Pheidole pallidula
Klein, snel en onvermoeibaar: Pheidole pallidula is de mier met twee kasten uit het Middellandse Zeegebied, met piepkleine werksters die in seconden sporen vormen en soldaten met reuzenkoppen die massaal komen om grote prooien in stukken te knippen. Haar kolonies bepalen hoeveel soldaten ze maken op basis van de buren om hen heen, kunnen één of meerdere koninginnen hebben en zijn zelfs de Alpen overgestoken. Ze is een van de best bestudeerde mieren van Europa en een van de beste om mee te beginnen: sterk, vraatzuchtig en snelgroeiend, met een diapauze in de winter. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner
De Pheidole van het Middellandse Zeegebied: piepkleine minors en soldaten met een grote kop, een van de talrijkste mieren van Zuid-Europa en een van de klassieke modellen van de wetenschap over kasten. Kolonie met koningin, werksters en broed. Gipsnest, eerder droog, met een vochtig hoekje, 22-28 °C, veel eiwit, een goed onderhouden ontsnappingsbarrière en een diapauze van 4-5 maanden in de winter.
Pheidole pallidula (Nylander, 1849) is een van die soorten die iedereen weleens heeft gezien zonder het te weten: colonnes kleine, snelle mieren die op een terras verschijnen zodra er een kruimel valt, in de spleet van een muur of onder een steen op een zonnige berm. Als je goed kijkt, zie je tussen de minors af en toe veel forsere werksters met een onevenredig grote kop: dat zijn de soldaten, het visitekaartje van het geslacht Pheidole.
Achter dat alledaagse uiterlijk schuilt een van de best onderzochte mieren van Europa. Teams uit Toulouse, Brussel en Lausanne hebben haar decennialang gebruikt om te begrijpen hoe een kolonie beslist hoeveel soldaten ze aanmaakt, hoe twee zo verschillende kasten het werk verdelen, waarom sommige kolonies één koningin hebben en andere meerdere, en hoe een heel mierennest «kiest» op welke prooi het afgaat. Thuis is het een dankbare, snelle en zeer actieve soort, ideaal om mee te beginnen en om met eigen ogen alles te zien wat die studies vertellen.
Biologie
Eén soort of vier? De mier die haar zusters verborg
Bijna 150 jaar lang ging men ervan uit dat er in het Europese Middellandse Zeegebied en Klein-Azië maar één inheemse Pheidole leefde, en dat die tot in Centraal-Azië voorkwam. In 2016 mat de Duitse myrmecoloog Bernhard Seifert met een hogeresolutiemicroscoop 17 kenmerken bij 287 soldaten uit 112 nesten en stelde vast dat die «P. pallidula» in werkelijkheid uit vier cryptische soorten bestond, met het blote oog vrijwel niet van elkaar te onderscheiden:
- P. pallidula in strikte zin, die van het westelijke en centrale Middellandse Zeegebied, van het Iberisch Schiereiland tot Europees Turkije en het oosten van Bulgarije.
- P. balcanica, in datzelfde werk beschreven, uit de Balkan en Anatolië.
- P. koshewnikovi, die zich over meer dan 4.400 km uitstrekt, van Montenegro tot Kazachstan, en ook op Kreta en Cyprus leeft.
- P. cicatricosa, uit Noord-Afrika.
Volgens Seifert onderscheidt P. pallidula zich van de twee oostelijke soorten door een kortere antenneschacht en achterdij, een hogere petiolus en een breder mesosoma; verschillen van tienden van millimeters die alleen met multivariate statistiek naar voren komen. Het voorstel staat nog ter discussie, omdat de soort van streek tot streek sterk varieert, maar het heeft een praktisch gevolg: de klassieke studies uit Frankrijk, Italië en het Iberisch Schiereiland, en dat zijn bijna alle studies die we in deze verzorgingsgids aanhalen, gaan over P. pallidula in strikte zin.
Dezelfde revisie loste een historische curiositeit op. In 1964 werd op Sicilië een vermeende parasitaire mier beschreven, Xenoaphaenogaster inquilina, op basis van één exemplaar dat in een nest van Aphaenogaster was gevonden. Het exemplaar raakte zoek, maar de beschrijving past bij een gewone minor van P. pallidula, en nu is die naam een synoniem van onze soort: de «mysterieuze parasiet» was een buurvrouw die bij iemand anders naar binnen was geglipt.
Verspreiding en habitat
P. pallidula is een typisch mediterrane mier. Ze is gemeld uit Portugal, Spanje (inclusief de Balearen), Frankrijk, Italië en zijn eilanden, Zwitserland, de westelijke Balkan, Griekenland, Bulgarije en Europees Turkije. Ze geeft de voorkeur aan warme, droge plekken: zonnige hellingen met weinig begroeiing, stenige bodems, braakland, wegranden, tuinen en ook de stad, waar ze nestelt in muurspleten en onder tegels. De kolonies graven onder de grond en kunnen 18.000 individuen bereiken, volgens de genetische studie van Fournier, Aron en Milinkovitch (2002).
Haar klimaat is mediterraan: lange, hete en droge zomers en milde winters, maar met koele weken waarin de activiteit bijna stilvalt. Dat ritme, met een lang broedseizoen en een winterstop, kun je thuis het best nabootsen (zie «Diapauze»).
Een reiziger die de Alpen is overgestoken
Seifert (2016) vermeldt iets onverwachts: P. pallidula heeft stabiele populaties gevormd ten noorden van de Alpen, in stedelijke gebieden in het zuidwesten van Duitsland, en op mediterrane eilanden ver van de kust. Een van die Duitse populaties, onderzocht door Heller (2011), doorstond winters met gemiddelde januaritemperaturen van −2 °C zonder zichtbare schade. Voor Seifert tonen deze kolonisaties een invasief potentieel aan dat samenhangt met haar superkoloniale organisatie, met veel koninginnen en verbonden nesten, waardoor een stuk kolonie gemakkelijk in een bloempot of een zak aarde meereist en ver van huis gedijt. Nog een reden om thuis gekweekte mieren nooit vrij te laten, ook niet van inheemse soorten.
Twee kasten en niets daartussen
Zoals bijna alle Pheidole-soorten heeft onze mier twee zeer verschillende soorten werksters en geen tussenmaten: kleine, slanke en snelle minors, en soldaten (majors) met een grote, bijna vierkante kop en sterke kaken. Seifert vond in al het materiaal dat hij bestudeerde geen tussenvormen tussen beide kasten.
De soldaten zijn in de minderheid. In twee laboratoriumkolonies die Detrain en collega's (1991) onderzochten, waren de majors ongeveer 10% van de werksters: 250 soldaten op 2.000 minors in de ene kolonie en 100 op 800 in de andere. Die verhouding ligt niet vast: de kolonie past haar aan, zoals we in het volgende onderdeel zien.
De soldatenfabriek: hoe een kolonie beslist
Een larve van Pheidole wordt niet «geprogrammeerd» geboren om soldaat of minor te worden. Dat beslist de kolonie via de voeding en de hormonen. Eind twintigste eeuw liet het team van Luc Passera in Toulouse met P. pallidula zien dat de ontwikkeling tot soldaat afhangt van het juveniel hormoon tijdens het larvenstadium: voeg je dat hormoon toe aan het voer van de kolonie, dan verschijnen er meer soldaten. Kort daarvoor hadden Wheeler en Nijhout (1981) hetzelfde aangetoond bij een Amerikaanse Pheidole, en ontdekt dat volwassen soldaten de aanmaak van nieuwe soldaten afremmen: de verhouding regelt zichzelf.
In 2018 vond een internationaal team nog een stukje van het mechanisme binnen het geslacht: larven die soldaat worden, ontwikkelen vleugelaanlegjes, rudimentaire schijfjes die nooit tot vleugels uitgroeien, maar die de soldaat helpen aan zijn enorme kop. En hun groei reageert op de sociale signalen van de kolonie (Rajakumar et al., 2018).
Het beroemdste experiment met P. pallidula verscheen in Nature: Passera, Roncin, Kaufmann en Keller (1996) brachten kolonies in contact met werksters van andere kolonies van dezelfde soort en stelden vast dat de bedreigde kolonies meer soldaten aanmaakten. Het is een verdedigingsreactie op concurrentie: als er gevaarlijke buren zijn, investeert de kolonie in een leger. Thuis heb je geen rivaliserende kolonies, maar je ziet wel dat de verhouding soldaten verandert met het voer en met de grootte van de kolonie.
Soldaten die niet stil blijven zitten
Bij sommige Amerikaanse Pheidole-soorten werden de soldaten beschreven als een gespecialiseerde kaste die bijna al haar tijd niets doet, «in reserve», tot er verdedigd moet worden of een prooi in stukken gesneden. P. pallidula past niet in dat beeld. Sempo en Detrain (2004) zagen dat haar soldaten 69% van het takenrepertoire van de minors uitvoeren, inclusief de broedzorg, en dat veel gepubliceerde verschillen tussen kasten te wijten waren aan het korte tijd observeren van weinig exemplaren.
In 2010 stelden dezelfde auteurs kolonies samen met aandelen soldaten van 10 tot 90% en zagen dat de soldaten hun taken niet uitbreiden om een tekort aan minors op te vangen, maar dat ze een stabiel niveau van sociale activiteit aanhouden en bijna totipotent zijn: ze kunnen vrijwel alles. Bovendien bepaalt het broed waar de kasten zich in het nest groeperen: de minors vormen een grote, stabiele groep rond de eieren en larven (Sempo, Depickère en Detrain, 2006).
Rekruteren op maat van de prooi
Een van de mooiste dingen om bij P. pallidula te zien, is hoe de reactie van de kolonie verandert afhankelijk van wat ze vindt. Detrain en Pasteels (1991) gaven kolonies fruitvliegjes, klein en makkelijk te vervoeren, en grote kakkerlakken, onmogelijk in hun geheel te verplaatsen. Op de vliegjes kwamen alleen minors af, met een trage en zwakke rekrutering. Bij de kakkerlakken ontstond een massale rekrutering van minors en soldaten, die de prooi ter plekke in stukken snijden.
De sleutel zit in de drempels: de soldaten volgen hetzelfde chemische spoor als de minors, maar ze hebben een sterkere prikkel nodig om naar buiten te komen. Pas als veel minors de weg markeren en de anderen met antenneaanrakingen «uitnodigen», sluiten de soldaten zich aan. Bij de verdediging gebeurt hetzelfde (Detrain en Pasteels, 1992): bij een indringer vallen de minors aan en rekruteren; is het alarm sterk, dan komen de soldaten massaal. Niemand geeft bevelen: de kolonie beslist door duizenden kleine individuele reacties op te tellen.
Collectieve verkenning: een spoor naar het onbekende
P. pallidula is dag en nacht actief, heeft een zeer gevarieerd menu en een zeer flexibele manier van voedsel zoeken. Als er een nieuw gebied voor haar opengaat, doorkruist ze het niet willekeurig: ze verkent het in groep. In de studie van Detrain, Deneubourg, Goss en Quinet (1991) vormden 400 tot 700 verkenners van een grote kolonie binnen een uur een feromoonspoor van het nest tot de rand van het verkende gebied; de meeste mieren die naar buiten en naar binnen gingen, markeerden de grond. Tussen 20 en 35% van de hele kolonie deed mee, maar de soldaten maakten hooguit 5% van de verkenners uit: verkennen is werk voor minors. Een schouwspel dat je thuis makkelijk ziet als je het formicarium uitbreidt of een nieuw foerageergebied opent.
Eén koningin of meerdere: facultatieve polygynie
P. pallidula is een soort met facultatieve polygynie: in dezelfde populatie leven kolonies met één koningin naast kolonies met meerdere. In een populatie in Zuid-Frankrijk analyseerden Fournier, Aron en Milinkovitch (2002) met genetische merkers het DNA van de werksters en stelden vast dat 38% van de kolonies 2 tot 4 functionele koninginnen had. Elke koningin paart met één enkel mannetje, en de partners zijn geen familie van elkaar. Naburige kolonies lijken genetisch meer op elkaar dan kolonies die verder uit elkaar liggen, wat erop wijst dat sommige kolonies ontstaan door knopvorming: een groep werksters en een koningin splitst zich een paar meter verderop af en sticht een dochternest.
De koninginnen van één kolonie verdelen het werk niet gelijk. Fournier, Aron en Keller (2004) vonden een duidelijke reproductieve scheefheid, nog groter bij de productie van mannetjes, en een zeer lage vervanging van koninginnen, minder dan 2%. En het type kolonie beïnvloedt wat ze grootbrengt: kolonies met één koningin investeren vooral in mannetjes, en kolonies met meerdere koninginnen brengen bijna alleen vrouwtjes voort (Fournier, Keller, Passera en Aron, 2003). Bovendien is de soort polydoom: een kolonie kan zich verdelen over meerdere subnesten van een paar honderd mieren elk, die met elkaar verbonden zijn.
Een jaar uit het leven van een kolonie
In de natuur overwintert P. pallidula niet met broed. De koninginnen beginnen begin maart met leggen en gaan door tot begin september. Een deel van de eerste legsels van het jaar levert de geslachtsdieren op, mannetjes en gevleugelde koninginnen, die eind juni of begin juli uitkomen; de rest wordt werkster (Fournier et al., 2002, die de waarnemingen van Bontpart samenvatten). In de zomer trekken de koninginnen zich terug in het diepste deel van het nest, ver van de hitte; op de eerste zonnige voorjaarsdagen, na koele nachten, komen koninginnen en werksters naar de ondiepe gangen.
De geslachtsdieren vertrekken in grote bruidsvluchten. De waarnemingen van liefhebbers op het Iberisch Schiereiland en in Frankrijk plaatsen die vooral in juni en juli, tegen de avond, vaak na dagen met vochtige hitte. De bevruchte koninginnen rukken hun vleugels af en zoeken een plek om zich op te sluiten en een kolonie te stichten.
Buren met karakter
Dat ze klein is, betekent niet dat ze verlegen is. In hun veldonderzoek op het Iberisch Schiereiland beschreven Cerdá en Retana P. pallidula als een interferentiesoort: dankzij haar snelle rekrutering en haar agressiviteit beheerst ze een groot deel van de insectenkadavers en andere voedselbronnen in haar omgeving. Retana, Cerdá en Espadaler (1992) onderzochten hoe ze weet samen te leven met een andere zeer algemene alleseter, Tetramorium semilaeve, die dezelfde zonnige bodems met haar deelt: twee soorten die om hetzelfde terrein strijden en toch naast elkaar bestaan. Thuis vertaalt zich dat in een kolonie die heel snel voedsel vindt en er niets voor voelt om te delen: zet haar niet bij andere soorten.
Grootte en morfologie
P. pallidula is een kleine mier, met drie duidelijk verschillende vormen in de kolonie:
- Minor. Piepklein, slank, met relatief lange poten en antennen en zeer snelle bewegingen. Die zie je bijna altijd in het foerageergebied.
- Soldaat (major). Een stuk groter en forser, met een enorme kop ten opzichte van het lichaam, iets langer dan breed en met een diep ingesneden achterrand. De voorste helft van de kop heeft 25 tot 35 fijne, evenwijdige lengteribbels; het achterste deel is glad en glanzend. De kaken zijn sterk, zonder tanden behalve een grote aan de punt en een andere aan de basis daarvan. De antenneschacht is kort en het propodeum heeft twee korte, scherpe, bijna verticale doorns.
- Koningin. Veel groter dan de werksters, met de brede thorax van koninginnen die vleugels hebben gehad en een volumineuze gaster. In kolonies met meerdere koninginnen kun je ze samen zien zonder dat ze vechten.
Kleur. Varieert van licht bruingeel tot roodbruin of donker kastanjebruin, afhankelijk van de populatie en de kaste; de soldaten hebben meestal een roodachtigere kop. De naam pallidula («enigszins bleek») verwijst naar de lichte exemplaren waarmee ze werd beschreven.
Geschatte maten
- Soldaat: kopgrootte (gemiddelde van lengte en breedte) van 1,24 ± 0,07 mm, met een bereik van 0,99-1,42 mm, bij 89 soldaten uit het hele verspreidingsgebied van de soort
- Verhoudingen van de soldaat: koplengte tussen 90 en 97% van de breedte; antenneschacht 53-62% van de kopgrootte
- Minors en koningin: we hebben geen gepubliceerde maten in betrouwbare primaire bronnen gevonden, dus we geven liever geen cijfers
De maten van de soldaat komen uit de morfometrische revisie van Seifert (2016), de meest volledige die er voor de soort bestaat. De cijfers voor de totale lengte die in winkels en op fora rondgaan, komen niet uit wetenschappelijke studies en lopen sterk uiteen.
Houden in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner
Het is een zeer aan te raden soort om mee te beginnen. Ze is sterk, verdraagt een breed temperatuurbereik, eet alles en groeit snel: kwekers zijn het erover eens dat een goed gevoede kolonie in korte tijd van enkele tientallen naar honderden werksters gaat. Ze vraagt maar twee dingen met wat aandacht: een ontsnappingsbarrière in goede staat, want de minors zijn piepklein en nieuwsgierig, en een nest dat niet te klein wordt, want ze groeit sneller dan velen verwachten.
En het is echt de moeite waard. In een klein formicarium heb je twee zeer verschillende kasten in beeld, rekruteringssporen die in seconden ontstaan, soldaten die toesnellen om een grote prooi in stukken te snijden en, in het voorjaar, een kolonie die van week tot week versnelt. Het is de eenvoudigste manier om thuis te zien wat Europese laboratoria decennialang hebben onderzocht.
Aanbevolen parameters
- Temperatuur: 22-28 °C in het actieve seizoen. Boven 25 °C ontwikkelt het broed zich sneller; op gewone kamertemperatuur groeit ze ook, iets langzamer.
- Nest: eerder droog, met een vochtig hoekje. Zo kiest de kolonie zelf waar ze het broed neerlegt, naargelang wat het nodig heeft.
- Foerageergebied: droog.
- Richtwaarde vochtigheid: kwekers werken met 40-60% in het nest; er zijn geen wetenschappelijke metingen voor de soort. Belangrijk is dat er een gradiënt is en dat het water nooit ontbreekt.
- Water: altijd beschikbaar, met een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: het nest in het halfdonker of afgedekt; het foerageergebied mag verlicht zijn.
- Diapauze: ja, 4-5 maanden bij 5-10 °C (zie «Diapauze»).
Aanbevolen formicarium
Bij Antomas raden we de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan, van gips, met kleine gangen die geschikt zijn voor piepkleine mieren als deze. Met gips kun je een bevochtigde zone hebben en de rest droger houden. Om te beginnen de Qbik Wild One P 1C; als de kolonie groeit, wat bij deze soort snel gaat, de Qbik Wild Duo P 2C.
Bevochtig maar een deel van het gips en laat de rest droog: gips dat maandenlang doorweekt is, wordt zacht, en deze mieren kunnen erin graven. Een nest van zeer poreuze materialen of losse aarde, waarin je de werksters en het broed uit het oog verliest, is ook geen goed idee. Plan de uitbreiding voordat de kolonie krap komt te zitten.
Voeding
De basis is een gevarieerd menu van suikers en eiwit, met kleine zaden als aanvulling.
Suikers. Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week, en een andere nectar of suikeroplossing 1-2 keer per week, zodat je niet altijd hetzelfde aanbiedt. Je kunt ook eiwit aan de nectar toevoegen. Bied het altijd aan in een drinkbakje, een klassiek of zelfgemaakt exemplaar, waarin de druppel binnen bereik blijft, en nooit gedrenkt in watten: dat gaat schimmelen en bederft snel.
Eiwitten. Insecten, waarbij je het soort van week tot week afwisselt zodat ze niet altijd hetzelfde eten. Voor kleine kolonies zijn Thermobia domestica perfect, klein en makkelijk te hanteren; bij een grotere kolonie stukjes krekel, runner-kakkerlak of meelworm, plus vliegen en Drosophila. Met grote prooien zie je de massale rekrutering van soldaten die Detrain en Pasteels beschreven.
Voer veel. Hoe meer eiwit ze krijgt, hoe sneller de kolonie groeit en hoe meer broed ze grootbrengt: als je het foerageergebied bijhoudt, geef je beter te veel dan te weinig, want de kolonie begrijpt dat er middelen zijn en produceert meer. De voorwaarde is netheid: ruim de resten elke dag of om de dag op. Kun je een tijd niet schoonmaken, voer dan niet te veel.
Zaden. Als aanvulling kleine zaden: sesamzaad, gierst, amarant of graszaden. Ze verzamelen ze en de soldaten breken ze, maar ze vormen niet de basis van het menu. Haal zaden die vochtig worden of schimmelen weg.
Stichting en groei
Bij Antomas verkopen we haar als kolonie met koningin, werksters en broed: het kwetsbaarste deel, de stichting, is al achter de rug. Toch is het goed om te weten hoe een kolonie begint. Na de bruidsvlucht rukt de bevruchte koningin haar vleugels af en sluit zich op in een kamertje onder een steen of in een spleet. Ze sticht claustraal: ze gaat niet naar buiten om voedsel te zoeken en brengt haar eerste werksters groot met de reserves van haar eigen lichaam, vooral de vliegspieren die ze niet meer nodig heeft. De eerste werksters zijn heel kleine minors; de soldaten verschijnen later, als de kolonie genoeg handen heeft om de larven goed te voeden. In de natuur ontstaan er ook kolonies door knopvorming, uit een groep werksters met een koningin die zich vlak bij het moedernest vestigt.
Volgens kwekers duurt de ontwikkeling van ei tot minor bij 25-28 °C ongeveer een maand, en de soldaten hebben een paar dagen langer nodig. Met warmte, volop eiwit en een nest op maat groeit de kolonie in voorjaar en zomer heel snel. In het begin zie je bijna alleen minors; naarmate de kolonie groeit en beter eet, maakt ze meer soldaten aan.
Over het aantal koninginnen: ook al zijn er in de natuur kolonies met meerdere, al dan niet verwante koninginnen, voeg thuis geen koninginnen of kolonies van verschillende herkomst samen. Kolonies met meerdere koninginnen ontstaan onder heel specifieke omstandigheden, en zelf kolonies samenvoegen loopt meestal uit op gevechten.
Kijken en in de gaten houden
Mieren zijn er om van te genieten: bekijk je kolonie vaak, voorzichtig en zonder angst. Het volstaat om het nest in het halfdonker te laten en het foerageergebied met licht. Regelmatig kijken is bovendien de beste manier om op tijd een leeg drinkbakje, een droge waterbuis, vergeten resten, schimmel of een barrière die begint te falen op te merken. Een snelle controle bijna elke dag stresst haar niet en bespaart je problemen.
Diapauze
Als mediterrane soort heeft P. pallidula een winterrust nodig: de diapauze. In de natuur heeft ze in de winter geen broed en begint de koningin in maart weer te leggen. Bij Antomas raden we een diapauze aan van 4-5 maanden bij 5-10 °C, ongeveer van november tot maart. Ze verdraagt kou goed: een geïntroduceerde populatie in Duitsland doorstond winters met januarigemiddelden onder nul zonder schade.
- Verlaag vanaf oktober de temperatuur geleidelijk, over 2-3 weken. De kolonie gaat minder eten, vooral minder eiwit, en heeft geen poppen meer.
- Houd tijdens de diapauze altijd water en wat suiker beschikbaar. Eiwit nauwelijks: alleen als je ziet dat ze het aannemen.
- Blijf vaak kijken: controleer het water, let op schimmel en zorg dat het nest niet uitdroogt.
- Verhoog in maart de temperatuur geleidelijk en ga terug naar de normale voeding zodra ze actief worden. De koningin hervat de eileg en de kolonie komt krachtig op gang.
Verhuizen
Moet de kolonie naar een nieuw of groter formicarium, dan doen we het bij Antomas door uitschudden: je schudt de kolonie, met koningin, werksters en broed, voorzichtig uit in het foerageergebied of bij de ingang van het nieuwe nest, en de werksters vestigen zich er meteen. Zorg dat de ontsnappingsbarrière klaar is voordat je begint.
Ontsnappingen en barrières
Het is een soort die graag ontsnapt: de minors zijn piepklein, snel, klimmen goed en glippen door elke kier. Gebruik in het foerageergebied een barrière van PTFE (Fluon), in een dunne laag aangebracht, of een van paraffineolie of vaseline, en vernieuw die als ze minder goed werkt. Controleer deksels, doppen, ventilatiegaas en vooral de verbindingen tussen modules, het meest voorkomende zwakke punt. Kwekers zijn het erover eens dat ontsnappingen vaker voorkomen met de eerste werksters van een jonge kolonie en bij het aansluiten van nieuwe modules.
Hanteren en veiligheid
Ze is niet gevaarlijk voor mensen. De soldaten kunnen je met hun kaken een knijpje geven, meer niet. Werk rustig, met een zacht pincet of een penseel, en laat de kolonie of een deel ervan nooit vrij: ook al is ze inheems in het Middellandse Zeegebied, buiten haar gebied kan ze zich vestigen als geïntroduceerde soort, zoals ten noorden van de Alpen is gebeurd.
Wat je niet moet doen
- De diapauze overslaan of de temperatuur abrupt veranderen.
- Ze zonder water laten, ook niet tijdens de diapauze.
- Suiker op watten geven in plaats van in een drinkbakje.
- Ze altijd hetzelfde insect of dezelfde suiker geven.
- Te veel voeren zonder de resten op te ruimen.
- Al het gips van het nest doorweken.
- Vertrouwen op een oude barrière of slecht passende verbindingen laten zitten.
- Koninginnen of kolonies van verschillende herkomst samenvoegen, of haar bij andere soorten houden.
- Wachten tot de kolonie krap zit voordat je het formicarium uitbreidt.
- De kolonie dagenlang niet controleren.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Pheidole pallidula en het geslacht Pheidole, de praktijk van Europese kwekers en de ervaring van Antomas. Belangrijkste referenties:
- Seifert, B. (2016). Inconvenient hyperdiversity – the traditional concept of «Pheidole pallidula» includes four cryptic species (Hymenoptera: Formicidae). Soil Organisms 88(1): 1–17.
- Fournier, D., Aron, S. & Milinkovitch, M.C. (2002). Investigation of the population genetic structure and mating system in the ant Pheidole pallidula. Molecular Ecology 11: 1805–1814. doi:10.1046/j.1365-294X.2002.01573.x
- Fournier, D., Keller, L., Passera, L. & Aron, S. (2003). Colony sex ratios vary with breeding system but not relatedness asymmetry in the facultatively polygynous ant Pheidole pallidula. Evolution 57: 1336–1342. doi:10.1554/02-643
- Fournier, D., Aron, S. & Keller, L. (2004). Significant reproductive skew in the facultatively polygynous ant Pheidole pallidula. Molecular Ecology 13: 203–210. doi:10.1046/j.1365-294x.2003.02036.x
- Passera, L., Roncin, E., Kaufmann, B. & Keller, L. (1996). Increased soldier production in ant colonies exposed to intraspecific competition. Nature 379: 630–631. doi:10.1038/379630a0
- Detrain, C. & Pasteels, J.M. (1991). Caste differences in behavioral thresholds as a basis for polyethism during food recruitment in the ant, Pheidole pallidula. Journal of Insect Behavior 4: 157–176. doi:10.1007/BF01054609
- Detrain, C. & Pasteels, J.M. (1992). Caste polyethism and collective defense in the ant, Pheidole pallidula: the outcome of quantitative differences in recruitment. Behavioral Ecology and Sociobiology 29: 405–412. doi:10.1007/BF00170170
- Detrain, C., Deneubourg, J.L., Goss, S. & Quinet, Y. (1991). Dynamics of collective exploration in the ant Pheidole pallidula. Psyche 98: 21–31. doi:10.1155/1991/75196
- Sempo, G. & Detrain, C. (2004). Between-species differences of behavioural repertoire of castes in the ant genus Pheidole: a methodological artefact? Insectes Sociaux 51: 48–54. doi:10.1007/s00040-003-0704-2
- Sempo, G., Depickère, S. & Detrain, C. (2006). How brood influences caste aggregation patterns in the dimorphic ant species Pheidole pallidula. Insectes Sociaux 53: 241–248. doi:10.1007/s00040-006-0864-y
- Sempo, G. & Detrain, C. (2010). Social task regulation in the dimorphic ant, Pheidole pallidula: the influence of caste ratio. Journal of Insect Science 10: 3. doi:10.1673/031.010.0301
- Retana, J., Cerdá, X. & Espadaler, X. (1992). Coexistence of two sympatric ant species, Pheidole pallidula and Tetramorium semilaeve (Hymenoptera: Formicidae). Entomologia Generalis 17: 29–40. doi:10.1127/entom.gen/17/1992/29
- Wheeler, D.E. & Nijhout, H.F. (1981). Soldier determination in ants: new role for juvenile hormone. Science 213: 361–363. doi:10.1126/science.213.4505.361
- Rajakumar, R., Koch, S., Couture, M. et al. (2018). Social regulation of a rudimentary organ generates complex worker-caste systems in ants. Nature 562: 574–577. doi:10.1038/s41586-018-0613-1
- Moeilijkheidsgraad
- Gevorderde beginner

