na een vorm van E. lineata die al lang bekend was.
  • De bijgewerkte lijst van de mieren van India, gepubliceerd in 2016 met 828 soorten en ondersoorten, vermeldt in het hele land maar twee taxa van dit geslacht.
  • Een kleine fout in de oorspronkelijke beschrijving werd jaren later rechtgezet: Bharti en Gul beschreven een van de naden van het borststuk, de mesometanotale, als vervaagd. Toen Zettel en Laciny het type samen met Bharti zelf opnieuw bekeken, zagen ze dat die wel bestaat, smal en verborgen onder de dichte beharing, net als bij de exemplaren uit Laos en Maleisië.

Een soort beschrijven op basis van één exemplaar is bij mieren van het bladerdak niet ongewoon. Uitzonderlijk is wat daarna kwam: dat dat ene exemplaar een soort met een enorme verspreiding bleek te zijn.

Van India tot het Maleisisch Schiereiland

Drie jaar na haar beschrijving begon de soort ver van Meghalaya op te duiken:

  • Zuid-China: in 2015 meldde het team van Cong Liu en Evan Economo haar voor het eerst uit Yunnan, in een groot werk over nieuwe mierenvondsten voor die provincie. In de databank AntWeb staat bovendien een exemplaar uit Guangxi dat Zettel en Laciny zeer waarschijnlijk tot dezelfde soort rekenen.
  • Noord-Laos: twee werksters uit de provincie Luang Nam Tha, op ongeveer 900 m hoogte.
  • Maleisisch Schiereiland: een werkster uit het Titiwangsagebergte, in Perak, ook op ongeveer 900 m.

Volgens Zettel en Laciny breiden deze vondsten het bekende verspreidingsgebied aanzienlijk uit. Vandaag weten we dat E. cherapunjiensis verspreid is over de bergboog die loopt van Noordoost-India tot Zuid-China, het noorden van Indochina en het Maleisisch Schiereiland. Waarschijnlijk komt ze op veel meer tussenliggende plekken voor, zonder dat iemand haar daar al heeft verzameld.

Een mier van middelhoge bergen en vochtig bos

Alle bekende vondsten hebben iets gemeen: ze komen uit vochtige tropische en subtropische bergen. De typelocatie ligt in de hooglanden van Meghalaya, en de exemplaren uit Laos en Maleisië werden rond 900 m verzameld. Er zijn geen gegevens over het bostype of het microhabitat, maar het patroon wijst op een soort van vochtig bergbos, koeler dan de laaglandregenwouden.

Dat detail heeft praktische gevolgen. Op die hoogten ligt de gemiddelde temperatuur enkele graden lager dan in de nabijgelegen tropische vlakten, is de vochtigheid bijna het hele jaar hoog en zijn de winters in het noorden van haar gebied koel, zonder echt koud te worden. Dat is de basis van de waarden die we hieronder aanraden: een tropische soort, jazeker, maar een die het op prijs stelt het niet te warm te hebben.

Een leven in de kruinen, bijna onzichtbaar

Volgens Zettel en Laciny bewonen Echinopla-soorten typisch het bladerdak van tropische bossen, en daarom zijn de vondsten zo schaars: de meeste berusten op één of enkele exemplaren die toevallig zijn verzameld. Een deel van het recente materiaal werd verkregen door bomen met insecticide te bespuiten en op te vangen wat op zeilen valt, de methode die fogging heet. Zo werden bijvoorbeeld de typen van E. subtilis gevonden, op een boom van het geslacht Aporusa, in een laag bergbos in Sabah, op Borneo, boven 650 m.

Andere soorten zijn verzameld in bossen op verschillende hoogten op Borneo en de Filipijnen, waar het geslacht ook voorkomt in de revisie van de miergeslachten van de archipel van David General en Gary Alpert (2012). Er is geen enkele beschrijving van een Echinopla-nest gepubliceerd: we weten niet of ze in dood hout, onder schors, in holle takken of in holtes van levende bomen nestelen. Het meest waarschijnlijk is, gezien hun leven in het bladerdak en wat andere boombewonende Camponotini doen, dat ze bestaande holtes in het hout gebruiken; maar dat is een afleiding, geen gegeven.

Bij Antomas zien we wel een kenmerk dat bij dat boomleven past: het zijn zeer actieve mieren en klimmers, die onophoudelijk over de wanden en elk reliëf in het foerageergebied lopen.

Verwanten van de reuzenmieren en de wevende mieren

Echinopla behoort tot de tribus Camponotini, een van de elf waarin de onderfamilie Formicinae tegenwoordig is ingedeeld volgens de classificatie van Philip Ward, Bonnie Blaimer en Brian Fisher (2016), gebaseerd op genetische analyses. Het is een uiterst succesvolle tribus:

  • Camponotus, de reuzenmieren, een van de grootste geslachten ter wereld.
  • Polyrhachis, zoals onze Polyrhachis dives, die haar nesten weeft met de zijde van haar larven.
  • Colobopsis, met zijn soldaten met een stopkop, en Dinomyrmex, met één enkele soort, de reusachtige D. gigas uit Zuidoost-Azië. Beide werden in diezelfde revisie van Camponotus afgesplitst.
  • Kleine geslachten zoals Calomyrmex en Opisthopsis, uit Australië en Nieuw-Guinea, en Echinopla zelf.

Studies met honderden genetische merkers, zoals die van Blaimer en collega's (2015), hebben bevestigd dat de Camponotini een natuurlijke lijn binnen de Formicinae vormen. Ze delen kenmerken van de hele onderfamilie: één enkel segment tussen borststuk en gaster, de petiolus, en geen functionele angel; in plaats daarvan hebben Formicinae een opening aan het uiteinde van de gaster waarmee ze mierenzuur kunnen spuiten.

Een bacterie geërfd van de bladluizen

De Camponotini dragen een geheim in zich. In speciale darmcellen huisvesten ze een symbiotische bacterie, Blochmannia, die generatie na generatie van de koningin naar haar eieren overgaat. De naam van het bacteriegeslacht werd in 2000 voorgesteld door Sauer, Hölldobler, Gross en collega's, toen ze deze bacteriën bij reuzenmieren onderzochten. In 2009 zochten Jennifer Wernegreen en haar team haar in verschillende geslachten van de tribus en vonden haar in Calomyrmex, Opisthopsis en ook in Echinopla, naast Camponotus. Ze dook niet op in de verwante buitengroepen, wat erop wijst dat de verbintenis ontstond bij de gemeenschappelijke voorouder van de hele tribus.

Het merkwaardigst is haar herkomst. In de genetische stamboom staat Blochmannia tussen de symbiotische bacteriën van sapzuigende insecten, zoals schildluizen, bladluizen en bladvlooien; haar naaste verwanten leven in wolluizen. De auteurs stellen voor dat de eerste Camponotini de bacterie verwierven via hun relatie met die insecten, van wie ze de suikerrijke honingdauw krijgen. Het is een hypothese op basis van de fylogenie, geen directe waarneming.

Waar dient ze voor? Bij Camponotus floridanus toonden Heike Feldhaar en collega's (2007) aan dat Blochmannia de voeding van de kolonie verbetert: ze levert voedingsstoffen, zoals essentiële aminozuren, die schaars zijn in een suikerrijk dieet. Of de functie bij Echinopla dezelfde is, is niet nagegaan, maar het helpt begrijpen waarom zoveel Camponotini gedijen op een zeer suikerrijk dieet.

De koningin die niemand heeft beschreven

Alles wat over E. cherapunjiensis is gepubliceerd, gaat over werksters. Voor zover we hebben kunnen nagaan, is de koningin van deze soort niet beschreven in de wetenschappelijke literatuur, en het mannetje evenmin. In het geslacht zijn koninginnen maar van een paar soorten bekend; Zettel en Laciny maten bijvoorbeeld die van E. melanarctos en E. tritschleri, steeds met de vleugels al afgebroken:

  • Groter dan hun werksters, met een volumineuzer borststuk.
  • Met ocelli, de drie enkelvoudige ogen op het voorhoofd die werksters niet hebben.
  • Met iets grotere ogen en, bij E. melanarctos, lagere sokkels dan die van de werksters.

Onze koninginnen volgen dat patroon: een duidelijk volumineuzer borststuk, met de gladde plek waar de vleugels zaten, en hetzelfde zwarte, behaarde pak met gele poten als hun dochters. Wie deze soort kweekt, heeft letterlijk een kaste in huis die de wetenschap nog niet heeft beschreven.

Wat nog ontdekt moet worden

Weinig mieren die in Europa worden gekweekt, hebben zo'n korte biografie. Zodat je gegeven en afleiding duidelijk uit elkaar kunt houden, is dit wat er niet bekend is over E. cherapunjiensis:

  • Nest en kolonie: waar ze in de natuur nestelt, hoeveel werksters een volwassen kolonie telt en hoe lang die leeft.
  • Voortplanting: vliegtijd, manier van koloniestichting en ontwikkelingstijden.
  • Natuurlijk dieet: of ze honingdauwproducerende insecten verzorgt, wat ze vangt en waar.
  • Kasten: de koningin en het mannetje, niet beschreven.
  • Functie van de sokkels: alleen onderzocht bij E. melanarctos.

Daarin schuilt een groot deel van haar aantrekkingskracht. Als je data van eileg, uitkomen, temperaturen en wat je werksters eten noteert, verzamel je waarnemingen die vandaag in geen enkel tijdschrift staan.

Grootte en morfologie

Een forse, middelgrote Formicinae-mier, zonder angel, zonder soldaten en met werksters van vrij uniforme grootte. Dit zijn haar kenmerken, volgens de oorspronkelijke beschrijving van Bharti en Gul (2012), de revisie van Zettel en Laciny (2015) en wat je bij onze exemplaren ziet:

  • Kleur: kop, borststuk, petiolus en gaster zwart; de volledige poten, antennen en monddelen egaal oranjegeel.
  • Beharing: zeer dicht, met lange, rechtopstaande haren die op kop en borststuk uit lage sokkels ontspringen; op de gaster is de beharing korter. Zettel en Laciny beschrijven haar als wit bij museumexemplaren; levend en bij warm licht ziet ze er op onze foto's goudbruin uit.
  • Sculptuur: kop en borststuk knobbelig; eerste segment van de gaster poreus, met een fijne, dichte punctuur.
  • Kop: bijna bolvormig, iets breder dan lang, met grote, bolle, zijdelingse ogen en bijna verticale frontale lobben.
  • Borststuk: compact en met een afgeplatte rugzijde, zonder doornen. De mesometanotale naad bestaat, al is hij smal en verborgen onder de beharing.
  • Petiolus: een lage, langgerekte, poreuze schub met een getande rand. Volgens de oorspronkelijke beschrijving heeft het holotype zeven tanden. Zoals bij alle Formicinae is er geen postpetiolus.
  • Gaster: groot, ovaal en gewelfd; aan het uiteinde de opening waarlangs Formicinae mierenzuur uitstoten.
  • Koningin: niet beschreven. Uit wat we in onze kolonies zien, is ze duidelijk volumineuzer dan de werkster, vooral het borststuk, en heeft ze hetzelfde kleurpatroon.
  • Metamorfose: bij Formicinae spinnen de larven meestal een cocon om te verpoppen. We hebben voor het geslacht geen gepubliceerde gegevens gevonden.

Afmetingen bij benadering

De enige werkster die in detail is gemeten, is het holotype, beschreven door Bharti en Gul (2012). De afmetingen van de exemplaren uit Laos en Maleisië staan in het werk van Zettel en Laciny (2015), maar we hebben ze niet kunnen raadplegen.

  • Werkster (holotype): totale lengte van ongeveer 6,6 mm
  • Kop van de werkster: 1,70 mm lang en 1,90 mm breed; scapus van de antenne 1,49 mm
  • Borststuk van de werkster: 2,16 mm lang en 0,75 mm breed; petiolus 0,60 mm lang; gaster 2,14 mm lang
  • Koningin: geen gepubliceerde afmetingen, omdat de kaste niet beschreven is
  • Mannetje: onbekend

Als referentie voor het geslacht maten Zettel en Laciny koninginnen van twee soorten uit dezelfde groep: 8,8-9,7 mm bij E. melanarctos, waarvan de werksters 6,5-8,2 mm meten, en 8,4-8,7 mm bij E. tritschleri, met werksters van 6,1-6,8 mm. Het is redelijk om een koningin van E. cherapunjiensis in een vergelijkbare grootteorde te verwachten, maar het blijft een schatting. Als je de jouwe meet, horen we het graag.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Bij Antomas past E. cherapunjiensis zich goed aan een gipsnest aan, eet ze met smaak en heeft ze geen klimaat dat moeilijk na te bootsen is. Het is geen soort voor je eerste kolonie, maar ze vraagt ook geen opstelling voor experts. We plaatsen haar op het middenniveau om deze redenen:

  • Geboren ontsnappingskunstenaars. Ze zijn zeer actief en uitstekende klimmers: de ontsnappingsbarrière moet vanaf de eerste dag goed in orde zijn.
  • Vocht zonder doorweken. Ze komt uit zeer vochtige bergbossen, maar het nest heeft ventilatie nodig om schimmel te voorkomen.
  • Eiwitten op maat. Ze geven de voorkeur aan kleine en vooral dode prooien; je moet prooien in stukjes snijden en regelmatig resten verwijderen.
  • Weinig informatie. Er zijn bijna geen gepubliceerde kweekervaringen, dus een groot deel van de weg leg je af door je kolonie te observeren.

In ruil daarvoor heb je een van de opvallendste en zeldzaamste mieren van de hobby, een soort die maar heel weinig kwekers hebben gehad, en de kans om nieuwe gegevens over haar te verzamelen.

Aanbevolen waarden

Er zijn geen gepubliceerde kweekgegevens, dus deze waarden combineren de ervaring van Antomas met wat haar habitat ons vertelt: vochtig tropisch en subtropisch bergbos, rond 900 m of hoger.

  • Temperatuur: 22-27 °C in het nest, het hele jaar door. Een iets warmere zone, aan één uiteinde van het nest of het foerageergebied, laat de kolonie kiezen.
  • Warmte, met mate: het is een bergsoort. Houd haar niet lang boven ongeveer 30 °C. Dit is een schatting op basis van de hoogte van de vondsten, geen gemeten gegeven.
  • Vochtigheid: hoog in het nest, met een vochtiger en een droger deel, en altijd met ventilatie. In haar habitat ligt de relatieve luchtvochtigheid bijna het hele jaar meestal tussen 70-90%.
  • Water: een reageerbuis met water en een wattenprop in het foerageergebied, altijd beschikbaar.
  • Licht: nest in het halfdonker en foerageergebied verlicht, met een eigen dag-nachtritme.
  • Winter: geen diapauze. Je kunt haar desgewenst een milde winterrust geven (zie verderop).

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas houden we haar in gipsnesten uit de Qbik Wild-reeks van Anthouse, waarin het haar goed vergaat: gips houdt met weinig moeite een stabiele vochtigheid vast, de natuurlijke textuur laat haar in het nest klimmen en je ziet de kolonie goed door de voorkant. Om met een jonge kolonie te beginnen, is de Qbik Wild One P 1C de juiste maat:

Als de kolonie groeit, of als je een al grote kolonie ontvangt, is de volgende stap de Qbik Wild Duo P 2C, met twee kamers:

Stem de grootte af op de populatie: met te veel kamers raken de ongebruikte vol met resten en schimmel. Het teken om uit te breiden is als je werksters en broed opeengepakt ziet zonder plaats, of werksters die in het foerageergebied blijven wonen. Verder:

  • Plaatselijke vochtigheid: bevochtig het gips regelmatig via het reservoir, zonder het te doorweken, en laat een deel van het nest iets droger.
  • Ventilatie: onmisbaar bij zoveel vocht; zie je voortdurend condens op de voorkant of schimmel in de kamers, ventileer dan meer of bevochtig minder.
  • Foerageergebied met reliëf: een paar droge takjes of kurk geven haar oppervlak om te klimmen en te verkennen, iets wat ze onophoudelijk doen. Controleer dat niets tot de hoogte van de barrière reikt.
  • Vaste waterbuis en drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen.
  • Ontsnappingsbarrière en deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).

Koloniestichting en hoe de kolonie aankomt

Er is niets gepubliceerd over hoe deze soort een kolonie sticht. Op basis van wat er over de Camponotini bekend is, sticht de koningin waarschijnlijk alleen en opgesloten, en brengt ze haar eerste werksters groot met haar eigen reserves, zoals veel Camponotus doen; maar bij Echinopla is dat niet nagegaan.

Hoe dan ook versturen we van deze soort bij Antomas geen losse koninginnen: er komen kolonies met één koningin, werksters en broed aan, met de meest kwetsbare fase al achter de rug. Het zijn monogyne kolonies, met één koningin, dus probeer geen koninginnen samen te voegen of kolonies te verenigen.

Bij ontvangst:

  • Laat haar tot rust komen, een paar uur, op een rustige plek, in het halfdonker en bij 22-27 °C.
  • Controleer het water en bied een druppel nectar aan zodra ze gekalmeerd is.
  • Bereid het nest van tevoren voor: bevochtigd gips, water, drinkbakje en barrière klaar.

Verhuizen door over te schudden

Bij Antomas verhuizen we ze door de kolonie in haar nieuwe nest over te schudden:

  • Werk in het foerageergebied, of boven een bak, met de barrière al aangebracht: ze zijn snel en klimmen meteen omhoog.
  • Schud voorzichtig de volledige inhoud van de houder uit naast de nestingang, met de koningin en het broed erbij.
  • Gebruik een penseel om achterblijvers naar de ingang te leiden; nooit met je vingers.
  • Dek het nest af en laat de plek met rust, een paar uur lang: binnen korte tijd hebben ze het broed naar de kamers gebracht.

Om naar een grotere module te verhuizen, is de werkwijze dezelfde.

Voeding: altijd suiker bij de hand

Zoals zoveel Camponotini is E. cherapunjiensis een echte zoetekauw. Bij Antomas geven we ze de suikerhoudende vloeistoffen ad libitum, dus altijd beschikbaar: het drinkbakje mag nooit droog komen te staan. Dat strookt met wat we over de tribus weten, waarvan de boombewonende soorten zich grotendeels voeden met de honingdauw van de insecten die ze verzorgen.

  • Basis: de Blue Sugar-nectar van Anthouse, als belangrijkste vloeistof 4-5 keer per week.
  • Afwisseling: schakel 1-2 keer per week over op een andere nectar of suikerhoudende vloeistof, zoals water met honing of met suiker, zodat ze niet altijd hetzelfde eten.
  • Een extraatje eiwit: je kunt af en toe een eiwitsupplement aan de nectar toevoegen.
  • Altijd in een drinkbakje, nooit op watten: watten vol suiker gisten en beschimmelen binnen een paar dagen. Gebruik drinkbakjes waarin de druppel bereikbaar blijft, en vervang en reinig ze regelmatig.

Voeding: kleine en dode eiwitten

Het broed groeit met dierlijke eiwitten en de koningin heeft ze nodig om te leggen. Bij Antomas aanvaardt deze soort veel liever kleine en vooral dode prooien: piepkleine insecten of stukjes zo groot als een werkster, net gedood of ingevroren en ontdooid. Bij grote of zeer beweeglijke levende prooien verliezen ze hun interesse. Wissel van week tot week van insect:

Hoe meer, hoe beter, als je schoonmaakt. Met dagelijks onderhoud en het verwijderen van resten voordat ze bederven, geef je beter te veel dan te weinig: de kolonie merkt dat ze ruim voldoende middelen heeft en groeit sneller en talrijker. Kun je niet vaak schoonmaken, stem de portie dan af op wat ze in één dag opeten.

Gebruik altijd insecten die als voer zijn gekweekt: in het wild gevangen insecten kunnen resten van insecticide bevatten en de kolonie uitroeien.

Water apart, in de reageerbuis met watten, om de paar dagen gecontroleerd: ook al drinken ze nectar, ze hebben schoon water nodig.

Geen diapauze, met een optionele winterrust

E. cherapunjiensis is een tropische en subtropische mier, en bij Antomas geven we haar geen diapauze: ze kan het hele jaar actief blijven bij 22-27 °C. Toch zijn de winters in het noordelijke deel van haar gebied, in de bergen van Zuid-China en het noorden van Indochina, koel, met duidelijk lagere gemiddelden dan in de zomer. Daarom kun je haar, als je dat liever doet, een milde winterrust geven:

  • Wanneer: ongeveer 2-3 maanden, van december tot februari.
  • Temperatuur: ongeveer 18-21 °C, zonder extra verwarming; geen kelderkou.
  • Tijdens de rust: water en nectar altijd beschikbaar, iets minder vocht, minder uren licht en minder eiwitten; de kolonie brengt trager broed groot.
  • Terug naar normaal: verhoog in maart de temperatuur geleidelijk, tot de gebruikelijke 22-27 °C.

Het is optioneel. Houd je haar het hele jaar actief, dan gaat het ook goed.

Gedrag en observatie

Onrustig en nieuwsgierig. Bij Antomas zien we ze vrij actief: ze lopen onophoudelijk door het foerageergebied, klimmen tegen de wanden en elk takje op en inspecteren alles. Dat past bij wat er over het geslacht bekend is, dat in de boomkruinen leeft.

Zoetekauwen. Ze komen meteen naar het drinkbakje, en je ziet ze makkelijk met een gaster die opgezwollen is van de nectar.

Verdediging. Als Formicinae hebben ze geen angel. Worden ze gestoord, dan verdedigen ze zich met hun kaken en kunnen ze mierenzuur spuiten. Bij een rustige hantering merk je daar nauwelijks iets van.

Zonder angst observeren. Voor Antomas is een kolonie er om van te genieten, ernaar te kijken en ervan te leren, niet om haar verstopt te houden. Met het nest in het halfdonker en het foerageergebied verlicht volstaat het om met zachtheid te kijken en niet meer in te grijpen dan nodig. En houd je camera bij de hand: het gouden haar op het zwarte lichaam, met die gele poten, is spectaculair in macro.

Als er iets misgaat: schimmel in de kamers wijst meestal op te veel vocht of te weinig ventilatie, of op vergeten voerresten; een kolonie die midden in het seizoen geen broed grootbrengt, op kou of te weinig eiwitten; veel sterfgevallen achter elkaar: controleer het water, de temperatuur en de hygiëne.

Ontsnappingen en barrières

Dit is het belangrijkste punt bij haar kweek. Ze zijn uitstekende klimmers, snel en nieuwsgierig, en elke onachtzaamheid wordt een ontsnapping:

  • Een ononderbroken ontsnappingsbarrière langs de bovenrand van het foerageergebied, zonder onderbrekingen, vernieuwd zodra die vuil wordt of minder goed werkt.
  • Deksel op maat en verbindingen zonder speling, met goed passende buizen en adapters.
  • Geen bruggen: geen takje, buis of decoratie dat de barrière raakt of tot haar hoogte reikt; onthoud dat ze overal tegen opklimmen.
  • Regelmatige controle, vooral als de kolonie groeit en er meer verkensters komen.

Hantering en veiligheid

Ze steken niet: zoals alle Formicinae hebben ze geen functionele angel. Ze kunnen bijten en wat mierenzuur spuiten, maar voor een mens blijft het bij een licht ongemak. Toch:

  • Werk met gereedschap: een zacht pincet en een penseel, nooit je vingers, meer voor hen dan voor jou.
  • Open weinig en rustig, boven een bak en met de barrière op zijn plaats, en sluit af als je klaar bent.
  • Was je handen na het hanteren van de opstelling.

Het is een exotische soort: laat haar nooit vrij.

Wat je niet moet doen

  • Werken zonder ontsnappingsbarrière of takjes laten staan die tot de barrière reiken.
  • Koninginnen samenvoegen of kolonies verenigen: ze zijn monogyn.
  • Het drinkbakje dagenlang leeg laten staan.
  • De nectar op watten aanbieden.
  • Haar altijd dezelfde suiker en hetzelfde insect geven.
  • Grote, levende prooien aanbieden in plaats van kleine, dode stukjes.
  • Voerresten laten liggen die beschimmelen.
  • Het nest doorweken of de ventilatie afsluiten.
  • Haar lang boven ongeveer 30 °C houden of in een koude hoek onder 18 °C zetten.
  • In het wild gevangen insecten gebruiken.

Wetenschappelijke bronnen

Over Echinopla cherapunjiensis is zeer weinig gepubliceerd: haar oorspronkelijke beschrijving, Bharti, H. & Gul, I. (2012), «Echinopla cherapunjiensis sp. n. (Hymenoptera, Formicidae) from India», Vestnik Zoologii 46(4): 371–373, zonder DOI, en de latere vondsten van Liu en collega's (2015) en van Zettel en Laciny (2015). De rest van deze verzorgingsgids is gebaseerd op werken over het geslacht, de tribus Camponotini en de mierenfauna van Zuidoost-Azië, en op de ervaring van Antomas. Belangrijkste referenties:

  1. Smith, F. (1857). Catalogue of the hymenopterous insects collected at Sarawak, Borneo; Mount Ophir, Malacca; and at Singapore, by A. R. Wallace. Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London, Zoology 2: 42–88. doi:10.1111/j.1096-3642.1857.tb01759.x
  2. Smith, F. (1862). A list of the genera and species belonging to the family Cryptoceridae […]; also a list of the species of the genus Echinopla. Transactions of the Entomological Society of London 11: 407–416. doi:10.1111/j.1365-2311.1862.tb01287.x
  3. Sauer, C., Stackebrandt, E., Gadau, J., Hölldobler, B. & Gross, R. (2000). Systematic relationships and cospeciation of bacterial endosymbionts and their carpenter ant host species: proposal of the new taxon Candidatus Blochmannia gen. nov. International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 50: 1877–1886. doi:10.1099/00207713-50-5-1877
  4. Gnatzy, W. & Maschwitz, U. (2006). Pedestal hairs of the ant Echinopla melanarctos (Hymenoptera, Formicidae): morphology and functional aspects. Zoomorphology 125: 57–68. doi:10.1007/s00435-005-0011-8
  5. Feldhaar, H., Straka, J., Krischke, M., Berthold, K., Stoll, S., Mueller, M. J. & Gross, R. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
  6. Wernegreen, J. J., Kauppinen, S. N., Brady, S. G. & Ward, P. S. (2009). One nutritional symbiosis begat another: phylogenetic evidence that the ant tribe Camponotini acquired Blochmannia by tending sap-feeding insects. BMC Evolutionary Biology 9: 292. doi:10.1186/1471-2148-9-292
  7. General, D. M. & Alpert, G. D. (2012). A synoptic review of the ant genera (Hymenoptera, Formicidae) of the Philippines. ZooKeys 200: 1–111. doi:10.3897/zookeys.200.2447
  8. Liu, C., Guénard, B., Hita Garcia, F., Yamane, S., Blanchard, B., Yang, D.-R. & Economo, E. (2015). New records of ant species from Yunnan, China. ZooKeys 477: 17–78. doi:10.3897/zookeys.477.8775
  9. Zettel, H. & Laciny, A. (2015). Contributions to the taxonomy of the ant genus Echinopla Smith, 1857 (Hymenoptera, Formicidae). Deutsche Entomologische Zeitschrift 62: 101–121. doi:10.3897/dez.62.5093
  10. Blaimer, B. B., Brady, S. G., Schultz, T. R., Lloyd, M. W., Fisher, B. L. & Ward, P. S. (2015). Phylogenomic methods outperform traditional multi-locus approaches in resolving deep evolutionary history: a case study of formicine ants. BMC Evolutionary Biology 15: 271. doi:10.1186/s12862-015-0552-5
  11. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  12. Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...