Pheidole rhea: królowa, żołnierze i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Pheidole rhea: królowa, żołnierze i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas

Pheidole rhea

1 Opinie
Obecnie brak na stanie
199,99 €
Brutto

Tytani z głową szeroką na prawie 4 mm. Pheidole rhea to jedna z nielicznych mrówek na świecie z superżołnierzami: obok drobnych, smukłych i szybkich robotnic oraz dużogłowych żołnierzy kolonia wytwarza trzecią kastę olbrzymów, które strzegą gniazda największą głową w swoim rodzie. Żniwiarka i łowczyni z górskich łąk południowo-zachodniej Ameryki Północnej, wytycza ścieżki robotnic objuczonych nasionami, wiesza larwy pod sklepieniem komór i w ciągu roku może liczyć 35 000 robotnic. Legenda nauki, która skrywa tajemnicę sprzed milionów lat: skrzydło, które nigdy nie poleci, a z którego powstają jej wojownicy. Kolonie i królowe. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.


 

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

Jedna z Pheidole o największej znanej głowie i jedna z nielicznych mrówek na świecie, które mają superżołnierzy: oprócz minorów i żołnierzy kolonia wytwarza trzecią kastę o gigantycznej głowie, szerokiej na prawie 4 mm. Żniwiarka i drapieżniczka z południowego zachodu Ameryki Północnej, o bardzo szybkim wzroście. Kolonie z królową. Gipsowy Qbik Wild z dużymi korytarzami, bardzo wilgotna strefa czerwiu (70-80%) i suchy spichlerz, gniazdo w 28-32 °C, ogromne ilości jedzenia (nasiona wszelkiego rodzaju, nawet gotowany makaron, i białko co najmniej co 3-4 dni), cukier tylko 1-2 razy w miesiącu i zimowanie przez 3-4 miesiące w 15-18 °C. Superżołnierze pojawiają się w dużych koloniach, zwykle po pierwszym zimowaniu. Minory są małe i bardzo skłonne do ucieczek: bariera z PTFE albo olej mineralny.

Pheidole rhea Wheeler, 1908 to żniwiarka z górskich łąk południowej Arizony, Nowego Meksyku i północno-zachodniego Meksyku. Należy do Pheidole, jednego z najbogatszych w gatunki rodzajów mrówek na Ziemi, słynącego z wielkogłowych żołnierzy. Ale P. rhea idzie o krok dalej: w jej koloniach żyją razem minory, smukłe i szybkie, żołnierze z ogromną głową i jeszcze więksi superżołnierze, z głową szeroką na prawie 4 mm, ponad cztery razy szerszą niż u minora. To właśnie oni sprawiają, że ta mrówka jest wyjątkowa.

W nauce jest niemal celebrytką. Posłużyła do badania, jak powstaje żołnierz, dlaczego nieliczne gatunki tego rodzaju wytwarzają superżołnierzy i jak organizuje się praca w tak nierównym społeczeństwie. W domu to widowisko innego rodzaju: szlaki robotnic niosących nasiona, żołnierze czekający przy wejściu, żeby poćwiartować ofiary, a gdy kolonia dojrzeje – pojawienie się pierwszych superżołnierzy. Dojście do tego etapu wymaga ciepła, dużo jedzenia i cierpliwości. W tym poradniku zawsze oddzielamy to, co udokumentowano u P. rhea, to, co wiadomo o innych Pheidole, i to, czego nauczyliśmy się, hodując ją w Antomas.

Biologia

Czym jest superżołnierz?

Prawie u wszystkich Pheidole są dwa typy robotnic: minor, mały, który wykonuje prawie całą pracę, oraz żołnierz, czyli major, z ogromną głową pełną mięśni do gryzienia, ćwiartowania ofiar i rozłupywania nasion. Superżołnierz (po angielsku supersoldier lub supermajor) to trzecia klasa robotnic, jeszcze większa od żołnierza: nie jest królową ani samcem, tylko kolejną bezpłodną robotnicą, która rozwija się w ten sposób przez to, jak jest karmiona i regulowana jej larwa.

Liczby dla P. rhea, zmierzone przez myrmekologa Edwarda O. Wilsona w jego monografii rodzaju, mówią same za siebie. Głowa minora ma około 0,86 mm szerokości, żołnierza 2,52 mm, a superżołnierza 3,86 mm. Superżołnierz ma więc głowę około 4,5 raza szerszą niż minor i półtora raza szerszą niż żołnierz, a jego ciało dochodzi do około 10 mm.

Tytanida czy nandu? Zagadkowa nazwa i jedna królowa

William Morton Wheeler opisał gatunek w 1908 roku, w swojej wielkiej pracy o mrówkach Teksasu, Nowego Meksyku i Arizony, na podstawie jednego jedynego okazu: bardzo dużej, bezskrzydłej królowej zebranej w południowej Arizonie. Ten okaz, holotyp, mierzy 14,3 mm. Wheeler nie widział ani jednego żołnierza ani robotnicy.

Dalsza historia nie obyła się bez potknięcia. W 1915 roku sam Wheeler uznał ją za zwykły synonim Pheidole fimbriata i tak zostało, dopóki w 1943 roku Marion R. Smith nie przywrócił jej rangi gatunku i nie opisał po raz pierwszy jej żołnierzy i robotnic, w podrodzaju, którego już się nie używa, Macropheidole. W 1949 roku Robert Gregg zbadał całe gniazdo i zmierzył setki okazów. Wilson opisał ją ponownie w 2003 roku i umieścił, z zastrzeżeniami, w grupie gatunków P. pilifera.

A nazwa? Wheeler jej nie wyjaśnił. Wilson przypomina, że Rhea to rodzaj nandu, południowoamerykańskiego ptaka nielota, i przyznaje, że nie wiadomo, do czego nazwa nawiązuje. Rea to także tytanida z mitologii greckiej, matka bogów olimpijskich, a Wheeler kilka lat wcześniej nazwał Pheidole titanis. To, że myślał o tytanidzie, jest naszą interpretacją, a nie faktem. Pewne jest natomiast, że przy takich superżołnierzach skojarzenie z tytanami pasuje do niej doskonale.

Górskie łąki z letnimi deszczami

Jej zasięg rozciąga się od południowej Arizony i Nowego Meksyku po północno-zachodni Meksyk, przez Sonorę, Chihuahuę, Sinaloę i Nayarit, mniej więcej między 34 a 22,5° szerokości północnej. W kolekcjach ze Stanów Zjednoczonych występuje rzadko, a według specjalistów w Meksyku jest znacznie pospolitsza. W Arizonie pojawia się na zboczach kilku pasm górskich, tak zwanych „wysp na niebie”, które wznoszą się nad pustynią.

Żyje na pogórzach i płaskowyżach u stóp gór, mniej więcej między 1100 a 2200 m n.p.m., najchętniej w dolnej części tego zakresu. Jej typowy krajobraz to otwarte, kamieniste i porośnięte trawą stoki. Gregg znalazł jej gniazdo blisko szczytu suchego zbocza, w bardzo kamienistej glebie z pustynnymi trawami, a myrmekolog Stefan Cover opisał ogromne kolonie gniazdujące w ziemi, pod kamieniami albo z wejściem otoczonym nieregularnymi kraterami z ziemi.

Klimat tego siedliska jest półsuchy, na średniej wysokości, z czterema bardzo wyraźnymi porami:

  • Zima (grudzień-luty): łagodne dni, z maksymalnymi temperaturami około 16-18 °C, i zimne noce, z częstymi przymrozkami przy powierzchni.
  • Wiosna: bardzo sucha i coraz cieplejsza; maj jest zwykle najsuchszym miesiącem roku.
  • Czerwiec: najgorętszy miesiąc, ze średnimi maksymalnymi około 34 °C przed deszczami.
  • Monsun (lipiec-wrzesień): burze prawie codziennie w lipcu i sierpniu, z nieco ponad 60% rocznych opadów. To okres największej aktywności mrówek.

Pod ziemią, gdzie żyje kolonia, skrajności bardzo łagodnieją. Na stacji glebowej na tych łąkach ziemia na głębokości 10-50 cm ma około 28-32 °C od czerwca do sierpnia i spada do około 10-14 °C od grudnia do lutego, nigdy nie zamarzając. To dwie liczby, na których opieramy jej parametry w domu.

Siedem lub osiem gatunków na całym świecie

Superżołnierze to rzadkość w gigantycznym rodzaju. Prace Ming Huang i Diany Wheeler mówią o siedmiu opisanych gatunkach z polimorficznymi żołnierzami, a zespół Ehaba Abouheifa o ośmiu, wszystkich z południowego zachodu Stanów Zjednoczonych i północnego Meksyku. Najlepiej znane to P. rhea, P. obtusospinosa i P. tepicana, a dołącza do nich P. polymorpha ze środkowego Meksyku, której nazwa nawiązuje właśnie do współistnienia żołnierzy i superżołnierzy.

P. rhea to olbrzymka tej grupy. Głowa jej superżołnierza ma 3,86 mm szerokości, wobec około 2,5 mm u P. obtusospinosa i 1,6 mm u P. tepicana. Przewyższa też inne Pheidole słynące z wielkości: P. titanis, żyjąca w tym samym regionie, ma dużych żołnierzy, ale nie ma superżołnierzy, a głowa jej żołnierza ma około 1,9 mm; głowa żołnierza azjatyckiej P. ocellata – około 3 mm. Nie znamy żadnego opublikowanego pomiaru głowy Pheidole szerszej niż głowa tego superżołnierza, choć żadne badanie nie porównało formalnie całego rodzaju.

Potencjał uśpiony przez dziesiątki milionów lat

Jak to możliwe, że superżołnierze pojawiają się u tak nielicznych i tak odległych w drzewie rodzaju gatunków? W 2012 roku Rajendhran Rajakumar, Ehab Abouheif i ich zespół opublikowali w Science zaskakującą odpowiedź. Badając jedenaście gatunków, stwierdzili, że P. rhea należy do linii, która bardzo wcześnie oddzieliła się od reszty Pheidole, podczas gdy P. obtusospinosa znajduje się na znacznie młodszej gałęzi: superżołnierz pojawił się co najmniej dwa razy niezależnie.

Trop znaleziono w dzikiej kolonii P. morrisi, gatunku, który nie ma superżołnierzy, a w której natrafiono na kilka nietypowych osobników wyglądających jak superżołnierze. W laboratorium badacze podali larwom P. morrisi i innych gatunków bez superżołnierzy metopren, substancję naśladującą hormon juwenilny, i otrzymali robotnice wyglądające jak superżołnierze. Wniosek: program ich wytwarzania jest zapisany w rozwoju wielu Pheidole, wyłączony od dziesiątek milionów lat, i wystarczy hormonalny lub środowiskowy impuls, żeby go obudzić. Gatunki takie jak P. rhea to te, które korzystają z niego regularnie.

Narząd, który tworzy gigantyczne głowy

U Pheidole to, czy larwa zostanie minorem, czy żołnierzem, nie jest zapisane w genach: zależy od ilości hormonu juwenilnego w krytycznym momencie ostatniego stadium larwalnego, a to z kolei zależy od tego, jak karmi ją kolonia. Diana Wheeler i Frederik Nijhout wykazali to w 1981 roku. U gatunków z superżołnierzami istnieje drugi, wyższy próg, który decyduje, czy przyszły żołnierz stanie się superżołnierzem.

W 2018 roku zespół Abouheifa opisał w Nature brakujący element. Larwy, które mają zostać żołnierzami, przez pewien czas rozwijają szczątkowe zawiązki skrzydeł, zarysy skrzydeł królowej, które nigdy się nie wykształcą. Ich wzrost jest niezbędny, by głowa rosła znacznie bardziej niż ciało: jeśli zostanie zahamowany, proporcje żołnierza nie zostają osiągnięte. A kolonia to kontroluje: dorośli żołnierze wydzielają feromon, który hamuje wzrost tych zawiązków, gdy żołnierzy jest już pod dostatkiem. Superżołnierze wywołani metoprenem także zachowywali małe zawiązki skrzydeł.

To jedna z najpiękniejszych historii biologii mrówek: „bezużyteczny” narząd, skrzydło, które nigdy nie poleci, jest narzędziem, za pomocą którego kolonia tworzy swoich wojowników. Prace doświadczalne prowadzono głównie na innym gatunku, P. hyatti, ale wyjaśniają one coś, co zobaczysz w domu: liczba żołnierzy i superżołnierzy w Twojej kolonii zależy od tego, jak jest karmiona i ilu żołnierzy już ma.

Drabina rozmiarów, nie trzy szczeble

Mówienie o „trzech kastach” to uproszczenie. W 1949 roku Gregg zmierzył populację jednego gniazda: 201 żołnierzy, 262 robotnice średniej wielkości i 274 minory. Znalazł ciągłą gradację, bez wyraźnych skoków, od małych żołnierzy o długości około 5,5 mm po największych, o długości 9,8-10,2 mm. Ponad sześćdziesiąt lat później Huang i Wheeler zbadali demografię kolonii P. rhea, P. obtusospinosa i P. tepicana i znaleźli u żołnierzy P. rhea dwie dominanty wielkości, dwa szczyty w rozkładzie: żołnierza i superżołnierza, połączone osobnikami pośrednimi.

Ich wyniki zawierają też inne ciekawe szczegóły:

  • U wszystkich tych gatunków głowa żołnierza rośnie znacznie szybciej niż ciało: im większy żołnierz, tym bardziej nieproporcjonalna jego głowa.
  • Większość żołnierzy należy do małej klasy, ale P. rhea inwestuje mniej więcej tyle samo biomasy w żołnierzy co w superżołnierzy: jest ich niewielu, ale są bardzo kosztowni.
  • U P. rhea obie klasy żołnierzy pojawiają się w trakcie rozwoju kolonii; u P. obtusospinosa druga pojawia się znacznie później.

Dla hodowcy wniosek jest prosty: superżołnierze nie pojawiają się nagle. Najpierw zobaczysz małych żołnierzy, potem coraz większych, a gdy kolonia ma już sporo robotnic – pierwszych olbrzymów; z doświadczenia Antomas nigdy w pierwszym roku (zob. „Superżołnierze w domu: białko, przestrzeń i cierpliwość”).

Dużo głowy… i prawie ta sama praca

Można by oczekiwać, że każda klasa robotnic ma swój zawód. W 2017 roku Darcy Gordon, Iulian Ilieş i James Traniello sprawdzili to na kolonii laboratoryjnej liczącej około 30 000 robotnic. Porównali zachowanie, mózg i budowę ciała trzech klas i znaleźli dużą różnicę między minorami a żołnierzami, ale bardzo małą między żołnierzami a superżołnierzami, które w dużej mierze pokrywają się pod względem tego, co robią, struktury mózgu i budowy. Wszystkie trzy klasy mają podobne repertuary, choć minory częściej wykonują kluczowe zadania. Autorzy sugerują, że żołnierze i superżołnierze mogliby specjalizować się w nasionach różnej wielkości, ale tego nie sprawdzili.

Rok później ta sama grupa znalazła nieoczekiwaną różnicę: superżołnierze wyczuwają ślad feromonowy przy niższych stężeniach niż minory i żołnierze. Natomiast przy szukaniu nowego gniazda lub przy spotkaniu z robotnicą z innej kolonii wielkość nie zmieniała ich reakcji. Ponieważ P. rhea należy do starej linii rodzaju, badacze uważają, że jej organizacja może przypominać organizację pierwszych Pheidole.

Głowy, które służą za drzwi

Do czego zatem służy superżołnierz? Najlepszą wskazówkę daje jej krewniaczka P. obtusospinosa. Pewnego lipcowego popołudnia 2006 roku, w kanionie porośniętym dębami, platanami i jałowcami w południowej Arizonie, na oczach Ming Huang mrówka wędrowna, Neivamyrmex texanus, zaatakowała jedną z kolonii tego gatunku; opis ukazał się w 2010 roku:

  • Grupy 4-6 mrówek wędrownych atakowały żołnierzy poza gniazdem, a minory unieruchamiały je, rozciągając im nogi.
  • Superżołnierze weszli do środka i zatkali wejścia głowami, nieruchomo, choć mrówki wędrowne je gryzły i próbowały żądlić.
  • Potem wychodzili do kontrataku od tyłu i przynajmniej trzy razy w ciągu 30-45 minut na przemian blokowali wejścia i kontratakowali, aż odparli atak.

Po raz pierwszy zaobserwowano, jak mrówka blokuje wejście głową, która nie jest przekształcona w korek. Według Huang presja mrówek wędrownych częściowo wyjaśnia, dlaczego superżołnierze pojawili się w tym regionie kilka razy. U P. rhea nie zaobserwowano tego bezpośrednio, ale żyje ona w tych samych krajobrazach i ma tych samych wrogów.

Żniwiarka i drapieżniczka

P. rhea je wszystko, co znajdzie na łące. Według Covera, cytowanego przez Wilsona, zbiera nasiona w dużych ilościach i jednocześnie jest aktywną drapieżniczką. Gregg widział w kwietniu robotnice i żołnierzy zbierających nasiona kilku pustynnych roślin przy wejściu do gniazda. Dojrzałe kolonie wytyczają szlaki główne, stałe i bardzo uczęszczane ścieżki, które wychodzą z gniazda i rozgałęziają się w stronę miejsc zbioru, jak u naszej Messor barbarus.

Wiadomo też, kto wychodzi po jedzenie: minory i robotnice średniej wielkości. Duzi żołnierze i superżołnierze prawie nie pokazują się poza gniazdem; hodowcy opowiadają, że czekają przy wejściu, żeby ćwiartować przynoszone ofiary. Często mówi się, że superżołnierze służą do rozłupywania największych nasion, i przy takich głowach pełnych mięśni ma to sens, ale żadne badanie tego nie potwierdziło. Kolonie są agresywne i wszystkie kasty wychodzą bronić gniazda.

Ze żniwiarkami z rodzaju Pogonomyrmex, czerwonymi mrówkami pustyń i łąk Ameryki Północnej, rywalizacja jest szczególna. Z doświadczenia Antomas to bezpośrednie konkurentki: szukają tych samych nasion na tych samych terenach, a na wolności często walczą i się zabijają. Nie znaleźliśmy jeszcze badania, które mierzyłoby to u P. rhea, ale to jedna z cech, które najlepiej ją określają: żniwiarka, która nie ustępuje przed innymi dużymi żniwiarkami.

Wiszący żłobek

Jedna z najlepiej zbadanych ciekawostek tego gatunku dotyczy czerwiu. W 2012 roku Clint Penick i jego zespół opublikowali, że robotnice P. rhea wieszają larwy na ścianach i suficie głębokich komór gniazda. Robią to z larwami ostatniego, czwartego stadium, które mają włoski zakończone kotwiczkami, jak haczyki rzepu. W płaskich komorach czerw leży stłoczony na dnie; w głębokich komorach o piaszczystych ścianach larwy są przyczepione wszędzie, a jaja, małe larwy i poczwarki zostają na dnie.

Badacze sprawdzili, że te włoski są kluczem: po ich przycięciu larwy odpadały od powierzchni nachylonych pod kątem 90° i 120°, a nienaruszone zostawały na miejscu. Jest też szczegół, którego nikt nie wyjaśnił: larwy żołnierzy i samców nigdy nie wisiały, choć larwy żołnierzy też mają włoski z kotwiczkami. Dla autorów to sposób organizacji żłobka: wykorzystuje ściany i oddziela duże larwy od reszty czerwiu. Jeśli kiedyś zobaczysz larwy przyczepione do sufitu komory, to nie problem: dokładnie tak robią.

Stara linia w hiperróżnorodnym rodzaju

Pheidole to jeden z najbogatszych w gatunki rodzajów zwierząt: w 2015 roku liczył około 1124 opisanych gatunków, około 8% wszystkich znanych mrówek, a dziś jest ich już około 1200. Badanie filogenetyczne Evana Economo i jego zespołu umieściło pochodzenie rodzaju w Nowym Świecie, około 37 milionów lat temu, oraz jedną kolonizację Starego Świata około 22 milionów lat temu, po której rodzaj zróżnicował się na wszystkich kontynentach.

W tym drzewie P. rhea i jej krewniaczka P. fimbriata zajmują pozycję bazalną: należą do linii, która bardzo wcześnie oddzieliła się od reszty. Dlatego badacze traktują ją jako okno na to, jak mogły wyglądać pierwsze Pheidole, i dlatego tak uderza, że superżołnierze pojawiają się u niej i u niektórych gatunków ze znacznie młodszych gałęzi. W Antomas masz też śródziemnomorską Pheidole, Pheidole pallidula, i inną olbrzymkę z tego samego regionu, Pheidole titanis, polującą na termity.

Gigantyczne kolonie: 35 000 robotnic w rok

Cover opisał dzikie kolonie P. rhea jako ogromne, a kolonia laboratoryjna, którą badali Gordon i współpracownicy, liczyła około 30 000 robotnic. Z doświadczenia Antomas jej wzrost jest niezwykły: w optymalnych warunkach, z ciepłem, wilgocią i ogromną ilością jedzenia, kolonia może dojść do około 35 000 robotnic w ciągu jednego roku.

Do jakiej wielkości dochodzi stara dzika kolonia? Nikt jeszcze nie policzył całego gniazda, ale przy takim tempie wzrostu w Antomas uważamy za bardzo prawdopodobne, że największe osiągają setki tysięcy robotnic, może blisko milion. Nie należy ich jednak mylić z superkolonią w ścisłym sensie, czyli siecią gniazd, które się nie atakują i dzielą ogromne terytorium, jak u mrówki argentyńskiej: P. rhea tworzy gigantyczne kolonie, ale terytorialne i agresywne wobec sąsiadów.

Kiedy latają i jak zakładają kolonie: co wiadomo

Tu nauka ma więcej luk niż danych. Nie opublikowano żadnego datowanego lotu godowego P. rhea. Są tylko dane pośrednie: w lipcu 2005 roku w południowej Arizonie zebrano do badań Penicka początkujące kolonie, czyli królowe założycielki z czerwiem, a Gregg znalazł bezskrzydłą królową pod kamieniem 2 marca, być może założycielkę, która przezimowała. Hodowcy z Ameryki Północnej umiejscawiają loty między czerwcem a wrześniem, z maksimum w lipcu i po pierwszych deszczach monsunowych, tak jak u jej krewniaczki P. obtusospinosa, u której uskrzydlone osobniki widywano od kwietnia do września.

Według tych samych hodowców zakładanie kolonii jest klaustralne: królowa zamyka się sama i wychowuje pierwsze robotnice z własnych zapasów, nie wychodząc po jedzenie. A kolonie mają jedną królową. Pasuje to do tego, co typowe dla rodzaju, ale żadne badanie tego nie potwierdza. O długości życia królowej nie ma danych. Najbliższe informacje pochodzą z laboratorium Penicka, który hodował założycielki zebrane w 2005 roku: jedna z jego kolonii wydała samce latem 2011 roku, co wskazuje na królowe żyjące kilka lat.

Wielkość i morfologia

Krępa i bardzo polimorficzna mrówka z podrodziny Myrmicinae, z robotnicami bardzo różnej wielkości, od minora po superżołnierza, bez wyraźnej granicy między żołnierzami a superżołnierzami.

  • Minor. Mały, szybki i długonogi, z proporcjonalną głową. Jak wszystkie kasty tego gatunku ma bardzo długie kolce na propodeum, tylnej części tułowia.
  • Żołnierz. Duża głowa, pokryta delikatnymi podłużnymi listewkami (karenulami) z wyjątkiem trójkąta na czole, z silnymi żuwaczkami. Tylna ściana propodeum opada prawie pionowo, a postpetiolus, drugi węzeł „talii”, widziany z góry ma kształt rombu.
  • Superżołnierz. Jak żołnierz, ale znacznie większy i z nieproporcjonalną głową. U największych okazów rzeźba tylnych płatów głowy tworzy koncentryczne spirale, jak odcisk palca.
  • Królowa. Duża i krępa, z głową szerszą niż dłuższą.
  • Samiec. Uskrzydlony; nie ma żadnego opublikowanego opisu z wymiarami.
  • Ubarwienie. Według Wilsona jasnoczerwonawobrązowe, z nieco ciemniejszym gastrem. Gregg opisuje największych żołnierzy z wyraźnie czerwonawą tylną połową głowy oraz tułowiem i gastrem od brązowych po czarne.
  • Żądło. Jak wszystkie Myrmicinae ma małe żądło, ale hodowcy zgodnie twierdzą, że nie żądli ludzi w odczuwalny sposób (zob. „Obsługa i bezpieczeństwo”).
  • Rozwój. Nagie poczwarki, bez kokonu, jak u wszystkich Myrmicinae.

Z czym można ją pomylić? Z jej krewniaczką P. fimbriata, z którą była połączona przez prawie trzydzieści lat. Według Gregga P. fimbriata ma gęste kępki włosków pod petiolusem i postpetiolusem, których brak u P. rhea, i nieco mniej faset w oku. Inne gatunki z superżołnierzami z tego regionu, P. obtusospinosa i P. tepicana, są wyraźnie mniejsze.

Przybliżone wymiary

  • Królowa: około 14 mm (14,3 mm okaz typowy)
  • Superżołnierz: do około 10 mm; głowa o szerokości 3,86 mm i długości 4,04 mm
  • Żołnierz: od około 5,5 mm, ze wszystkimi wielkościami pośrednimi aż po superżołnierza; głowa o szerokości 2,52 mm i długości 2,76 mm
  • Minor: około 3-4 mm; głowa o szerokości 0,86 mm i długości 0,96 mm
  • Samiec: brak opublikowanych wymiarów

Wymiary głowy pochodzą od Wilsona (2003); długości od Smitha (1943) i Gregga (1949), a długość królowej – z okazu typowego Wheelera i od Gregga. W sklepach i na forach krążą królowe od 16 do 22 mm i robotnice o długości 2 mm: przy tych pomiarach nie da się ich obronić. Natomiast szerokość głowy superżołnierza, prawie 4 mm, jest dobrze zmierzona.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

To nie jest gatunek delikatny: je wszystko, jest wytrzymały, a przy cieple i jedzeniu szybko rośnie. Niektóre sklepy uznają ją za gatunek średnio zaawansowany. W Antomas dajemy jej 4/5, bo na co dzień jest bardzo wymagająca:

  • Wysoka temperatura. W temperaturze pokojowej przeżywa, ale prawie nie rośnie. Potrzebuje gniazda w 28-32 °C przez cały sezon aktywny, także latem.
  • Bardzo duże zapotrzebowanie na wilgoć. Strefa czerwiu musi być zawsze bardzo wilgotna, 70-80%, a jednocześnie spichlerz trzeba utrzymywać w suchości. Dopuszczenie do wyschnięcia gniazda to poważny błąd.
  • Ogromne ilości jedzenia. Nasiona wszelkiego rodzaju i w obfitości oraz białko co najmniej co 3-4 dni: kolonia tego gatunku je bardzo dużo.
  • Skłonność do ucieczek. Minory są małe, szybkie i bardzo uparcie szukają wyjść: bariera i zamknięcia muszą być zawsze w dobrym stanie.
  • Bardzo szybki wzrost. Z doświadczenia Antomas kolonia w optymalnych warunkach może dojść do około 35 000 robotnic w rok. Trzeba w porę rozbudowywać formikarium i dużo sprzątać.
  • Delikatne zimowanie. To 3-4 miesiące w 15-18 °C, ze stopniowymi zmianami temperatury i bez dopuszczania do wyschnięcia strefy czerwiu.
  • Superżołnierze nie pojawiają się od razu. Nigdy nie pojawiają się w pierwszym roku: potrzebna jest kolonia z dużą liczbą robotnic, a zwykle wychodzą po pierwszym zimowaniu.

I jest tego bardzo warta. Niewiele mrówek łączy tyle w jednym formikarium: szlaki robotnic niosących nasiona, żołnierze ćwiartujący ofiary przy wejściu, larwy zawieszone pod sufitem komór, a na końcu superżołnierze o gigantycznej głowie, których prawie nikt nie widział na żywo. To jeden z gatunków, na których najlepiej widać, do czego zdolne jest społeczeństwo mrówek.

Zalecane parametry

  • Temperatura gniazda: wysoka, 28-32 °C w sezonie aktywnym; 28-30 °C to wygodny zakres. Powyżej 26 °C nie ma problemu, ale poniżej rośnie bardzo powoli. To temperatura gleby w jej siedlisku latem, a hodowcy z Arizony zgodnie twierdzą, że bez ciepła prawie nie rośnie. Nie pozwól, by całe gniazdo przekroczyło 32 °C.
  • Arena: w temperaturze pokojowej lub nieco cieplejszej, z cieplejszym kątem, jeśli chcesz; wtedy kolonia sama wybiera.
  • Wilgotność: wysoka. Strefa czerwiu bardzo wilgotna, 70-80%, bez zalewania, i suchy spichlerz na nasiona. Arena sucha. To gatunek o bardzo dużym zapotrzebowaniu na wilgoć: jeśli gniazdo wyschnie, czerw od razu na tym cierpi.
  • Woda: zawsze dostępna, w probówce z wodą i watą na arenie. Nigdy nie dopuść, by się skończyła.
  • Światło: wystarczy zostawić gniazdo w ciemności, a arenę w świetle, z normalnym cyklem dnia i nocy.
  • Zimowanie: przez 3-4 miesiące w 15-18 °C, mniej więcej od listopada lub grudnia do lutego lub marca (zob. „Zimowanie”).

Jeśli używasz ogrzewania, umieść je z boku gniazda, z termostatem i z dala od zbiornika wody: ciepło przy wodzie powoduje kondensację, a w korytarzach małej mrówki kropla jest pułapką.

Zalecane formikaria

W Antomas zalecamy przede wszystkim serię Qbik Wild od Anthouse: modułowe formikaria z gipsu, które bardzo dobrze trzymają wilgoć potrzebną temu gatunkowi, zwłaszcza na początku. Na start Qbik Wild One:

Potem kolonia szybko rośnie i możesz dokładać moduły Wild wszelkiego rodzaju. Bardzo dobrze sprawdza się u nas Qbik Wild Duo P 2C Hybrid, który łączy nawilżanie przez parowanie z dolnego zbiornika z bocznym poidełkiem; możesz też użyć Qbik Wild Duo P 2C, tylko z parowaniem:

Z czasem możesz też wstawiać moduły z serii Qbik Alpha, bardziej suche, takie jak QBIK DUO: to dobre miejsce na spichlerz. A gdy zaczną pojawiać się duzi żołnierze, wybieraj zawsze duże korytarze: superżołnierz ma głowę szeroką na prawie 4 mm, a w wąskich korytarzach najciężsi żołnierze potrafią utknąć.

Rozbudowuj, gdy zobaczysz wiele robotnic stojących na arenie, bez miejsca w środku, ale nie wyprzedzaj zbytnio potrzeb: w ogromnym gnieździe dla małej kolonii nadmiarowe komory zamieniają się w śmietnisko, z pleśnią i roztoczami. Uzupełnij zestaw tak:

  • Wilgotna strefa czerwiu i suchy spichlerz. Utrzymuj zawsze wodę w zbiorniku modułów Wild, żeby strefa czerwiu miała 70-80%, i pozwól kolonii składać ziarno w najbardziej suchych komorach albo w module Alpha.
  • Cienka warstwa suchego piasku na arenie, gdzie urządzą śmietnisko.
  • Woda w probówce z watą, nigdy w otwartym naczyniu: minor topi się w kropli.
  • Poidełko na słodkie płyny, nigdy na wacie (zob. „Karmienie”).
  • Bariera przeciw ucieczkom z PTFE albo oleju mineralnego i dobrze dopasowana pokrywa (zob. „Ucieczki i bariery”).

Zakładanie kolonii i wzrost

W Antomas sprzedajemy kolonie z królową, z robotnicami i czerwiem. Zakładanie kolonii to najbardziej delikatna faza tego gatunku, a start z rozwijającą się kolonią oszczędza Ci najbardziej kruchych miesięcy. Po otrzymaniu zostaw ją na kilka dni w ciemności i spokoju, w 28-30 °C i z wilgotną strefą czerwiu, z wodą, kilkoma nasionami i małą ofiarą, i nie otwieraj probówki ani gniazda częściej, niż to konieczne.

Od tego momentu tempo zależy przede wszystkim od ciepła i białka. Dzienniki hodowców z Ameryki Północnej dają wyobrażenie o tym, do czego jest zdolna:

  • Pierwsi żołnierze, mali, pojawiają się szybko, po kilku tygodniach.
  • Kolonia karmiona codziennie świerszczami przeszła od świeżo założonej królowej do około 780 robotnic i około 20 żołnierzy w trzy miesiące, choć dostała wsparcie w postaci poczwarek swojego gatunku.
  • Pewien sklep z Arizony mówi o ponad 5000 robotnic w pierwszym roku przy cieple i dobrym jedzeniu.
  • Z doświadczenia Antomas w optymalnych warunkach kolonia może dojść do około 35 000 robotnic w rok.

To nie są sztywne reguły: bez ciepła, bez wilgoci lub przy małej ilości jedzenia wzrost jest znacznie wolniejszy. Stała jest natomiast złota zasada: nigdy nie łącz królowych ani różnych kolonii. To gatunek terytorialny i bardzo agresywny wobec innych mrówek; pewien hodowca przekonał się, że kolonia okaleczyła czerw innej Pheidole, który jej dołożył.

Przyjazd i przeprowadzka

Do przeniesienia kolonii do formikarium w Antomas stosujemy metodę wysypania: przy już przygotowanym formikarium, gotowej strefie wilgotnej i założonej barierze otwieramy probówkę lub pojemnik na arenie, przy wejściu do gniazda, i delikatnie wysypujemy królową, robotnice, czerw i nasiona, pomagając maruderkom pędzelkiem. Pracuj nad tacą, bo minory są szybkie, i zostaw gniazdo w ciemności: w ciągu kilku godzin przeniosą czerw do strefy wilgotnej i zaczną porządkować spichlerz. Gregg opisał już w 1949 roku, że po naruszeniu badanego gniazda kolonia się przeprowadziła: to gatunek, który łatwo zmienia miejsce. Przy przeprowadzce do większego modułu Wild – ta sama metoda.

Karmienie

To gatunek, który je bardzo dużo, a jedzenie najbardziej decyduje o jego wzroście.

Nasiona: dużo i wszelkiego rodzaju. To żniwiarka i zjada ogromne ilości nasion: hodowcy zgodnie twierdzą, że rośnie szybciej, gdy w spichlerzu jest ich pod dostatkiem. W Antomas podajemy jej nasiona wszelkiego rodzaju, czyste, niezaprawiane, niesolone i nieprażone: nasiona traw (Poa), chia, mniszka, mozgi kanaryjskiej, prosa i wiesiołka, które najczęściej wymienia się przy tym gatunku, a dla dużych kolonii obrane i pokruszone pestki słonecznika.

  • Zostawiaj je na arenie, żeby zaniosły je do suchego spichlerza; nigdy w strefie wilgotnej ani w kontakcie z watą.
  • Dwa lub trzy razy w tygodniu usuwaj nasiona, które wykiełkowały lub spleśniały, i od czasu do czasu opróżniaj śmietnisko.

Gotowany makaron: dodatek, który uwielbiają. W Antomas podajemy im też gotowany makaron, ten sam, który jemy sami: rurkę, trochę nitek, cokolwiek jest, bez sosu. Gryzą go i bardzo chętnie zjadają, a jako uzupełnienie nasion jest bardzo polecany. Podawaj małe kawałki i następnego dnia usuń resztki, bo wilgotny makaron pleśnieje.

Białko: im więcej, tym lepiej. To motor wzrostu i klucz do dużych żołnierzy. Podawaj je co najmniej co 3-4 dni, a częściej, jeśli możesz. Taka jest filozofia Antomas: jeśli codziennie zajmujesz się kolonią i usuwasz resztki, lepiej przekarmiać, bo kolonia „rozumie”, że ma więcej zasobów, i rośnie szybciej i liczniej. Jeśli nie możesz często sprzątać, lepiej nie przekarmiać: nadmiar białka gnije i przyciąga pleśń i roztocza. Zmieniaj rodzaj owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego:

Na początku lepiej podawać małe i świeżo zabite owady; gdy kolonia urośnie, możesz dawać większe ofiary, także żywe, i zobaczysz, jak minory werbują pozostałe, a żołnierze przychodzą je ćwiartować. Kupuj owady od zaufanego dostawcy, bo owady traktowane insektycydami mogą zabić kolonię, i usuwaj resztki w ciągu 24 godzin.

Białko zwierzęce wszelkiego rodzaju. Oprócz owadów w Antomas podajemy im po trochu wszystkiego: kurczaka, pinkies (mrożone mysie oseski, takie, jakie sprzedaje się jako pokarm dla gadów) i inne mięso, w kawałkach dopasowanych do wielkości kolonii. Mięso lepiej gotowane; pinkies w stanie naturalnym. Jeśli białko zwierzęce nie zostanie zjedzone w ciągu 24-48 godzin, usuń je.

Cukry tylko jako uzupełnienie. Nie są podstawą jej diety i w Antomas nie zalecamy podawania ich często: raz lub dwa razy w miesiącu, jak robimy to ze żniwiarkami, na zmianę: prawie zawsze nektar Blue Sugar od Anthouse, a czasem inny nektar lub słodzony płyn; możesz też dodać do nektaru trochę białka. Zawsze w poidełku, gdzie kropla jest „rozprowadzona” i dostępna, i nigdy na wacie, która pleśnieje i szybko psuje płyn.

Woda: zawsze, w probówce z watą. Choć jedzą suche nasiona, wody nie może im zabraknąć.

Głowa kurczaka kontra mrówki, część 2 (Anthouse)

„Głowa kurczaka kontra mrówki”, część 2, od Anthouse: białko na wielką skalę dla kolonii P. rhea.

Bitwa o narodziny potwora, część 2 (Anthouse)

„Bitwa o narodziny potwora”, część 2, od Anthouse: w poszukiwaniu superżołnierzy.

Superżołnierze w domu: białko, przestrzeń i cierpliwość

To pytanie zadaje sobie każdy, kto kupuje ten gatunek: kiedy pojawi się pierwszy superżołnierz? Z doświadczenia Antomas nigdy w pierwszym roku: kolonia musi mieć sporo robotnic, a zwykle superżołnierze wychodzą po pierwszym zimowaniu. Zgodnie z biologią rodzaju larwa staje się żołnierzem, a potem superżołnierzem, gdy dostaje dużo pokarmu we właściwym momencie, a kolonia „decyduje”, że potrzebuje więcej żołnierzy. W praktyce oznacza to:

  • Dużą kolonię. Małe kolonie wytwarzają małych żołnierzy. Hodowcy z Ameryki Północnej to potwierdzają: jeden z nich, z ogromną kolonią w wieku dziewięciu miesięcy, wciąż nie widział superżołnierzy.
  • Dużo jedzenia, i to regularnie. Wytworzenie superżołnierzy w niewoli wymaga obfitego karmienia, zwłaszcza białkiem. Okresy głodu odbijają się na wielkości żołnierzy.
  • Ciepło i wilgoć w sezonie aktywnym. Naśladuj jej monsunowe lato: 28-32 °C, dużo jedzenia i dobrze nawilżona strefa czerwiu.
  • Przestrzeń. Duże korytarze i rozbudowy na czas: stłoczona kolonia nie zabiera się do wytwarzania swoich najdroższych robotnic.

I nie martw się, jeśli na początku prawie wszyscy żołnierze są mali: w naturze też tacy są. Rzadki, i cenny, jest superżołnierz.

Zimowanie

Nie ma żadnych badań nad jej zimowaniem, a opinie są podzielone: niektórzy sprzedawcy z Arizony twierdzą, że go nie potrzebuje, i utrzymują ją aktywną przez cały rok, a inne sklepy zalecają łagodny odpoczynek przez 2-3 miesiące w 15-18 °C. W laboratorium Penicka kolonie trzymane stale w 24 °C żyły latami i rozmnażały się. Ale w jej siedlisku zima istnieje: od grudnia do lutego przy powierzchni są przymrozki, a gleba, w której żyje kolonia, przez około trzy miesiące ma około 10-14 °C.

W Antomas robimy jej zimowanie przez 3-4 miesiące, mniej więcej od listopada lub grudnia do lutego lub marca, w 15-18 °C: szanuje to jej naturalny cykl bez schładzania jej jak gatunku europejskiego. To może być delikatny moment, więc warto przeprowadzić je ostrożnie:

  • Obniżaj temperaturę stopniowo, przez tydzień lub dwa, i tak samo podnoś ją na końcu.
  • Nie schodź poniżej 15 °C.
  • Nie dopuść do wyschnięcia strefy czerwiu: przez całe zimowanie utrzymuj wodę w zbiorniku gniazda.
  • Woda zawsze dostępna i nasiona w spichlerzu; białka mało albo wcale.
  • Na koniec wróć do ciepła i białka, gdy tylko zobaczysz aktywność i czerw. To moment, w którym zwykle pojawiają się pierwsi superżołnierze.

Zachowanie w niewoli

Uporządkowane i pracowite. W ciągu kilku dni zobaczysz uporządkowany dom: czerw w strefie wilgotnej, ziarno w spichlerzu, a śmietnisko na zewnątrz. Na arenie minory i robotnice średniej wielkości tworzą szlaki do jedzenia, a duzi żołnierze zostają w gnieździe lub przy wejściu, czekając na ofiary.

Aktywne w cieple i wilgoci. W naturze, w pełni lata, wychodzą głównie o zmierzchu i bardzo się ożywiają po deszczach, jak opowiadają hodowcy. W domu, przy ciepłym gnieździe, zobaczysz je w ruchu o każdej porze.

Bardzo agresywne wobec innych mrówek. Bronią gniazda wszystkimi kastami i atakują każdą obcą mrówkę: żadnych wspólnych zestawów ani formikariów połączonych z innymi koloniami.

Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Wystarczy zostawić gniazdo w ciemności, a arenę w świetle, i obserwować je delikatnie, ingerując i stresując je jak najmniej. Z lupą poszukaj larw zawieszonych pod sufitem komór i porównaj głowy robotnic.

Sygnały alarmowe:

  • Czerw, który przestaje się rozwijać lub znika: prawie zawsze brakuje białka, ciepła lub wilgoci.
  • Wykiełkowane nasiona lub pleśń w spichlerzu: za dużo wilgoci w strefie suchej.
  • Kondensacja w korytarzach: ogrzewanie zbyt blisko wody.
  • Wiele robotnic stojących na arenie, bez miejsca w środku: czas na rozbudowę.

Ucieczki i bariery

To jej słaby punkt. Minory mają 3-4 mm, są szybkie i badają każdą szczelinę, a hodowcy zgodnie twierdzą, że duża kolonia bardzo uparcie szuka wyjść. Im bardziej rośnie, tym więcej robotnic próbuje szczęścia:

  • PTFE (Fluon) w cienkiej warstwie w górnej części ścianek areny, bariera najczęściej polecana przez hodowców Pheidole. Dłużej działa, jeśli nałożysz ją na spodnią stronę rantu.
  • Jako alternatywa – pas oleju mineralnego, znacznie łatwiejszego do zdobycia. Odnawiaj go, gdy zbierze się na nim kurz lub resztki.
  • Dobrze dopasowana pokrywa i żadnych luzów na połączeniach, korkach i rurkach: dla minora każda szczelina to drzwi.
  • Nic, co mogłoby posłużyć za most do bariery, ani resztki jedzenia do niej przyklejone.

Obsługa i bezpieczeństwo

To nie jest gatunek niebezpieczny. Jak wszystkie Myrmicinae ma małe żądło, ale hodowcy zgodnie twierdzą, że nie żądli ludzi w odczuwalny sposób. Gryzie natomiast: uszczypnięcie dużego żołnierza lub superżołnierza jest wyczuwalne, ale na tym się kończy. Obchodź się z nimi zawsze za pomocą narzędzi, delikatnej pęsety i pędzelka, nigdy rękami, i pracuj powoli, żeby nie zgubić ani nie uszkodzić żadnej robotnicy, a tym bardziej królowej. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.

Czego nie robić

  • Trzymać jej poniżej 26 °C w sezonie aktywnym i oczekiwać, że będzie rosła.
  • Dopuszczać do wyschnięcia strefy czerwiu: to gatunek o bardzo dużym zapotrzebowaniu na wilgoć.
  • Kłaść nasion w strefie wilgotnej lub w kontakcie z watą.
  • Dopuszczać, by skończyła się woda, albo umieszczać ogrzewanie przy zbiorniku wody.
  • Skąpić jedzenia, dawać ciągle tego samego owada albo zostawiać resztki białka lub makaronu dłużej niż 24 godziny.
  • Podawać słodkich płynów na wacie albo zostawiać wody w otwartym naczyniu.
  • Polegać na starej barierze albo zostawiać luzy w pokrywach i połączeniach.
  • Używać wąskich korytarzy, gdy pojawiają się duzi żołnierze, albo czekać z rozbudową, aż kolonia będzie stłoczona.
  • Łączyć królowych lub kolonii albo trzymać jej obok innych gatunków.
  • Schodzić poniżej 15 °C podczas zimowania, skracać je do kilku tygodni albo gwałtownie zmieniać temperaturę.
  • Oczekiwać superżołnierzy w pierwszym roku: pojawiają się w dużej kolonii, zwykle po pierwszym zimowaniu.
  • Brać je w ręce.

Źródła naukowe

Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o Pheidole rhea i jej rodzaju, danych o rozmieszczeniu i klimacie jej siedliska oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Najważniejsze źródła:

  1. Wheeler, W. M. (1908). The ants of Texas, New Mexico and Arizona. (Part I.). Bulletin of the American Museum of Natural History 24: 399–485. doi:10.5281/zenodo.25136
  2. Gregg, R. E. (1949). A note on Pheidole (Macropheidole) rhea Wheeler (Hymenoptera: Formicidae). Psyche 56: 70–73. doi:10.1155/1949/62806
  3. Wilson, E. O. (2003). Pheidole in the New World: A Dominant, Hyperdiverse Ant Genus. Harvard University Press, p. 594. Opis gatunku: doi:10.5281/zenodo.6274328
  4. Wheeler, D. E. & Nijhout, H. F. (1981). Soldier determination in ants: new role for juvenile hormone. Science 213: 361–363. doi:10.1126/science.213.4505.361
  5. Moreau, C. S. (2008). Unraveling the evolutionary history of the hyperdiverse ant genus Pheidole (Hymenoptera: Formicidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 48: 224–239. doi:10.1016/j.ympev.2008.02.020
  6. Huang, M. H. (2010). Multi-phase defense by the big-headed ant, Pheidole obtusospinosa, against raiding army ants. Journal of Insect Science 10: 1. doi:10.1673/031.010.0101
  7. Huang, M. H. & Wheeler, D. E. (2011). Colony demographics of rare soldier-polymorphic worker caste systems in Pheidole ants (Hymenoptera, Formicidae). Insectes Sociaux 58: 539–549. doi:10.1007/s00040-011-0176-8
  8. Rajakumar, R., San Mauro, D., Dijkstra, M. B., Huang, M. H., Wheeler, D. E., Hiou-Tim, F., Khila, A., Cournoyea, M. & Abouheif, E. (2012). Ancestral developmental potential facilitates parallel evolution in ants. Science 335: 79–82. doi:10.1126/science.1211451
  9. Penick, C. A., Copple, R. N., Mendez, R. A. & Smith, A. A. (2012). The role of anchor-tipped larval hairs in the organization of ant colonies. PLoS ONE 7: e41595. doi:10.1371/journal.pone.0041595
  10. Economo, E. P., Klimov, P., Sarnat, E. M., Guénard, B., Weiser, M. D., Lecroq, B. & Knowles, L. L. (2015). Global phylogenetic structure of the hyperdiverse ant genus Pheidole reveals the repeated evolution of macroecological patterns. Proceedings of the Royal Society B 282: 20141416. doi:10.1098/rspb.2014.1416
  11. Lillico-Ouachour, A. & Abouheif, E. (2017). Regulation, development, and evolution of caste ratios in the hyperdiverse ant genus Pheidole. Current Opinion in Insect Science 19: 43–51. doi:10.1016/j.cois.2016.11.003
  12. Gordon, D. G., Ilieş, I. & Traniello, J. F. A. (2017). Behavior, brain, and morphology in a complex insect society: trait integration and social evolution in the exceptionally polymorphic ant Pheidole rhea. Behavioral Ecology and Sociobiology 71: 166. doi:10.1007/s00265-017-2396-z
  13. Gordon, D. G., Moreau, M., Fourcassié, V. & Traniello, J. F. A. (2018). Limited size-related variation in behavioral performance among workers of the exceptionally polymorphic ant Pheidole rhea. Insectes Sociaux 65: 431–438. doi:10.1007/s00040-018-0629-4
  14. Rajakumar, R., Koch, S., Couture, M., Favé, M.-J., Lillico-Ouachour, A., Chen, T., De Blasis, G., Rajakumar, A., Ouellette, D. & Abouheif, E. (2018). Social regulation of a rudimentary organ generates complex worker-caste systems in ants. Nature 562: 574–577. doi:10.1038/s41586-018-0613-1
Poziom trudności
Doświadczony
1 Opinie

Pheidole rhea
La colonia llegó en solo dos días, con un buen número de ejemplares y sin ninguna baja. Actualmente se está desarrollando muy bien.
By Oleksii on 2026-11-03
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również:

Klienci którzy zakupili ten produkt kupili również: