Pheidole titanis
Pheidole tytanicznych rozmiarów: Pheidole titanis z pustyń i lasów ciernistych południowo-zachodniej Ameryki Północnej to wyspecjalizowana łowczyni termitów. Jej zwiadowczynie rekrutują armie liczące do 2000 mrówek, które otaczają kolumny termitów i jedną po drugiej zabierają ofiary, z żołnierzami do 8 mm na pierwszej linii. Pasożytnicza mucha budzi w nich taki strach, że w porze deszczowej przenoszą polowania na noc. Rzadki i fascynujący gatunek dla doświadczonych hodowców, który w domu uwielbia Thermobia jako najlepszy zamiennik termitów. Kolonie z królową. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.
Poziom trudności: 5/5 – Ekspert
Olbrzymia Pheidole z pustyń Ameryki Północnej: drapieżniczka wyspecjalizowana w polowaniu na termity, która wyrusza na łowy w wyprawach liczących setki mrówek, z żołnierzami dorastającymi do 8 mm. Kolonia z królową, robotnicami i czerwiem. Raczej suche gniazdo z jednym wilgotnym kątem, 24-30 °C, dużo bardzo urozmaiconego białka (z Thermobia domestica jako najlepszym zamiennikiem termitów), bariera przeciw ucieczkom i łagodny odpoczynek zimowy.
Pheidole titanis Wheeler, 1903 nie bez powodu nosi imię tytanów. Gdy William Morton Wheeler opisał ją na podstawie mrówek zebranych w górach zachodniego Teksasu, zaznaczył, że od wszystkich innych Pheidole znanych w Stanach Zjednoczonych odróżnia ją duży rozmiar: żołnierze mają od 7,25 do 8 mm, a robotnice minor od 4 do 4,5 mm. W tej samej pracy opisał P. texana z tego samego zakątka Teksasu, z żołnierzami o długości 4-5 mm i robotnicami 2,5-3 mm: robotnice minor P. titanis są prawie tak długie jak żołnierze jej sąsiadki. To dosłownie Pheidole w innej skali.
Jednak wyjątkowa jest nie z powodu rozmiaru, lecz trybu życia. Prawie wszystkie Pheidole to wszystkożercy oportuniści albo żniwiarki zbierające nasiona. P. titanis jest wyspecjalizowaną łowczynią termitów: jej zwiadowczynie wyszukują kolumny termitów żerujących na otwartej przestrzeni, rekrutują setki towarzyszek i przeprowadzają skoordynowane wyprawy, podczas których otaczają ofiary i jedną po drugiej znoszą je do gniazda. A jej łowiecki kalendarz w części dyktuje maleńki wróg: pasożytnicza mucha, która lata wyłącznie w dzień.
To gatunek dla doświadczonych hodowców, którzy chcą obserwować coś, czego nie oferuje prawie żadna inna mrówka hodowana w formikarium: wyspecjalizowaną drapieżniczkę, której kolonia „wychodzi na polowanie” grupą, razem z żołnierzami. Głównym wyzwaniem, które szczegółowo Ci wyjaśniamy, jest wykarmienie w domu specjalistki od termitów.
Biologia
Córka olbrzymów: nazwa i pokrewieństwo
Nazwa titanis pochodzi z greki i oznacza „z mitycznego rodu olbrzymów”, jak wyjaśnia Edward O. Wilson w swojej wielkiej monografii Pheidole in the New World (2003). Wheeler opisał ją w 1903 roku na podstawie okazów zebranych przez niego samego na przełęczy Paisano oraz przez sędziego O. W. Williamsa u podnóża gór Chisos, w hrabstwie Brewster (południowo-zachodni Teksas). Nie ma znanych podgatunków ani synonimów.
Wheeler powiązał ją z P. hyatti i P. crassicornis ze względu na stosunkowo małą głowę żołnierza i jej rzeźbę. Wilson umieścił ją w grupie pilifera, zespole gatunków, wśród których należy do największych. To ciekawy szczegół: grupa bierze nazwę od P. pilifera, żniwiarki zbierającej nasiona, podczas gdy P. titanis wyspecjalizowała się w polowaniu na termity.
Rodzaj Pheidole jest jednym z najbardziej zróżnicowanych w całym królestwie zwierząt: opisano ponad tysiąc gatunków z całego świata. Analizy genetyczne Moreau (2008) wskazują, że powstał w Nowym Świecie i przedostał się do Starego Świata, prawdopodobnie tylko raz. P. titanis jest więc przedstawicielką pierwotnej „ojczyzny” rodzaju.
Zasięg i siedlisko: pustynne zarośla i las ciernisty
Według Wilsona (2003) gatunek jest znany z zachodniego Teksasu, południowej Arizony i stanu Jalisco (Meksyk); Feener (1988) podaje południowo-zachodnie Stany Zjednoczone i zachodni Meksyk. Żyje w dwóch środowiskach, które na pierwszy rzut oka wydają się bardzo różne: w pustynnych zaroślach i w tropikalnym, zrzucającym liście lesie ciernistym, niskim lesie, który traci liście w długiej porze suchej. W obu gnieździ się pod kamieniami. Wheeler znalazł gniazdo wśród tak twardych skał, że zdołał zebrać tylko robotnice.
Te siedliska łączy klimat: upał, długa pora sucha i deszcze skupione w lecie. Na północy zasięgu pustynie Teksasu i Arizony mają bardzo gorące lata, monsunowe deszcze w lipcu-wrześniu i łagodne zimy, ale z pojedynczymi nocnymi przymrozkami. Na południu las ciernisty zachodniego Meksyku jest ciepły przez cały rok, z wielomiesięczną suszą i porą deszczową latem.
Nie myl jej z Pheidole rhea, inną dużą Pheidole z południowego zachodu Ameryki Północnej, którą również znajdziesz w naszym sklepie. To różne gatunki, o odmiennej biologii i wymaganiach.
Łowczyni termitów: potwierdzona specjalistka
Już w 1955 roku Creighton i Gregg podejrzewali, że P. titanis żywi się termitami. Udowodnił to Donald H. Feener w 1988 roku, w badaniach terenowych w zachodnim Meksyku: gatunek jest przede wszystkim wyspecjalizowanym drapieżnikiem termitów. W stanie Jalisco Feener widział, jak atakuje głównie kolumny żerujących termitów Nasutitermes, które wychodzą po pokarm szeregami na otwartej przestrzeni, a tylko od czasu do czasu korzysta z martwych stawonogów innego rodzaju (Wilson, 2003, w streszczeniu prac Feenera).
Taka specjalizacja jest rzadka w rodzaju tak wszechstronnym jak Pheidole i zasługuje na uznanie, bo Nasutitermes nie są łatwą zdobyczą. Ich żołnierze, zwani „nasutami”, mają głowę wydłużoną w rodzaj dyszy, z której tryskają lepką wydzieliną obronną. Traniello (1981) wykazał, że u Nasutitermes costalis ci żołnierze idą przed robotnicami: badają nowy teren, znakują szlak feromonami i regulują napływ robotnic, w systemie, który skutecznie odstrasza mrówki, najgroźniejszych drapieżników termitów. Prestwich (1984) omówił ogromną różnorodność chemicznych mechanizmów obronnych termitów. Jak P. titanis radzi sobie z nasutami, nie opisano szczegółowo, ale z powodzeniem poluje na ich kolumny.
Wyprawy do 2000 mrówek
Wyprawa P. titanis zaczyna się od kilku zwiadowczyń. Gdy jedna z nich znajdzie termity, wraca do gniazda, zostawiając ślad chemiczny, i rekrutuje towarzyszki, a proces się powtarza, aż zbierze się oddział liczący od 200 do 2000 mrówek, żołnierzy i robotnic minor razem. Kolumna dociera do termitów i je otacza; wtedy każda mrówka próbuje schwytać termita i wraca z nim do gniazda tym samym szlakiem rekrutacyjnym (Wilson, 2003, na podstawie Feenera).
To nie jest mrówka wędrowna z przemieszczającym się gniazdem: to osiadła kolonia, która przeprowadza zorganizowane ataki ze swojego gniazda pod kamieniem, a żołnierze biorą w nich udział razem z robotnicami minor. W małej kolonii nie zobaczysz kolumn liczących setki mrówek, ale zobaczysz szybką reakcję na zdobycz i rekrutację po śladzie zapachowym.
Polowanie nocą, by uniknąć muchy
Najsłynniejszym odkryciem dotyczącym P. titanis jest jej relacja z pasożytniczą muchą z rodziny garbkowatych, Phoridae (Feener, 1988). W porze suchej dobrze skoordynowane wyprawy odbywają się wczesnym rankiem lub późnym popołudniem. Natomiast w porze deszczowej większość z nich ma miejsce nocą. Przyczyną tej zmiany jest wzrost aktywności wyspecjalizowanej muchy z rodziny garbkowatych, która pasożytuje na robotnicach i żołnierzach P. titanis, składając w nich jaja.
Gdy muchy odkryją wejście do gniazda lub kolumnę łowiecką, robotnice przestają żerować i skupiają się na odpieraniu prób złożenia jaj. Muchy latają tylko w dzień i nigdy nie przeszkadzają nocą, więc kolonia przenosi swoje wyprawy w ciemność. Ma to jednak swoją cenę: P. titanis nie zwiększa liczby nocnych wypraw, by to wyrównać, i dlatego kolonie zbierają mniej pokarmu w porze deszczowej niż w suchej. Ponadto obecność much zakłóca normalną obronę kolonii przed wrogimi mrówkami, zarówno własnego gatunku, jak i innych.
Najbardziej zaskakująca jest dysproporcja. Sekcjonując robotnice i żołnierzy, Feener stwierdził, że rzeczywisty poziom pasożytnictwa wynosił poniżej 2%, a much było znacznie mniej niż ich żywicieli. Mimo to sama ich obecność zmienia godziny polowań i ilość pokarmu trafiającego do gniazda: to klasyczny przykład tego, jak strach przed pasożytem może ważyć więcej niż samo pasożytnictwo.
Muchy, które ścinają mrówkom głowy
Garbkowate atakujące mrówki należą zwykle do rodzaju Apocephalus, znanego po angielsku jako „muchy dekapitujące mrówki”. Samica w błyskawicznym ataku składa jajo w ciele mrówki; larwa rozwija się w środku i u wielu gatunków trafia w końcu do głowy, która ostatecznie odpada od ciała. W samej Arizonie opisano wiele gatunków tych much (Brown i LeBrun, 2010). Bazy danych o mrówkach podają jako pasożyta P. titanis gatunek z rodzaju Apocephalus, którego nie oznaczono do poziomu gatunku.
To nie jest odosobniony przypadek: w 1981 roku sam Feener wykazał w Science, że mucha Apocephalus rozstrzyga rywalizację między Pheidole dentata a Solenopsis texana, zakłócając obronę żołnierzy Pheidole. W Twoim domu nie ma garbkowatych, więc Twoja kolonia może żerować przy świetle.
Duzi żołnierze, ale z „małą” głową
U prawie wszystkich Pheidole żołnierza rozpoznaje się od razu po ogromnej głowie, nieproporcjonalnej do ciała. P. titanis nieco łamie tę zasadę. Wheeler opisał głowę jej żołnierza jako „proporcjonalnie małą, niewiele większą od gastra”, nieco dłuższą niż szeroką i z głębokim wcięciem na tylnej krawędzi. Żołnierz jest ogólnie duży: masywny tułów, długie nogi z pogrubionymi udami, mocne kolce na propodeum i wydłużony gaster. Żuwaczki są masywne, z gładką krawędzią tnącą i dwoma mocnymi zębami na końcu.
Wheeler zwrócił też uwagę na czułki żołnierza: bardzo małe, ze spłaszczonym trzonkiem i krótką, słabo zaznaczoną buławką, co wyraźnie odróżnia go od najbliższych krewnych. U robotnic minor natomiast czułki są długie i cienkie, a trzonek wyraźnie wystaje poza tył głowy: to one są zwiadowczyniami, które znajdują termity i prowadzą wyprawy.
Jak kolonia decyduje, ilu żołnierzy wychować
To biologia rodzaju, niebadana u P. titanis. Larwa Pheidole nie rodzi się z przeznaczeniem na żołnierza: Wheeler i Nijhout (1981) wykazali u P. bicarinata, że analog hormonu juwenilnego, podany we wrażliwym okresie ostatniego stadium larwalnego, opóźnia przeobrażenie i zamienia w żołnierzy larwy, z których wyrosłyby robotnice minor. Rajakumar i współpracownicy (2018) zauważyli, że przyszli żołnierze rozwijają szczątkowe zawiązki skrzydeł, które pomagają budować ich ciało i reagują na sygnały społeczne kolonii. W praktyce produkcja żołnierzy w dużej mierze zależy od pokarmu: przy obfitości białka kolonia wychowuje więcej żołnierzy, przy niedoborze prawie wyłącznie robotnice minor.
Czego jeszcze nie wiadomo
Jak na tak efektowny gatunek P. titanis jest słabo zbadana. Nie znaleźliśmy opublikowanych danych o maksymalnej wielkości jej kolonii, liczbie królowych, terminie lotów godowych ani sposobie zakładania kolonii. Dlatego oddzielamy to, co udokumentowano dla gatunku, od tego, co wiadomo o rodzaju, i od tego, czego nauczyliśmy się w Antomas.
Wielkość i morfologia
Podobnie jak reszta rodzaju, P. titanis ma oprócz królowej dwie wyraźnie różniące się kasty robotnic:
- Żołnierz (robotnica major). Od 7,25 do 8 mm według Wheelera (1903). Masywne ciało, głowa niewiele większa od gastra, na przednich trzech czwartych pokryta drobnymi, równoległymi podłużnymi listewkami, z tyłu gładka i błyszcząca. Mocne, gładkie i błyszczące żuwaczki z dwoma zębami wierzchołkowymi. Kolce propodeum masywne i ostre, na końcu lekko zagięte w dół. Długie, grube, żółtawe włoski, sterczące na całym ciele.
- Robotnica minor. Od 4 do 4,5 mm (Wheeler, 1903), bardzo duża jak na Pheidole. Głowa tak szeroka jak długa, o niemal prostokątnym zarysie, długie i cienkie czułki, smukłe i proste kolce propodeum oraz ciało w większości gładkie i błyszczące.
- Królowa. Z szerokim, masywnym tułowiem królowych, które miały skrzydła, i dużym gastrem. Nie znaleźliśmy opublikowanych wymiarów królowej.
Ubarwienie. Różni się w zależności od źródła i populacji. Wilson (2003) opisuje żołnierzy i robotnice minor jako jednolicie jasnorudobrązowe. Wheeler (1903) opisał żołnierza jako intensywnie rdzawoczerwonego, z czarnym gastrem, kolcami i brzegiem żuwaczek, a robotnice minor jako czarne lub bardzo ciemne rudobrązowe, z czerwonawożółtymi żuwaczkami, przednią częścią głowy, czułkami i nogami.
Przybliżone wymiary
- Żołnierz: długość całkowita 7,25-8 mm (Wheeler, 1903)
- Żołnierz (lektotyp, Wilson, 2003): szerokość głowy 1,94 mm; długość głowy 2,02 mm; trzonek czułka 0,98 mm; oko 0,30 mm; szerokość przedplecza 1,10 mm
- Robotnica minor: długość całkowita 4-4,5 mm (Wheeler, 1903)
- Robotnica minor (paralektotyp, Wilson, 2003): szerokość głowy 0,92 mm; długość głowy 0,94 mm; trzonek czułka 0,86 mm; oko 0,24 mm; szerokość przedplecza 0,60 mm
- Królowa: brak opublikowanych wymiarów w źródłach pierwotnych, więc wolimy nie podawać liczb
Ciekawostka: trzonek czułka robotnicy minor (0,86 mm) jest prawie tak długi jak u żołnierza (0,98 mm), choć jej głowa jest ponad dwa razy mniejsza. Długie czułki, stworzone do zwiadu.
Hodowla w niewoli
Poziom trudności: 5/5 – Ekspert. Dlaczego?
P. titanis nie jest mrówką wrażliwą na temperaturę czy wilgotność: pochodzi z ciepłych i suchych środowisk i dobrze znosi warunki domowe. Trudność leży gdzie indziej:
- To specjalistka. Na wolności je głównie termity. W domu trzeba je zastąpić bardzo urozmaiconym, dobrze dobranym białkiem; uboga lub monotonna dieta hamuje składanie jaj przez królową i produkcję żołnierzy, a mała kolonia może stanąć w miejscu.
- Kolonie sprzedawane są małe. Królowa z 10-20 robotnicami ma niewielki margines: liczy się każda robotnica, a błędy w karmieniu, podawaniu wody czy higienie od razu dają o sobie znać.
- Informacji jest bardzo mało. Nie ma opublikowanych poradników hodowli ani dzienników hodowców z wieloletnim doświadczeniem z tym gatunkiem. Część Twojej pracy będzie polegać na obserwowaniu i dostosowywaniu.
I naprawdę warto. Niewiele mrówek pozwala obserwować w domu tak wyspecjalizowane zachowania łowieckie: zwiadowczynie, które znajdują zdobycz, rekrutację po śladzie zapachowym, dużych żołnierzy wychodzących razem z robotnicami minor i kolonię, która reaguje całą masą na nową zdobycz. Dla kogoś, kto hodował już kilka gatunków i szuka wyzwania z naukowym uzasadnieniem, to jedna z najciekawszych Pheidole na świecie.
Zalecane parametry
- Temperatura: 24-30 °C w sezonie aktywności, z gradientem: cieplejsza strefa, około 28-30 °C, gdzie kolonia może ułożyć czerw, a reszta nieco chłodniejsza. Jeśli w Twoim domu jest poniżej 24 °C, użyj kabla lub maty grzewczej z jednego boku gniazda, nigdy pod całym gniazdem.
- Gniazdo: raczej suche, z jednym wilgotnym kątem. To mrówka suchych, kamienistych gleb, ale czerw potrzebuje trochę wilgoci, a kolonia sama wybierze, gdzie go umieścić.
- Arena: sucha, z czystą powierzchnią, na której dobrze widać zdobycz i łatwo usunąć resztki.
- Orientacyjna wilgotność: nie ma naukowych pomiarów dla tego gatunku. Pracuj z gradientem, od suchego do lekko wilgotnego, i pilnuj, żeby wilgotna część nigdy całkiem nie wyschła.
- Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie.
- Światło: gniazdo w półmroku lub zakryte; arena może być oświetlona.
- Odpoczynek zimowy: łagodny, 6-10 tygodni w 16-20 °C (zob. „Odpoczynek zimowy”).
Zalecane formikarium
W Antomas polecamy modułowe formikaria QBIK z serii Alpha od Anthouse, raczej suche, pasujące do gatunku z pustynnych zarośli, który gnieździ się pod kamieniami. Na start z kolonią liczącą 10-20 robotnic – QBIK ONE; gdy kolonia urośnie i będzie potrzebować więcej komór – QBIK DUO albo drugi moduł połączony z pierwszym.
Przy tak małej kolonii nie używaj zbyt dużego gniazda: robotnice się rozpraszają i trudno im utrzymać czerw w jednym miejscu. Lepiej dopasowane gniazdo, rozbudowywane o kolejne moduły, gdy się zapełni, i przestronna arena, na której zobaczysz polowanie.
Karmienie: wielkie wyzwanie
Tu leży klucz do tego gatunku. Na wolności P. titanis żyje z termitów, które łowi podczas wypraw, a tylko od czasu do czasu korzysta z innych martwych stawonogów (Feener, 1988; Wilson, 2003). W domu nie jest realne ani wskazane opieranie diety na dzikich termitach: zbierając je, możesz wprowadzić do domu szkodnika niszczącego drewno, a ponadto mogą one przenosić pasożyty lub pestycydy. Dlatego w Antomas pracujemy z zamiennikami termitów i z bardzo urozmaiconym białkiem.
Najlepszy zamiennik: Thermobia domestica. Z doświadczenia Antomas wynika, że specjalistki od termitów, takie jak P. titanis, uwielbiają termofilki, czyli Thermobia domestica. To małe owady o miękkim, wydłużonym ciele, które robotnice łatwo chwytają i przenoszą, a ich resztki prawie nie pleśnieją. Podawaj je świeżo zabite, lekko zgniatając im głowę tuż przed podaniem, bo żywe są bardzo szybkie. To białko, które polecamy jako podstawę, zwłaszcza dopóki kolonia jest mała.
Urozmaicone białko. Oprócz Thermobia zmieniaj owady z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego. Dobrze sprawdza się zdobycz o miękkim ciele, podobna do termita: małe nimfy Shelfordella lateralis (runner) lub karaczanów dubia, małe lub pocięte świerszcze, rozcięte larwy mącznika, muchy i Drosophila. Większą zdobycz rozetnij lub pokrój. Jeśli masz dostęp do termitów hodowanych w niewoli od sprawdzonego dostawcy, są doskonałym uzupełnieniem; nigdy jednak nie zbieraj termitów w terenie ani w domu, żeby je nimi karmić.
Karm obficie. Im więcej białka dostaje kolonia, tym szybciej rośnie i tym więcej żołnierzy wychowuje. U specjalistki z małą kolonią jest to jeszcze ważniejsze: hojna oferta zdobyczy „mówi” kolonii, że zasobów nie brakuje, a królowa składa więcej jaj. Jeśli na bieżąco utrzymujesz porządek na arenie, lepiej przesadzić niż dać za mało. Warunkiem jest czystość: usuwaj resztki codziennie lub co drugi dzień. Jeśli przez jakiś czas nie możesz sprzątać, nie przekarmiaj.
Węglowodany. Choć to drapieżniczka, a jej spożycia cukru na wolności nie badano, w Antomas podajemy jej także płyny z cukrem, tak jak innym Pheidole: nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu oraz inny nektar lub płyn z cukrem 1-2 razy w tygodniu, żeby nie podawać ciągle tego samego. Do nektaru można też dodać białko. Podawaj go w poidełku, kupnym lub domowej roboty, w którym kropla jest w ich zasięgu, i nigdy na wacie: od razu pleśnieje.
Jak podawać zdobycz. Zostaw ją na arenie, w pewnej odległości od gniazda: zobaczysz, jak zwiadowczyni ją znajduje i wraca do gniazda, a wkrótce potem grupa robotnic, często z żołnierzami, otacza ją i zabiera. Wyprawa w miniaturze.
Zakładanie kolonii i wzrost
W Antomas sprzedajemy ją jako kolonię z królową, robotnicami i czerwiem: etap zakładania jest już za nią i otrzymujesz działającą kolonię. Nie ma badań nad zakładaniem kolonii przez P. titanis, więc poniżej opisujemy to, co jest typowe dla rodzaju Pheidole. Po locie godowym zapłodniona królowa odrywa sobie skrzydła i zamyka się w małej komorze, zwykle pod kamieniem. Zakładanie kolonii jest zazwyczaj klaustralne: królowa nie wychodzi po pokarm i wychowuje pierwsze robotnice dzięki rezerwom własnego ciała, przede wszystkim mięśniom lotnym, których już nie potrzebuje. Pierwsze robotnice to małe robotnice minor; żołnierze pojawiają się później, gdy jest już dość robotnic, by dobrze wykarmić larwy.
Z 10-20 robotnicami Twoja kolonia jest w tej delikatnej fazie, w której liczy się każda nowa robotnica. Przez pierwsze tygodnie skup się na trzech rzeczach: stałym cieple w strefie czerwiu, stale dostępnej wodzie oraz obfitym i urozmaiconym białku, z Thermobia jako podstawą. W miarę jak kolonia będzie rosnąć i lepiej się odżywiać, udział żołnierzy wzrośnie. Brak opublikowanych danych o tempie rozwoju gatunku.
Nie łącz królowych ani kolonii różnego pochodzenia: nie wiadomo, czy gatunek akceptuje kilka królowych w jednej kolonii, a łączenie kolonii na własną rękę zwykle kończy się walkami.
Obserwacja i kontrola
Mrówki są po to, żeby się nimi cieszyć: obserwuj swoją kolonię często, delikatnie i bez obaw. Wystarczy trzymać gniazdo w półmroku, a arenę w świetle. Zaglądanie do niej niemal codziennie to Twoje najlepsze narzędzie: dowiesz się, jaką zdobycz akceptują, czy królowa składa jaja i czy są duże larwy żołnierzy, a w porę zauważysz wyschniętą probówkę, zapomniane resztki, pleśń czy słabnącą barierę.
Odpoczynek zimowy (łagodne zimowanie, diapauza)
Zasięg P. titanis rozciąga się od pustyń Teksasu i Arizony, z łagodnymi zimami i pojedynczymi nocnymi przymrozkami, po las ciernisty zachodniego Meksyku, ciepły przez cały rok. To nie jest gatunek śródziemnomorski, który potrzebuje miesięcy chłodu. W Antomas zalecamy łagodny odpoczynek przez 6-10 tygodni w 16-20 °C w środku zimy, mniej więcej od grudnia do lutego, który naśladuje najchłodniejszą porę roku w jej zasięgu i zwykle pomaga królowej wiosną z nową siłą wznowić składanie jaj.
- Obniżaj temperaturę stopniowo przez 1-2 tygodnie, wyłączając sztuczne ogrzewanie. Kolonia będzie jeść mniej, a czerw będzie rozwijał się wolniej.
- W czasie odpoczynku zawsze zostawiaj wodę i trochę cukru. Od czasu do czasu podaj trochę białka, w małej ilości, i usuwaj to, czego nie zjedzą.
- Nadal często do nich zaglądaj: sprawdzaj wodę, czy nie pojawia się pleśń i czy wilgotny kąt gniazda nie wysycha.
- Na koniec stopniowo podnieś temperaturę i wróć do obfitego karmienia, gdy tylko się uaktywnią.
Nie poddawaj ich zimnemu zimowaniu w 5-10 °C jak gatunków europejskich: nie ma żadnych podstaw, by robić to z tym gatunkiem.
Przeprowadzka
Gdy trzeba przenieść kolonię do nowego lub większego formikarium, w Antomas robimy to przez wysypanie: kolonię z królową, robotnicami i czerwiem ostrożnie wysypuje się na arenę albo przy wejściu do nowego gniazda, a robotnice od razu się w nim urządzają. Przygotuj barierę przeciw ucieczkom, zanim zaczniesz.
Ucieczki i bariery
Pheidole dobrze się wspinają, a robotnice minor, choć duże jak na ten rodzaj, przeciskają się przez małe szczeliny. Na arenie zastosuj barierę z PTFE (fluonu) nałożoną cienką warstwą albo barierę z oleju parafinowego lub wazeliny i odnawiaj ją, gdy traci skuteczność. Sprawdzaj pokrywy, korki, siatki wentylacyjne, a przede wszystkim połączenia między modułami, które są najczęstszym słabym punktem. W kolonii liczącej 10-20 robotnic każda ucieczka to poważna strata.
Obchodzenie się i bezpieczeństwo
Nie jest groźna dla ludzi. Żołnierze mają mocne żuwaczki i mogą uszczypnąć, ale nic poważnego. Pracuj powoli, delikatną pęsetą lub pędzelkiem, i nigdy nie wypuszczaj kolonii ani jej części: to gatunek z Ameryki Północnej i nigdy nie może trafić do europejskiej przyrody.
Czego nie robić
- Podawać jej ciągle tego samego owada albo diety ubogiej w białko.
- Zbierać termitów w terenie lub w domu, żeby ją nimi karmić.
- Zostawiać całej, twardej zdobyczy, której mała kolonia nie jest w stanie otworzyć, albo nieusuniętych resztek.
- Przekarmiać bez sprzątania.
- Podawać cukru na wacie zamiast w poidełku.
- Zostawiać jej bez wody, nawet w czasie odpoczynku zimowego.
- Trzymać jej w chłodzie przez cały rok albo poddawać europejskiemu zimowaniu w 5-10 °C.
- Ogrzewać całego gniazda od spodu, bez gradientu.
- Przenosić małej kolonii do zbyt dużego gniazda.
- Łączyć królowych ani kolonii różnego pochodzenia albo trzymać jej z innymi gatunkami.
- Polegać na starej barierze albo zostawiać źle dopasowane połączenia.
- Zostawiać kolonii bez kontroli na kilka dni.
Źródła naukowe
Ten poradnik opracowano na podstawie literatury naukowej o Pheidole titanis i rodzaju Pheidole, biologii jej ofiar oraz doświadczenia Antomas. Główne źródła:
- Wheeler, W.M. (1903). A decade of Texan Formicidae. Psyche 10: 93–111. doi:10.1155/1903/67840
- Wilson, E.O. (2003). Pheidole in the New World: a dominant, hyperdiverse ant genus. Harvard University Press, Cambridge (Massachusetts).
- Feener, D.H. Jr. (1988). Effects of parasites on foraging and defense behavior of a termitophagous ant, Pheidole titanis Wheeler (Hymenoptera: Formicidae). Behavioral Ecology and Sociobiology 22: 421–427. doi:10.1007/BF00294980
- Feener, D.H. Jr. (1981). Competition between ant species: outcome controlled by parasitic flies. Science 214: 815–817. doi:10.1126/science.214.4522.815
- Brown, B.V. & LeBrun, E.G. (2010). Ant-decapitating flies, Apocephalus, subgenus Apocephalus Coquillett (Insecta: Diptera: Phoridae), of Arizona. Contributions in Science 519: 1–24. doi:10.5962/p.210561
- Traniello, J.F.A. (1981). Enemy deterrence in the recruitment strategy of a termite: soldier-organized foraging in Nasutitermes costalis. Proceedings of the National Academy of Sciences 78: 1976–1979. doi:10.1073/pnas.78.3.1976
- Prestwich, G.D. (1984). Defense mechanisms of termites. Annual Review of Entomology 29: 201–232. doi:10.1146/annurev.en.29.010184.001221
- Moreau, C.S. (2008). Unraveling the evolutionary history of the hyperdiverse ant genus Pheidole (Hymenoptera: Formicidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 48: 224–239. doi:10.1016/j.ympev.2008.02.020
- Wheeler, D.E. & Nijhout, H.F. (1981). Soldier determination in ants: new role for juvenile hormone. Science 213: 361–363. doi:10.1126/science.213.4505.361
- Rajakumar, R., Koch, S., Couture, M. et al. (2018). Social regulation of a rudimentary organ generates complex worker-caste systems in ants. Nature 562: 574–577. doi:10.1038/s41586-018-0613-1
- Poziom trudności
- Zaawansowany

