Mycetophylax sp.: królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Mycetophylax sp.: królowa i robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas

Mycetophylax sp.

Ostatnie sztuki w magazynie
299,99 €
Brutto

Rolniczki od czasów, gdy człowieka jeszcze nie było. Mycetophylax sp., strażniczka grzyba, przybywa z lasów deszczowych północnej Ameryki Południowej z rzemiosłem, które jej przodkinie wymyśliły ponad 55 milionów lat temu: uprawą własnego pożywienia. Jej maleńkie robotnice nie polują ani nie piją nektaru; zbierają materię organiczną, nawożą nią ogród białego grzyba i żyją z jego plonów, dniem i nocą, w podziemnym ogródku wielkości orzecha włoskiego. Niezwykle rzadki klejnot w Europie, spokojny i nieszkodliwy, dla cierpliwych hodowców, którzy chcą na własne oczy zobaczyć najstarsze rolnictwo na planecie. Kolonie i królowe. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.

Kolonia

 

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

Mrówka rolniczka z lasów deszczowych północnej Ameryki Południowej: nie je owadów ani nektaru, tylko grzyb, który sama uprawia w małym podziemnym ogródku. Należy do „niższych” Attini, najstarszych rolniczek na Ziemi, które zamiast ciąć świeże liście nawożą swoją uprawę szczątkami roślin i odchodami owadów. Kolonie są małe, spokojne i nieszkodliwe, z jedną królową. W skrócie: QBIK ONE z dużymi korytarzami; 24-28 °C przez cały rok i bez zimowania; wysoka i stała wilgotność w komorze z grzybem, bo dopuszczenie do wyschnięcia ogródka to najpoważniejszy błąd; grzyb karmi się przede wszystkim płatkami owsianymi, podawanymi tylko w takiej ilości, jaką zużyje, z usuwaniem wszystkich resztek, które zaczynają pleśnieć.

Mrówki tnące liście, z ich ścieżkami zielonych kawałków i olbrzymimi gniazdami, to najsłynniejsi rolnicy świata zwierząt. Ale nie były pierwsze. Na długo przed pojawieniem się Atta i Acromyrmex inne, znacznie mniej rzucające się w oczy mrówki uprawiały już grzyby w glebie południowoamerykańskich lasów, a niektóre z ich potomków robią to do dziś niemal w ten sam sposób. Mycetophylax jest jedną z nich: robotnice mają kilka milimetrów, są brązowe i chropowate, żyją w koloniach liczących kilkaset osobników i opiekują się ogródkiem białego grzyba wielkości orzecha włoskiego.

Nazwa mówi wszystko: po grecku mykes to „grzyb”, a phylax – „strażnik”. To strażniczki grzyba. W tym poradniku wyjaśniamy, co wiadomo o rodzaju, dlaczego w Antomas sprzedajemy ją jako Mycetophylax sp., bez nazwy gatunkowej, a przede wszystkim jak utrzymać w domu kolonię, która nie karmi samej siebie, tylko swoją uprawę. Prawie wszystkie badania terenowe nad tym rodzajem prowadzono na gatunkach nadmorskich, bardzo różniących się od naszego siedliskiem; dlatego zawsze podajemy, z którego gatunku pochodzi każda informacja.

Biologia

Rolniczki od ponad 55 milionów lat

Wszystkie mrówki z plemienia Attini uprawiają grzyb i nim się żywią. Według badań filogenetycznych to rolnictwo powstało tylko raz, w lasach Ameryki Południowej, około 55-65 milionów lat temu, niedługo po wymarciu dinozaurów. Od tego czasu linia ta rozdzieliła się na ponad dziesięć rodzajów o bardzo różnych sposobach uprawy.

  • Mrówki tnące liście (Atta i Acromyrmex) to najnowocześniejszy biegun: tną świeżą roślinność, przeżuwają ją i używają jej jako nawozu dla grzyba, który nie potrafi już bez nich żyć.
  • „Niższe” Attini, wśród nich Mycetophylax, zachowują najstarsze rolnictwo: uprawiają grzyby z rodziny pieczarkowatych (dokładnie z grupy Leucocoprinus i ich krewnych) na materii organicznej zbieranej z gleby.
  • Jeden plan, wiele wersji. Ted Schultz i Seán Brady odtworzyli w 2008 roku historię tych przejść i wyróżnili wśród Attini kilka „systemów rolniczych”. System Mycetophylax należy do najstarszego z nich.

Hodowla kolonii Mycetophylax to w pewnym sensie zajrzenie do pierwszych gospodarstw na Ziemi, dziesiątki milionów lat przed tym, zanim ludzie zasiali pierwsze ziarno pszenicy.

Nie tną liści: przetwarzają odpady

Niższe Attini nie wychodzą przycinać żywych roślin. Zbierają z gleby to, co zostawili inni: suche szczątki roślin, kawałeczki opadłych liści, drewno, nasiona, martwe drobne stawonogi, a przede wszystkim odchody owadów. Ta mieszanka jest nawozem, na którym rośnie ich grzyb.

Larwy i robotnice żywią się samym grzybem. Nie są drapieżnikami ani nie zależą od nektaru: całe ich pożywienie przechodzi przez ogródek. Dla hodowcy zmienia to całkowicie sposób myślenia o karmieniu. Nie karmi się mrówek, tylko ich uprawę, a mrówki zajmują się resztą.

Analizy upraw Mycetophylax morschi, nadmorskiego gatunku z tego rodzaju, wykazały grzyby z rodzaju Leucocoprinus, z tej samej rodziny co wiele grzybów rosnących w ogrodach. Zdrowy ogródek niższych Attini wygląda jak biała lub kremowa, gąbczasta grzybnia w kształcie małego kalafiora.

Rodzaj, który w 2017 roku zmienił kształt

Niewiele mrówek przeszło tyle zawirowań taksonomicznych co te. Ich niedawna historia częściowo wyjaśnia, dlaczego nasz poradnik ma „sp.” zamiast nazwy gatunkowej:

  • Do 2009 roku Mycetophylax był workiem na wszystko, z gatunkami niepewnego pochodzenia. Christiana Klingenberg i Carlos Roberto F. Brandão zrewidowali go i zostawili w nim tylko trzy gatunki plażowe (M. conformis, M. simplex i M. morschi), a inne przenieśli do nowych lub przywróconych rodzajów, takich jak Kalathomyrmex i Paramycetophylax.
  • W 2017 roku Jeffrey Sosa-Calvo i jego zespół odkryli na nowo i zbadali metodami DNA zagadkową grzybiarkę, „Mycetosoritis” asper. Przy okazji wykazali, że duży rodzaj Cyphomyrmex nie jest grupą naturalną: cały zespół jego gatunków, tak zwana grupa strigatus, był bliżej spokrewniony z Mycetophylax niż z resztą Cyphomyrmex.
  • Wynik: te gatunki przeniesiono do Mycetophylax, razem z M. asper i jeszcze jedną dawną Mycetosoritis, a rodzaj urósł z 3 do 21 gatunków, rozmieszczonych od Ameryki Środkowej po Argentynę.

Wiele z tych gatunków opisano dziesiątki lat temu, na podstawie nielicznych okazów, jako podgatunki innych albo pod nazwami, które zmieniały się kilka razy. Niektóre znane są niemal wyłącznie z pierwotnego opisu, a specjaliści przyznają, że wciąż są gatunki do opisania.

Dlaczego „Mycetophylax sp.”?

„sp.” to skrót od species i stosuje się go, gdy rodzaj jest pewny, ale gatunek nie został potwierdzony. W Antomas wolimy to powiedzieć wprost, niż podać nazwę, która później okaże się błędna. Powody:

  • Potrzebna jest lupa. Małe Attini rozróżnia się po cechach mniejszych niż milimetr: liczbie zębów na żuwaczce, kształcie bruzdy, w którą mrówka chowa czułek (scrobe), względnej wielkości guzków na tułowiu czy położeniu listewek na głowie. William Mackay i Francisco Serna na przykład odróżniają dawną grupę strigatus od grupy rimosus w obrębie Cyphomyrmex właśnie po takich szczegółach. Gołym okiem lub na zdjęciu są one prawie niemożliwe do sprawdzenia.
  • Klucze są stare. Podstawowe rewizje wielu gatunków mają ponad pół wieku i nie zawsze zawierają wystarczające pomiary ani ilustracje.
  • Reorganizacja z 2017 roku nie doczekała się jeszcze nowoczesnego i pełnego klucza do całego rodzaju.
  • Może to być gatunek nieopisany. W lasach deszczowych Ameryki Południowej wciąż pojawiają się Attini, które nie pasują do żadnego znanego gatunku.

Możemy natomiast zapewnić, że nasza mrówka jest niższą grzybiarką o typowym wyglądzie Mycetophylax z dawnej grupy strigatus i pochodzi z lasów deszczowych północnej Ameryki Południowej. Jeśli kiedyś specjalista oznaczy ją z pewnością, zaktualizujemy poradnik.

Od wydm do lasu deszczowego

Przez lata Mycetophylax był znany jako „rodzaj plażowy”. Jego trzy klasyczne gatunki żyją wyłącznie na atlantyckim wybrzeżu Ameryki Południowej i bardzo precyzyjnie dzielą się wydmą:

  • M. conformis i M. simplex gniazdują na nagich przedwydmach, tuż przy morzu, w luźnym i silnie przekształconym piasku.
  • M. morschi woli restingę, pas piasku z odrobiną roślinności za wydmami.
  • Zaskakujące zagęszczenie: na jednej plaży na południu Brazylii naliczono do 837 gniazd M. simplex na jednym hektarze, skupionych przy roślinach (Albuquerque i współpracownicy, 2005).

Po rozszerzeniu w 2017 roku rodzaj zyskał wiele gatunków, które nie mają nic wspólnego z piaskiem: mrówki ściółki i gleby wilgotnych lasów, od Ameryki Środkowej po północ Argentyny. Nasza jest jedną z nich, Mycetophylax z tropikalnego lasu deszczowego. Dlatego nie służą jej warunki wydmy, tylko warunki dna lasu: stałe ciepło, wilgotność bliska nasycenia i warstwa ściółki, która nigdy całkiem nie wysycha.

Bardzo szczególny nawóz: owadzie kupki

Jedyną szczegółową inwentaryzację tego, co zbiera Mycetophylax w naturze, wykonali Mariane Ronque, Rodrigo Feitosa i Paulo Oliveira w 2019 roku na M. morschi w Lesie Atlantyckim. Śledzili robotnice i zbadali 111 ładunków:

  • Odchody stawonogów: 35%.
  • Niezidentyfikowane szczątki roślin: 34%.
  • Kawałeczki liści: 11%.
  • Drewno: 3%.
  • Martwe stawonogi: 3%.
  • Nasiona: 1%.
  • Inne materiały: 13%.

U M. asper głównym podłożem są odchody owadów jedzących zielone rośliny (Sosa-Calvo i współpracownicy, 2017). To logiczne: odchody gąsienicy czy pasikonika to materia roślinna już rozdrobniona i wstępnie strawiona, idealna do skolonizowania przez grzyb. To dane z innych gatunków rodzaju, ale dobrze oddają styl życia tych małych recyklerek. W domu, jak zobaczysz, podstawa jest dużo prostsza: płatki owsiane.

Ogródek z własnym szkodnikiem

Jak każdy rolnik, Attini muszą bronić swoich plonów. Ich największym wrogiem jest Escovopsis, rodzaj pasożytniczych grzybów, który żyje wyłącznie w ogródkach mrówek rolniczek i atakuje uprawę aż do jej zniszczenia.

  • Pasożyt na miarę. W 2015 roku opisano Escovopsis kreiselii, o różowawych zarodnikach, właśnie z kolonii M. morschi (Meirelles i współpracownicy, 2015).
  • Wyspecjalizowany w swojej ofierze. Custodio i Rodrigues wykazali w 2019 roku, że ten gatunek Escovopsis jest wyspecjalizowany w uprawach swojej mrówki gospodarza, M. morschi.
  • Robotnice jako ogrodniczki. Attini pielęgnują uprawę i odsuwają zużyte podłoże; u M. morschi te odpady gromadzą się nawet wewnątrz komory z grzybem.

Nie wiemy, jakie pasożyty ma ogródek naszego gatunku. Wiemy natomiast, że w niewoli najlepsza obrona to ta, którą mrówki już same stosują: higiena, czyste podłoże i usuwanie wszystkich resztek, które zaczynają pleśnieć.

Otwarte dzień i noc

W tym samym badaniu z 2019 roku autorzy śledzili aktywność pięciu Attini z Lasu Atlantyckiego przez całą dobę. M. morschi była jedyną aktywną o każdej porze, w dzień i w nocy, bez wyraźnego szczytu. Jej aktywność rosła z temperaturą i spadała, gdy rosła wilgotność powietrza.

Robotnice M. morschi wychodziły pojedynczo lub w grupkach do dziesięciu, zawsze po ziemi, w odległości od 22 cm do 1,60 m od gniazda, a każda kolonia eksploatowała terytorium o powierzchni zaledwie 0,6-2,6 m². To ogródek ze spiżarnią tuż obok. Nie ma danych o naszym gatunku, ale w domu również zobaczysz, jak wychodzi o każdej porze, powolnym krokiem i bez wielkich ścieżek rekrutacyjnych innych mrówek.

Małe komory i wiszące ogródki

Gniazda niższych Attini są skromne, bardzo dalekie od podziemnych miast mrówek tnących liście:

  • U M. morschi wejście otacza okrągły lub półokrągły krater z kuleczek ziemi, z jednym lub dwoma otworami. Pod spodem znajduje się od jednej do trzech komór o szerokości 2-7 cm, na głębokości 16-46 cm, z ogródkiem leżącym na dnie komory. Czasem pierwsza komora jest pusta, a odpady z uprawy gromadzą się wewnątrz samej komory z grzybem (Ronque i współpracownicy, 2019).
  • U gatunków wydmowych Klingenberg i jej zespół opisali w 2007 roku „prymitywną architekturę”, z prostymi gniazdami i małymi koloniami, bardzo daleką od złożoności mrówek tnących liście.
  • U gatunków leśnych ogródek może się bardzo różnić. U Mycetophylax faunulus, innego gatunku z tego rodzaju żyjącego w lesie, opisuje się jamy o objętości około 5-50 cm³ z ogródkiem opartym i przyczepionym do ścian albo zwisającym ze stropu.

Dla hodowcy lekcja jest jasna: grzyb nie potrzebuje pałacu, tylko małej, ciemnej, wilgotnej i stabilnej komory.

Kieszonkowe kolonie z jedną królową

Zapomnij o tysiącach robotnic żniwiarki czy Camponotus. Niższe Attini żyją w maleńkich koloniach:

  • Na plażach południowej Brazylii wykopane kolonie Mycetophylax liczyły średnio około 120 robotnic i wszystkie były monoginiczne, z jedną królową (Klingenberg i współpracownicy, 2007).
  • W Lesie Atlantyckim kolonie M. morschi liczyły od 129 do 319 robotnic, do setki osobników niedojrzałych i kilka samców. Trafiły się tam kolonie z dwiema królowymi bez skrzydeł i inne bez żadnej (Ronque i współpracownicy, 2019).
  • W całej grupie niższe Attini i Cyphomyrmex rzadko przekraczają kilkaset robotnic; Mackay i Serna podają dla tych ostatnich mniej niż 500.

Nasze kolonie mają jedną królową. Nie oczekuj pękającego w szwach formikarium, tylko małej i zrównoważonej społeczności, w której liczy się każda robotnica, a ogródek jest prawdziwym sercem kolonii.

Sztuka udawania ziarnka ziemi

Małe Attini nie są wojowniczkami. Ronque i współpracownicy zauważyli, że w razie niepokoju robotnice pięciu gatunków Attini, wśród nich M. morschi, nieruchomiały i przyciągały głowę i nogi do ciała, zamieniając się w brązową drobinkę prawie nie do odróżnienia od ziemi.

To połączenie tanatozy (udawania śmierci) i krypsy (pozostawania niezauważonym) pasuje do ich matowego, chropowatego ciała w kolorze gleby. Dla tak małej mrówki bez rzucającej się w oczy broni to prawdopodobnie najlepsza obrona przed drapieżnikami ściółki. W domu zobaczysz to często: otwierasz arenę, robotnica „zamarza”, a po chwili rusza dalej, jakby nic się nie stało.

Wybredne przy stole

Jedna z nielicznych informacji o żywieniu leśnego gatunku z tego rodzaju pochodzi z dawnych doświadczeń Neala A. Webera, wielkiego specjalisty od Attini XX wieku, z M. faunulus. Zaoferował im cały katalog suchych produktów laboratoryjnych: hemoglobinę, fibrynę, białko jaja, dekstrynę, żelatynę, peptonę, maltozę i diastazę. Wszystkie odrzuciły.

Przyjęły natomiast grudki uprawy innej grzybiarki, Cyphomyrmex rimosus, wyhodowanej na mące. Czyli przyjmowały podłoże zbożowe już przerobione przez grzyb, a nie produkt chemiczny. U innego gatunku z rodzaju, M. auritus, podaje się, że w sztucznych gniazdach przyjmował trociny i mąkę z manioku, choć nie udało nam się sprawdzić oryginalnego źródła.

Na tym opiera się to, co w Antomas stosujemy u naszego gatunku: proste i czyste zboże, owies, który grzyb dobrze kolonizuje, a robotnice włączają do ogródka.

Laboratoryjne ocalałe

W 2011 roku Danon Cardoso, Maykon Cristiano i Mara Tavares opublikowali metodę hodowli bazalnych Attini w laboratorium, opartą na doświadczeniach z Mycetophylax. Ich zestaw był bardzo prosty: dwa okrągłe pojemniki z półprzezroczystego polipropylenu, jeden na komorę gniazda, a drugi na arenę, oba z pokrywką, żeby ograniczyć wysychanie.

  • Wyniki: z 29 kolonii kilku gatunków plażowych 22 przeżyły co najmniej 30 tygodni; M. morschi przystosowała się najlepiej.
  • Największy wróg: według autorów utrata wilgotności, ważniejsza niż jakikolwiek inny problem.

To gatunki wydmowe, nie nasz, ale wniosek dotyczy każdej małej grzybiarki: jeśli ogródek wyschnie, kolonia upada.

Co pozostaje do odkrycia

O większości leśnych Mycetophylax wiadomo bardzo mało: opis, kilka stwierdzeń rozmieszczenia i niewiele więcej. Żebyś odróżniał dane od wniosków, oto czego nie opublikowano o naszym gatunku:

  • Ekologia: brak badań żerowania, preferowanych podłoży, rytmu dobowego i wielkości terytorium.
  • Rozmnażanie: nieznane są pora lotów, kojarzenie ani dokładny sposób zakładania kolonii.
  • Kolonia: brak danych o wielkości dorosłej kolonii, długości życia królowej i czasie rozwoju.
  • Grzyb: nie zidentyfikowano ani jego kultywaru, ani pasożytów.

Jeśli będziesz notować, jak rośnie ogródek, ile owsa zużywa, kiedy pojawiają się larwy i ile czasu mija do wyjścia robotnic, zbierzesz informacje, których dziś nie zawiera żadne czasopismo naukowe.

Wielkość i morfologia

Mała i krępa mrówka z podrodziny Myrmicinae, monomorficzna (bez żołnierzy i bez większych robotnic), o matowym i chropowatym ciele. Tak wyglądają mrówki z naszych kolonii:

  • Robotnice: dwubarwne, z ciemnobrązową głową i gasterem, czerwonawobrązowym tułowiem (mezosomą) oraz żółtawobrązowymi nogami i czułkami. Powierzchnia matowa, o chropowatej rzeźbie, z krótkimi i nielicznymi włoskami.
  • Tułów z guzkami: mezosoma ma niskie guzki, a na końcu, na propodeum, parę krótkich i tępych ząbków lub kolców.
  • Głowa: dłuższa niż szeroka, z płatami czołowymi nieco poszerzonymi na boki i małymi oczami.
  • Nogi: stosunkowo długie jak na jej rozmiar.
  • Królowa: wyraźnie większa, jednolicie ciemnobrązowa, z czerwonawobrązowymi nogami i czułkami. Jej tułów jest mocno guzowaty: wypukłości na „ramionach”, szeroka i spłaszczona tarczka oraz para tępych kolców na propodeum, skierowanych do tyłu i ku górze.
  • Talia: petiolus i postpetiolus małe i w kształcie guzków, jak u wszystkich Myrmicinae.
  • Przeobrażenie: poczwarki bez kokonu, to kolejna cecha wspólna dla Myrmicinae.

Cechy, które naprawdę rozdzielają gatunki (liczba zębów na żuwaczce, kształt scrobe, względna wielkość każdego guzka), dobrze widać dopiero pod lupą o powiększeniu 20-40 razy. Dlatego, jak wyjaśniamy w części Biologia, sprzedajemy ją jako Mycetophylax sp.

Przybliżone wymiary

Nie mamy opublikowanych pomiarów naszego gatunku, więc jako punkt odniesienia podajemy długość całkowitą innych gatunków rodzaju, wszystkich małych:

  • M. morschi: robotnice 2,54-3,03 mm; królowe 3,45-3,90 mm; samce 2,69-3,15 mm (Klingenberg i Brandão, 2009)
  • M. conformis: robotnice 2,62-3,41 mm; królowe 4,00-4,65 mm (Klingenberg i Brandão, 2009)
  • M. simplex: robotnice 3,30-4,05 mm; królowe 5,10-5,30 mm (Klingenberg i Brandão, 2009)
  • M. asper: robotnice 3,34-3,74 mm; królowe 4,26-4,76 mm (Sosa-Calvo i współpracownicy, 2017)
  • M. faunulus, gatunek leśny: robotnice 3,4-4,0 mm; królowe 4,2-4,8 mm, według pierwotnego opisu

W skrócie: w obrębie rodzaju robotnice mierzą od 2,5 do 4 mm, a królowe od 3,5 do 5 mm. To bardzo mała mrówka, o czym trzeba pamiętać przy barierach i szczelinach formikarium.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

To nie jest mrówka na początek. Obchodzenie się z nią jest łatwe, bo jest spokojna, zupełnie nieagresywna i nieszkodliwa dla ludzi, ale jej hodowla rządzi się inną zasadą niż u prawie wszystkich innych gatunków: nie hodujesz mrówek, hodujesz grzyb, a mrówki z niego żyją. Klasyfikujemy ją jako zaawansowaną z tych powodów:

  • Zależą od delikatnego symbionta. Jeśli ogródek obumrze, kolonia ginie razem z nim, nawet jeśli robotnice są zdrowe.
  • Wilgotność nie wybacza. Kilka dni zaniedbania z suchą komorą może zniszczyć uprawę.
  • Karmić bez przesady. Nadmiar pleśnieje i zagraża ogródkowi.
  • Mało opublikowanych doświadczeń. Prawie nie ma relacji z hodowli tego rodzaju na forach ani w europejskich sklepach; to, co tu piszemy, pochodzi z nauki i z doświadczenia Antomas.

W zamian będziesz mieć jedną z najrzadszych mrówek w hobby, zachowanie, które bardzo niewielu hodowców mogło zobaczyć w domu, i gatunek, o którym prawie wszystko jest jeszcze do odkrycia. Patrzenie, jak robotnice niosą płatki owsiane do ogródka, i obserwowanie, jak rośnie on tydzień po tygodniu, to wyjątkowe przeżycie.

Zalecane parametry

Jej naturalny klimat to klimat równikowego lasu deszczowego: średnio około 27 °C przez cały rok, nocne minima około 22 °C, dwunastogodzinne dni, które prawie się nie zmieniają, i ponad 2000 mm opadów rocznie. W glebie, pod ściółką, temperatura jest jeszcze stabilniejsza, a powietrze prawie zawsze bliskie nasycenia.

  • Temperatura: 24-28 °C przez cały rok. W nocy może trochę spaść, ale najlepiej nie poniżej 21-22 °C. Unikaj długotrwałego chłodu poniżej 20 °C i upału powyżej 31 °C.
  • Łagodne i równomierne ciepło: zimą, w europejskim domu, zwykle potrzebny jest kabel lub mata grzewcza z termostatem, zawsze z boku formikarium i nigdy pod ogródkiem, żeby go nie wysuszyć.
  • Wilgotność: wysoka i stała w komorze z grzybem, około 80-90%, bez kropli wody na ogródku. Arena może być nieco bardziej sucha.
  • Woda: probówka z wodą i korkiem z waty na arenie, zawsze dostępna.
  • Światło: ciemne gniazdo i arena przy normalnym świetle; jeśli używasz oświetlenia, około 12 godzin dziennie przez cały rok.
  • Zimowanie: nie. W jej siedlisku nie ma zimy: różnica między najzimniejszym a najcieplejszym miesiącem wynosi zaledwie półtora stopnia. Nigdy jej nie schładzaj.

Wilgotność: złota zasada

U zwykłej mrówki nieco suche gniazdo to problem, który z czasem się koryguje. U grzybiarki to sytuacja alarmowa: grzyb jest miękkim, niechronionym organizmem, który traci wodę, gdy tylko powietrze wyschnie. Dopuszczenie do odwodnienia komory z grzybem to najpoważniejszy błąd, jaki można popełnić przy tym gatunku. Wysuszony ogródek kurczy się, zmienia kolor i może się zapaść w ciągu kilku dni, a razem z nim kolonia.

  • Często sprawdzaj wilgotność, najlepiej codziennie przez pierwsze miesiące, dopóki nie poznasz, jak zachowuje się Twoje formikarium.
  • Wilgotna komora z grzybem, z lekko wilgotnym dnem i ścianami, ale bez kałuż i bez kropli spadających na ogródek.
  • Minimalna wentylacja. Cardoso i współpracownicy przykrywali zarówno gniazdo, jak i arenę, żeby ograniczyć wysychanie. Arena z pokrywką albo bardzo mały otwór wentylacyjny bardzo pomagają.
  • Nie zalewaj też gniazda. Nadmiar wody i kondensacja na uprawie sprzyjają bakteriom i pleśniom. Idealne jest środowisko wilgotne i stabilne, a nie mokre.
  • Bez gwałtownych zmian. Lepsza stała wilgotność niż cykle suszy i podlewania.
  • Naśladowanie pory suchej tylko na zewnątrz. Jeśli chcesz, arena może być bardziej sucha niż komora, ale ogródek – nigdy.

Sygnały, że coś jest nie tak, widać na samym grzybie: zdrowy ogródek jest biały lub kremowy i gąbczasty; jeśli staje się szary, żółtawy lub mniejszy, a robotnice go opuszczają, sprawdź najpierw wilgotność.

Zalecane formikarium

W Antomas trzymamy ją w zwykłym gnieździe: QBIK ONE z dużymi korytarzami, z serii Qbik Alpha od Anthouse. Duże korytarze zostawiają miejsce na ogródek grzybowy, który potrzebuje komory obszernej w stosunku do wielkości robotnic, a modułowy format pozwala wygodnie oglądać uprawę i jej wzrost.

Żeby sprawdziło się u grzybiarki, pamiętaj:

  • Jedna komora na ogródek, ciemna, z opisaną wyżej wysoką i stałą wilgotnością. Pozostałe mogą być bardziej suche: robotnice same wybiorą najlepszy kąt.
  • Mała, przykryta arena, z probówką z wodą i czystym miejscem na owies. Może mieć cienką warstwę ziemi lub wysterylizowanej ściółki, opcjonalnie.
  • Miejsce na odpadki. Robotnice wynoszą zużyte podłoże; od czasu do czasu usuń je cienką pęsetą, nie dotykając ogródka.
  • Ciepło z boku, nigdy pod komorą z grzybem.
  • Połączenia bez luzów: przy robotnicach mierzących 3-4 mm każda szczelina to wyjście (zob. „Ucieczki i bariery”).

Kolonia niższych Attini rośnie powoli i nie wymaga częstego powiększania. Jeśli ogródek wypełni komorę, a robotnice i uprawa będą ściśnięte, czas pomyśleć o większej przestrzeni.

Jak przychodzi kolonia i przeprowadzka przez wysypanie

Nie wiadomo, jak nasz gatunek zakłada kolonie w naturze. U Attini na ogół młoda królowa opuszcza gniazdo macierzyste z odrobiną grzyba schowaną w kieszonce w jamie gębowej i z nią zakłada własny ogródek. Zakładanie kolonii to jedna z najdelikatniejszych faz, dlatego w Antomas wysyłamy kolonie z królową, robotnicami, czerwiem i ogródkiem, z najbardziej ryzykownym etapem już za nimi.

Po odebraniu:

  • Pozwól jej odpocząć kilka godzin w spokojnym miejscu, w ciemności i w 24-28 °C.
  • Sprawdź wilgotność w pojemniku transportowym: to pierwsze, co może zawieść w czasie podróży.
  • Przygotuj gniazdo wcześniej, z już zwilżoną komorą na grzyb i stabilną temperaturą.

Przeprowadzkę robimy, wysypując kolonię do nowego gniazda:

  • Ze szczególną ostrożnością wobec grzyba: delikatnie wysyp zawartość obok komory, którą mają zająć, starając się, by ogródek trafił tam w całości albo w kilku dużych kawałkach.
  • Delikatne narzędzia: miękka pęseta i pędzelek do kierowania maruderkami. Robotnice same zbiorą kawałki ogródka i czerw w komorze.
  • Pokrywka, ciemność i spokój przez pierwsze godziny, bez dopuszczania do wyschnięcia czegokolwiek.

W pierwszych dniach to normalne, że reorganizują ogródek; gdy zobaczysz go zwartego w jednej komorze, a robotnice wychodzące na arenę, zacznij podawać owies.

Karmienie: karmienie grzyba

To jest wielka różnica w porównaniu z każdą inną mrówką w sklepie. Mycetophylax nie karmi samej siebie: karmi swój grzyb, a zarówno robotnice, jak i larwy jedzą z uprawy. Dlatego nie stosuje się tu zwykłej diety z nektaru i owadów. Nie trzeba podawać im nektaru ani ofiar: nie są częścią ich diety i, zostawione w gnieździe, tylko gniją.

Podstawa: płatki owsiane. W Antomas karmimy grzyb głównie owsem. Sprawdza się bardzo dobrze i pasuje do tego niewiele, co wiadomo o rodzaju: leśny gatunek przyjął uprawy wyhodowane na mące. Jak to robimy:

  • Naturalne płatki owsiane, suche i bez dodatków, bez cukru, soli i aromatów.
  • W małych kawałeczkach, rozgniecionych lub połamanych, takich, które uniesie robotnica mierząca 3-4 mm.
  • Na arenie, w suchym i czystym miejscu, blisko wejścia do gniazda. Robotnice zanoszą je do ogródka i włączają do uprawy.
  • Dobrze przechowywane w zamkniętym słoiku i w suchym miejscu, żeby nie miały wilgoci ani roztoczy.

Ilość: tyle owsa, ile grzyb zużyje. Przy innych gatunkach mówimy, że lepiej dać za dużo niż za mało; przy grzybiarce zasada jest odwrotna. Kolonia licząca kilkaset robotnic potrzebuje bardzo mało, a nadmiar pleśnieje:

  • Mało i często: kilka kawałeczków, a uzupełniaj, gdy znikną.
  • Sprawdzaj co jeden-dwa dni i usuwaj wszystkie resztki, których nie zebrały albo które zaczynają pleśnieć.
  • Dostosuj do ogródka: jeśli rośnie i jest biały i gąbczasty, idzie dobrze; jeśli gromadzi się niewykorzystany owies, zmniejsz ilość.
  • Jeśli coś spleśnieje w gnieździe, usuń to cienką pęsetą, gdy tylko zauważysz.

Inne podłoża, okazjonalnie. Literatura o spokrewnionych gatunkach wymienia inne materiały, które możesz od czasu do czasu podawać w minimalnych ilościach, żeby urozmaicić nawóz grzyba:

  • Suche odchody owadów roślinożernych, na przykład świerszczy lub karaczanów karmionych warzywami: to materiał najczęściej zbierany przez M. morschi w naturze.
  • Drobne suche szczątki roślin: bardzo małe kawałeczki płatków kwiatów lub suchych liści.

To uzupełnienia, nie podstawa. Wprowadzaj je stopniowo, obserwuj, czy je zbierają, i usuwaj to, czego nie użyją. W razie wątpliwości zostań przy owsie.

Woda zawsze. Probówka z wodą i watą na arenie musi być zawsze pełna; sprawdzaj ją co kilka dni. Robotnice piją, a woda pomaga też utrzymać wilgotność całego zestawu.

Jak poznać, że ogródek jest zdrowy

Nauka „czytania” grzyba to najlepsze narzędzie hodowcy grzybiarek:

  • Zdrowy: biały lub kremowy, gąbczasty, w kształcie maleńkiego kalafiora, z pracującymi na nim robotnicami.
  • Suchy: skurczony, bardziej zbity, z szarymi lub żółtawymi miejscami. Natychmiast podnieś wilgotność.
  • Zalany: błyszczący, zbity, z kroplami na wierzchu. Trochę przewietrz i zmniejsz ilość wody.
  • Z obcą pleśnią: zielone, czarne lub różowawe plamy. Usuń tę część cienką pęsetą i sprawdź ilość pokarmu oraz czystość. U Attini różowawe pleśnie przypominają Escovopsis, pasożyta, o którym piszemy w części Biologia.
  • Porzucony: jeśli robotnice opuszczają ogródek albo przenoszą go raz za razem, coś jest nie tak z wilgotnością lub temperaturą tej komory.

Zachowanie i obserwacja

Powolne i metodyczne. Nie oczekuj kolumn ani biegania: robotnice wychodzą pojedynczo lub w grupkach, chodzą powoli i niosą swój kawałeczek owsa z godną podziwu cierpliwością. U M. morschi obserwowano aktywność o każdej porze dnia i nocy i prawdopodobnie Twoja również będzie wychodzić o każdej porze.

Nieruchome w obliczu zagrożenia. Jeśli je niepokoisz, zastygają z podkulonymi nogami. Nie są martwe: daj im kilka sekund.

Spokojny wzrost. Jak wszystkie niższe Attini, rosną powoli i tworzą małe kolonie. Z tygodnia na tydzień najbardziej zmienia się ogródek, a nie liczba robotnic.

Obserwuj bez obaw. Dla Antomas kolonia jest po to, żeby się nią cieszyć, oglądać ją i uczyć się od niej, a nie trzymać ją w ukryciu. Przy komorze z grzybem w półmroku i oświetlonej arenie wystarczy delikatnie obserwować i interweniować tylko w razie potrzeby. Przez ręczną lupę zobaczysz fascynujące szczegóły: jak robotnica „sadzi” płatek owsiany w uprawie albo jak opiekują się larwami zanurzonymi w grzybni.

Ucieczki i bariery

Ich powolność jest myląca: robotnice są tak małe, że znajdą każdą szczelinę.

  • Dobrze dopasowane połączenia między gniazdem, rurkami i areną.
  • Wentylacje z bardzo drobną siatką, o oczkach mniejszych niż ciało robotnicy.
  • Bariera przeciw ucieczkom na brzegu areny, z PTFE (fluon) lub oleju mineralnego, odnawiana, gdy straci skuteczność.
  • Pokrywka na arenie, która dodatkowo pomaga utrzymać wilgotność.

Obsługa i bezpieczeństwo

To jedna z najbardziej nieszkodliwych mrówek, jakie możesz mieć: maleńka, spokojna i zupełnie nieagresywna, z obroną polegającą na ukrywaniu się, a nie na ataku. Nie stanowi żadnego zagrożenia dla ludzi.

  • Cienkie i miękkie narzędzia: delikatna pęseta i pędzelek, zwłaszcza w pobliżu ogródka.
  • Otwieraj rzadko i spokojnie, a po skończeniu zamykaj, żeby nie tracić wilgotności.
  • Uważaj na grzyb: nie dotykaj go ani nie przesuwaj bez potrzeby; robotnice najlepiej wiedzą, gdzie go umieścić.

To gatunek egzotyczny z klimatu tropikalnego: nigdy go nie wypuszczaj.

Czego nie robić

  • Dopuszczać do wyschnięcia komory z grzybem, nawet na kilka dni.
  • Zalewać gniazdo albo pozwalać, by krople spadały na ogródek.
  • Dawać więcej owsa, niż zużywają, albo zostawiać spleśniałe resztki.
  • Podawać nektar, miód, owoce lub owady, jakby to była „zwykła” mrówka.
  • Używać owsa z cukrem, solą lub aromatami albo przechowywanego w wilgoci.
  • Poddawać ją zimowaniu albo trzymać przez wiele dni poniżej 20 °C.
  • Umieszczać ogrzewanie pod komorą z grzybem.
  • Dotykać lub rozbierać ogródek bez potrzeby.
  • Łączyć królowe lub kolonie.

Źródła naukowe

Prawie wszystkie badania terenowe nad Mycetophylax prowadzono na gatunkach nadmorskich M. morschi, M. simplex i M. conformis. Dane z tych gatunków są w poradniku oznaczone jako takie; reszta pochodzi z doświadczenia Antomas. Główne źródła:

  1. Albuquerque, E. Z. de, Diehl-Fleig, E. & Diehl, E. (2005). Density and distribution of nests of Mycetophylax simplex (Emery) (Hymenoptera, Formicidae) in areas with mobile dunes on the northern coast of Rio Grande do Sul, Brazil. Revista Brasileira de Entomologia 49: 123–126. doi:10.1590/s0085-56262005000100013
  2. Klingenberg, C., Brandão, C. R. F. & Engels, W. (2007). Primitive nest architecture and small monogynous colonies in basal Attini inhabiting sandy beaches of southern Brazil. Studies on Neotropical Fauna and Environment 42: 121–126. doi:10.1080/01650520601065509
  3. Diehl-Fleig, E. & Diehl, E. (2007). Nest architecture and colony size of the fungus-growing ant Mycetophylax simplex Emery, 1888 (Formicidae, Attini). Insectes Sociaux 54: 242–247. doi:10.1007/s00040-007-0936-7
  4. Schultz, T. R. & Brady, S. G. (2008). Major evolutionary transitions in ant agriculture. Proceedings of the National Academy of Sciences 105: 5435–5440. doi:10.1073/pnas.0711024105
  5. Klingenberg, C. & Brandão, C. R. F. (2009). Revision of the fungus-growing ant genera Mycetophylax Emery and Paramycetophylax Kusnezov rev. stat., and description of Kalathomyrmex n. gen. (Formicidae: Myrmicinae: Attini). Zootaxa 2052: 1–31. doi:10.11646/zootaxa.2052.1.1
  6. Mackay, W. P. & Serna, F. (2010). Two new species of the strigatus species complex of the ant genus Cyphomyrmex (Hymenoptera: Formicidae) from Costa Rica and Panama. Journal of Hymenoptera Research 19: 44–50.
  7. Cardoso, D. C., Cristiano, M. P. & Tavares, M. G. (2011). Methodological remarks on rearing basal Attini ants in the laboratory for biological and evolutionary studies: overview of the genus Mycetophylax. Insectes Sociaux 58: 427–430. doi:10.1007/s00040-011-0160-3
  8. Meirelles, L. A., Montoya, Q. V., Solomon, S. E. & Rodrigues, A. (2015). New light on the systematics of fungi associated with attine ant gardens and the description of Escovopsis kreiselii sp. nov. PLoS ONE 10: e0112067. doi:10.1371/journal.pone.0112067
  9. Sosa-Calvo, J., Ješovnik, A., Vasconcelos, H. L., Bacci, M. Jr. & Schultz, T. R. (2017). Rediscovery of the enigmatic fungus-farming ant «Mycetosoritis» asper Mayr (Hymenoptera: Formicidae): implications for taxonomy, phylogeny, and the evolution of agriculture in ants. PLoS ONE 12: e0176498. doi:10.1371/journal.pone.0176498
  10. Custodio, B. C. & Rodrigues, A. (2019). Escovopsis kreiselii specialization to its native hosts in the fungiculture of the lower attine ant Mycetophylax morschi. Antonie van Leeuwenhoek 112: 305–317. doi:10.1007/s10482-018-1158-x
  11. Ronque, M. U. V., Feitosa, R. M. & Oliveira, P. S. (2019). Natural history and ecology of fungus-farming ants: a field study in Atlantic rainforest. Insectes Sociaux 66: 375–387. doi:10.1007/s00040-019-00695-y
Poziom trudności
Doświadczony
Brak opinii
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii: