Mesoponera melanaria: obreras – foto real de Antomas
Mesoponera melanaria: obreras – foto real de Antomas

Mesoponera melanaria

Laatste items in voorraad
€ 89,99
Inclusief belasting

De jager die een geslacht zijn naam gaf. Mesoponera melanaria is een ponerine uit tropisch Azië, in 1893 beschreven op basis van één enkele werkster uit Ceylon, en de typesoort van het hele geslacht Mesoponera. Slank, snel en intens roodbruin patrouilleert ze over de bodem, tastend met haar lange antennen, en vangt ze haar prooien met tangvormige kaken en een angel. Bijna niemand heeft haar in de natuur bestudeerd en ze is zelden in de hobby te zien: een juweel voor wie iets anders zoekt. Voor ervaren mierenhouders: vochtig gipsnest, stabiele warmte en veel levende prooi. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

Jagende ponerine uit tropisch Azië, slank, snel en met een angel, en de typesoort van het hele geslacht Mesoponera. Ze is in de natuur nauwelijks onderzocht en wordt in de hobby amper gezien: een soort voor kwekers die iets anders willen. Kolonies met koningin (koningin en 5-15 werksters met broed). Gipsnest met vocht (Qbik Wild-reeks), 24-27 °C, veel levende en gevarieerde prooien en wat suiker. Geen diapauze. Barrière van paraffineolie of vaseline en het deksel altijd dicht.

Mesoponera melanaria (Emery, 1893) is een ponerine uit tropisch Azië: een slanke jager met lange poten en snelle bewegingen, gewapend met een angel en driehoekige kaken waarmee ze kleine geleedpotigen in het bladstrooisel vangt. Haar natuurlijke verspreidingsgebied loopt van Sri Lanka en India tot Myanmar, Sumatra en Zuid-China, met een eigen ondersoort op de Seychellen. En ze draagt een titel waarop weinig mieren kunnen bogen: ze is de typesoort van het geslacht Mesoponera, de soort die de hele groep haar naam en betekenis geeft.

Ze is ook een grote onbekende. Het moderne overzichtswerk over de ponerinen zegt het zonder omwegen: over de ecologie en het gedrag van de meeste Mesoponera, en vooral die uit de M. melanaria-groep, is vrijwel niets bekend. Er zijn geen kweekdagboeken op fora en geen verzorgingsgidsen bij Europese winkels. Daarom maken we in deze verzorgingsgids altijd onderscheid tussen drie dingen: het weinige dat over de soort is gedocumenteerd, wat er bekend is over haar geslacht en over ponerinen in het algemeen (en dat geven we ook zo aan), en wat we bij Antomas toepassen bij onze ponerinen. En omdat ze geen gangbare naam heeft, gaan we er ook geen verzinnen: ze is gewoon M. melanaria.

Biologie

Beschreven in een voetnoot

Haar geschiedenis begint op Ceylon, het huidige Sri Lanka, in januari en februari 1892. Daar verzamelde de Franse natuuronderzoeker Eugène Simon, een van de grote arachnologen uit de geschiedenis, insecten, en zijn mieren werden bestudeerd door de Italiaan Carlo Emery. In de lijst die hij in 1893 publiceerde, staat onder nummer 7 «Ponera melanaria, n. sp. – Colombo». Meer niet: Emery verwijst naar zijn werk over de mieren van Simons reis naar de Filipijnen, uit hetzelfde jaar, waarin hij haar in een voetnoot beschreef. Zo ontstond, bijna terloops, de soort die een heel geslacht haar naam zou geven.

Twee curieuze details. Het holotype, het referentie-exemplaar van de naam, is één werkster uit Colombo waarbij volgens de catalogus van AntCat een kaak ontbreekt. En vlak daarboven, in dezelfde lijst en uit dezelfde stad, noteerde Emery een oude bekende van Antomas: Diacamma geometricum var. versicolor, een andere ponerine uit ons assortiment.

De soort die haar naam geeft aan een zwervend geslacht

Weinig mieren zijn zo vaak verhuisd. M. melanaria werd beschreven in het geslacht Ponera; daarna creëerde Emery voor haar de naam Mesoponera en koos haar als typesoort, en jarenlang werd die naam als ondergeslacht gebruikt, bijvoorbeeld in de combinatie Euponera (Mesoponera) melanaria. In 1973 voegde de myrmecoloog W. L. Brown een hele reeks ponerinengeslachten samen in één enorm geslacht, Pachycondyla, en vier decennia lang stond ze bekend als Pachycondyla melanaria. Die naam zie je nog steeds in oude publicaties en bij sommige winkels.

In 2014 publiceerden Chris Schmidt en Steve Shattuck de grote herziening van de onderfamilie Ponerinae, gebaseerd op morfologie en moleculaire fylogenie, en ze ontmantelden die vergaarbak: Pachycondyla werd beperkt tot Amerikaanse soorten en Mesoponera werd weer een zelfstandig geslacht. Tegenwoordig omvat het een paar soorten uit Zuid- en Zuidoost-Azië, Nieuw-Guinea en Australië, zoals M. rubra, M. javana of M. australis.

En het verhaal is nog niet af. In de moleculaire studie van de ponerinen van Schmidt (2013) groepeerde M. melanaria niet samen met M. ambigua, een Afrikaanse soort die toen in hetzelfde geslacht stond. De Aziatische en de Afrikaanse soorten zijn waarschijnlijk geen naaste verwanten. Wat er ook gebeurt, de naam Mesoponera blijft altijd aan M. melanaria verbonden: zij is de typesoort, het «anker» van de naam.

Van Ceylon tot de Seychellen

Volgens de catalogi leeft M. melanaria in Sri Lanka, haar typelocatie, India, Myanmar, Sumatra (Indonesië) en Zuid-China. De bijgewerkte lijst van de mieren van India, van Bharti en collega’s (2016), vermeldt haar al onder de naam Mesoponera.

De verrassing zit in de Indische Oceaan. In 1894 beschreef Emery een eigen vorm van de Seychellen, M. melanaria macra, die nog altijd als ondersoort wordt erkend. Dat een ponerine uit Ceylon verwanten heeft in een archipel op bijna 3.000 km van Sri Lanka, is een van die eigenaardigheden in de verspreiding van mieren die nog niemand grondig heeft onderzocht. Twee andere vormen die als «rassen» van P. melanaria werden beschreven, de Australische australis en de Nieuw-Guinese manni, zijn nu zelfstandige soorten.

Waar nestelt ze? Over de soort zelf zijn geen gegevens gepubliceerd. Over haar verwanten binnen het geslacht wel iets: M. papuana is nestelend in rot hout aangetroffen, en M. manni in rot hout of in de grond. Dat is het typische patroon van veel jagende ponerinen uit tropische bossen: onopvallende nesten in vermolmd hout of in vochtige aarde.

Een moessonklimaat

Het kerngebied van haar verspreiding, Sri Lanka, Zuid-India en Sumatra, heeft een vochtig tropisch klimaat of moessonklimaat: in de klimaatclassificatie van Köppen-Geiger de typen regenwoud (Af), moesson (Am) en savanne (Aw). In het laagland liggen de maandgemiddelden het hele jaar rond 26-28 °C, met heel weinig verschil tussen de koelste en de warmste maand, overvloedige regen die de moessons aanvoeren en bijna altijd een hoge luchtvochtigheid.

In het uiterste noorden, in Myanmar en Zuid-China, is er een droge en koelere winter. Voor de kweek is de conclusie duidelijk: een mier van stabiele warmte en vocht, zonder een winter die een diapauze rechtvaardigt (zie «Geen diapauze»).

Jager van het bladstrooisel

Ponerinen zijn in de eerste plaats predatoren. Het overzicht van Schmidt en Shattuck (2014), dat een uitgebreide bespreking van de ecologie en het gedrag van de onderfamilie bevat, laat zien dat de overgrote meerderheid levende geleedpotigen bejaagt, vaak solitair: ze lokaliseren de prooi met hun antennes, houden haar vast met hun kaken en verlammen haar met hun angel. Sommige zijn generalisten en andere hebben zich gespecialiseerd in termieten, miljoenpoten of eieren van geleedpotigen.

Over het menu van M. melanaria in de natuur bestaat geen enkele studie, maar haar slanke bouw, met lange poten en antennes, past bij een generalistische jager van het bladstrooisel. Een Afrikaanse soort die in hetzelfde geslacht stond, M. caffraria, is in Senegal gezien terwijl ze termietenheuvels doorboorde, maar dat is een andere soort en een ander continent. Thuis zie je werksters die in flink tempo het foerageergebied afpatrouilleren en zich op de prooi storten zodra ze die opmerken: het mooiste aan het houden van ponerinen is ze zien jagen.

De angel: een gif vol peptiden

Anders dan de mieren die in de hobby het meest voorkomen, zoals Camponotus of Lasius, die mierenzuur sproeien, hebben ponerinen een functionele angel behouden, zoals die van wespen. Ze gebruiken hem vooral om hun prooien te verlammen, en ook om zich te verdedigen.

De gifstoffen van mieren met een angel zijn complexe cocktails. De studies van Aili en collega’s (2014) en van Touchard en collega’s (2016) laten zien dat bij ponerinen een belangrijk deel van het gif uit peptiden bestaat, kleine eiwitten met neurotoxische, cytolytische of antimicrobiële effecten, vaak verschillend van soort tot soort. Veel ervan zijn zelfs nog niet beschreven, en ze worden onderzocht als mogelijke bron van nieuwe insecticiden of geneesmiddelen. Het gif van M. melanaria is, zoals dat van de meeste soorten, niet geanalyseerd (over haar steek, zie «Hantering en veiligheid»).

Koningin of gamergate?

Dat is de typische vraag bij een Aziatische ponerine. Een gamergate (van het Griekse gamos, huwelijk, en ergates, werkster) is een bevruchte werkster die eieren legt en als voortplanter van de kolonie fungeert, zonder vleugels en zonder het lichaam van een koningin. Christian Peeters, die in 1991 de bekende gevallen op een rij zette, liet zien dat het verschijnsel bij ponerinen keer op keer opduikt, en bij sommige geslachten, zoals Diacamma, is de koningin helemaal verdwenen.

M. melanaria is niet zo’n geval. In haar geslacht is de koningin een echte koningin: ze lijkt op de werkster, maar heeft vleugels, zoals Schmidt en Shattuck (2014) beschrijven. Er is bij Mesoponera nooit een gamergate beschreven, en onze kolonies hebben hun koningin, groter en met het borststuk van een vrouwtje dat heeft gevlogen.

Waarom houden sommige ponerinen de koningin en andere niet? Monnin en Peeters (2008) vroegen zich letterlijk af hoeveel gamergates een koningin waard is. En Peeters en Ito (2001) brachten het in verband met de manier van verspreiden: een gevleugelde koningin sticht na de vlucht kolonies ver weg, terwijl de kolonie zich zonder koningin voortplant door zich te voet te splitsen, dicht bij huis. M. melanaria, met haar vliegende koningin, heeft op de eerste weg ingezet.

Een koningin die op haar dochters lijkt

Bij de bekendste mieren, zoals Camponotus of Messor, is de koningin een reus naast haar werksters. Bij veel ponerinen niet: de koningin is bijna even groot als een werkster, en met het blote oog is ze lastig te vinden. Dat noemen specialisten een klein dimorfisme tussen koningin en werkster, en het is gebruikelijk in het geslacht.

Het verschil zit in het borststuk. Keller, Peeters en Beldade (2014) toonden aan dat koninginnen de onderdelen en spieren voor het vliegen behouden, terwijl het borststuk bij werksters vereenvoudigd en versterkt is om over de grond te bewegen, te jagen en te dragen. Bekijk je koningin van opzij: je ziet een boller borststuk, met de naden van de vliegonderdelen en de littekens van de vleugels. En die «kleine» koningin heeft een prijs: met weinig reserves in haar lichaam kan ze zich niet opsluiten om zonder te eten broed groot te brengen (Peeters en Ito, 2001).

Een stichtster die op jacht gaat

Over de koloniestichting van M. melanaria is geen enkele waarneming gepubliceerd. De enige beschreven stichting binnen het geslacht is die van een Afrikaanse soort, M. caffraria, die Martin Villet in 1990 bestudeerde, en die is zeer onthullend:

  • De pas bevruchte koninginnen groeven een nieuw nest en brachten alleen hun eerste werksters groot.
  • Ze sloten zich niet op om van hun reserves te leven, maar gingen op jacht naar kleine geleedpotigen om de larven te voeden. Dat is semi-claustrale koloniestichting, typisch voor ponerinen.
  • Het nest had twee kamers, en de ingang van de binnenste, waar het broed lag, leek andere insecten de doorgang te beletten.
  • De koningin legde eieren in cycli, samenvallend met de perioden waarin de larven geen verzorging nodig hadden.

Het is redelijk om aan te nemen dat M. melanaria op een vergelijkbare manier sticht, maar dat is een afleiding uit haar geslacht, geen gegeven. Bij Antomas verkopen we al gestichte kolonies, met koningin en werksters, dus die kwetsbare fase is al voorbij wanneer de kolonie bij jou thuis aankomt.

Kleine kolonies, broed met cocon

Zoals veel jagende ponerinen vormt ze kleine kolonies vergeleken met die van een Messor of een Camponotus, al zijn er over M. melanaria geen gepubliceerde gegevens over de grootte van de kolonies of over kolonies met meerdere koninginnen. Peeters (1993) toonde aan dat het aantal koninginnen bij ponerinen zeer variabel is; de onze hebben er één, en bij Antomas voegen we geen koninginnen samen.

Ook haar broed verschilt van dat van de formicinen. De larven van ponerinen eten meestal stukjes prooi die de werksters direct op hen leggen en spinnen aan het eind van hun ontwikkeling een bruine zijden cocon. In je formicarium zie je de werksters insecten «opdienen» aan de larven en stapels netjes geordende cocons in de kamers.

Grootte en morfologie

Een middelgrote ponerine, slank en met lange poten, met een angel en zonder het polymorfisme van Camponotus: alle werksters lijken op elkaar. Dit valt er over haar uiterlijk te zeggen:

  • Kleur van onze kolonies. De werksters zijn egaal roodbruin, van kop tot gaster, met iets lichtere poten, antennes en kaken, en een nog lichtere punt van de gaster. De cuticula heeft een zachte, zijdeachtige glans.
  • Kop. Langwerpig, iets langer dan breed, met kleine ogen die vooraan liggen, zoals bij veel jagende bodemponerinen.
  • Kaken. Driehoekig, kort en getand, naar binnen gebogen: een tang om prooien vast te houden, niet om bladeren te knippen of zaden te kauwen.
  • Antennes. Lang en dun, met 12 segmenten, zonder duidelijke knots. Ze bewegen ze onophoudelijk tijdens het verkennen.
  • Mesosoma (het borststuk). Smal en langgerekt bij de werksters; bij de koningin robuuster, met de vliegonderdelen en de littekens van de vleugels.
  • Petiolus. Eén segment, in de vorm van een dikke schub of knoop, tussen borststuk en gaster: de typische «taille» van ponerinen, die geen postpetiolus hebben.
  • Gaster. Met een lichte insnoering tussen het eerste en tweede segment, een kenmerk van de onderfamilie, en eindigend in de angel.
  • Koningin. Sterk gelijkend op de werkster, iets groter en met het borststuk van een gevleugeld vrouwtje (zie «Een koningin die op haar dochters lijkt»). Op het eerste gezicht lastig te onderscheiden: zoek haar van opzij, aan het borststuk.
  • Mannetje. Gevleugeld, zoals bij de andere ponerinen, met grote ogen en kleine kaken. Er is geen gepubliceerde beschrijving van het mannetje van deze soort die we hebben kunnen raadplegen.

Afmetingen bij benadering

  • Werksters van het geslacht Mesoponera: totale lengte 5-9,5 mm (Schmidt en Shattuck, 2014)
  • Werksters van M. melanaria: geen gepubliceerde afmetingen binnen ons bereik
  • Koningin: iets groter dan de werksters; geen gepubliceerde afmetingen
  • Mannetje: geen gepubliceerde afmetingen

Het enige beschikbare wetenschappelijke cijfer is dat van het geslacht; voor M. melanaria geven we geen concreet getal om het niet te verzinnen.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

Bij Antomas beschouwen we haar als een soort voor ervaren kwekers, vooral met andere ponerinen of met tropische vochtminnende soorten. Ze combineert meerdere moeilijkheden:

  • Er is bijna geen informatie. De richtlijnen in deze verzorgingsgids komen uit haar geslacht, haar klimaat en onze ervaring met andere tropische ponerinen, zoals Diacamma of Odontomachus. Je moet de kolonie observeren en bijsturen.
  • Ze is een jager. Ze heeft levende of net gedode prooien nodig, gevarieerd en frequent. Krijgt ze te weinig eiwit, dan valt het broed stil.
  • Het vocht moet in balans zijn. Ze komt uit een vochtig tropisch klimaat: ze mag niet uitdrogen, maar kan ook niet leven in een doorweekt nest met schimmel.
  • Kleine kolonies met een gematigde groei. Zoals veel ponerinen vormt ze geen enorme kolonies en groeit ze niet met sprongen: geduld is nodig.
  • Ze heeft een angel. Je hanteert haar met gereedschap en rustig.

En het is de moeite waard. Het is een ponerine die in de Europese hobby zelden wordt gezien, de typesoort van haar geslacht, met een prachtige roodbruine kleur, en een jager die heerlijk is om te observeren. Heb je al eens een ponerine gehouden en wil je iets anders, dan is dit een uitstekende keuze.

Aanbevolen parameters

  • Nesttemperatuur: 24-27 °C het hele jaar, in lijn met de gemiddelden van 26-28 °C in het laagland van haar verspreidingsgebied. Dat is hetzelfde bereik dat we bij andere tropische ponerinen gebruiken.
  • Foerageergebied: op kamertemperatuur of aan één uiteinde iets warmer, tot zo’n 28-29 °C, zodat de kolonie kan kiezen.
  • Vochtigheid: hoog in het nest, rond 60-75%, met een gradiënt: een vochtiger deel en een iets droger deel, zodat de kolonie het broed kan leggen waar het haar uitkomt. Het foerageergebied droger.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: het volstaat om ze een donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied te geven, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: nee (zie «Geen diapauze»).

Vermijd direct zonlicht, radiatoren en tocht.

Aanbevolen formicaria

Voor een ponerine uit een vochtig tropisch klimaat raden we bij Antomas de gipsnesten uit de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan, die het vocht goed vasthouden en het mogelijk maken die gradiënt tussen een vochtige en een drogere zone te behouden. Voor de kolonies die we verkopen, met een koningin en 5-15 werksters met broed, is het ideale formaat de Qbik Wild Duo P 2C, met twee kamers: een vochtigere voor het broed en een iets drogere.

Ook de Hybrid-uitvoering werkt heel goed; die gebruiken we het meest bij onze tropische ponerinen, zoals Diacamma en Odontomachus:

Breid uit wanneer het nest te klein wordt, maar loop niet vooruit: in een te groot nest worden de overtollige kamers afvalhopen. Maak de opstelling af met deze details:

  • Vocht van het gips: vul het reservoir regelmatig bij, zodat een deel van het nest altijd vochtig is. Zie je condens op het glas, geef dan minder vaak water; wordt het gips wit en helemaal droog, geef dan eerder water.
  • Foerageergebied met wat substraat, zoals kokosvezel met een beetje fijn zand, en een stuk schors of hout waaronder ze zich kunnen verstoppen en jagen, zonder iets wat als brug naar de barrière kan dienen.
  • Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten (zie «Voeding»).
  • Ontsnappingsbarrière bovenaan de wanden van het foerageergebied en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
  • Zachte warmte, alleen als het nodig is, aan één zijkant van het nest en met thermostaat.

Vocht: niet droog en niet doorweekt

Dit is de sleutel van de opstelling. M. melanaria komt uit een klimaat waarin de lucht bijna nooit droog is, en haar laten uitdrogen is een ernstige fout: een nest dat helemaal uitdroogt, kan het broed binnen een paar dagen fataal worden. Maar een doorweekt nest, met beslagen glas, brengt schimmel en mijten, zeker bij een soort die zoveel prooi eet. De oplossing is de gradiënt, en de werksters laten je zien waar hun optimum ligt: als ze het broed altijd in de vochtigste kamer opstapelen, is het nest wat te droog; als ze het naar de droogste kamer of naar het foerageergebied brengen, is het te nat.

Kolonie met koningin: aankomst, groei en verhuizing

Bij Antomas verkopen we M. melanaria als kolonie met koningin: de koningin met 5-15 werksters en broed, dat wil zeggen eieren, larven of cocons. De kolonie is al gesticht, dus je slaat de riskantste fase over, die van de koningin alleen die op jacht gaat (zie «Een stichtster die op jacht gaat»).

  • Bij aankomst. Laat de zending rusten op een rustige, gematigde plek, bij 24-26 °C, en controleer of de buis of de verpakking water heeft. Bied de volgende dag een kleine prooi aan, niet meteen bij aankomst.
  • Eerste opstelling. Breng haar in de eerste dagen over naar haar nest, zodra je haar actief ziet: ze leeft beter in een nest met het juiste vocht dan in een buis vol prooiresten.
  • Groei. Met stabiele warmte en veel prooi legt de koningin continu en komen er werksters bij, al gaat dat in een gematigd tempo. Zoals bij M. caffraria verloopt de eileg mogelijk in golven, met reeksen eieren gevolgd door pauzes terwijl de larven groeien: dat is normaal.
  • Cocons. Raak ze niet aan en scheid ze niet: de werksters verzorgen ze en helpen de nieuwe volwassen dieren naar buiten.

Verhuizen door uitstorten. Bij Antomas gebeuren verhuizingen door uitstorten: met het nieuwe formicarium opgezet, de barrière aangebracht en het nest bevochtigd, openen we de buis of het oude nest in het foerageergebied, naast de ingang, en storten we de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig in, waarbij we de achterblijvers met een zacht penseel helpen. Werk boven een dienblad, voor het geval er een werkster langs het gereedschap omhoog klimt, en houd de nestzone donker zodat ze die meteen betrekken. De werksters verzamelen het broed en brengen het binnen korte tijd naar binnen.

Voeding

Eiwit: de basis van haar menu. M. melanaria is een jager, en eiwit is wat de kolonie laat groeien. En dat is de filosofie van Antomas: hoe meer eiwit, hoe beter. Als je dagelijks onderhoud doet en de resten verwijdert, is het beter om ruim te voeren, omdat de kolonie dan begrijpt dat er meer middelen zijn en sneller en talrijker groeit. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te ruim: voer dat overblijft rot en brengt schimmel en mijten, een serieus probleem in een vochtig nest.

  • Levende prooi wanneer het kan: ze zien jagen is het grote spektakel van deze soort. Ze accepteren ook net gedode prooien.
  • Kleine prooien, van hun eigen formaat of iets kleiner. Voor kleine kolonies is Thermobia domestica, een perfecte prooi: klein, zacht en makkelijk te kweken. De springstaarten, Sinella curviseta, zijn bovendien een goede aanvulling in het vochtige substraat.
  • Wissel van week tot week van insectensoort, zodat ze niet steeds hetzelfde eten: krekels, Acheta domesticus, klein of in stukken; kleine nimfen van de runner-kakkerlak, Shelfordella lateralis, of van de dubia-kakkerlak, Blaptica dubia; meelwormen, Tenebrio molitor, in stukjes; vliegen en Drosophila.
  • Frequentie: 3-5 keer per week prooi, afhankelijk van het aantal larven. Hoe meer larven je ziet, hoe meer prooi.
  • Een trucje: leg de prooi in het foerageergebied, niet in het nest, en verwijder de resten de volgende dag. Zo blijft het vochtige nest schoon.

Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.

Suikerhoudende vloeistoffen: ja, maar met mate. Zoals veel ponerinen neemt ze suikerhoudende vloeistoffen, al veel minder dan een Camponotus: suiker geeft haar energie om te jagen, maar vervangt de prooi niet. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse aan, 4-5 keer per week, en een andere suikerhoudende vloeistof of nectar 1-2 keer per week, in kleine hoeveelheden. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd in een drinkbakje aan en nooit op watten, want watten gaan schimmelen en de vloeistof bederft snel. Gebruik een traditioneel of zelfgemaakt drinkbakje, of een dopje of stukje aluminiumfolie, waarop de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en ververs het voordat het gaat gisten.

Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied. Bij een soort van hoge vochtigheid is watergebrek een ernstige fout.

Geen diapauze

In het kerngebied van haar verspreiding veranderen de gemiddelde temperaturen nauwelijks in de loop van het jaar, en er is geen winter die een diapauze rechtvaardigt. Bij Antomas houden we haar zonder diapauze, met warmte en voer het hele jaar.

Als het huis in de winter afkoelt en het nest zakt tot 20-22 °C, is dat geen probleem: de kolonie eet minder en de koningin remt de eileg af, ongeveer zoals in het koele seizoen in het noorden van haar verspreidingsgebied. Zodra de warmte terugkomt, wordt ze weer actief. Wat je moet vermijden, is dat de temperatuur langdurig onder zo’n 20 °C zakt: het is een tropische mier en ze is niet gemaakt voor kou. Is je huis koud, gebruik dan een verwarmingskabel of -mat met thermostaat aan één zijkant van het nest.

Gedrag in gevangenschap

Solitaire jagers. De werksters gaan een voor een foerageren en vallen de prooi aan zodra ze die vinden: niets te maken met mieren die massaal rekruteren.

Observeren zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, om ze te observeren en ervan te leren, niet om ze verstopt te houden. Het volstaat om ze een donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied te geven, en ze voorzichtig te observeren, met zo weinig mogelijk ingrepen en stress. Ze wennen aan je aanwezigheid.

Alarmsignalen:

  • Larven die niet groeien of verdwijnen: bijna altijd te weinig eiwit.
  • Broed dat altijd in het vochtigste deel ligt opgestapeld, of cocons die niet worden afgemaakt: het nest is te droog.
  • Condens, schimmel of mijten: te veel vocht of vergeten resten.
  • Werksters die het broed naar het foerageergebied brengen: het nest bevalt ze niet, door te veel vocht, te veel warmte of vuil.
  • Veel werksters stil in het foerageergebied, zonder plek binnen: tijd om uit te breiden.

Ontsnappingen en barrières

Slanke, langpotige ponerinen zoals M. melanaria zijn goede lopers en kunnen tegen ruwe oppervlakken en, in meer of mindere mate, tegen plastic opklimmen. Zoals bij al onze ponerinen nemen we geen risico:

  • Een strook paraffineolie of vaseline bovenaan de wanden van het foerageergebied, dun en ononderbroken. Vernieuw haar wanneer er stof of resten op liggen. Bij hoge vochtigheid werken olie of vaseline beter dan PTFE (fluon).
  • Deksel altijd dicht en goed sluitend, als tweede verdedigingslinie.
  • Geen kieren: controleer de aansluitingen, de doppen en de buizen.
  • Niets wat als brug dient: geen schors of takken die vlak bij de barrière leunen.
  • Voorzichtig bij het openen: open niet verder dan nodig, werk rustig en sluit af als je klaar bent.

Hantering en veiligheid

M. melanaria heeft een angel en kan steken als je haar vastpakt, platdrukt of je hand in het nest steekt. We kennen geen gepubliceerde gegevens over haar steek bij mensen. Mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen moeten extra voorzichtig zijn. Hanteer haar altijd met entomologisch gereedschap, zoals een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen, en werk langzaam om geen enkele werkster te beschadigen, en zeker de koningin niet, die gemakkelijk met hen wordt verward. Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen en houd ze niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Het nest helemaal laten uitdrogen of ze zonder water laten zitten: bij een soort van hoge vochtigheid is dat een ernstige fout.
  • Het nest doorweken: condens brengt schimmel en mijten.
  • Bezuinigen op eiwit of ze steeds hetzelfde insect geven.
  • Prooiresten in het nest laten liggen of ze de volgende dag niet weghalen.
  • De suikerhoudende vloeistoffen op watten aanbieden.
  • Haar een diapauze laten houden of haar lange tijd onder 20 °C houden.
  • Haar overbrengen naar een nest dat te groot is voor de omvang van de kolonie.
  • Het deksel open laten, kieren laten of de barrière niet vernieuwen.
  • Haar met je handen hanteren: ze heeft een angel.
  • Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Mesoponera melanaria, haar geslacht en de onderfamilie Ponerinae, op taxonomische en verspreidingscatalogi, op de klimaatgegevens van haar verspreidingsgebied en op de ervaring van Antomas met andere tropische ponerinen. De oorspronkelijke beschrijving (Emery, 1893, Annales de la Société Entomologique de France 62) heeft geen DOI. Belangrijkste referenties:

  1. Schmidt, C. A. & Shattuck, S. O. (2014). The higher classification of the ant subfamily Ponerinae (Hymenoptera: Formicidae), with a review of ponerine ecology and behavior. Zootaxa 3817: 1–242. doi:10.11646/zootaxa.3817.1.1
  2. Schmidt, C. A. (2013). Molecular phylogenetics of ponerine ants (Hymenoptera: Formicidae: Ponerinae). Zootaxa 3647: 201–250. doi:10.11646/zootaxa.3647.2.1
  3. Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
  4. Villet, M. H. (1990). Colony foundation in the ponerine ant, Mesoponera caffraria (F. Smith) (Hymenoptera: Formicidae). South African Journal of Zoology 25: 39–40. doi:10.1080/02541858.1990.11448186
  5. Peeters, C. (1991). The occurrence of sexual reproduction among ant workers. Biological Journal of the Linnean Society 44: 141–152. doi:10.1111/j.1095-8312.1991.tb00612.x
  6. Peeters, C. (1993). Monogyny and polygyny in ponerine ants with or without queens. In: Keller, L. (ed.), Queen Number and Sociality in Insects. Oxford University Press: 234–261. doi:10.1093/oso/9780198540571.003.0011
  7. Peeters, C. & Ito, F. (2001). Colony dispersal and the evolution of queen morphology in social Hymenoptera. Annual Review of Entomology 46: 601–630. doi:10.1146/annurev.ento.46.1.601
  8. Monnin, T. & Peeters, C. (2008). How many gamergates is an ant queen worth? Naturwissenschaften 95: 109–116. doi:10.1007/s00114-007-0297-0
  9. Keller, R. A., Peeters, C. & Beldade, P. (2014). Evolution of thorax architecture in ant castes highlights trade-off between flight and ground behaviors. eLife 3: e01539. doi:10.7554/eLife.01539
  10. Aili, S. R., Touchard, A., Escoubas, P. et al. (2014). Diversity of peptide toxins from stinging ant venoms. Toxicon 92: 166–178. doi:10.1016/j.toxicon.2014.10.021
  11. Touchard, A., Aili, S. R., Fox, E. G. P. et al. (2016). The biochemical toxin arsenal from ant venoms. Toxins 8: 30. doi:10.3390/toxins8010030
  12. Peel, M. C., Finlayson, B. L. & McMahon, T. A. (2007). Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. Hydrology and Earth System Sciences 11: 1633–1644. doi:10.5194/hess-11-1633-2007
Moeilijkheidsgraad
Ervaren
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: