Camponotus angusticollis sanguinolentus
Rood als bloed en slank als een schaduw in de schemering. Camponotus angusticollis sanguinolentus is de ‘bloedrode’ vorm van een van de grote houtmieren van Azië: lange poten, kleine werksters met een smalle hals en grote werksters met een imposante kop, die bij het vallen van de nacht gaan foerageren. Zeldzaam in Europa en voor de wetenschap vrijwel onbekend, vraagt ze een vakkundige houder: moeilijkheidsgraad 4/5, gevorderd. Koel nest op 22-26 °C, een koude winterrust van 2-3 maanden op zo'n 15 °C, een vochtigheid die nooit opraakt, nectar in een drinkbakje, veel gevarieerde eiwitten en ruime gangen. Koningin met werksters en broed. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
Een van de grote Camponotus-soorten uit Zuid- en Zuidoost-Azië: slank, met lange poten en minor-werksters met een langgerekte kop op een «nek». C. angusticollis sanguinolentus is de «bloedrode» ondersoort: mat roestrood, met een zwartbruine gaster. Koningin met werksters en broed. Nachtactief en rustig, maar ze bijt flink als ze het nest verdedigt. Nest op 22-26 °C in het actieve seizoen, met één zijkant iets warmer, een vochtgradiënt die nooit helemaal uitdroogt, Qbik Wild om te beginnen en Qbik Alpha met grote gangen als de kolonie groeit. Nectar in een drinkbakje, veel gevarieerde eiwitten, verhuizen door uitkiepen en een ontsnappingsbarrière van minerale olie. Koude winterrust: 2-3 maanden op ongeveer 15 °C.
Camponotus angusticollis (Jerdon, 1851) is een van de grote reuzenmieren van Zuid- en Zuidoost-Azië: een slanke Camponotus met lange poten, met majors met een brede kop en minors waarvan de kop achteraan versmalt tot een echte nek, het kenmerk waaraan de soort haar naam dankt. Bij Antomas hebben we de ondersoort C. angusticollis sanguinolentus Forel, 1895, de rode vorm: waar de typische vorm zwart en mat is, pronkt deze met een roestig bloedrood.
Het is een zeer weinig onderzochte mier. In de wetenschappelijke literatuur is er over de ondersoort nauwelijks meer te vinden dan de beschrijving, en over de soort een handvol veldgegevens. De kweekervaring is een ander verhaal: vrijwel alles wat als C. angusticollis wordt verkocht, is sanguinolentus, dus wat winkels en kwekers vertellen, gaat over deze ondersoort. In deze verzorgingsgids vermelden we altijd waar elk gegeven vandaan komt: van sanguinolentus, van C. angusticollis in brede zin, van verwante soorten, van andere kwekers of uit de ervaring van Antomas.
Biologie
«Bloedrood»: de ondersoort sanguinolentus
De Zwitserse myrmecoloog Auguste Forel beschreef haar in 1895 als variëteit, Camponotus angusticollis var. sanguinolentus, op basis van werksters die waren verzameld in Assam, in het noordoosten van India. Zijn beschrijving begint bij het meest in het oog springende: een kleur «bloedrood, roestig en mat». De naam behoeft geen verdere uitleg: sanguinolentus is een Latijns bijvoeglijk naamwoord, afgeleid van sanguis, «bloed», en betekent «bebloed» of «bloedkleurig».
Volgens Forel was ze identiek aan de typische vorm, behalve in de kleur, een overvloediger en langere gelige beharing (pubescentie) en iets talrijkere haren. In 1903 vatte de Britse natuuronderzoeker Charles Bingham de verhouding tussen beide zo samen: in Assam en Birma «wordt» de zwarte vorm «vervangen» door de variëteit sanguinolentus. Tegenwoordig houdt de wereldwijde mierencatalogus AntCat haar aan als geldige ondersoort, de enige die binnen de soort naast de typische vorm wordt erkend. En in 2023 voegden Dhadwal en Bharti in hun determinatiesleutel van de Indiase Camponotus-soorten een vormkenmerk toe: bij sanguinolentus is de kop van de werkster duidelijk langer dan breed en met evenwijdige zijden; bij de typische vorm even lang als breed en met zijden die naar voren toe samenlopen.
«Smalle nek»: de naam van de soort
De soort werd in 1851 beschreven door de Britse natuuronderzoeker Thomas C. Jerdon, onder de naam Formica angusticollis, in zijn catalogus van de mieren van Zuid-India. Angusticollis combineert het Latijnse angustus, «smal», en collum, «nek», en Jerdon legde het uit in zijn beschrijving: de kop van de werkster is langgerekt en loopt achteraan uit in een smalle nek. Dat maakt de minors onmiskenbaar, met hun achterhoofd uitgerekt tot een soort kraag. De majors, die Jerdon «krijgers» noemde, hebben daarentegen een zeer grote kop met een uitsnijding aan de achterkant.
Jerdon liet ook een van de weinige veldwaarnemingen na die er zijn: hij vond haar alleen in de bossen van Malabar, aan de zuidwestkust van India, «en altijd alleen». Tegenwoordig wordt ze in het ondergeslacht Tanaemyrmex geplaatst, al gelden de ondergeslachten van Camponotus als voorlopig: de herziening van de Formicinae door Ward, Blaimer en Fisher (2016) erkent dat veel ervan kunstmatige groeperingen zijn, in afwachting van een revisie van het geslacht.
Verward met de reuzenmier van Borneo
Een groot deel van de 19e eeuw leefde deze mier in de schaduw van een andere. Frederick Smith in 1858 en Gustav Mayr in 1863 en 1872 behandelden haar als synoniem van Camponotus gigas, de enorme reuzenmier uit de bossen van Maleisië en Borneo, en begin 20e eeuw werd ze nog in het ondergeslacht Dinomyrmex geplaatst, dat van gigas. Forel behandelde haar in 1892 als aparte soort en bracht er verschillende namen onder die afzonderlijk waren beschreven: Formica impetuosa, Camponotus prismaticus en Formica ardens, die haar koningin bleek te zijn.
Die verwarring is logisch: het zijn allebei grote reuzenmieren met lange poten uit dezelfde regio. Tegenwoordig staan ze verder uit elkaar dan het leek: in 2016 haalden Ward en zijn collega's Dinomyrmex uit Camponotus en verhieven het tot een eigen geslacht. Toch is Dinomyrmex gigas de best onderzochte grote reuzenmier van het Indomalaiische gebied, en ze geeft een idee van de leefwijze van deze reuzen: op Borneo zagen Pfeiffer en Linsenmair (2000) dat de kolonies bij het vallen van de avond uitrukken om te foerageren en dat het grootste deel van wat ze naar het nest brengen honingdauw is.
Van de oostelijke Himalaya tot Borneo
C. angusticollis in brede zin leeft in India, Sri Lanka, Nepal, Bangladesh, Birma, Thailand, Maleisië en Indonesië, Borneo inbegrepen. Bingham meldde haar uit West- en Centraal-India, uit Assam en van de hoogvlakten van Birma, op zo'n 900 m hoogte. De ondersoort sanguinolentus is bekend uit Assam, haar typelocatie, en uit Birma, en regionale soortenlijsten vermelden haar ook voor Borneo, Maleisië en Indonesië. Waarnemingen van natuurliefhebbers, gedetermineerd aan de hand van foto's, plaatsen haar bovendien in de uitlopers van de oostelijke Himalaya; dat zijn nuttige aanwijzingen, al vervangen ze geen exemplaren die door een specialist zijn gecontroleerd.
Het herkomstgebied van sanguinolentus is de moessongordel aan de voet van de oostelijke Himalaya: Assam, waar ze werd beschreven, het noorden van Birma en Yunnan, in het zuidwesten van China. Daar is de zomer warm en zeer vochtig, met gemiddelden van 25-28 °C en een relatieve luchtvochtigheid van 75-85%, en de winter, van december tot februari, is koel en droog, met gemiddelden van 14-19 °C en nachten van 8-13 °C, maar zonder noemenswaardige vorst. De vindplaatsen op Borneo, met een equatoriaal klimaat, horen bij de verspreiding van de soort in brede zin en vormen niet het referentieklimaat om haar te houden. Onder het bladerdak vangen de bodem en het dode hout de uitersten nog verder op. Die koele, droge winter moet je thuis nabootsen met een koude winterrust (zie «Winter: koude winterrust»).
Bladluizenhoedster, van de bodem tot in de bomen
De weinige veldstudies plaatsen haar op twee hoogtes. In de West-Ghats, de bergketen in het zuidwesten van India, vonden Sabu en zijn collega's (2008) haar in het strooisel van het bos, zowel in loofverliezend bos op zo'n 300 m als in groenblijvend bos op zo'n 800 m. En in cashewplantages in Zuid-India zagen Vanitha en haar collega's (2017) haar foerageren over de stammen en de bladeren, waar ze bladluizen verzorgde en zich voedde met hun honingdauw. Let op: beide gegevens gaan over C. angusticollis in brede zin, niet over de ondersoort.
Die honingdauw is veel meer dan iets zoets. Alle Camponotus-soorten dragen een bacterie in zich, Blochmannia, die in speciale cellen van hun darm leeft en essentiële aminozuren aanmaakt die de mier zelf niet kan produceren. Volgens Wernegreen en collega's (2009) hebben de voorouders van deze mieren haar juist opgedaan door sapzuigende insecten te verzorgen, zoals bladluizen en schildluizen. Het is een bondgenootschap van miljoenen jaren dat je aan het werk ziet zodra je een drinkbakje neerzet.
Schimmels die het roer overnemen
In 2021 publiceerden Baiswar en Firake de eerste melding in India van Pandora formicae die C. angusticollis infecteerde in rijstvelden. Het is een schimmel die vooral bekend was van de rode bosmieren van Europa, uit het geslacht Formica, en die een macabere strategie heeft: de geïnfecteerde werkster klimt in de vegetatie, zet haar kaken in een grassprietje of takje en sterft daar vastgeklemd, in een positie van waaruit de schimmel zijn sporen beter verspreidt (Małagocka en collega's, 2017).
Het is niet de enige schimmel die in Azië reuzenmieren «bestuurt». In de bossen van Thailand bijten werksters van Camponotus leonardi die besmet zijn met de beroemde «zombie»-schimmel Ophiocordyceps in de hoofdnerf van een blad, allemaal rond het middaguur, en sterven daar hangend (Hughes en collega's, 2011). Bij C. angusticollis is dat niet gemeld, maar het laat zien hoe gewild deze grote mieren van het regenwoud als prooi zijn.
Een grote onbekende van de nacht
Wat we niet weten over deze mier, is bijna evenveel als wat we wel weten. Er is geen enkel onderzoek naar waar ze nestelt, hoeveel werksters haar kolonies tellen, wanneer de koninginnen uitvliegen of hoelang het broed nodig heeft om zich te ontwikkelen, en het mannetje is zelfs nog niet beschreven. De cijfers die daarover de ronde doen, zoals kolonies van honderden of duizenden werksters of koninginnen die tientallen jaren leven, komen van winkels, niet uit onderzoek.
Waar winkels en kwekers het wel over eens zijn, is dat het een nachtmier is: de werksters gaan foerageren als het donker wordt. Er zijn geen studies die dat in het wild bevestigen, maar het past bij wat andere grote reuzenmieren uit de regio doen, zoals D. gigas. Thuis betekent het dat de show bij zonsondergang begint (zie «Gedrag en observatie»).
Grootte en morfologie
Een grote, slanke en sterk polymorfe Camponotus met lange poten en zonder angel, met minors en majors die je met het blote oog uit elkaar houdt.
- Kleur van sanguinolentus. Volgens Forel (1895) bloedrood, roestig en mat, met de gaster, de poten (behalve tarsen en gewrichten) en de schachten van de antennes zwartbruin, en de petiolus, de voorkant van de kop en de kaken min of meer bruinachtig. Volgens Bingham (1903) varieert de kleur van licht geelrood tot donker granaatrood, en sommige majors hebben een zwarte kop en zwarte poten.
- De typische vorm is daarentegen zwart en dof, met bruine tot roodachtige antennes en poten (Jerdon, 1851; Bingham, 1903).
- Minor. Langgerekte kop die achteraan versmalt tot een nek of kraag, en een pronotum dat ook vooraan versmald is: de «smalle nek» uit de naam.
- Major. Zeer grote, bijna driehoekige kop met een uitsnijding aan de achterkant, sterke kaken met zes tanden, een langgerekt, smal borststuk en een massieve gaster.
- Vorm van de kop. Bij sanguinolentus duidelijk langer dan breed en met evenwijdige zijden; bij de typische vorm even lang als breed en met zijden die naar voren toe samenlopen (Dhadwal en Bharti, 2023).
- Poten. Lang, met prismatische, gegroefde tibiae en een rij schuine stekels aan de binnenrand (Forel, 1892).
- Koningin. Lijkt op een major, met een sterk opgezwollen borststuk, waar de vliegspieren zaten, en een massieve gaster. Forel noemde de rokerige tinten van haar vleugels, vooral bruin langs de aderen, zeer kenmerkend.
- Gaster. Eindigt in de acidopore, het mondstukje waarmee Formicinae mierenzuur uitstoten. Er is geen angel.
- Mannetje. Niet beschreven.
Afmetingen bij benadering
- Major-mediawerkster van sanguinolentus: 15 mm (Forel, 1895, in de oorspronkelijke beschrijving)
- Majors van de soort: 17-21 mm (Bingham, 1903)
- Minors van de soort: 12-15 mm (Bingham, 1903); 13-14 mm (Forel, 1892)
- Koningin van de soort: ongeveer 20 mm (Forel, 1892)
- Mannetje: geen afmetingen gepubliceerd
Het zijn metingen van meer dan een eeuw geleden, op weinig exemplaren, en op de eerste na gaan ze over de soort in brede zin, vooral over de typische vorm. Moderne metingen hebben we niet gevonden. De grotere cijfers die veel winkels noemen, met koninginnen van 23-30 mm en majors tot 25 mm, komen niet uit gepubliceerde metingen, dus die geven we liever niet.
Verzorging in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
Ze eet van alles, heeft geen angel en is in de dagelijkse omgang rustig. Toch plaatsen we haar bij Antomas op het niveau gevorderd, om vijf redenen:
- Temperatuur en jaarcyclus. Nest op 22-26 °C in het actieve seizoen, met thermostaat, en een koude winterrust van 2-3 maanden op ongeveer 15 °C, niet onder 10 °C: je moet beide fasen goed beheersen.
- Vochtigheid. Het is een mier van vochtig bos: het nest mag niet helemaal uitdrogen, maar te veel water brengt schimmel. Je moet het juiste punt vinden.
- Geduld. De meeste winkels en kwekers beschrijven haar groei als traag of matig, en de majors laten op zich wachten.
- Nachtelijke gewoonten. Overdag laat ze zich weinig zien, en je moet leren haar bij zonsondergang te observeren.
- Weinig gepubliceerde ervaring. Er zijn weinig kweekdagboeken gepubliceerd, en vrijwel allemaal over sanguinolentus, de vorm die wordt verkocht: observeren en bijsturen dus.
En het is de moeite waard. Het is een van de grote Camponotus-soorten van Azië, slank, met lange poten en, bij deze ondersoort, in een opvallend bloedrood, en in Europa zie je haar weinig. Heb je nog nooit een tropische Camponotus gehouden, begin dan met Camponotus nicobarensis, ook Aziatisch, veel eenvoudiger en snelgroeiend, of met de Afrikaanse reus Camponotus maculatus.
Aanbevolen waarden
- Nesttemperatuur: 22-26 °C in het actieve seizoen, van lente tot herfst, met één zijkant iets warmer en altijd met thermostaat, zodat de kolonie zelf kan kiezen. Meer warmte is niet nodig.
- Waarom zo: het is een mier van koele temperaturen, niet van constante hitte: in de zomer ligt de luchttemperatuur in haar gebied rond 25-28 °C, maar de bosbodem, waar ze nestelt, blijft koeler en stabieler.
- Foerageergebied: op kamertemperatuur, zonder extra warmte.
- 's Nachts mag het zonder problemen een paar graden kouder worden, zoals in de natuur.
- Vochtigheid: bevochtigingssystemen in het begin vol en daarna een gradiënt met een vochtige zone die nooit uitdroogt; foerageergebied droog en geventileerd (zie «Vochtigheid: nooit helemaal droog»).
- Water: altijd, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: nest in het donker en foerageergebied met licht, met een normaal dag-nachtritme en zonder direct zonlicht.
- Winter: winterrust van 2-3 maanden op ongeveer 15 °C, niet onder 10 °C (zie «Winter: koude winterrust»).
Vochtigheid: nooit helemaal droog
In een groot deel van haar verspreidingsgebied valt meer dan 2.500 mm regen per jaar, en in het regenseizoen ligt de luchtvochtigheid rond 75-85%. Thuis hoef je geen regenwoud na te bootsen, maar je moet wel voorkomen dat de kolonie uitdroogt, want bij een soort uit vochtig bos is dat een ernstige fout:
- In het begin de bevochtigingssystemen van het formicarium goed gevuld met water: de koningin en het jonge broed hebben het nodig.
- Als de kolonie gegroeid is, raden we bij Antomas een gradiënt aan: een deel van het nest altijd vochtig, waar ze meestal het kleinste broed onderbrengen, en de rest droger, waar de cocons zich ophopen. De kolonie kiest zelf.
- Nooit doorweekt: condens op de wanden, schimmel of mijten betekenen dat er te veel water is of dat er vergeten resten liggen.
Aanbevolen formicaria
Om te beginnen raden we bij Antomas een formicarium uit de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan, van gips, dat het vocht goed vasthoudt. Voor een kolonie zoals wij die verkopen, met haar koningin en haar eerste werksters, de Qbik Wild One P 1C:
Als de kolonie groeit, is de logische volgende stap de Qbik Alpha-reeks, modulair en lichter, die met de kolonie meegroeit. Bij deze mier altijd met grote gangen: de majors en de koningin zijn lang en hebben ruimte nodig om zich te bewegen en het broed te verplaatsen. Eerst een QBIK ONE met grote gangen:
Om verder uit te breiden de QBIK DUO, ook met grote gangen. Het nest altijd in verhouding tot de kolonie: in een te groot nest worden de overtollige kamers een vuilnisbelt, met schimmel en mijten, en dat is een van de fouten waar winkels bij deze soort het meest voor waarschuwen. Breid uit als je veel werksters stil in het foerageergebied ziet staan omdat ze binnen niet meer passen. Maak de opstelling zo compleet:
- Ruim foerageergebied, met wat substraat en een stuk schors of een tak om in te klimmen, zonder iets dat tot aan de ontsnappingsbarrière reikt: met die lange poten leggen ze grote afstanden af.
- Water in een reageerbuis met watten en een drinkbakje voor de suiker, nooit op watten.
- Warmte aan één zijkant van het nest, met thermostaat, ver van het drinkbakje.
- Ontsnappingsbarrière van minerale olie en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
Aankomst en verhuizen door uitkiepen
Bij Antomas verkopen we haar als koningin met werksters en broed: een kleine kolonie met één koningin, die de stichtingsfase al achter de rug heeft. Bij ontvangst:
- Eerste dagen. Laat haar een paar dagen zoals ze aankomt, op een donkere plek zonder trillingen, op 22-24 °C. Kijk vaak of ze water heeft en of de koningin en het broed goed verzorgd worden.
- Licht voedsel. Geef een druppel nectar op een stukje aluminiumfolie en een kleine, opengemaakte prooi. Haal wat over is de volgende dag weg.
- Kijk vaak, maar voorzichtig. Controleer elke dag hoe het met de koningin, het broed en het water gaat, maar zonder de verpakking te openen of haar meer te verplaatsen dan nodig. Een kweker verloor meerdere koninginnen van deze soort die, gestrest in een nest dat hun niet beviel, hun eieren opaten of lieten wegrotten.
Met de werksters waarmee ze aankomt, kan ze al naar haar eerste formicarium. Bij Antomas doen we dat door uitkiepen:
- Zet het formicarium vooraf klaar, met het vocht aangevuld, de barrière aangebracht en het water op zijn plaats.
- Werk boven een dienblad, met een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen.
- Open de buis of de verpakking waarin ze aankomt in het foerageergebied, naast de nestingang, en kiep de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit; help achterblijvers met het penseel.
- Sluit het deksel en houd het nest donker. Binnen een paar uur hebben ze het broed naar binnen gebracht.
Om later naar een grotere module over te stappen: dezelfde methode.
Groei en majors
Er zijn geen wetenschappelijke gegevens over de ontwikkeling van deze mier, en wat winkels en kwekers vertellen, loopt uiteen: tussen ongeveer 4 en ongeveer 12 weken van ei tot werkster, afhankelijk van de bron en de temperatuur. De meesten beschrijven haar groei als traag of matig. Het enige kweekdagboek dat we hebben gevonden, beschrijft een kolonie die in drie maanden van 16 naar zo'n 24 werksters ging, nog zonder één major.
De majors, met hun grote kop, komen als de kolonie al sterk staat, en eerder naarmate ze in het actieve seizoen meer eiwit krijgt. Eén kolonie, één koningin: bij Antomas voegen we geen koninginnen of kolonies samen.
Voeding
Suiker in een drinkbakje, altijd beschikbaar. In de natuur haalt ze een groot deel van haar energie uit de honingdauw van bladluizen. Bij Antomas raden we afwisseling aan: de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week en een andere nectar of suikerhoudende vloeistof 1-2 keer per week. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Geef het altijd in een drinkbakje, waar de druppel uitgespreid en bereikbaar blijft, en nooit op watten, die beschimmelen en de vloeistof snel bederven.
Eiwit: hoe meer, hoe beter. Het is de motor van de groei, en een kweker beschrijft haar als zeer vraatzuchtig. In de ervaring van Antomas kun je, als je vaak onderhoud doet en de resten weghaalt, beter te veel geven dan te weinig: de kolonie begrijpt dat er voldoende voedsel is en groeit sneller en talrijker. Kun je niet vaak schoonmaken, geef dan liever niet te veel. Wissel van week tot week van insectensoort, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:
- Thermobia domestica: een kleine, zachte prooi, perfect voor een beginnende kolonie.
- Krekels (Acheta domesticus) en meelwormen (Tenebrio molitor), pas gedood en in stukjes.
- Runner-kakkerlakken (Shelfordella lateralis) en dubia-kakkerlakken (Blaptica dubia), opengemaakt voor een kleine kolonie en heel, pas gedood, zodra er majors zijn.
Bij zonsondergang en opengemaakt. Omdat ze nachtactief is, geef je het eiwit tegen de avond en haal je de resten de volgende ochtend weg. Zolang de kolonie klein is, geef je de prooien opengemaakt of in stukjes. Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.
Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied, gescheiden van de suiker.
Winter: koude winterrust
Het is een mier van een koel klimaat en ze heeft een winterrust nodig. In haar gebied is de winter, van december tot februari, koel en droog, met nachten van 8-13 °C. Bij Antomas raden we een winterrust van 2-3 maanden op ongeveer 15 °C aan, grofweg van december tot februari, niet onder 10 °C: het hoort bij haar jaarcyclus en de kolonie heeft het nodig om gezond te blijven.
- Geleidelijk erin: verlaag in de herfst, als de activiteit en de eileg afnemen, de temperatuur elke week een paar graden tot ongeveer 15 °C.
- Tijdens de winterrust: water altijd beschikbaar en wat nectar; eiwit weinig of niets. Controleer haar vaak om te zien of de koningin in orde is en er geen schimmel verschijnt.
- Geleidelijk eruit: verhoog aan het eind van de winter de temperatuur stap voor stap tot 22-26 °C en geef weer eiwit zodra ze actief wordt.
- Geen warmte het hele jaar door: houd haar in de winter niet warm; ze heeft haar koude rustperiode nodig.
Gedrag en observatie
Een mier van de schemering. Overdag zie je een rustige kolonie en weinig beweging in het foerageergebied; tegen de avond komen de foerageersters, lang en snel, naar buiten om de arena af te lopen. Wil je ze in volle actie zien, kijk dan bij het vallen van de avond.
Rustig, maar met karakter. Winkels en kwekers beschrijven haar als kalm tegenover wie haar verzorgt, maar ze bijt hard als ze het nest verdedigt.
Observeren zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. Het volstaat om het nest donker te houden en het foerageergebied met licht, en ze met zorg te observeren, met zo min mogelijk ingrepen en stress. Ze wennen aan je aanwezigheid.
Alarmsignalen:
- De kolonie groeit niet midden in het seizoen: bijna altijd is er te weinig eiwit of klopt de temperatuur niet.
- Larven die niet doorgroeien of een koningin die stopt met leggen: controleer of het nest in het actieve seizoen op 22-26 °C staat en of de kolonie haar winterrust heeft gehad.
- Werksters op een kluitje in de vochtige zone en de rest van het nest leeg: misschien is het te droog.
- Condens, schimmel of mijten: te veel vocht of vergeten resten.
- Veel werksters die stil in het foerageergebied staan: tijd om uit te breiden.
Ontsnappingen en barrières
Zoals bijna alle Camponotus-soorten klimt ze goed, en met die lange poten blijft een ontsnapping niet onopgemerkt. Bij Antomas gebruiken we bij haar minerale olie:
- Een dunne, ononderbroken strook minerale olie bovenaan de wanden van het foerageergebied. Vernieuw die als er stof of vuil op komt.
- Een goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
- Geen kieren bij aansluitingen, stoppen en buizen.
- Niets dat als brug kan dienen tot aan de barrière: geen takken of schors die er vlakbij tegenaan liggen.
Hanteren en veiligheid
Ze steekt niet: ze heeft geen angel. Maar ze bijt, en een major van dit formaat laat zich voelen; bovendien kan ze mierenzuur spuiten, dat prikt op gevoelige huid of in een klein sneetje. Niets ernstigs als je rustig werkt:
- Altijd met gereedschap: een zacht penseel, een zacht pincet en, voor verhuizingen, buizen en adapters. Nooit met je handen.
- Open het formicarium zo kort mogelijk, werk langzaam boven een dienblad en sluit het als je klaar bent.
- Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen, en houd haar niet samen met andere soorten.
- Met jonge kinderen in huis: laat ze ervan genieten door te kijken, met het formicarium dicht, maar laat ze haar nooit aanraken.
Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.
Wat je niet moet doen
- Haar het hele jaar warm houden, zonder winterrust.
- Te veel warmte geven: met 22-26 °C en één zijkant iets warmer heeft ze genoeg; warmte altijd met thermostaat.
- Het nest helemaal laten uitdrogen, of het volledig doorweken.
- Een kleine kolonie in een enorm formicarium zetten, of kleine gangen gebruiken als de majors komen.
- Een pas aangekomen kolonie steeds openen of verplaatsen: kijk vaak, maar zonder de verpakking vaker te openen dan nodig.
- De suiker op watten geven of laten opraken.
- Altijd hetzelfde insect geven of resten langer dan een dag laten liggen.
- Koninginnen of kolonies samenvoegen.
- Haar met je handen hanteren of de barrière verwaarlozen.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de zeer schaarse wetenschappelijke literatuur over Camponotus angusticollis en haar ondersoort sanguinolentus, de catalogi AntCat en AntWiki, klimaatgegevens uit haar verspreidingsgebied en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:
- Jerdon, T. C. (1851). A catalogue of the species of ants found in Southern India. Madras Journal of Literature and Science 17: 103–127. doi:10.5281/zenodo.6297922
- Forel, A. (1892). Les Formicides de l’Empire des Indes et de Ceylan. Part I. Journal of the Bombay Natural History Society 7: 219–245. Tekst op Internet Archive (open access)
- Forel, A. (1895). Les Formicides de l’Empire des Indes et de Ceylan. Part V. Adjonction aux Camponotinae. Journal of the Bombay Natural History Society 9: 453–472. doi:10.5281/zenodo.14352
- Bingham, C. T. (1903). The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Hymenoptera, Vol. II. Ants and Cuckoo-wasps. Taylor and Francis, Londen. Tekst op Internet Archive (open access)
- Pfeiffer, M. & Linsenmair, K. E. (2000). Contributions to the life history of the Malaysian giant ant Camponotus gigas (Hymenoptera, Formicidae). Insectes Sociaux 47: 123–132. doi:10.1007/PL00001690
- Sabu, T. K., Vineesh, P. J. & Vinod, K. V. (2008). Diversity of forest litter-inhabiting ants along elevations in the Wayanad region of the Western Ghats. Journal of Insect Science 8: 69. doi:10.1673/031.008.6901
- Wernegreen, J. J., Kauppinen, S. N., Brady, S. G. & Ward, P. S. (2009). One nutritional symbiosis begat another: phylogenetic evidence that the ant tribe Camponotini acquired Blochmannia by tending sap-feeding insects. BMC Evolutionary Biology 9: 292. doi:10.1186/1471-2148-9-292
- Hughes, D. P., Andersen, S. B., Hywel-Jones, N. L., Himaman, W., Billen, J. & Boomsma, J. J. (2011). Behavioral mechanisms and morphological symptoms of zombie ants dying from fungal infection. BMC Ecology 11: 13. doi:10.1186/1472-6785-11-13
- Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
- Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
- Małagocka, J., Jensen, A. B. & Eilenberg, J. (2017). Pandora formicae, a specialist ant pathogenic fungus: new insights into biology and taxonomy. Journal of Invertebrate Pathology 143: 108–114. doi:10.1016/j.jip.2016.12.007
- Vanitha, K., Bhat, P. S., Raviprasad, T. N. & Srikumar, K. K. (2017). Species composition of ants in cashew plantations and their interrelationships with cashew. Proceedings of the National Academy of Sciences, India, Section B: Biological Sciences 87: 399–409. doi:10.1007/s40011-015-0600-3
- Baiswar, P. & Firake, D. M. (2021). First record of Pandora formicae on ant, Camponotus angusticollis and Batkoa amrascae on white leaf hopper, Cofana spectra in rice agroecosystem of India. Journal of Eco-friendly Agriculture 16: 27–31. doi:10.5958/2582-2683.2021.00005.8
- Dhadwal, T. & Bharti, H. (2023). Two new species of the genus Camponotus Mayr, 1861 (Hymenoptera: Formicidae) with five new records from India. European Journal of Taxonomy 901: 1–51. doi:10.5852/ejt.2023.901.2317
- Moeilijkheidsgraad
- Ervaren

