Echinopla cherapunjiensis
Czarny jeż na złotych nogach. Echinopla cherapunjiensis żyje w koronach górskich lasów Azji Południowo-Wschodniej, okryta pancerzem z włosków wyrastających z małych wieżyczek, z których każda ma własny czujnik. Nauka zna ją z garstki robotnic, a jej królowa wciąż czeka na opisanie. Ruchliwa, łakoma i niestrudzenie wspinająca się, to rarytas prawie niespotykany w Europie. Kolonie i królowe. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
Jedna z najrzadszych mrówek, jakie można hodować w Europie: czarna, pokryta długimi włoskami wyrastającymi z małych cokołów, z pomarańczowożółtymi nogami i czułkami. Żyje w koronach wilgotnych lasów górskich Azji Południowo-Wschodniej i Indii, a nauka zna ją z garstki robotnic; jej królowa, z tego, co wiemy, nie została nawet opisana. Wysyłamy kolonie z jedną królową, robotnicami i czerwiem. W skrócie: gipsowe gniazdo Qbik Wild; 22-27 °C i wysoka wilgotność z wentylacją; bez zimowania, z opcjonalnym łagodnym odpoczynkiem zimowym; słodkie płyny zawsze w zasięgu, w poidełku, z nektarem Blue Sugar jako podstawą i urozmaiconą dietą; białko w małych kawałkach i przede wszystkim martwe. Bardzo aktywne i świetne wspinaczki: bariera przeciwucieczkowa zawsze.
Echinopla cherapunjiensis Bharti & Gul, 2012 należy do rodzaju, który niewielu hobbystów widziało na własne oczy. Echinopla to mrówki z podrodziny Formicinae, z plemienia Camponotini, dalekie krewne gmachówek i tkaczek z rodzaju Polyrhachis, ale o wyglądzie niepodobnym do żadnej z nich: ich zwarte, prawie kuliste ciało jest najeżone długimi włoskami wyrastającymi z małych wieżyczek oskórka. Stąd nazwa rodzaju, która nawiązuje do greckiego echinos, „jeż”.
To ponadto gatunek, który prawie nie ma spisanej historii. Opisano go w 2012 roku na podstawie jednej robotnicy z Indii, a dopiero w 2015 roku podano go z innych krajów. Nie ma prac o jego diecie, gniazdach, cyklu życiowym ani zachowaniu i, o ile wiemy, nikt nie opublikował niczego o jego hodowli. W tym poradniku opowiadamy to niewiele, co o nim wiadomo, to, co wiadomo o rodzaju i jego plemieniu, oraz to, czego nauczyliśmy się w Antomas z naszymi koloniami, zawsze wskazując, skąd pochodzi każda informacja.
Uczciwe ostrzeżenie na początek: oznaczenie Echinopla nie jest łatwe. Rodzaj ma około dwóch tuzinów opisanych gatunków, wiele znanych z jednego lub dwóch okazów, a ich rozróżnienie wymaga lupy, pomiarów i porównania z typami w muzeach. Nasze kolonie zgadzają się z tym, co opublikowano o E. cherapunjiensis, pod względem czarnego ciała z żółtawymi nogami, czułkami i aparatem gębowym oraz pochodzenia z kontynentalnej Azji Południowo-Wschodniej, gdzie znane są jej stanowiska. Podajemy ją pod tą nazwą, wiedząc, że w tak słabo zbadanym rodzaju każde oznaczenie jest tymczasowe, dopóki specjalista nie zbada okazów.
Biologia
Sześcionożny jeż
Pierwsze, co zwraca uwagę u Echinopla, to jej sylwetka. Pod lupą ciało wydaje się otulone aureolą włosków:
- Długie, sterczące włoski, w odcieniu złotobrązowym lub białawym zależnie od światła, rozmieszczone na głowie, tułowiu, petiolusie i gastrze.
- Cokoły: na głowie i tułowiu każdy długi włosek wyrasta ze szczytu małego guzka oskórka, jak świeca w świeczniku.
- Ziarnista powierzchnia: między cokołami oskórek jest chropowaty i guzkowaty; na gastrze włoski są krótsze, a powierzchnia drobno porowata.
- Zwarte ciało: prawie kulista głowa, krótki tułów i duży, wypukły gaster.
Bez tego „futra” wyglądałaby jak zwyczajna, krępa mrówka z podrodziny Formicinae. Z nim jest jedną z najdziwniejszych mrówek Azji Południowo-Wschodniej i jedną z najbardziej fotogenicznych, jakie można mieć w domu.
Rodzaj z podpisem Wallace’a
Rodzaj opisał w 1857 roku brytyjski entomolog Frederick Smith z Muzeum Brytyjskiego w swoim katalogu błonkówek zebranych przez Alfreda Russela Wallace’a w Sarawaku na Borneo, na górze Ophir na Półwyspie Malajskim i w Singapurze. Wallace, który w tamtych latach przemierzał Archipelag Malajski i był bliski samodzielnego dojścia do idei doboru naturalnego, wysłał do Londynu pierwsze znane Echinopla. Z tej serii pochodzą E. melanarctos i E. pallipes, dwa gatunki, od których Smith rozpoczął rodzaj.
Pięć lat później, w 1862 roku, sam Smith opublikował listę znanych wówczas gatunków Echinopla. W ciągu następnego stulecia dochodziły gatunki z Sumatry, Jawy, Borneo, Filipin, Nowej Gwinei i północnej Australii, prawie zawsze opisywane na podstawie bardzo nielicznych okazów.
Cztery powierzchnie, cztery sposoby bycia jeżem
Najpełniejszą rewizją rodzaju jest praca Herberta Zettela i Alice Laciny z Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu, opublikowana w 2015 roku. Zbadali 16 gatunków żyjących na zachód od linii Webera, granicy biogeograficznej oddzielającej faunę azjatycką od australijskiej, i opisali osiem nowych. Według ich zestawienia rodzaj liczył wtedy 24 opisane gatunki, rozłożone prawie po równo po obu stronach tej linii.
Aby uporządkować gatunki zachodnie, autorzy przyglądali się przede wszystkim powierzchni ciała:
- Powierzchnia porowata: gatunki małe i czarne, ze strukturami przypominającymi pory.
- Z cokołami na tułowiu: wyrostki w kształcie postumentu, każdy z długą szczecinką na czubku. Tu należą E. melanarctos, E. pallipes, E. tritschleri, E. circulus i nasza E. cherapunjiensis.
- Z pierwszym segmentem gastra drobno punktowanym.
- Z powierzchnią prążkowaną, pokrytą podłużnymi bruzdami.
W obrębie swojej grupy E. cherapunjiensis wyróżnia się niższymi cokołami, porowatym pierwszym tergitem gastra, prawie pionowymi płatami czołowymi i dłuższym, niższym i również porowatym petiolusem. Pomaga kolor: czarny tułów oraz żółtawe nogi, trzonek czułka i aparat gębowy.
Siedemset czujników na cokołach
Do czego służą te dziwne włoski? To prawie jedyna rzecz z biologii rodzaju, którą zbadano dogłębnie. W 2006 roku Werner Gnatzy i Ulrich Maschwitz zbadali pod mikroskopem elektronowym cokoły E. melanarctos, najbardziej owłosionego gatunku grupy, i znaleźli zaskakującą strukturę:
- Około 700 cokołów rozmieszczonych na głowie, tułowiu, petiolusie i gastrze, ułożonych w rodzaj sieci wielokątów.
- Każdy cokół ma do około 200 mikrometrów wysokości i nosi na czubku centralny włosek o długości do pół milimetra.
- Każdy centralny włosek jest czujnikiem: u jego podstawy znajduje się komórka nerwowa, która wykrywa ruch włoska, czyli mechanoreceptor.
- Niektóre cokoły mają ponadto do sześciu włosków czuciowych, długości około 30 mikrometrów, ułożonych promieniście nieco poniżej szczytu.
Innymi słowy, mrówka jest otulona siatką czujników dotykowych, która wystaje ponad jej ciało. Każde otarcie o gałązkę, ofiarę czy wroga jest wyczuwalne, zanim dotrze do oskórka. Nikt nie powtórzył tego badania u E. cherapunjiensis, której cokoły są niższe, ale ma ona ten sam ogólny plan budowy.
Tarcza z gruczołami
Odkrycie Gnatzy’ego i Maschwitza nie kończy się na czujnikach. Wewnątrz każdego cokołu znajduje się do dziesięciu małych gruczołów, złożonych z dwóch komórek każdy, które wydzielają wydzielinę przez maleńkie pory na czubku. Co zawiera ta wydzielina i do czego jej używają, nie wyjaśniono.
Co do funkcji całości, autorzy proponują, że okrywa z włosków działa jak tarcza przed atakami innych stawonogów, zwłaszcza innych mrówek, bardzo licznych w siedlisku E. melanarctos, i że pomagałaby bronić przestrzeni gniazda. To rozsądna hipoteza, ale nadal tylko hipoteza: w tropikalnym sklepieniu leśnym, gdzie o każdą gałąź walczą agresywne gatunki, noszenie najeżonego pancerza, który ostrzega o każdym dotyku, wydaje się dobrym pomysłem.
Oczy, które wystają ponad włoski
Ciekawa konsekwencja cokołów dotyczy wzroku. Gnatzy i Maschwitz zauważają, że dwa gatunki z najwyższymi cokołami na głowie, E. melanarctos i E. pallipes, mają oczy złożone osadzone na swego rodzaju szypułce, tak że wystają ponad las włosków i nie są przez niego zasłonięte.
E. cherapunjiensis nie dochodzi do takiej skrajności. Według Zettela i Laciny położenie jej oczu przypomina to u E. tritschleri: duże, wypukłe i boczne, ale bez szypułki, na głowie o niższych cokołach. Na zdjęciach naszych robotnic dobrze to widać: czarne, wypukłe oczy wyróżniają się wśród złotych włosków.
Opisana na podstawie jednej robotnicy
Nazwa gatunku upamiętnia jego miejsce typowe, Czerrapundżi w indyjskim stanie Meghalaya, we wschodnich Himalajach, w regionie słynącym z tego, że należy do najbardziej deszczowych na planecie. To tam Himender Bharti i Irfan Gul zebrali jedyny okaz, na podstawie którego w 2012 roku opisali E. cherapunjiensis: jedną robotnicę.
- Była to druga Echinopla podana z Indii, po formie E. lineata znanej od dawna.
- Zaktualizowana lista mrówek Indii, opublikowana w 2016 roku, z 828 gatunkami i podgatunkami, wymienia tylko dwa taksony tego rodzaju w całym kraju.
- Drobny błąd w oryginalnym opisie poprawiono po latach: Bharti i Gul opisali jeden ze szwów tułowia, mesometanotalny, jako zatarty. Badając ponownie typ razem z samym Bhartim, Zettel i Laciny stwierdzili, że on istnieje, wąski i ukryty pod gęstym owłosieniem, tak samo jak u okazów z Laosu i Malezji.
Opisanie gatunku na podstawie jednego okazu nie jest niczym rzadkim u mrówek z koron drzew. Wyjątkowe jest to, co nastąpiło potem: ten samotny okaz okazał się gatunkiem o ogromnym zasięgu.
Od Indii po Półwysep Malajski
Trzy lata po opisaniu gatunek zaczął pojawiać się bardzo daleko od Meghalaya:
- Południowe Chiny: w 2015 roku zespół Conga Liu i Evana Economo po raz pierwszy podał go z Junnanu, w dużej pracy o nowych stwierdzeniach mrówek w tej prowincji. W bazie danych AntWeb figuruje ponadto okaz z Kuangsi, który Zettel i Laciny uznają za bardzo prawdopodobnie należący do tego samego gatunku.
- Północny Laos: dwie robotnice z prowincji Luang Namtha, z wysokości około 900 m n.p.m.
- Malezja Półwyspowa: jedna robotnica z pasma Titiwangsa w stanie Perak, również z około 900 m n.p.m.
Według Zettela i Laciny te stwierdzenia znacznie poszerzają znany zasięg. Dziś wiemy, że E. cherapunjiensis występuje w łuku górskim biegnącym od północno-wschodnich Indii po południowe Chiny, północne Indochiny i Półwysep Malajski. Z pewnością jest w wielu miejscach pośrednich, z których jeszcze nikt jej nie zebrał.
Mrówka średnich wysokości i wilgotnego lasu
Wszystkie znane stanowiska mają coś wspólnego: pochodzą z wilgotnych gór tropikalnych i subtropikalnych. Miejsce typowe leży na wyżynach Meghalaya, a okazy z Laosu i Malezji zebrano na wysokości około 900 m. Nie ma danych o typie lasu ani o mikrosiedlisku, ale wzorzec wskazuje na gatunek wilgotnego lasu górskiego, chłodniejszego niż nizinne lasy tropikalne.
Ten szczegół ma praktyczne konsekwencje. Na tych wysokościach średnia temperatura jest o kilka stopni niższa niż na pobliskich tropikalnych równinach, wilgotność jest wysoka prawie przez cały rok, a na północy zasięgu zimy są chłodne, choć nie zimne. To podstawa parametrów, które zalecamy niżej: gatunek tropikalny, owszem, ale taki, który woli nie cierpieć z powodu upału.
Życie w koronach, prawie niewidoczne
Według Zettela i Laciny gatunki Echinopla zasiedlają zwykle sklepienie lasów tropikalnych i dlatego stwierdzenia są tak nieliczne: większość opiera się na jednym lub kilku okazach zebranych przypadkiem. Część nowszego materiału uzyskano, opryskując drzewa insektycydem i zbierając to, co spada na płachty, metodą zwaną fogging. Tak znaleziono na przykład typy E. subtilis, na drzewie z rodzaju Aporusa, w niskim lesie górskim w Sabahu na Borneo, powyżej 650 m.
Inne gatunki zebrano w lasach na różnych wysokościach na Borneo i Filipinach, gdzie rodzaj figuruje też w przeglądzie rodzajów mrówek archipelagu autorstwa Davida Generala i Gary’ego Alperta (2012). Nie opublikowano żadnego opisu gniazda Echinopla: nie wiemy, czy gnieżdżą się w martwym drewnie, pod korą, w pustych gałęziach czy w dziuplach żywych drzew. Najbardziej prawdopodobne, ze względu na ich życie w koronach i na to, co robią inne nadrzewne Camponotini, jest to, że korzystają z istniejących już jam w drewnie; ale to wniosek, a nie dana.
W Antomas widzimy natomiast cechę, która pasuje do takiego nadrzewnego życia: to bardzo aktywne mrówki i wspinaczki, które bez przerwy przemierzają ścianki i każdą nierówność areny.
Krewne gmachówek i tkaczek
Echinopla należy do plemienia Camponotini, jednego z jedenastu, na które dzieli się dziś podrodzina Formicinae według klasyfikacji Philipa Warda, Bonnie Blaimer i Briana Fishera (2016), opartej na analizach genetycznych. To plemię o ogromnym sukcesie:
- Camponotus, gmachówki, jeden z największych rodzajów na świecie.
- Polyrhachis, jak nasza Polyrhachis dives, która tka gniazda z jedwabiu swoich larw.
- Colobopsis, z żołnierzami o głowie w kształcie korka, i Dinomyrmex, z jednym gatunkiem, olbrzymią D. gigas z Azji Południowo-Wschodniej. Oba wydzielono z Camponotus w tej samej rewizji.
- Małe rodzaje, takie jak Calomyrmex i Opisthopsis, z Australii i Nowej Gwinei, oraz sama Echinopla.
Badania z setkami markerów genetycznych, takie jak praca Blaimer i współpracowników (2015), potwierdziły, że Camponotini tworzą naturalną linię w obrębie Formicinae. Mają cechy całej podrodziny: jeden segment między tułowiem a gastrem, petiolus, i brak funkcjonalnego żądła; zamiast niego Formicinae mają otwór na czubku gastra, przez który mogą pryskać kwasem mrówkowym.
Bakteria odziedziczona po mszycach
Camponotini kryją w sobie sekret. W specjalnych komórkach jelita noszą symbiotyczną bakterię, Blochmannia, która przechodzi z królowej na jej jaja z pokolenia na pokolenie. Nazwę tego rodzaju bakterii zaproponowali w 2000 roku Sauer, Hölldobler, Gross i ich współpracownicy, badając te bakterie u gmachówek. W 2009 roku Jennifer Wernegreen i jej zespół szukali jej w różnych rodzajach plemienia i znaleźli ją u Calomyrmex, Opisthopsis i także u Echinopla, oprócz Camponotus. Nie pojawiła się w spokrewnionych grupach zewnętrznych, co wskazuje, że ten związek powstał u wspólnego przodka całego plemienia.
Najciekawsze jest jej pochodzenie. W drzewie genetycznym Blochmannia pojawia się wśród bakterii symbiotycznych owadów ssących sok roślinny, takich jak czerwce, mszyce i miodówki; jej najbliższe krewne żyją u wełnowców. Autorzy proponują, że pierwsze Camponotini pozyskały bakterię dzięki relacji z tymi owadami, od których otrzymują słodką spadź. To hipoteza oparta na filogenezie, a nie bezpośrednia obserwacja.
Do czego im służy? U Camponotus floridanus Heike Feldhaar i współpracownicy (2007) wykazali, że Blochmannia poprawia odżywienie kolonii: dostarcza składników odżywczych, takich jak aminokwasy egzogenne, których brakuje w diecie bogatej w cukier. Czy u Echinopla pełni tę samą funkcję, nie sprawdzono, ale pomaga to zrozumieć, dlaczego tak wiele Camponotini dobrze się rozwija na bardzo słodkiej diecie.
Królowa, której nikt nie opisał
Wszystko, co opublikowano o E. cherapunjiensis, dotyczy robotnic. Z tego, co udało nam się sprawdzić, królowa tego gatunku nie jest opisana w literaturze naukowej, podobnie jak samiec. W rodzaju królowe znane są tylko u kilku gatunków; Zettel i Laciny zmierzyli na przykład królowe E. melanarctos i E. tritschleri, zawsze z już odłamanymi skrzydłami:
- Większe niż ich robotnice, z bardziej masywnym tułowiem.
- Z przyoczkami, trzema prostymi oczami na czole, których robotnice nie mają.
- Z nieco większymi oczami i, u E. melanarctos, z niższymi cokołami niż u robotnic.
Nasze królowe pasują do tego wzorca: wyraźnie bardziej masywny tułów, z gładkim śladem w miejscu, gdzie były skrzydła, i ten sam czarny, owłosiony strój z żółtymi nogami co u jej córek. Kto hoduje ten gatunek, ma dosłownie kastę, której nauka jeszcze nie opisała.
Co pozostaje do odkrycia
Niewiele mrówek hodowanych w Europie ma tak krótką biografię. Żebyś mógł jasno oddzielić dane od wniosków, oto czego nie wiadomo o E. cherapunjiensis:
- Gniazdo i kolonia: gdzie gnieździ się w naturze, ile robotnic ma dorosła kolonia i jak długo żyje.
- Rozmnażanie: pora lotów, sposób zakładania kolonii i czas rozwoju.
- Dieta naturalna: czy opiekuje się owadami wytwarzającymi spadź, na co poluje i gdzie.
- Kasty: królowa i samiec, nieopisane.
- Funkcja cokołów: zbadana tylko u E. melanarctos.
W tym tkwi duża część jej uroku. Jeśli zapisujesz daty składania jaj, wylęgów, temperatury i to, co jedzą Twoje robotnice, gromadzisz obserwacje, których dziś nie zawiera żadne czasopismo.
Wielkość i morfologia
Krępa mrówka z podrodziny Formicinae średniej wielkości, bez żądła, bez żołnierzy i z robotnicami o dość jednolitym rozmiarze. Oto jej cechy według oryginalnego opisu Bhartiego i Gula (2012), rewizji Zettela i Laciny (2015) oraz tego, co widać u naszych okazów:
- Kolor: głowa, tułów, petiolus i gaster czarne; całe nogi, czułki i aparat gębowy jednolicie pomarańczowożółte.
- Owłosienie: bardzo gęste, z długimi, sterczącymi włoskami, które na głowie i tułowiu wyrastają z niskich cokołów; na gastrze włoski są krótsze. Zettel i Laciny opisują je jako białe u okazów muzealnych; u żywych okazów, w ciepłym świetle, na naszych zdjęciach ma odcień złotobrązowy.
- Rzeźba: głowa i tułów guzkowate; pierwszy segment gastra porowaty, z drobnym i gęstym punktowaniem.
- Głowa: prawie kulista, nieco szersza niż dłuższa, z dużymi, wypukłymi i bocznymi oczami oraz prawie pionowymi płatami czołowymi.
- Tułów: zwarty, ze spłaszczonym grzbietem, bez kolców. Szew mesometanotalny istnieje, choć jest wąski i ukryty pod owłosieniem.
- Petiolus: niska i wydłużona łuska, porowata, z ząbkowanym brzegiem. Według oryginalnego opisu holotyp ma siedem ząbków. Jak u wszystkich Formicinae, nie ma postpetiolusa.
- Gaster: duży, owalny i wypukły; na czubku otwór, przez który Formicinae wyrzucają kwas mrówkowy.
- Królowa: nieopisana. Z tego, co widzimy w naszych koloniach, jest wyraźnie bardziej masywna niż robotnica, zwłaszcza w tułowiu, i ma ten sam wzór ubarwienia.
- Przeobrażenie: u Formicinae larwy zwykle przędą kokon, by przejść w poczwarkę. Nie znaleźliśmy opublikowanych danych dla tego rodzaju.
Przybliżone wymiary
Jedyną szczegółowo zmierzoną robotnicą jest holotyp, opisany przez Bhartiego i Gula (2012). Wymiary okazów z Laosu i Malezji znajdują się w pracy Zettela i Laciny (2015), ale nie mogliśmy do nich dotrzeć.
- Robotnica (holotyp): całkowita długość około 6,6 mm
- Głowa robotnicy: 1,70 mm długości i 1,90 mm szerokości; trzonek czułka 1,49 mm
- Tułów robotnicy: 2,16 mm długości i 0,75 mm szerokości; petiolus 0,60 mm długości; gaster 2,14 mm długości
- Królowa: brak opublikowanych wymiarów, bo kasta nie jest opisana
- Samiec: nieznany
Jako punkt odniesienia dla rodzaju Zettel i Laciny zmierzyli królowe dwóch gatunków z tej samej grupy: 8,8-9,7 mm u E. melanarctos, której robotnice mierzą 6,5-8,2 mm, i 8,4-8,7 mm u E. tritschleri, z robotnicami 6,1-6,8 mm. Rozsądnie jest oczekiwać królowej E. cherapunjiensis podobnego rzędu wielkości, ale to wciąż tylko szacunek. Jeśli zmierzysz swoją, chętnie się dowiemy.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 3/5 – Zaawansowany
W Antomas E. cherapunjiensis dobrze przystosowuje się do gipsowego gniazda, je z apetytem i nie ma klimatu trudnego do odtworzenia. To nie jest gatunek na Twoją pierwszą kolonię, ale nie wymaga też zestawu dla eksperta. Umieszczamy ją na średnim poziomie z tych powodów:
- Urodzone uciekinierki. Są bardzo aktywne i świetnie się wspinają: bariera przeciwucieczkowa musi być dobrze zrobiona od pierwszego dnia.
- Wilgoć bez zalewania. Pochodzi z bardzo wilgotnych lasów górskich, ale gniazdo potrzebuje wentylacji, żeby nie pojawiła się pleśń.
- Białko na jej miarę. Wolą małe ofiary i przede wszystkim martwe; trzeba kroić i regularnie usuwać resztki.
- Mało informacji. Prawie nie ma opublikowanych doświadczeń z hodowli, więc dużą część drogi przejdziesz, obserwując swoją kolonię.
W zamian będziesz mieć jedną z najbardziej efektownych i rzadkich mrówek w hobby, gatunek, który miało bardzo niewielu hodowców, i możliwość dostarczenia nowych danych na jej temat.
Zalecane parametry
Nie ma opublikowanych danych z hodowli, więc te parametry łączą doświadczenie Antomas z tym, co mówi jej siedlisko: wilgotny tropikalny i subtropikalny las górski, na wysokości około 900 m lub wyżej.
- Temperatura: 22-27 °C w gnieździe przez cały rok. Nieco cieplejsza strefa, na jednym końcu gniazda lub areny, pozwala kolonii wybierać.
- Ciepło z umiarem: to gatunek górski. Unikaj trzymania go długo powyżej około 30 °C. To szacunek na podstawie wysokości stanowisk, a nie zmierzona wartość.
- Wilgotność: wysoka w gnieździe, z częścią bardziej wilgotną i częścią bardziej suchą, i zawsze z wentylacją. W jej siedlisku wilgotność względna powietrza zwykle waha się między 70 a 90% przez prawie cały rok.
- Woda: probówka z wodą i korkiem z waty na arenie, zawsze dostępna.
- Światło: gniazdo w półmroku i oświetlona arena, z rytmem dnia i nocy.
- Zima: bez zimowania. Jeśli chcesz, możesz dać jej łagodny odpoczynek zimowy (zob. niżej).
Polecane formikaria
W Antomas trzymamy ją w gipsowych gniazdach z serii Qbik Wild od Anthouse, w których radzi sobie całkiem dobrze: gips utrzymuje stabilną wilgotność przy niewielkim nakładzie pracy, naturalna faktura pozwala jej wspinać się wewnątrz gniazda, a kolonię dobrze widać przez przednią szybkę. Na start z młodą kolonią odpowiednim rozmiarem jest Qbik Wild One P 1C:
Gdy kolonia urośnie albo jeśli otrzymasz kolonię już liczną, następnym krokiem jest Qbik Wild Duo P 2C, z dwiema komorami:
Dopasuj rozmiar do populacji: gdy komór jest za dużo, te nieużywane zapełniają się resztkami i pleśnią. Sygnałem do rozbudowy jest widok robotnic i czerwiu stłoczonych bez miejsca albo robotnic, które zamieszkują na arenie. Poza tym:
- Wilgoć miejscowa: nawadniaj gips przez jego zbiornik regularnie, bez zalewania, i pozwól, by jedna część gniazda pozostała nieco bardziej sucha.
- Wentylacja: niezbędna przy takiej wilgotności; jeśli widzisz stałą kondensację na szybce albo pleśń w komorach, wietrz więcej lub nawadniaj mniej.
- Arena z rzeźbą terenu: kilka suchych gałązek albo korek dają im powierzchnię do wspinania i eksplorowania, czym zajmują się bez przerwy. Sprawdź, czy nic nie sięga wysokości bariery.
- Stała probówka z wodą i poidełko na słodkie płyny.
- Bariera przeciwucieczkowa i pokrywa (zob. „Ucieczki i bariery”).
Zakładanie kolonii i jak przyjeżdża kolonia
Nie opublikowano niczego o tym, jak ten gatunek zakłada kolonie. Z tego, co wiadomo o Camponotini, najbardziej prawdopodobne jest, że królowa zakłada ją sama i w zamknięciu, wychowując pierwsze robotnice z własnych zapasów, jak robi wiele Camponotus; ale u Echinopla nie zostało to potwierdzone.
W każdym razie w Antomas nie wysyłamy samotnych królowych tego gatunku: przyjeżdżają kolonie z jedną królową, robotnicami i czerwiem, z już przebytą najdelikatniejszą fazą. To kolonie monoginiczne, z jedną królową, więc nie próbuj łączyć królowych ani kolonii.
Gdy ją otrzymasz:
- Pozwól jej odpocząć kilka godzin w spokojnym miejscu, w półmroku i w 22-27 °C.
- Sprawdź wodę i podaj kroplę nektaru, gdy tylko się uspokoi.
- Przygotuj gniazdo zawczasu: nawodniony gips, woda, poidełko i bariera gotowe.
Przeprowadzka przez przesypanie
W Antomas przenosimy je, przesypując kolonię do nowego gniazda:
- Pracuj na arenie albo nad tacą, z już nałożoną barierą: są szybkie i od razu się wspinają.
- Delikatnie przesyp całą zawartość pojemnika przy wejściu do gniazda, razem z królową i czerwiem.
- Pomóż sobie pędzelkiem, kierując maruderów do wejścia; nigdy palcami.
- Przykryj gniazdo i zostaw strefę w spokoju na kilka godzin: w krótkim czasie przeniosą czerw do komór.
Przy przejściu do większego modułu postępuje się tak samo.
Karmienie: cukier zawsze pod ręką
Jak tak wiele Camponotini, E. cherapunjiensis to wielka łasuchówka. W Antomas zostawiamy im słodkie płyny ad libitum, czyli zawsze dostępne: poidełko nie powinno nigdy wyschnąć. To zalecenie zgodne z tym, co wiemy o plemieniu, którego nadrzewne gatunki zwykle żywią się w dużej mierze spadzią owadów, którymi się opiekują.
- Podstawa: nektar Blue Sugar od Anthouse jako główny płyn 4-5 razy w tygodniu.
- Urozmaicenie: 1-2 razy w tygodniu zmień na inny nektar lub słodki płyn, na przykład wodę z miodem lub z cukrem, żeby nie jadły ciągle tego samego.
- Dodatek białka: od czasu do czasu możesz dodać do nektaru suplement białkowy.
- Zawsze w poidełku, nigdy na wacie: wata nasączona cukrem fermentuje i pleśnieje w ciągu kilku dni. Używaj poidełek, w których kropla jest łatwo dostępna, i często je wymieniaj i myj.
Karmienie: białko małe i martwe
Czerw rośnie dzięki białku zwierzęcemu, a królowa potrzebuje go do składania jaj. W Antomas ten gatunek dużo chętniej przyjmuje małe ofiary i przede wszystkim martwe: maleńkie owady albo kawałki wielkości robotnicy, świeżo zabite lub mrożone i rozmrożone. Duże albo bardzo ruchliwe żywe ofiary tracą dla nich zainteresowanie. Zmieniaj owada z tygodnia na tydzień:
- Termofilka (Thermobia domestica), mała i miękka, idealna dla nich.
- Drosophila, muszka owocowa, martwa.
- Karaczan dubia (Blaptica dubia) albo Shelfordella lateralis, jako małe nimfy lub w kawałkach.
- Świerszcz (Acheta domesticus), jako młode osobniki lub w kawałeczkach.
Im więcej, tym lepiej, jeśli sprzątasz. Przy codziennej opiece i usuwaniu resztek, zanim się zepsują, lepiej dać za dużo niż za mało: kolonia odbiera to tak, że ma zasobów pod dostatkiem, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie możesz często sprzątać, dopasuj porcję do tego, co zjedzą w ciągu dnia.
Używaj zawsze owadów hodowanych na pokarm: te zebrane w terenie mogą mieć resztki insektycydów i zniszczyć kolonię.
Woda osobno, w probówce z watą, sprawdzanej co kilka dni: choć piją nektar, potrzebują czystej wody.
Bez zimowania, z opcjonalnym odpoczynkiem zimowym
E. cherapunjiensis to mrówka tropikalna i subtropikalna i w Antomas nie robimy jej zimowania: może być aktywna przez cały rok w 22-27 °C. Mimo to w północnej części jej zasięgu, w górach południowych Chin i północnych Indochin, zimy są chłodne, ze średnimi wyraźnie niższymi niż latem. Dlatego, jeśli wolisz, możesz dać jej łagodny odpoczynek zimowy:
- Kiedy: około 2-3 miesięcy, od grudnia do lutego.
- Temperatura: około 18-21 °C, bez dodatkowego ogrzewania; żadnego piwnicznego chłodu.
- W czasie odpoczynku: woda i nektar zawsze dostępne, nieco mniej wilgoci, mniej godzin światła i mniej białka; kolonia będzie wolniej wychowywać czerw.
- Powrót do normy: w marcu stopniowo podnoś temperaturę, aż do zwykłych 22-27 °C.
To opcjonalne. Jeśli utrzymasz ją aktywną przez cały rok, również będzie dobrze.
Zachowanie i obserwacja
Niespokojne i dociekliwe. W Antomas widzimy je jako dość aktywne: bez przerwy przemierzają arenę, wchodzą na ścianki i każdą gałązkę i wszystko sprawdzają. Pasuje to do tego, co wiadomo o rodzaju, który żyje w koronach drzew.
Łasuchy. Od razu przychodzą do poidełka i łatwo zobaczyć je z gastrem napęczniałym od nektaru.
Obrona. Jako Formicinae nie mają żądła. Zaniepokojone bronią się żuwaczkami i mogą pryskać kwasem mrówkowym. Przy spokojnym obchodzeniu się prawie tego nie widać.
Obserwuj bez obaw. Dla Antomas kolonia jest po to, by się nią cieszyć, patrzeć na nią i uczyć się od niej, a nie po to, by ją chować. Przy gnieździe w półmroku i oświetlonej arenie wystarczy patrzeć delikatnie i ingerować tylko tyle, ile trzeba. I miej aparat pod ręką: złote włoski na czarnym ciele, z tymi żółtymi nogami, wyglądają spektakularnie w makro.
Jeśli coś idzie źle: pleśń w komorach zwykle oznacza za dużo wilgoci albo za słabą wentylację, albo zapomniane resztki pokarmu; kolonia, która nie wychowuje czerwiu w pełni sezonu, to zimno lub za mało białka; przy wielu kolejnych stratach sprawdź wodę, temperaturę i czystość.
Ucieczki i bariery
To najważniejszy punkt ich hodowli. Są świetnymi wspinaczkami, szybkimi i ciekawskimi, a każda nieuwaga kończy się ucieczką:
- Ciągła bariera przeciwucieczkowa na górnej krawędzi areny, bez przerw, odnawiana, gdy tylko się zabrudzi lub straci skuteczność.
- Dopasowana pokrywa i połączenia bez luzów, z dobrze osadzonymi rurkami i łącznikami.
- Bez mostów: żadna gałązka, rurka ani dekoracja nie może dotykać bariery ani sięgać jej wysokości; pamiętaj, że wspinają się po wszystkim.
- Regularna kontrola, zwłaszcza gdy kolonia rośnie i przybywa zwiadowczyń.
Obchodzenie się i bezpieczeństwo
Nie żądlą: jak wszystkie Formicinae, nie mają funkcjonalnego żądła. Mogą gryźć i pryskać odrobiną kwasu mrówkowego, ale dla człowieka to co najwyżej lekka niedogodność. Mimo to:
- Pracuj z narzędziami: miękka pęseta i pędzelek, nigdy palce, bardziej ze względu na nie niż na Ciebie.
- Otwieraj niewiele i spokojnie, nad tacą i z barierą na miejscu, i zamknij po skończeniu.
- Umyj ręce po pracy przy zestawie.
To gatunek egzotyczny: nigdy go nie wypuszczaj.
Czego nie robić
- Pracować bez bariery przeciwucieczkowej albo zostawiać gałązki, które do niej sięgają.
- Łączyć królowe lub kolonie: są monoginiczne.
- Zostawiać puste poidełko przez kilka dni.
- Podawać nektar na wacie.
- Dawać jej ciągle ten sam cukier i tego samego owada.
- Podawać duże i żywe ofiary zamiast małych i martwych kawałków.
- Zostawiać resztki pokarmu, które pleśnieją.
- Zalewać gniazdo albo zamykać wentylację.
- Trzymać ją długo powyżej około 30 °C albo w zimnym kącie poniżej 18 °C.
- Używać owadów zebranych w terenie.
Źródła naukowe
O Echinopla cherapunjiensis opublikowano bardzo niewiele: jej oryginalny opis, Bharti, H. & Gul, I. (2012), „Echinopla cherapunjiensis sp. n. (Hymenoptera, Formicidae) from India”, Vestnik Zoologii 46(4): 371–373, bez DOI, oraz późniejsze stwierdzenia Liu i współpracowników (2015) i Zettela i Laciny (2015). Reszta poradnika opiera się na pracach o rodzaju, plemieniu Camponotini i faunie mrówek Azji Południowo-Wschodniej oraz na doświadczeniu Antomas. Najważniejsze źródła:
- Smith, F. (1857). Catalogue of the hymenopterous insects collected at Sarawak, Borneo; Mount Ophir, Malacca; and at Singapore, by A. R. Wallace. Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London, Zoology 2: 42–88. doi:10.1111/j.1096-3642.1857.tb01759.x
- Smith, F. (1862). A list of the genera and species belonging to the family Cryptoceridae […]; also a list of the species of the genus Echinopla. Transactions of the Entomological Society of London 11: 407–416. doi:10.1111/j.1365-2311.1862.tb01287.x
- Sauer, C., Stackebrandt, E., Gadau, J., Hölldobler, B. & Gross, R. (2000). Systematic relationships and cospeciation of bacterial endosymbionts and their carpenter ant host species: proposal of the new taxon Candidatus Blochmannia gen. nov. International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 50: 1877–1886. doi:10.1099/00207713-50-5-1877
- Gnatzy, W. & Maschwitz, U. (2006). Pedestal hairs of the ant Echinopla melanarctos (Hymenoptera, Formicidae): morphology and functional aspects. Zoomorphology 125: 57–68. doi:10.1007/s00435-005-0011-8
- Feldhaar, H., Straka, J., Krischke, M., Berthold, K., Stoll, S., Mueller, M. J. & Gross, R. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
- Wernegreen, J. J., Kauppinen, S. N., Brady, S. G. & Ward, P. S. (2009). One nutritional symbiosis begat another: phylogenetic evidence that the ant tribe Camponotini acquired Blochmannia by tending sap-feeding insects. BMC Evolutionary Biology 9: 292. doi:10.1186/1471-2148-9-292
- General, D. M. & Alpert, G. D. (2012). A synoptic review of the ant genera (Hymenoptera, Formicidae) of the Philippines. ZooKeys 200: 1–111. doi:10.3897/zookeys.200.2447
- Liu, C., Guénard, B., Hita Garcia, F., Yamane, S., Blanchard, B., Yang, D.-R. & Economo, E. (2015). New records of ant species from Yunnan, China. ZooKeys 477: 17–78. doi:10.3897/zookeys.477.8775
- Zettel, H. & Laciny, A. (2015). Contributions to the taxonomy of the ant genus Echinopla Smith, 1857 (Hymenoptera, Formicidae). Deutsche Entomologische Zeitschrift 62: 101–121. doi:10.3897/dez.62.5093
- Blaimer, B. B., Brady, S. G., Schultz, T. R., Lloyd, M. W., Fisher, B. L. & Ward, P. S. (2015). Phylogenomic methods outperform traditional multi-locus approaches in resolving deep evolutionary history: a case study of formicine ants. BMC Evolutionary Biology 15: 271. doi:10.1186/s12862-015-0552-5
- Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
- Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
- Poziom trudności
- Średnio zaawansowany

