Odontomachus hastatus: robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas
Odontomachus hastatus: robotnice – prawdziwe zdjęcie Antomas

Odontomachus hastatus

Obecnie brak na stanie
599,99 €
Brutto

Nocna łowczyni z koron drzew: Odontomachus hastatus to mrówka pułapka, która żyje na drzewach. Zakłada gniazda wśród korzeni epifitycznych bromelii w lasach tropikalnej Ameryki, o zmroku wyrusza na patrol po gałęziach i lianach z otwartymi żuwaczkami i wraca do domu, kierując się sylwetką koron. Bursztynowe robotnice o długości około 13 mm i bardzo długich nogach, jedno z najszybszych zatrzaśnięć żuwaczek w świecie zwierząt i królowe, które walczą o stos jaj. Spektakularny gatunek dla doświadczonych hodowców, z pełnym poradnikiem hodowli opartym na nauce. Kolonie z królową, już duże i w pełni aktywne. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.


 

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

Mrówka pułapka, która żyje na drzewach: nocna łowczyni z tropikalnej Ameryki, która zakłada gniazda wśród korzeni epifitycznych bromelii, nocą orientuje się po koronach drzew i poluje na muchy, ćmy i pająki w sklepieniu lasu. Robotnice mają około 13 mm, są bursztynowe i mają bardzo długie nogi. Kolonie z królową, już duże. 23-26 °C przez cały rok, bez zimowania, wilgotne gniazdo (70-80%) z włóknem kokosowym i odrobiną drobnego piasku, dużo różnorodnego białka i cukier w wolnej kropli. Klucz: od pierwszego dnia miejsce dla setek robotnic, gniazdo, które nigdy nie wysycha, i szczelnie zamknięta arena, odporna na wspinaczkę, bo to gatunek nadrzewny.

Odontomachus hastatus (Fabricius, 1804) to mrówka pułapka z lasów deszczowych Ameryki Środkowej i Południowej, która prowadzi bardzo nietypowe jak na swój rodzaj życie: większość jej krewnych poluje w ściółce, a ona żyje na drzewach. Zakłada kolonie w plątaninie korzeni bromelii i innych epifitów zwisających z pni, wychodzi o zmierzchu i całą noc patroluje gałęzie, liście i liany z otwartymi żuwaczkami, czekając, aż w zasięgu pojawi się mucha albo ćma.

Jej nazwa mówi sama za siebie: hastatus znaczy po łacinie „uzbrojony we włócznię”. To duża i smukła ponerynka w bursztynowych barwach, o nogach tak długich, że wygląda, jakby chodziła na palcach, a jej historia naturalna jest pełna niespodzianek: królowe, które walczą o prawo do składania jaj, kolonie, które rosną w zależności od wielkości swojej bromelii, i robotnice, które w środku nocy trafiają do domu, kierując się sylwetką koron drzew. W tym poradniku opowiadamy Ci, co mówi nauka i jak hodujemy ten gatunek w Antomas.

Biologia

„Włócznia” sprzed ponad dwóch stuleci

Duński przyrodnik Johan Christian Fabricius opisał ją w 1804 roku pod nazwą Myrmecia hastata na podstawie robotnic z bardzo lakoniczną etykietą: „Habitat in America meridionali”, czyli „żyje w Ameryce Południowej”. Dwie z tych robotnic, syntypy, wciąż są przechowywane w Muzeum Zoologicznym w Kopenhadze. Później trafiła do rodzaju Odontomachus, a po drodze zebrała co najmniej jeden synonim, Odontomachus maxillaris Smith, 1858 – nazwę, która okazała się dotyczyć tego samego gatunku.

Taksonomowie dzielą Odontomachus na grupy pokrewnych gatunków, a ten gatunek daje nazwę swojej: grupie O. hastatus, do której przez długi czas należał tylko jeden znany gatunek. W 2024 roku Eder França, Itanna Fernandes i John Lattke opublikowali wielką rewizję neotropikalnych Odontomachus: przebadali około 2600 robotnic, 156 królowych i 142 samce, uznali 27 gatunków w regionie, opisali cztery nowe i zrewidowali pokrewieństwa grup hastatus i haematodus. To dziś podstawowe źródło do jej oznaczania.

O nazwie: hasta to włócznia Rzymian, a hastatus – „ten, kto nosi włócznię”. Fabricius nie wyjaśnił, dlaczego tak ją nazwał, ale nazwa pasuje do niej jak ulał.

Od Ameryki Środkowej po Las Atlantycki

To mrówka wilgotnych lasów tropikalnych. Znana jest z Gwatemali, Kostaryki i Panamy aż po Kolumbię, Ekwador, Peru, Gujany i Brazylię, gdzie dociera do Lasu Atlantyckiego (Mata Atlântica) na południowym wschodzie. W Kostaryce myrmekolog John T. Longino opisuje ją jako gatunek duży i agresywny, typowy dla dojrzałego, cienistego lasu wilgotnego, który gnieździ się w dużych skupiskach epifitów lub w martwych gałęziach, od dolnego piętra drzew aż po strefę tuż pod koronami, i żyje od poziomu morza do około 900 m n.p.m.

W Amazonii i w Ameryce Środkowej las jest ciepły przez cały rok. Na południowym krańcu zasięgu są już pory roku: na wyspie Cardoso, na wybrzeżu stanu São Paulo, gdzie gatunek najlepiej zbadano, średnia roczna wynosi 20,9 °C, opady około 3000 mm, lato jest ciepłe i bardzo deszczowe (maksima 32 °C), a zima chłodniejsza (minima 13 °C). Kolonie są tam aktywne przez cały rok, choć zimą polują mniej.

Dom wśród korzeni bromelii

W latach 1999-2001 Rafael Camargo i Paulo Oliveira ze Stanowego Uniwersytetu w Campinas śledzili robotnice niosące pokarm od przynęt z sardynek aż do ich gniazd, w nadmorskim lesie restinga na wyspie Cardoso. W ten sposób znaleźli 45 kolonii i wszystkie były w tym samym miejscu: w masie korzeni epifitycznych bromelii, na wysokości od 1,5 do 4,6 m nad ziemią (średnio 2,2 m).

  • Najczęściej wykorzystywaną bromelią była Vriesea procera – 73% gniazd – a dalej Aechmea (13%) oraz Quesnelia arvensis i inna Vriesea (po 7%).
  • Nie jest to ścisła preferencja: V. procera stanowiła 80% wszystkich epifitów w okolicy, więc mrówki korzystają z niej głównie dlatego, że jest jej najwięcej.
  • Zagęszczenie wynosiło około 34 gniazd na hektar.

Ale nie każda bromelia się nadaje: zajęte miały większą masę korzeni i rosły wyżej niż przeciętne. Dobrych miejsc na gniazdo brakuje, a wielkość bromelii decyduje o wszystkim: im większa masa korzeni, tym więcej robotnic i królowych ma kolonia.

Życie zawieszone na pniu ma swoje ryzyko: na Cardoso burze często strącają bromelie na zalane dno lasu, a kolonia może się wtedy rozpaść. Ta niestabilność być może tłumaczy, dlaczego wiele kolonii ma kilka królowych.

Pakt z filodendronem

W Gujanie Francuskiej ten gatunek wybrał inną roślinę. Marc Gibernau, Jérôme Orivel, Alain Dejean i współpracownicy badali Philodendron insigne, epifityczną obrazkowatą rosnącą nad brzegami strumieni, która tworzy coś w rodzaju kosza na śmieci: jej liście, ułożone w rozetę, zbierają ściółkę spadającą z koron, a między korzeniami gromadzi się podłoże bogate w materię organiczną. Młode liście mają ponadto miodniki pozakwiatowe.

Wynik, opublikowany w 2007 roku, był uderzający. O. hastatus była mrówką, która najczęściej zamieszkiwała tę roślinę, a 94,4% jej gniazd znajdowało się w korzeniach P. insigne. Prawie żadna młoda roślina nie miała mrówek (3%), ale 90% dorosłych – tak. W doświadczeniach z wyborem robotnice potwierdziły swoją preferencję dla filodendronu, a mrówki, zwłaszcza ten gatunek, chroniły liście swojej rośliny.

Autorzy nazwali tę relację asymetryczną: filodendron przyjmuje wiele różnych mrówek, ale O. hastatus gnieździ się tam niemal wyłącznie na nim. Bromelia czy filodendron – stałym elementem jest wilgotna plątanina korzeni, zawieszona w powietrzu i pełna materii organicznej: dokładnie to, co staramy się odtworzyć w domu.

Łowczyni z koron drzew, od zmierzchu do świtu

Camargo i Oliveira przez 24 godziny liczyli robotnice wchodzące i wychodzące z dwóch kolonii, zimą i latem. Rytm jest jak w zegarku:

  • Pierwsze łowczynie wychodzą o zmierzchu, około 17:30.
  • Aktywność osiąga szczyt około 20:00.
  • Do gniazda wracają o świcie, między 6:00 a 8:00.

To mrówka przede wszystkim nocna przez cały rok, bardziej aktywna w porze ciepłej i deszczowej. Według autorów rozkład dnia wyznacza jej głównie długość dnia.

Każda robotnica poluje sama, prawie zawsze w koronie drzewa, na którym rośnie jej bromelia; liany służą jej za mosty między drzewami, a od gniazda oddala się nawet na około 8 m. I jeden szczegół mówi wszystko: nigdy nie widziano robotnicy szukającej pokarmu na ziemi.

Menu mrówki, która poluje na drzewach

Badacze odbierali zdobycz łowczyniom wracającym do gniazda i zebrali 102 ofiary. Menu to menu korony drzewa:

  • Dorosłe muchy – najczęstsza grupa.
  • Ćmy i gąsienice.
  • Mrówki – zarówno robotnice, jak i królowe oraz uskrzydlone samce.
  • Pająki.
  • A w mniejszych ilościach karaczany, pluskwiaki różnoskrzydłe i inne pluskwiaki, chrząszcze, skoczogonki, świerszcze i gryzki.

Muchy, ćmy, mrówki i pająki to razem ponad 60% tego, co upoluje. 88% rozpoznanych ofiar zostało schwytanych żywych, a większość ważyła w suchej masie mniej niż 2 mg: małe i zwinne ofiary, w dużej części latające, przy których jej dobry wzrok i błyskawiczne zatrzaśnięcie żuwaczek są atutem. To ciekawy kontrast z wieloma naziemnymi Odontomachus, które żywią się głównie termitami. Materia roślinna pojawiła się w bardzo nielicznych przypadkach i nie potwierdzono, by pobierała nektar z roślin, spadź czy owoce.

Nocna nawigacja po koronach drzew

Polowanie w ciemności, kilka metrów od gniazda, w trójwymiarowym labiryncie gałęzi stawia problem: jak wrócić do domu? W 2014 roku Pedro Rodrigues i Paulo Oliveira sprawdzili to na okrągłej arenie laboratoryjnej.

Odpowiedź była zaskakująca. Robotnice bez trudu wracały do gniazda, jeśli miały nad sobą rysunek sztucznego sklepienia, czyli imitację koron drzew, albo znaki wizualne na horyzoncie. Gdy natomiast punktem odniesienia był tylko trójwymiarowy obiekt lub wyłącznie ślady chemiczne na podłożu, nie potrafiły dobrze się zorientować. Ten gatunek nawiguje więc wzrokiem. Autorzy sugerują, że nocą światło księżyca i gwiazd wystarcza, by sylwetki koron odcinały się na tle nieba, i że ta sylwetka jest jej mapą. Sygnały chemiczne służą jej być może głównie do wyboru drogi na rozwidleniach gałęzi.

Superszybka pułapka

Jak wszystkie Odontomachus, także ten gatunek poluje za pomocą mechanizmu katapulty: otwiera żuwaczki aż do zablokowania ich w pozycji „do strzału”, gromadzi energię dużym, wolnym mięśniem i uwalnia ją nagle, gdy coś dotknie włosków spustowych na wewnętrznej krawędzi żuwaczek. Każdy z tych włosków jest połączony z olbrzymim neuronem czuciowym, a obwód jest tak bezpośredni, że odruch zadziała w ciągu kilku milisekund, jak opisali Wulfila Gronenberg, Jürgen Tautz i Bert Hölldobler w 1993 roku.

Słynne liczby pochodzą od jej środkowoamerykańskiej krewnej O. bauri, sfilmowanej w 2006 roku przez zespół Sheili Patek: zamknięcie średnio w 0,13 milisekundy, czubek żuwaczki pędzący z prędkością 64,3 m/s (ponad 230 km/h) i uderzenie o sile ponad 300 razy większej niż ciężar mrówki. Według Josepha Spagny i współpracowników (2008) większe gatunki przyspieszają nieco słabiej, ale uderzają mocniej. Uderzenia O. hastatus nie zmierzono.

Jeśli mrówka uderzy żuwaczkami w podłoże albo w intruza, wystrzeliwuje w powietrze: O. bauri skacze w ten sposób na prawie 40 cm w poziomie, a u O. brunneus taki skok ratuje część robotnic złapanych przez mrówkolwy (Larabee i Suarez, 2015). Dlatego w domu pokrywa areny jest zawsze zamknięta.

Królowe, które walczą o stos jaj

Tu jest chyba to, co w tym gatunku najbardziej fascynujące. Na Cardoso 19 kolonii zebranych w całości liczyło od 35 do 536 robotnic (średnio 291) i od 1 do 12 bezskrzydłych królowych; prawie połowa miała więcej niż jedną. Po sekcji Oliveira, Camargo i Vincent Fourcassié stwierdzili, że większość była zapłodniona i miała aktywne jajniki: to poliginia funkcjonalna, w której kilka królowych składa jaja jednocześnie.

Ale wspólna kolonia nie oznacza pokojowego współżycia. W laboratorium, w ciągu 50 godzin obserwacji każdej kolonii, badacze zobaczyli, że królowe ustalają hierarchię w zrytualizowanych pojedynkach:

  • Dominująca podchodzi od przodu i bębni czułkami po głowie, czułkach lub nogach drugiej.
  • Podporządkowana przykuca, kładzie czułki do tyłu i zamyka żuwaczki na znak uległości.
  • Czasem dochodzi do czegoś poważniejszego: uderzeń żuwaczkami, królowych sczepionych żuwaczkami albo ciągnących się nawzajem za czułki (jedna skończyła okaleczona).

Większość pojedynków toczyła się przy stosie jaj: dominujące atakowały królowe w trakcie składania, próbowały wyrwać im jajo, a raz jedna je zjadła (kanibalizm jaj). W kolonii z sześcioma królowymi trzy złożyły 86% jaj. Robotnice w tym czasie przenosiły jaja na stos i podawały królowym jaja troficzne, miękkie i nierozwinięte, jako pokarm. To system bardzo podobny do opisanego w 1992 roku u jej krewnej O. chelifer.

Jedna królowa czy kilka? To zależy od miejsca

Dlaczego jedne kolonie mają jedną królową, a inne dwanaście? Na Cardoso liczba królowych rosła wraz z wielkością masy korzeni, a autorzy rozważają dwie hipotezy: że młode królowe, wobec braku dobrych miejsc na gniazdo, wolą zostać w już istniejącej kolonii, i że kilka królowych chroni kolonie, które rozpadają się, gdy burza strąci ich bromelię. Co do powstawania kolonii, znaleźli jedną wskazówkę: w sierpniu 2002 roku świeżo założoną kolonię z jedną królową, 3 robotnicami i 6 jajami. Gatunek może więc zakładać kolonie z pojedynczą królową.

W 2024 roku zespół C. Bottcher porównał populacje z Brazylii i Gujany Francuskiej, a wynik dodaje kolejny zwrot: w Brazylii współistnieją kolonie z jedną i z kilkoma królowymi, ale w Gujanie Francuskiej znaleziono wyłącznie kolonie z jedną królową. Tam też miejsc na gniazda było pod dostatkiem, więc ich niedobór nie wystarcza, by wyjaśnić tę różnicę. Robotnice z różnych kolonii były wobec siebie tym bardziej agresywne, im dalej leżały ich gniazda i im bardziej różniły się ich zapachy, ale liczba królowych nie zmieniała ich agresywności. Dlaczego jedne populacje są poliginiczne, a inne nie, wciąż pozostaje zagadką.

Wielkość i morfologia

Duża, smukła ponerynka o bardzo długich nogach, stworzona do poruszania się po gałęziach i liściach, z wydłużoną głową oraz długimi, prostymi żuwaczkami typowymi dla mrówek pułapek.

  • Ubarwienie. W naszych koloniach głowa jest pomarańczowobursztynowa, gładka i błyszcząca; mezosoma („tułów”) – ciemniejsza, czerwonobrązowa; gaster – bursztynowy z ciemnym końcem, a nogi i czułki – bardzo długie i bursztynowe.
  • Głowa i żuwaczki. Głowa wydłużona, z dobrze rozwiniętymi oczami; żuwaczki długie i proste, z zębami na końcu i włoskami spustowymi na wewnętrznej krawędzi.
  • Petiolus. Wysoki, zakończony kolcem.
  • Żądło. Funkcjonalne, jak u wszystkich Odontomachus.
  • Królowa. Rodzi się ze skrzydłami i traci je po locie godowym; ma masywniejszy tułów niż robotnica.

Przybliżone wymiary

  • Robotnice: około 13 mm długości całkowitej
  • Głowa robotnicy wraz z żuwaczkami: ponad 2,8 mm długości
  • Królowa i samiec: brak opublikowanych wymiarów w źródłach, do których mieliśmy dostęp

Długość robotnicy podajemy za Camargo i Oliveirą (2012), a długość głowy to próg z klucza do Odontomachus Kostaryki Johna T. Longino. Rewizja França i współpracowników (2024) opisuje królowe i samce, ale nie mieliśmy dostępu do ich wymiarów, więc nie podajemy liczb bez źródła.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 4/5 – Zaawansowany

Klimat nie jest tu trudny: 23-26 °C łatwo utrzymać w domu. Trudność tkwi w czym innym:

  • Wielkość kolonii: setki robotnic, które potrzebują miejsca, dużo jedzenia i codziennego sprzątania.
  • Wilgotność: gniazdo nie może wyschnąć.
  • Ucieczki: to gatunek nadrzewny i wspina się; arena musi być dobrze zamknięta.
  • Bezpieczeństwo: żądło, uderzenia żuwaczkami i skoki; zawsze pracuj narzędziami.

A naprawdę warto: widok dziesiątek długonogich łowczyń wychodzących o zmierzchu to prawdziwy spektakl.

Zalecane parametry

  • Temperatura w gnieździe: 23-26 °C przez cały rok, jak w laboratorium, w którym badano jej królowe. Unikaj przekraczania około 28 °C przez dłuższy czas.
  • Wilgotność w gnieździe: wysoka i stabilna, 70-80%, bez zalewania.
  • Podłoże: wilgotne włókno kokosowe z odrobiną drobnego piasku w komorach.
  • Arena: obszerna, lepiej wysoka niż niska, z gałązkami do wspinaczki, pokrywą zawsze zamkniętą i barierą przeciw ucieczkom; woda w probówce z watą i poidełko dla mrówek pułapek.
  • Światło: normalny cykl dnia i nocy, gniazdo w półmroku. To nocna łowczyni: cykl światła wyznacza jej rozkład dnia.
  • Zimowanie (diapauza): nie wymaga (zob. „Bez zimowania”).

Jeśli zimą temperatura w Twoim domu spada poniżej 23 °C, zastosuj łagodne ogrzewanie z termostatem z boku gniazda, nigdy pod całym gniazdem.

Wilgotność: plątanina korzeni w domu

Jej naturalne gniazdo to masa korzeni bromelii lub filodendronu: gąbczaste podłoże, pełne materii organicznej i nasiąknięte tropikalnymi deszczami. W domu gniazdo musi stale utrzymywać 70-80% wilgotności, a dopuszczenie do jego wyschnięcia to poważny błąd: hamuje składanie jaj, stresuje kolonię i zostawia larwy bez wilgotnego podłoża, w którym mogłyby uprząść kokon.

Jak ją utrzymać: uzupełniaj zbiornik gniazda, zanim się opróżni, i zwilżaj włókno kokosowe, gdy zacznie jaśnieć. Ale wilgoć to nie kałuża: stojąca woda i nieruchome powietrze sprowadzają pleśń i roztocza. Delikatna wentylacja i codzienne sprzątanie to najlepsza profilaktyka. Kilka skoczogonków na arenie pomoże jako ekipa sprzątająca.

Jak zakwaterować kolonię liczącą setki robotnic

Nasze kolonie przyjeżdżają już duże, więc formikarium musi stanąć na wysokości zadania od pierwszego dnia. Dla porównania: w laboratorium Oliveiry utrzymywano kolonie liczące do około 500 robotnic w gipsowych gniazdach o wymiarach 30 × 20 × 8 cm, przy wysokiej wilgotności. W Antomas polecamy gipsową serię Qbik Wild od Anthouse, a konkretnie Qbik Wild Duo P 2C Hybrid, który najlepiej utrzymuje wilgotne i stabilne gniazdo: ma pod korytarzami zbiornik parowania, oddzielony od nich siatką z węglem aktywnym, dzięki czemu wilgoć podnosi się, a woda nie stoi, oraz boczną probówkę z wodą.

Dla 300-500 robotnic jeden moduł to za mało: od początku połącz dwa lub więcej modułów z serii Qbik Wild i dokładaj kolejne, gdy komory się zapełnią. Kilka dodatkowych wskazówek:

  • Podłoże w komorach. Cienka warstwa włókna kokosowego z odrobiną drobnego piasku, zawsze wilgotna. Imituje plątaninę korzeni, rozprowadza wilgoć i daje larwom luźne drobiny, których potrzebują do zaczepienia nici kokonu: według rewizji rodzaju Williama L. Browna (1976) bez piasku lub ziemi nie są w stanie go ukończyć. Używaj włókna bez nawozów i płukanego piasku, a gdy robotnice go wyniosą, uzupełnij.
  • Arena w pionie. To łowczyni z drzew: obszerna i wysoka arena z dobrze umocowanymi suchymi gałązkami, korkiem lub sztucznymi lianami pozwoli jej patrolować jak w lesie, a Tobie – oglądać, jak poluje na wysokości. Pilnuj, żeby nic nie dotykało bariery ani pokrywy.
  • Kilka punktów z wodą i jedzeniem. Przy setkach głodnych robotnic daj więcej niż jedną probówkę z wodą i rozkładaj białko w kilku miejscach.
  • Łatwy dostęp do sprzątania. Duża kolonia produkuje dużo resztek: wybierz zestaw, z którego usuniesz je codziennie bez rozbierania czegokolwiek.

Zakładanie i rozwój kolonii

W Antomas sprzedajemy kolonie z królową, już duże, z setkami robotnic i czerwiem, więc delikatna faza zakładania jest już za nimi. W naturze gatunek może zakładać kolonie z jedną królową: wskazuje na to młoda kolonia z Cardoso, z królową, trzema robotnicami i sześcioma jajami. Jak u innych Odontomachus, królowa założycielka jest półklaustralna, czyli wychodzi na polowania, by wykarmić swoje pierwsze larwy.

O rozwoju O. hastatus nie ma opublikowanych danych. Hodowcy innych Odontomachus mówią o około 8 tygodniach od jaja do robotnicy, które bardzo się wydłużają, gdy brakuje białka: tempo wyznacza pokarm. Na Cardoso kolonie nie przekraczały około 540 robotnic, a ich wielkość zależała od miejsca: daj im przestrzeń i jedzenie, a kolonia odpowie.

Nie łącz królowych ani kolonii. Choć gatunek może mieć kilka królowych, w laboratorium walczą one o składanie jaj i potrafią zjadać jaja pozostałych, a robotnice z różnych kolonii atakują się nawzajem. Jeśli Twoja kolonia ma więcej niż jedną królową, zostaw ją tak, jak jest; jeśli ma jedną, nie dokładaj innych.

Przyjazd i przeprowadzka przez przesypanie

Po otrzymaniu kolonii daj jej odpocząć w spokojnym miejscu w temperaturze 23-26 °C i sprawdź, czy ma wodę. Do formikarium przenosimy ją w Antomas przez przesypanie: otwieramy pojemnik wewnątrz areny, obok wejścia do gniazda, i wysypujemy kolonię (robotnice, królową i czerw) delikatnym stukaniem, pomagając maruderkom pędzelkiem. Przy setkach robotnic warto się dobrze przygotować:

  • Duża i zamknięta arena ze świeżo nałożoną barierą: podczas przesypywania wiele zdenerwowanych robotnic będzie biegać naraz, a któraś wystrzeli w powietrze po uderzeniu żuwaczkami.
  • Gotowe gniazdo: wilgotne włókno kokosowe i piasek, pełny zbiornik i półmrok, żeby od razu je zajęły.
  • Pokrywa pod ręką – zamknij ją, gdy tylko skończysz.
  • Narzędziami, nigdy palcami: pędzelek i miękka pęseta.

Rób to spokojnie i bez obaw: w ciągu kilku godzin przeniosą czerw do gniazda.

Karmienie

O. hastatus to czysty drapieżnik: w naturze niemal wszystko, co je, to stawonogi złapane żywcem. Potrzebuje bardzo dużo białka, a kolonia licząca setki robotnic – jeszcze znacznie więcej.

Białko – dużo i różnorodnie. W naturze poluje na muchy, ćmy, mrówki i pająki, a w laboratorium Oliveiry hodowano ją na świeżo zabitych muszkach owocowych, larwach chrząszczy, termitach i sztucznej diecie. W Antomas polecamy ofiary żywe lub świeżo zabite i zmienianie owada z tygodnia na tydzień, żeby nie jadły ciągle tego samego:

  • Thermobia domestica (termofilka): zwinna ofiara w sam raz, bardzo podobna do tych, na które poluje w koronach drzew.
  • Świerszcze, Acheta domesticus, małe lub pocięte.
  • Karaczany: karaczany dubia, Blaptica dubia, lub runner, Shelfordella lateralis – małe w całości, duże pocięte.
  • Larwy chrząszczy, np. mącznik, Tenebrio molitor, świeżo zabity lub pocięty.
  • Muchy i inne owady latające lub o miękkim ciele: to jej naturalna zdobycz, a widok, jak poluje na nie na gałązkach areny, to prawdziwy spektakl.

Im więcej jedzą, tym lepiej i szybciej rosną. Taka jest filozofia Antomas: przy codziennej opiece i usuwaniu resztek lepiej przekarmiać, bo kolonia odczytuje to jako obfitość zasobów i rośnie szybciej i liczniej. Przy kolonii tej wielkości karm ją codziennie, gdy ma larwy. Jeśli nie możesz często sprzątać, lepiej nie przekarmiaj: nadmiar gnije i sprowadza pleśń i roztocza. Usuwaj resztki w ciągu 24 godzin i używaj owadów od zaufanego dostawcy, bez insektycydów.

Cukier – w wolnej kropli. W naturze prawie nie pobiera materii roślinnej, więc cukier nie jest potrzebny codziennie: w Antomas podajemy go naszym Odontomachus 2-3 razy w tygodniu, głównie nektar Blue Sugar od Anthouse, a od czasu do czasu, dla urozmaicenia, inny nektar (można do niego dodać też trochę białka). Ważne jest, jak go podawać: Odontomachus nie połykają płynu, by go rozdzielać, tylko noszą kroplę między żuwaczkami, jak opisano w 1971 roku u gatunku afrykańskiego. Dlatego:

  • używaj poidełek dla mrówek pułapek albo połóż kroplę na nakrętce, muszelce lub kawałku folii aluminiowej, tak aby była rozlana i łatwo dostępna;
  • nigdy na wacie: pleśnieje, psuje płyn i nie pozwala mrówkom chwycić kropli;
  • wymieniaj go, gdy tylko wyschnie, zgęstnieje lub zacznie fermentować.

Woda: zawsze, w probówkach z wodą i watą, przy dużej kolonii najlepiej w kilku. To jedyna rzecz, której nigdy nie może zabraknąć.

Bez zimowania

O. hastatus nie zimuje (nie przechodzi diapauzy). Na większości jej zasięgu las jest ciepły i wilgotny przez cały rok; nawet na południu Brazylii, gdzie zima jest chłodniejsza, kolonie co noc wychodzą na polowania, choć z mniejszą aktywnością i mniejszą ilością czerwiu. W Antomas utrzymujemy ją w aktywności przez cały rok w temperaturze 23-26 °C. Jeśli zimą w Twoim domu robi się chłodniej i gniazdo straci stopień czy dwa, nic się nie stanie, ale nie schładzaj jej celowo: nic jej to nie daje i hamuje rozwój czerwiu.

Zachowanie i obserwacja

Pora polowania. O zmierzchu zaczynają wychodzić, a w pierwszych godzinach nocy arena wypełnia się łowczyniami. Aby oglądać je w ciemności, użyj latarki z czerwonym światłem, takiej jak ta, z której korzystali badacze – prawie im nie przeszkadza.

Obserwuj bez obaw. W Antomas uważamy, że mrówki są po to, by się nimi cieszyć, obserwować je i uczyć się od nich, a nie trzymać je w ukryciu. Przy gnieździe w półmroku i oświetlonej arenie wystarczy obserwować je delikatnie, ingerując i stresując je jak najmniej.

Sygnały alarmowe:

  • Duże larwy, które nie przędą kokonów: sprawdź wilgotność i podłoże.
  • Znikający czerw lub malejący stos jaj: prawie zawsze brakuje białka.
  • Robotnice stłoczone przy wodzie: gniazdo wysycha.
  • Pleśń, roztocza lub nieprzyjemny zapach: zapomniane resztki lub stojąca woda.
  • Robotnice gromadzące się w rogach pokrywy: sprawdź barierę i zamknięcia.

Ucieczki i bariery

To gatunek nadrzewny, który całe życie wspina się po pniach, gałęziach i lianach, dlatego w Antomas traktujemy go jak dobrego wspinacza, choć naziemne Odontomachus, które hodujemy, słabo radzą sobie z pleksi. Przy O. hastatus:

  • Bariera z PTFE (fluon) lub oleju parafinowego w postaci ciągłego pasa w górnej części areny. Odnawiaj ją, gdy tylko zbierze kurz lub zacznie tracić skuteczność.
  • Pokrywa zawsze zamknięta – na wypadek, gdyby któraś pokonała barierę, i z powodu skoków na żuwaczkach. Otwieraj ją spokojnie do karmienia lub sprzątania i zamykaj po skończeniu.
  • Gałązki i dekoracje z dala od krawędzi: żadna gałązka nie może dotykać bariery ani pokrywy, bo posłuży za most, jak liany w lesie.
  • Łączenia, korki i złączki – dokładnie sprawdzone i bez luzów.

Kurz i skroplona para dają oparcie nawet na gładkich ściankach: przy setkach robotnic często kontroluj barierę.

Obchodzenie się i bezpieczeństwo

Robotnice mają funkcjonalne żądło, a użądlenie u przedstawicieli tego rodzaju bywa zwykle bolesne; do tego mogą zadać cios żuwaczkami. W Kostaryce Longino opisuje ją jako gatunek agresywny, a duża kolonia zdecydowanie broni gniazda. W Antomas zalecamy, by zawsze obchodzić się z nimi za pomocą narzędzi entomologicznych (miękki pędzelek i miękka pęseta), nigdy rękami; pracować powoli, bez gwałtownych ruchów, i zachować ostrożność, jeśli jesteś uczulony na użądlenia błonkówek. Trzymaj zestaw poza zasięgiem małych dzieci i zwierząt domowych. To gatunek egzotyczny: w żadnym wypadku nie wolno go wypuszczać na wolność.

Czego nie robić

  • Umieszczać kolonii liczącej setki robotnic w małym gnieździe lub nie powiększać go, gdy się zapełni.
  • Pozwalać, by gniazdo wyschło: zawsze potrzebuje 70-80% wilgotności.
  • Zalewać gniazdo lub zostawiać stojące powietrze: sprowadza to pleśń i roztocza.
  • Urządzać gniazdo bez włókna kokosowego i drobnego piasku w komorach.
  • Skąpić białka, podawać ciągle tego samego owada lub zostawiać resztki dłużej niż 24 godziny.
  • Podawać cukier na wacie lub tam, gdzie mrówki nie mogą chwycić kropli żuwaczkami.
  • Przekraczać przez dłuższy czas około 28 °C, grzać całe gniazdo od spodu lub poddawać ją zimowaniu.
  • Zakładać, że się nie wspina, zostawiać gałązki dotykające bariery albo otwartą pokrywę.
  • Łączyć królowe lub kolonie.
  • Brać je do rąk.
  • Trzymać je w ukryciu: są po to, by je obserwować i się nimi cieszyć, delikatnie i przeszkadzając im jak najmniej.

Źródła naukowe

Ten poradnik powstał na podstawie literatury naukowej o Odontomachus hastatus i mrówkach pułapkach oraz doświadczenia Antomas i innych hodowców. Główne źródła:

  1. Camargo, R. X. & Oliveira, P. S. (2012). Natural history of the Neotropical arboreal ant, Odontomachus hastatus: nest sites, foraging schedule, and diet. Journal of Insect Science 12: 48. doi:10.1673/031.012.4801
  2. Oliveira, P. S., Camargo, R. X. & Fourcassié, V. (2011). Nesting patterns, ecological correlates of polygyny and social organization in the neotropical arboreal ant Odontomachus hastatus (Formicidae, Ponerinae). Insectes Sociaux 58: 207–217. doi:10.1007/s00040-010-0138-6
  3. Bottcher, C. et al. (2024). Colony structure, ecological correlates and nestmate recognition in the ant Odontomachus hastatus: a comparative study between populations with different social organisations. Insectes Sociaux 71: 61–73. doi:10.1007/s00040-023-00944-1
  4. Gibernau, M., Orivel, J., Delabie, J. H. C., Barabé, D. & Dejean, A. (2007). An asymmetrical relationship between an arboreal ponerine ant and a trash-basket epiphyte (Araceae). Biological Journal of the Linnean Society 91: 341–346. doi:10.1111/j.1095-8312.2007.00799.x
  5. Rodrigues, P. A. P. & Oliveira, P. S. (2014). Visual navigation in the Neotropical ant Odontomachus hastatus (Formicidae, Ponerinae), a predominantly nocturnal, canopy-dwelling predator of the Atlantic rainforest. Behavioural Processes 109: 48–57. doi:10.1016/j.beproc.2014.06.007
  6. França, E. C. B., Fernandes, I. O. & Lattke, J. E. (2024). Looking at upside-down ants: taxonomic revision of the Neotropical species of Odontomachus Latreille, 1804 (Hymenoptera: Formicidae: Ponerinae). Zootaxa 5502: 1–166. doi:10.11646/zootaxa.5502.1.1
  7. Larabee, F. J. et al. (2016). Molecular phylogenetics and diversification of trap-jaw ants in the genera Anochetus and Odontomachus (Hymenoptera: Formicidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 103: 143–154. doi:10.1016/j.ympev.2016.07.024
  8. Gronenberg, W., Tautz, J. & Hölldobler, B. (1993). Fast trap jaws and giant neurons in the ant Odontomachus. Science 262: 561–563. doi:10.1126/science.262.5133.561
  9. Patek, S. N., Baio, J. E., Fisher, B. L. & Suarez, A. V. (2006). Multifunctionality and mechanical origins: ballistic jaw propulsion in trap-jaw ants. PNAS 103: 12787–12792. doi:10.1073/pnas.0604290103
  10. Spagna, J. C. et al. (2008). Phylogeny, scaling, and the generation of extreme forces in trap-jaw ants. Journal of Experimental Biology 211: 2358–2368. doi:10.1242/jeb.015263
  11. Larabee, F. J. & Suarez, A. V. (2015). Mandible-powered escape jumps in trap-jaw ants increase survival rates during predator-prey encounters. PLOS ONE 10: e0124871. doi:10.1371/journal.pone.0124871
  12. Medeiros, F. N. S. et al. (1992). Functional polygyny, agonistic interactions and reproductive dominance in the Neotropical ant Odontomachus chelifer (Hymenoptera, Formicidae, Ponerinae). Ethology 91: 134–146. doi:10.1111/j.1439-0310.1992.tb00857.x
  13. Evans, H. C. & Leston, D. (1971). A ponerine ant (Hym., Formicidae) associated with Homoptera on cocoa in Ghana. Bulletin of Entomological Research 61: 357–362. doi:10.1017/S0007485300057898
Poziom trudności
Doświadczony
Brak opinii
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii: