Pogonomyrmex bicolor
Vuurrood boven een gaster zo zwart als de nacht. Pogonomyrmex bicolor is de opvallendste oogstmier van de Sonorawoestijn: ze leeft tussen cactussen en struiken, op zonovergoten hellingen van zand en grind, waar ze haar zandschijf aanlegt zonder ook maar één plant uit te trekken en de bodem op een paar passen afstand deelt met de grote P. rugosus. Haar werksters slepen zand met de ‘baard’ van haren die zo typisch is voor Pogonomyrmex, slaan zaden op in ondergrondse voorraadkamers en verdedigen het nest zonder een moment te aarzelen. Een weinig bestudeerd juweeltje vol geheimen, alleen voor ervaren mierenhouders met respect voor haar angel. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd
Oogstmier uit de Sonorawoestijn met een onmiskenbaar pak: vurig rood van voren en een zwarte gaster. Een weinig onderzochte soort met een klein verspreidingsgebied, die tussen cactussen en struiken nestelt zonder haar omgeving kaal te maken. We versturen jonge kolonies met hun koningin, werksters en broed. De koningin is claustraal, maar bij Antomas ondersteunen we haar met een begeleide semi-claustrale koloniestichting. Kort samengevat: Qbik Wild One P 1C of QBIK ONE met middelgrote gangen; nest op 25-30 °C en één uiteinde op 30-32 °C met thermostaat; broed in het licht vochtige deel en zaden altijd droog; kleine of gebroken zaden; insecten in het tempo van de larven; nectar een of twee keer per maand; diapauze van december tot februari tussen 10 en 15 °C. Haar steek doet erg veel pijn: pincet, barrière van minerale olie en deksel, altijd.
Pogonomyrmex bicolor Cole, 1968 is een oogstmier die je op het eerste gezicht herkent: kop en borststuk intens roestrood, gaster bruinzwart. Ze bewoont een smalle strook in het zuiden van Arizona en het noordwesten van Mexico, op flauwe hellingen van zand en grind bezaaid met struiken en cactussen, en leeft daar samen met een veel bekendere verwant, Pogonomyrmex rugosus, die soms een paar meter verderop haar nest heeft.
Ze is ook een van de grote vergeten soorten van het geslacht. Bijna alles wat over haar gepubliceerd is, past in een paar pagina's van de monografie die Arthur C. Cole in 1968 wijdde aan de Pogonomyrmex-soorten van Noord-Amerika. Hier vatten we die beschrijving samen, leggen we uit hoe je haar herkent tegenover haar verwanten en tegenover een misleidende handelsnaam, en waar de soort geen eigen gegevens heeft, steunen we op de goed onderzochte oogstmieren uit haar omgeving, waarbij we altijd aangeven waar elk gegeven vandaan komt.
Biologie
Twee kleuren, één naam
Bicolor is Latijn: «tweekleurig». Cole gaf haar die naam vanwege het contrast van haar werksters:
- Helder roestrood: kop, borststuk, petiolus, postpetiolus, poten en antennes.
- Bruinzwart: ogen en gaster. Andere passages uit dezelfde beschrijving preciseren dat het donkere deel zich bij sommige exemplaren concentreert op het eerste segment van de gaster en op de rand van de andere segmenten.
- Mannetjes: helemaal zwart en glanzend, totaal anders dan hun zusters.
Bij de oogstmieren van het zuidwesten verschilt de kleur sterk tussen populaties, dus is ze zelden genoeg om een soort te determineren. Bij P. bicolor is het patroon in de oorspronkelijke reeks echter zo constant dat het haar handelsmerk is geworden.
Een soort die laat in de catalogi kwam
Veel Noord-Amerikaanse oogstmieren werden in de 19e eeuw beschreven; deze moest wachten tot 1968. Cole publiceerde haar direct als soort, binnen het ondergeslacht Pogonomyrmex in strikte zin, en sindsdien heeft niemand haar status veranderd of synoniemen voor haar gevonden.
- Holotype: een werkster van de woestijnvoet van een canyon in een bergketen in het zuiden van Arizona, op zo'n 975 m.
- Paratypen: reeksen van verschillende vindplaatsen in Sonora, van het noorden tot het zuiden van de staat, sommige rond 820 m.
- Pas gestichte nesten: in het zuiden van Sonora vond Cole beginnende nesten waarin alleen een koningin zat.
AntWiki vergelijkt haar met P. desertorum, waarop ze in een aantal kenmerken van de werkster lijkt. Haar werkelijke verwantschap is niet genetisch onderzocht.
Een leven tussen cactussen op middelhoogte
Vergeleken met andere Pogonomyrmex-soorten die zich over een half continent uitstrekken, is de verspreiding van P. bicolor minimaal:
- Verenigde Staten: alleen het zuiden van Arizona, aan de oostrand van de Sonorawoestijn.
- Mexico: Sonora, waar het meeste materiaal van Cole vandaan kwam. Sommige websites die automatisch gegevens verzamelen, voegen Chihuahua en Sinaloa toe, zonder onderbouwing die we hebben kunnen controleren.
- Hoogte: de bekende vondsten liggen tussen ongeveer 820 en 975 m, in de uitlopers die de lage woestijn scheiden van de graslanden in de bergen.
Volgens Cole kiest ze bodems van zand en grind in de volle zon, tussen verspreide struiken en cactussen: het open, stenige struikgewas dat typisch is voor die strook van de Sonorawoestijn. Daar zijn de zomers verzengend, valt bijna alle regen tijdens de moesson tussen juli en september en bevriezen de winters, met koude nachten, de bodem niet in de diepte.
Een nest dat de planten niet uittrekt
De nesten van P. barbatus en P. rugosus zijn beroemd om hun open plek: een kale cirkel van grind, waarop de werksters elke spruit verwijderen. P. bicolor doet het anders. Cole beschrijft:
- Eén enkele ingang, midden in een zanderige schijf of een lage heuvel van zand en steentjes van ongeveer een meter.
- Ondiepe gangen, die in de uitgegraven nesten tot 30-45 cm reikten.
- Intacte begroeiing: ze knipt de planten naast het nest niet weg.
Niemand heeft onderzocht waarom. Bij de soorten die de grond vrijmaken, is de open plek in verband gebracht met een warmere bodem en een vrije baan om te gaan verzamelen, maar voor P. bicolor is er nog geen enkele hypothese gepubliceerd. En omdat de dieptes van heel weinig nesten komen, is het mogelijk dat volwassen kolonies een stuk dieper gaan.
Op twee meter van P. rugosus
Cole benadrukt dat ze vaak samenleeft met P. rugosus, met ingangen die soms maar een paar voet van elkaar liggen. Het is een opvallende buurschap: Bert Hölldobler stelde in Arizona vast dat P. rugosus haar territorium hard verdedigt tegen andere grote oogstmieren, en bij P. barbatus is gezien dat gevestigde kolonies jonge koninginnen aanvallen die zich in de buurt proberen te vestigen (Gordon en Kulig, 1996).
Hoe P. bicolor en haar buurvrouw de ruimte verdelen, is een raadsel. Dankzij Robert A. Johnson (2000) weten we wel welke bodem P. rugosus verkiest boven haar zustersoort: grove, zanderige bodems, terwijl P. barbatus domineert op kleiigere bodems. Het zand met grind waarin Cole P. bicolor vond, is precies het terrein van P. rugosus, wat zou helpen verklaren waarom ze samen voorkomen.
bicolor, rugosus, barbatus of maricopa?
In het zuiden van Arizona kunnen vier roodachtige oogstmieren in dezelfde regio voorkomen, en alle vier zijn ze bij Antomas te vinden. Zo onderscheid je ze, volgens Cole (1968) en de sleutel van het geslacht die AntWiki weergeeft:
- P. bicolor: voorkant rood en gaster zwart, sterk contrasterend, en een iets kleinere kop dan die van de twee grote soorten.
- P. rugosus: meestal zwartachtig, donkerbruin of zeer donkerrood, met grove, ver uit elkaar liggende ribbels die een netwerk vormen op kop en borststuk. Als de gaster contrasteert, is die meestal lichter dan de rest: het omgekeerde patroon van P. bicolor.
- P. barbatus: vrij egaal rood of roodbruin, met fijne, dicht opeen liggende ribbels op de kop en een kop die breder kan zijn.
- P. maricopa: uit een andere groep, die van P. californicus; roodachtig zonder dat contrast, met een matte kop en werksters die elk op eigen houtje gaan verzamelen.
Let op een lastig geval: waar P. barbatus en P. rugosus elkaar raken, leven hybride lijnen met een uiterlijk tussen beide soorten in. Om die van P. bicolor te onderscheiden, heb je een loep en metingen nodig, niet alleen een blik op de kleur. Over die lijnen, met hun verbazingwekkende kastensysteem, vertellen we in de verzorgingsgids van onze Pogonomyrmex rugosus Hybrid; geen enkel werk dat we kennen brengt P. bicolor met hen in verband.
Pas op met de «barbatus Bicolor» uit de handel
Wie deze soort op internet zoekt, stuit op verschillende bijna identieke namen die niet hetzelfde betekenen:
- Pogonomyrmex bicolor Cole, 1968: de soort van deze verzorgingsgids, met eigen holotype, beschrijving en verspreidingsgebied.
- «Pogonomyrmex barbatus Bicolor»: een label dat sommige winkels gebruiken voor vormen van P. barbatus met een donkere gaster. Het is geen wetenschappelijke naam: het zijn P. barbatus, de soort van Smith (1858), en ze hebben niets te maken met die van Cole.
- «Pogonomyrmex californicus bicolor»: duikt op een enkele website op, maar bestaat in de taxonomie niet.
De verwarring komt voort uit hoe sterk de kleur bij oogstmieren varieert: al in 1902 werd een donkere vorm van P. barbatus benoemd, nigrescens, die vandaag niet als iets aparts wordt erkend. Om je niet te vergissen, let je op de auteur: «Cole, 1968» is de garantie. De Engelse namen «bicolored harvester ant» of «bicolor harvester ant» komen evenmin uit de wetenschappelijke literatuur; bij Antomas gebruiken we alleen de wetenschappelijke naam.
Een schep onder de kin, een voorraadkamer onder de grond
Zoals haar verwanten uit het typische ondergeslacht draagt P. bicolor onder de kop het psammofoor, een mandje van lange, gebogen haren dat ze als schep gebruikt: daarmee voert ze zand af bij het graven, verplaatst ze steentjes en houdt ze kleine zaden vast. Aan die «baard» dankt het geslacht zijn naam (in het Grieks is pogon «baard» en myrmex «mier»), en thuis is het makkelijk om haar ermee aan het werk te zien.
Het tweede kenmerk van het geslacht is de graanschuur: droge kamers waar het graan wordt opgeslagen voor de periodes waarin er niets te verzamelen valt. Bij P. rugosus liggen ze bijna allemaal in de bovenste meter. Niemand heeft de graanschuren van P. bicolor beschreven of welke zaden ze bewaart, maar in haar ondiepe gangen moeten ze er zijn. Voor de houder verandert de regel niet: nat graan is verloren graan.
Verzamelen naargelang warmte en regen
Haar foerageergedrag is niet onderzocht, maar dat van haar buren wel. In de jaren zeventig maten Walter Whitford en zijn team in de Chihuahuawoestijn hoe Pogonomyrmex-soorten op het klimaat reageren:
- Ze verdragen een enorme marge: ze zijn actief bij een oppervlaktetemperatuur van de bodem tussen ongeveer 5 en 53 °C, met de piek van activiteit rond 45 °C.
- De voorraden bepalen het: P. rugosus verzamelt meer na droogtes en stopt als de graanschuren vol zijn.
- Nachtdienst: in juli komt P. rugosus zelfs 's nachts naar buiten; P. barbatus concentreert haar activiteit aan het begin van de zomer.
- Water activeert de kolonie: de bodem besproeien doet de activiteit van het nest sterk toenemen.
Aannemen dat P. bicolor zich net zo gedraagt, is redelijk, maar niet bewezen. Wat we wel kunnen schatten, is het klimaat van haar bodem: door de metingen uit de regio te interpoleren voor haar hoogte, zou het op 50 cm diepte midden in de zomer rond 29-31 °C liggen en in januari en februari rond 10-12 °C. Het zijn benaderende cijfers, nuttig om het houden af te stemmen.
Bruiloften met de moesson en koninginnen die alleen stichten
Over haar voortplanting is niets gepubliceerd: geen vluchtdata, geen paring en geen ontwikkelingstijden. Het enige eigen gegeven zijn de nesten met één koningin die Cole zag. De rest komt van de naburige oogstmieren:
- Vluchten na zomeronweer. Bij de Pogonomyrmex-soorten van het zuidwesten zetten de moessonregens de gevleugelde dieren aan tot uitvliegen.
- Koninginnen met een eigen voorraadkamer. Johnson (2002) stelde vast dat de gevleugelde koninginnen van P. barbatus en P. rugosus tot de vetste van het geslacht behoren, klaar om hun eerste werksters groot te brengen zonder te eten.
- Een licht vochtige bodem. In een experiment met die twee soorten zag Johnson (1998) dat bodemvocht bij de koloniestichting zwaarder weegt dan elke andere factor: bij een gematigde vochtigheid overleven meer koninginnen, behouden ze meer gewicht en brengen ze meer werksters voort.
- Eén koningin per kolonie, decennialang. Bij de grote oogstmieren uit de barbatus-groep leeft de kolonie zo lang als haar stichtende koningin: 25-30 jaar bij P. barbatus, volgens de tellingen van Deborah Gordon (Ingram en collega's, 2013).
Of P. bicolor zo oud wordt, of hoeveel werksters een volwassen kolonie heeft, is niet bekend. Het getal van «10.000 werksters» dat sommige winkels herhalen, komt uit geen enkele studie.
Een ongemeten gif, in een goed onderzocht geslacht
Niemand heeft het gif van P. bicolor geanalyseerd: er is geen LD50 en geen pijnscore. Maar het gif van oogstmieren is een van de best bekende onder mieren, en er is geen reden om een uitzondering te verwachten:
- Giftigheid. De LD50 geeft aan hoeveel gif per kilo lichaamsgewicht dodelijk is voor de helft van de muizen bij injectie in een ader: hoe lager, hoe erger. Justin O. Schmidt vermeldt 0,39 mg/kg voor P. barbatus en 0,76 mg/kg voor P. rugosus; de honingbij komt uit op 2,8 mg/kg.
- Pijn. Alle Pogonomyrmex-soorten die Schmidt op zijn schaal van 1 tot 4 scoorde, kregen een 3: een diepe pijn die urenlang aanhoudt.
- Mechanisme. Robinson en collega's (2024) toonden aan dat de pijn vooral wordt veroorzaakt door korte peptiden die de natriumkanalen van de zenuwvezels van zoogdieren verstoren en insecten nauwelijks raken, een wapen tegen gewervelde dieren die graanschuren plunderen. Bij P. barbatus werd in 1980 bovendien barbatolysine beschreven, een peptide dat rode bloedcellen vernietigt.
De grote vijand van de oogstmieren, de hoornhagedis, is bestand tegen dat gif dankzij een factor in zijn bloed; het hele verhaal staat in de verzorgingsgids van P. maricopa.
Wat er nog te ontdekken valt
Weinig mieren die in Europa worden gehouden, hebben zo'n korte wetenschappelijke biografie. Zodat je feit en afleiding kunt onderscheiden:
- Ecologie: geen studies over foerageren, dieet, graanschuren of de relatie met P. rugosus.
- Voortplanting: onbekend zijn de vluchtperiode, het aantal mannetjes waarmee de koningin paart en de duur van de ontwikkeling.
- Kolonie: geen gegevens over volwassen grootte, levensduur of leeftijd waarop ze volwassen wordt.
- Gif en grootte: geen gemeten giftigheid en geen gepubliceerde totale lengte.
Daarin ligt een deel van haar aantrekkingskracht: als je de data van eileg, het uitkomen en de temperaturen van je kolonie bijhoudt, verzamel je informatie die vandaag in geen enkel tijdschrift staat.
Grootte en morfologie
Een Myrmicinae-mier met een robuust lichaam, een angel, zonder soldaten en met werksters van enigszins wisselende grootte. In wezen is het een oogstmier van het type P. barbatus in een iets kleiner formaat.
- Werkster: helder roestrood op kop, borststuk, petiolus, postpetiolus en aanhangsels; ogen en gaster bruinzwart (Cole 1968).
- Koningin: gevleugeld tot de vlucht en duidelijk groter dan de werkster, met een bredere kop.
- Mannetje: gevleugeld en egaal glanzend zwart.
- Psammofoor: het mandje van lange haren onder de kop.
- Mandibels: breed en getand, gemaakt voor graan, maar zonder de kracht van een grote Messor.
- Sculptuur: kop en borststuk met ribbels, waarvan de dikte en de ligging helpen de soorten van het zuidwesten uit elkaar te houden.
- Metamorfose: poppen zonder cocon, een kenmerk dat alle Myrmicinae gemeen hebben.
Afmetingen bij benadering
De monografie van Cole (1968) publiceerde niet de lichaamslengte, maar de twee kopmaten die taxonomen gebruiken: de lengte, van de voorrand van de clypeus tot het achterhoofd, en de maximale breedte.
- Werksters: kop 1,71-2,09 mm lang en 1,82-2,28 mm breed (Cole 1968)
- Werkster van het holotype: 1,82 mm lang en 1,99 mm breed
- Koningin: kop 2,17-2,20 mm lang en 2,55-2,62 mm breed (Cole 1968)
- Mannetje: geen afmetingen die we met zekerheid aan de soort kunnen toeschrijven
- Totale lengte: voor geen enkele kaste gepubliceerd
Ter vergelijking: Cole mat bij werksters van P. barbatus koppen tot 2,43 mm lang en 2,70 mm breed, en bij die van P. rugosus tot 2,47 en 2,70 mm. De lengtes in millimeters die je op internet voor P. bicolor ziet, komen niet uit gepubliceerde metingen: daarom laten we ze weg.
Houden in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd
In wezen is ze eenvoudig te houden: ze accepteert het voer goed, is sterk en haar klimaat boots je na met een verwarmingskabel of -plaat en een thermostaat. We delen haar in als gevorderd om deze redenen:
- De angel. Die dwingt je met gereedschap te werken en de opstelling zo te ontwerpen dat je vingers niet in de buurt komen.
- Droog en vochtig tegelijk. Het broed heeft een licht vochtig hoekje nodig en het graan een volkomen droge omgeving.
- Een goed opgezette warmtegradiënt en winterrust.
- Op tijd ruimte. Na een rustige start komt een gezonde kolonie op stoom en vraagt ze om nieuwe modules.
In ruil daarvoor heb je waarschijnlijk de opvallendste oogstmier op de markt en een soort die voor de wetenschap bijna onbekend is. Om een collectie uit het zuidwesten compleet te maken, heb je bij Antomas P. barbatus (ook als grote kolonie, het Pogonomyrmex barbatus – MegaImperium), P. rugosus en P. californicus; en uit het zuidoosten van de Verenigde Staten P. badius.
Aanbevolen parameters
- Warmte: een basis van 25-30 °C zolang ze actief is en één uiteinde van het nest op 30-32 °C, geregeld met een thermostaat, zodat de kolonie kan kiezen.
- De reden: op de diepte van haar kamers ligt de bodem van haar habitat van juni tot september rond 29-31 °C. De meer dan 40 °C die de foerageersters verdragen, gelden aan de oppervlakte en maar voor korte tijd.
- Praktisch minimum: volgens de ervaring van kwekers valt het broed bijna stil onder ongeveer 24 °C; in Arizona zijn er kwekers die het broed op 31-32 °C grootbrengen.
- Vochtigheid: plaatselijk, in de broedzone (zie de volgende paragraaf).
- Water: een volle reageerbuis met een wattenprop in het foerageergebied.
- Licht: nest in het halfdonker, foerageergebied verlicht en een dag-nachtritme. Een tijdschakelaar die de warmte 10-12 uur aanhoudt, bootst de woestijndag goed na.
- Rust: van december tot februari (zie «Diapauze»).
Vochtigheid en graanschuren
In haar bodem brengt de kolonie broed groot waar nog wat water is en slaat ze voorraden op waar het droog is. Dat nabootsen is het belangrijkste punt, en het sluit aan bij wat Johnson bij haar buren zag: stichtende koninginnen presteren beter met wat vocht.
- Een vochtig hoekje voor het broed, ver van het warme uiteinde: licht vochtig, zonder plassen of druppels.
- Een volkomen droge graanschuur. Met vocht ontkiemen of beschimmelen de zaden, en de wortels kunnen de watten van de buis bereiken.
- Geen graan in de buurt van water, niet naast de buis en niet tegen natte wanden.
- Regelmatig schoonmaken: haal een paar keer per week met een pincet weg wat ontkiemd of beschimmeld is.
- Lichte ventilatie, zodat er geen condens in de opslagkamers ontstaat.
Als alles goed gaat, zie je al snel de larven gegroepeerd aan de vochtige kant en de zaden opgestapeld aan de droge kant.
Aanbevolen formicaria
Bij Antomas houden we haar in twee lijnen van Anthouse; beide werken, mits het nest een droog deel en een licht vochtig deel heeft. Binnenin is geen substraat nodig.
Heb je liever een droog, modulair nest waarin je alles goed ziet, begin dan met een QBIK ONE met middelgrote gangen, uit de Qbik Alpha-reeks:
Zoek je een natuurlijker uiterlijk en een stabiele vochtigheid met weinig werk, dan is het gips van de Qbik Wild-reeks de keuze; je hoeft er alleen op te letten dat het graan in de droge zone terechtkomt:
Stem de grootte af op de populatie: bij te veel kamers raken de ongebruikte vol met afval, schimmel en mijten. Het signaal om te groeien is dat je werksters stil in het foerageergebied ziet zitten omdat er binnen geen plaats is; bij Qbik Alpha is de volgende stap de QBIK DUO. Verder:
- Vlakke opstelling, nest en foerageergebied op dezelfde hoogte.
- Droog fijn zand in het foerageergebied, optioneel, met een paar steentjes: ze zullen het met hun psammofoor versjouwen.
- Vaste waterbuis en drinkbakje voor de nectar.
- Minerale olie en deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
Koloniestichting: alleen in de woestijn, met hulp thuis
Wat de koningin kan, is één ding; wat thuis het best is voor de kolonie, is iets anders:
- In de natuur. Gezien de nesten met een eenzame koningin die Cole beschreef en wat we van het geslacht weten, sticht ze alleen en opgesloten, terend op haar reserves.
- Bij Antomas: begeleide semi-claustrale koloniestichting. Een koningin op dieet brengt weinig werksters voort en de kolonie gaat haar eerste winter heel krap in. Met voer vanaf het begin spaart ze energie en is de eerste lichting werksters groter. Kwekers van oogstmieren zijn het erover eens dat de koninginnen van de groep wat graan op prijs stellen.
Hoe we het doen:
- Paardenbloem (Taraxacum officinale) vanaf de eerste dag: zo klein en zacht dat de koningin het zonder werksters kan pellen. Maanzaad en nigerzaad zijn ook goed.
- Een hapje insect zodra er larven zijn: een kleine Thermobia, een fruitvliegje of een stukje kakkerlak, en de resten de volgende dag weghalen.
- Beperkte ruimte: een kamer met een mini-arena, of het voer bij de uitgang van de buis leggen.
- Rust: stabiele temperatuur, duisternis en weinig bezoekjes; kwekers vertellen dat een onrustige koningin haar eieren kan opeten.
De kolonies van Antomas reizen met koningin, werksters en broed, met het riskantste deel al achter de rug, maar ze zijn jong en dit regime doet ze de eerste maanden goed. Gebruikelijk onder kwekers is om ze uit de buis te halen als ze rond de 10-15 werksters hebben; is de buis vuil of zonder water, dan doe je het eerder.
Aankomst en verhuizen door overschudden
Laat de buis na ontvangst een paar uur in het donker staan, zonder trillingen en bij 25-30 °C; controleer het water en bied een paar paardenbloemzaden aan. Het verhuizen doen we door de kolonie over te schudden:
- Nest vooraf klaarmaken: vochtig hoekje, water en barrière gereed.
- Gereedschap: dienblad, lang pincet en penseel; nooit je vingers.
- Voorzichtig overschudden van de hele inhoud van de buis naast de ingang van het nest, en achterblijvers met het penseel aanduwen.
- Deksel en duisternis. Binnen een paar uur hebben ze het broed geïnstalleerd en is het graan op weg naar de opslag.
Voor de overstap naar een grotere module volg je dezelfde werkwijze.
Zaden voor P. bicolor
Ze eet zaden, maar verwacht niet de kracht van een Messor barbarus: in de ervaring van Antomas hebben Amerikaanse oogstmieren veel meer moeite met harde zaadhuiden. Onze regel: klein graan, of groot en gebroken, en nooit vochtig.
- Basis: gierst, chiazaad, amarant, maanzaad, nigerzaad, paardenbloem en graszaad (Poa), gebruikelijk in laboratoria die oogstmieren kweken.
- Groot graan, gebroken: kraak de schil zonder er meel van te maken. Klein graan heel laten, dan blijft het langer goed.
- Niet weken: water nodigt uit tot ontkiemen en trekt schimmels aan.
- Verboden: vogelzaadmengsels, met harde, ronde zaden, en zaaigoed dat met fungicide is behandeld, vaak gekleurd.
- Zonnebloempitten en andere oliehoudende zaden: alleen voor grote kolonies, altijd gepeld en gebroken.
Leg ze in het foerageergebied en ze vullen zelf de graanschuur: weinig en vaak bij een jonge kolonie, meer zodra ze voorraden aanlegt.
Eiwit, suiker en water
Eiwit in het tempo van de larven. Graan levert energie, maar het broed groeit op dierlijk eiwit en de koningin heeft het nodig om te leggen. Met veel larven een royale portie; zonder larven een minimale. Met dagelijkse schoonmaak en resten die binnen 24 uur worden weggehaald, kun je beter te veel dan te weinig geven: de kolonie merkt dat er overvloed is en breidt sneller uit. Zonder die schoonmaak kun je beter niet overdrijven. Wissel de prooi elke week af:
- Thermobia domestica, de ideale prooi voor kleine kolonies.
- Dubia-kakkerlak (Blaptica dubia) of runner-kakkerlak (Shelfordella lateralis), in het begin in stukjes.
- Krekel (Acheta domesticus) of meelworm (Tenebrio molitor), pas gedood of in stukken.
- Vleugelloze Drosophila voor de eerste weken.
Gebruik insecten die als voer zijn gekweekt: één insect met insecticideresten kan de kolonie doden.
Nectar, maar een of twee keer per maand. Ze proeft er weinig van, omdat ze haar energie uit het graan haalt. Geef het in een drinkbakje, nooit op watten, die gaan gisten en beschimmelen: vooral de Blue Sugar-nectar van Anthouse, af en toe afgewisseld met een andere nectar. Nooit in plaats van zaden en eiwit.
Water zonder uitzondering, in de reageerbuis, die je om de paar dagen controleert: hoe droog haar zaden ook zijn, ze drinken.
Diapauze
Er zijn geen studies over de winter van P. bicolor, en er zijn kwekers die oogstmieren het hele jaar actief houden. Maar haar bodem koelt wel af: volgens onze schatting met gegevens uit de regio ligt de temperatuur op de diepte van de kamers in januari en februari rond 10-12 °C; bovendien stoppen de oogstmieren in de regio in de herfst met broed grootbrengen. Daarom raden we een winterrust aan van 3-4 maanden, tussen december en februari, op 10-15 °C, net als voor onze andere woestijn-Pogonomyrmex-soorten.
- Stapsgewijs afbouwen: haal in november de extra warmte weg en houd de kolonie een paar weken op 18-20 °C; daarna naar haar winterplek.
- Temperatuur: voor deze soort van middelhoogte ongeveer 11-14 °C; piepkleine kolonies liever rond 15 °C.
- Tijdens de rust: water, een droge graanschuur met zaden en vrijwel geen eiwit.
- Stapsgewijs opbouwen in de loop van maart: aan het eind van de maand weer 25-30 °C en het warme uiteinde.
- Plek: kelder, garage of wijnklimaatkast; een onverwarmde kamer is vaak niet koel genoeg. Nooit onder nul.
Gedrag en observatie
Nog te ontdekken. Het is niet bekend of ze verzamelt langs vaste paden zoals P. rugosus of op eigen houtje. Kwekers beschrijven haar als actief, vraatzuchtig en rustig, geconcentreerd op haar werk zolang ze niet gestoord wordt.
Groei. Rustig in het eerste jaar, zoals bij alle claustrale oogstmieren, en veel sneller als ze warmte, graan en eiwit krijgt. Kwekers spreken van 4-5 weken van ei tot werkster bij 27 °C of meer; er zijn geen wetenschappelijke gegevens over de soort.
Verdediging. Eén tik tegen het formicarium of een bruuske opening en ze komen op de indringer af. Als je rustig werkt, gebeurt het zelden.
Kijk gerust. Voor Antomas is een kolonie er om van te genieten, naar te kijken en van te leren, niet om verstopt te houden. Met het nest in het halfdonker en het foerageergebied verlicht volstaat het om voorzichtig te kijken en niet meer in te grijpen dan nodig. En houd je camera klaar: haar rood op licht zand is spectaculair.
Als er iets misgaat: gebrek aan groei in de zomer komt meestal door kou of te weinig eiwit; schimmel of kiemen door te veel vocht in de opslag; veel sterfgevallen achter elkaar: controleer water, temperatuur en restjes.
Ontsnappingen en barrières
Of ze tegen gladde oppervlakken op klimmen, is een punt van discussie: sommigen beweren dat ze nauwelijks tegen glas op komen, en anderen, die juist P. bicolor houden, zeggen dat ze zonder moeite tegen glas en plastic op klimmen. Met haar angel kun je het beter niet uitproberen:
- Ononderbroken strook minerale olie langs de bovenrand van het foerageergebied, vernieuwd als hij vuil wordt.
- Passend deksel en verbindingen zonder speling.
- Geen kortere wegen: geen enkel voorwerp dat de barrière raakt of overbrugt.
Hanteren en veiligheid
Het gif van deze soort is niet gemeten, maar dat van haar buren is zeer krachtig. Die waarden, verkregen bij muizen, laten toe soorten van meer naar minder giftig te ordenen, maar zeggen niet wat er bij een mens gebeurt. Wat vaststaat, is dat de steek van een oogstmier pijn doet, en flink, urenlang. Met correct hanteren zou je dat niet moeten ondervinden:
- Altijd met gereedschap: een lang pincet, een penseel en, om ze te verplaatsen, buizen en adapters.
- Open weinig en rustig, boven een dienblad, en sluit af als je klaar bent.
- Het is geen soort voor huishoudens met kleine kinderen of huisdieren, noch voor mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen.
- Bij een steek: water, zeep en plaatselijk koelen.
Het is een exotische soort: laat haar nooit vrij.
Wat je niet moet doen
- Haar met je vingers oppakken of zonder barrière werken.
- Koninginnen of kolonies samenvoegen.
- Het graan nat maken of naast het water bewaren.
- Vogelzaadmengsels, behandeld zaaigoed of hele harde zaden geven.
- Het hele nest tegelijk verwarmen of haar midden in het actieve seizoen onder 24 °C laten.
- De broedzone laten uitdrogen.
- Eiwit rantsoeneren terwijl er larven zijn of restjes laten liggen.
- De nectar op watten geven of er het hoofdvoedsel van maken.
- De geleidelijke overgang van de diapauze overslaan, bij het begin of bij het einde.
Wetenschappelijke bronnen
Bijna alles wat we van Pogonomyrmex bicolor weten, komt uit de oorspronkelijke beschrijving, in de monografie van A. C. Cole (1968) Pogonomyrmex harvester ants. A study of the genus in North America (University of Tennessee Press), zonder DOI. De rest van deze verzorgingsgids is gebaseerd op de studies over de oogstmieren uit haar omgeving, vooral P. rugosus en P. barbatus, en op de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:
- Whitford, W. G. & Ettershank, G. (1975). Factors affecting foraging activity in Chihuahuan Desert harvester ants. Environmental Entomology 4: 689–696. doi:10.1093/ee/4.5.689
- Whitford, W. G., Johnson, P. & Ramírez, J. (1976). Comparative ecology of the harvester ants Pogonomyrmex barbatus and Pogonomyrmex rugosus. Insectes Sociaux 23: 117–131. doi:10.1007/BF02223846
- Hölldobler, B. (1976). Recruitment behavior, home range orientation and territoriality in harvester ants, Pogonomyrmex. Behavioral Ecology and Sociobiology 1: 3–44. doi:10.1007/BF00299951
- Bernheimer, A. W., Avigad, L. S. & Schmidt, J. O. (1980). A hemolytic polypeptide from the venom of the red harvester ant, Pogonomyrmex barbatus. Toxicon 18: 271–278. doi:10.1016/0041-0101(80)90005-7
- Gordon, D. M. & Kulig, A. W. (1996). Founding, foraging, and fighting: colony size and the spatial distribution of harvester ant nests. Ecology 77: 2393–2409. doi:10.2307/2265741
- Johnson, R. A. (1998). Foundress survival and brood production in the desert seed-harvester ants Pogonomyrmex rugosus and P. barbatus. Insectes Sociaux 45: 255–266. doi:10.1007/s000400050086
- Johnson, R. A. (2000). Habitat segregation based on soil texture and body size in the seed-harvester ants Pogonomyrmex rugosus and P. barbatus. Ecological Entomology 25: 403–412. doi:10.1046/j.1365-2311.2000.00286.x
- Johnson, R. A. (2002). Semi-claustral colony founding in the seed-harvester ant Pogonomyrmex californicus: a comparative analysis of colony founding strategies. Oecologia 132: 60–67. doi:10.1007/s00442-002-0960-2
- Helms Cahan, S. & Keller, L. (2003). Complex hybrid origin of genetic caste determination in harvester ants. Nature 424: 306–309. doi:10.1038/nature01744
- Ingram, K. K., Pilko, A., Heer, J. & Gordon, D. M. (2013). Colony life history and lifetime reproductive success of red harvester ant colonies. Journal of Animal Ecology 82: 540–550. doi:10.1111/1365-2656.12036
- Mott, B. M., Gadau, J. & Anderson, K. E. (2015). Phylogeography of Pogonomyrmex barbatus and P. rugosus harvester ants with genetic and environmental caste determination. Ecology and Evolution 5: 2798–2826. doi:10.1002/ece3.1507
- Schmidt, J. O. (2019). Pain and lethality induced by insect stings: an exploratory and correlational study. Toxins 11: 427. doi:10.3390/toxins11070427
- Schmidt, J. O. (2019). Predator–prey battle of ecological icons: horned lizards (Phrynosoma spp.) and harvester ants (Pogonomyrmex spp.). Copeia 107(3). doi:10.1643/CP-18-158
- Robinson, S. D., Deuis, J. R., Niu, P., Touchard, A., Mueller, A., Schendel, V., Brinkwirth, N., King, G. F., Vetter, I. & Schmidt, J. O. (2024). Peptide toxins that target vertebrate voltage-gated sodium channels underly the painful stings of harvester ants. Journal of Biological Chemistry 300: 105577. doi:10.1016/j.jbc.2023.105577
- Moeilijkheidsgraad
- Gemiddeld

