Camponotus flavomarginatus
Gehuld in zijde onder de zon van de Afrikaanse savanne. Camponotus flavomarginatus is een ‘zijdemier’ uit het ondergeslacht Myrmosericus: een donker lichaam en een gaster die glanst met gouden en bronzen reflecties. Ze houdt luizen voor honingdauw, kan plantensap rechtstreeks uit wonden in planten drinken en komt voor van de Golf van Guinee tot de bergen van Arabië, waar ze bijna veertig jaar voor een andere soort werd aangezien. Polymorf, rustig en dankbaar: een van de makkelijkste Afrikaanse Camponotus-soorten om mee te beginnen. Een droog nest, warmte, altijd suiker binnen bereik en veel eiwitten, zonder koude diapauze. Kolonies en koninginnen met broed, met claustrale koloniestichting. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner
Afrikaanse Camponotus van zonnige grond, donker en bedekt met een zijdeachtige beharing die de gaster een goud- en bronsglans geeft. Houdt luizen voor honingdauw, polymorf en zeer dankbaar. Koninginnen met broed en kolonies met koningin en 3-7 werksters, met claustrale koloniestichting. QBIK ONE met middelgrote gangen en, zodra de majors verschijnen, QBIK DUO met grote gangen; eerder droog nest (in het begin alleen vocht in de buizen), 24-28 °C, altijd suiker in een drinkbakje en veel eiwit. Geen koude diapauze: hooguit een milde rustperiode van 6-8 weken bij 18-22 °C. Klimt tegen glas op: barrière van paraffineolie. Geen angel.
Camponotus flavomarginatus Mayr, 1862 is een middelgrote tot grote Afrikaanse reuzenmier, met een donker lichaam en gekleed in een dichte laag lichte, aanliggende haartjes die de gaster in het licht goud- en bronskleurig laten glanzen, alsof hij van zijde is. Ze behoort tot het ondergeslacht Myrmosericus, letterlijk «zijden mieren», en is een savannesoort: ze houdt van kale grond en zon, nestelt in de aarde en klimt in de vegetatie om bladluizen en schildluizen te melken.
Ze heeft geen gewone naam, en wij gaan er ook geen verzinnen. Ze is evenmin goed onderzocht: de wetenschap kent haar vooral uit inventarisaties van mieren in West- en Centraal-Afrika en uit een recente taxonomische verrassing in Arabië. Daarom scheiden we in deze verzorgingsgids altijd wat over C. flavomarginatus gedocumenteerd is, wat over het geslacht Camponotus bekend is en wat we bij Antomas hebben geleerd. Onze conclusie: het is een van de makkelijkste Afrikaanse Camponotus om mee te beginnen.
Biologie
Een soort beschreven aan de hand van één werkster
De Oostenrijkse entomoloog Gustav Mayr beschreef haar in 1862 in zijn Myrmecologische Studien, gepubliceerd in de verhandelingen van het Zoölogisch-Botanisch Genootschap van Wenen. Zoals zoveel soorten uit de 19e eeuw werd ze beschreven met heel weinig materiaal: het typeexemplaar, het holotype, is één enkele minor-werkster uit Ghana, aan de Golf van Guinee. Volgens de catalogus Ants of Africa kwam het uit het Akwapim-gebergte, al is de identiteit van de verzamelaar nog omstreden. De naam blijft zoals Mayr hem schreef: het is de oorspronkelijke combinatie, en daarom staat de auteur niet tussen haakjes.
De soortnaam is schoolvoorbeeld-Latijn: flavus, «geel», en marginatus, «omzoomd» of «met een rand». Dus: «die met de gele randen». Bij Camponotus verwijst zo'n naam meestal naar de lichte randen van de segmenten van de gaster of naar de randen van kop en borststuk. Op onze foto's zie je niet zozeer een duidelijke gele zoom, maar vooral de goudglans van de beharing op de gaster (zie «Grootte en morfologie»).
Myrmosericus: zijden mieren
De naam van het ondergeslacht zegt alles: myrmex is Grieks voor «mier» en sericus Latijn voor «van zijde». Myrmosericus zijn Camponotus die bedekt zijn met een dichte beharing, fijne, aanliggende haartjes op de cuticula die ze een matte, zijdeachtige, soms zilver- of goudkleurige uitstraling geven. Voor C. flavomarginatus vat het werk van Sharaf en collega's uit 2022 het in de diagnose samen: het hele lichaamsoppervlak is bedekt met een lichte, dichte beharing, met zeer weinig opstaande haren.
Wel zijn de ondergeslachten van Camponotus in verbouwing: fylogenomische studies en de herindeling van de Formicinae uit 2016 lieten zien dat verschillende ervan geen natuurlijke groepen zijn. Op Madagaskar herzien Rakotonirina en Fisher ze één voor één; de Myrmosericus van het vasteland wachten nog op hun revisie.
Een soortencomplex met veel namen
Een C. flavomarginatus determineren is niet eenvoudig, en dat ligt niet aan wie het probeert. Volgens Sharaf en collega's zijn er in de Afrotropische regio talrijke gelijkende soorten en een groot soortencomplex rond twee namen: C. flavomarginatus en C. rufoglaucus (Jerdon, 1851), een soort die beschreven werd… uit India. Het complex omvat veel wijdverspreide soorten, met talrijke infraspecifieke taxa (ondersoorten en oude variëteiten) van twijfelachtige identiteit en slecht bewaarde typeexemplaren. De auteurs erkennen zelf dat het toewijzen van de populaties van dit complex aan C. flavomarginatus op dit moment «twijfelachtig» is.
Voor de kweker is de vertaling eenvoudig: het is de naam die Afrikaanse collecties en inventarisaties vandaag gebruiken, en een toekomstige revisie kan de grenzen van de soort verschuiven, niet je mieren veranderen.
Van Ghana tot Arabië: de soort die een andere naam had
In 1985 beschreef de Britse myrmecoloog Cedric Collingwood een nieuwe soort uit de bergen van het zuidwesten van Saoedi-Arabië: Camponotus jizani, uit Fifa, bij Jizan. Bijna veertig jaar lang was het een «Arabische soort». In 2022 spoorden Sharaf, Wetterer, Mohamed en Aldawood de enige twee typeexemplaren op, een major- en een minor-werkster die in twee verschillende musea werden bewaard, vergeleken ze met het typemateriaal van C. flavomarginatus en kwamen tot een duidelijke conclusie: het is dezelfde soort. C. jizani werd een jonger synoniem van C. flavomarginatus, de oudere naam.
Het is geen geïsoleerd geval. Het zuidwesten van het Arabisch Schiereiland, met het Asir-gebergte, Jemen en de regio Dhofar in Oman, is een enclave van Afrotropische fauna: aan de andere kant van de Rode Zee leeft dezelfde mier als op de Afrikaanse savanne. C. flavomarginatus is gemeld uit Saoedi-Arabië, Jemen, de Verenigde Arabische Emiraten en, sinds 2022, uit Dhofar, tussen ongeveer 30 en 1.000 m hoogte.
Een mier van savanne en zonnige grond
In Afrika geldt ze als een wijdverspreide soort van de overgangszone tussen savanne en bos, van de Golf van Guinee tot in het binnenland van het continent. Er zijn waarnemingen uit Ghana, waar ze werd beschreven, Nigeria, Kameroen en, in het oosten, Rwanda, op meer dan 1.700 m hoogte. De inventarisatie van de mieren van Nigeria uit 2024 houdt haar op de soortenlijst van het land.
Waar leeft ze precies? De natuuronderzoeker Brian Taylor, die in de jaren zeventig de mieren van Nigeria bestudeerde, beschreef haar als vrij algemeen, vooral op zonnig terrein, waar ze in de grond nestelt. Ze foerageert op de grond en in de kruidachtige vegetatie. In Dhofar werd de reeks van een nest gevonden onder een steen, in losse, droge grond, en verschillende werksters werden aangetroffen op een acacia van het geslacht Vachellia. En in Kameroen komt ze voor in moestuinen en cacaoplantages, dicht bij mensen. Het beeld dat ontstaat is dat van een mier van open ruimtes, die zon nodig heeft en grond die niet onder water komt te staan: voor de kweek een droog nest en warmte (zie «Vochtigheid: in het begin in de buizen; daarna droog»).
Regen en droge tijd: het klimaat van haar gebied
Het grootste deel van haar gebied ligt in de tropische zone ten noorden van de evenaar. Daar is geen winter zoals de onze: het is het hele jaar warm, met gemiddelden van ongeveer 24-28 °C, en wat de kalender bepaalt is de regen. Er is een regentijd, wanneer de savanne groen wordt en vol zit met insecten en met halfvleugeligen met hun honingdauw, en een droge tijd, met koelere nachten, waarin het leven trager gaat. Op hoogte, zoals in Rwanda, zijn de temperaturen milder, met gemiddelden van ongeveer 18-22 °C. En in de bergen van Zuidwest-Arabië wordt het ritme bepaald door de zomermoesson en koele winters.
Voor de kweker: het is een mier van warmte, maar niet van de woestijn, en omdat haar gebied op het noordelijk halfrond of bij de evenaar ligt, komt ze niet met omgekeerde seizoenen aan (zie «Diapauze: een milde rustperiode, geen winter»).
Honingdauwboer… en sapdrinker
De meest gedetailleerde studie over haar gedrag in de natuur werd uitgevoerd in de moestuinen van Nkolondom, aan de rand van Yaoundé, in Kameroen. Daar volgden Aléné en collega's enkele maanden lang de relaties tussen mieren en halfvleugeligen in vijf moestuingewassen. Halfvleugeligen zijn de insecten die plantensap zuigen, zoals bladluizen en schildluizen, en die het overschot aan suiker uitscheiden als honingdauw. Resultaat: C. flavomarginatus was een van de dominante soorten onder de honingdauweters, samen met Myrmicaria opaciventris, Pheidole megacephala en Technomyrmex.
En er was een verrassing: C. flavomarginatus en M. opaciventris waren de enige die, naast het verzamelen van honingdauw, het sap direct van beschadigde plantendelen likten. Ze nemen dus geen genoegen met de «tussenpersoon»: als ze een wond in een stengel of vrucht vinden, drinken ze rechtstreeks van de kraan. Dat detail past bij haar trek in suikers in gevangenschap.
In de cacao, naast de maretak
Een andere Kameroense studie, in een cacaoplantage in Oboa, ten noorden van Yaoundé, zocht de mieren die Helixanthera mannii vergezellen, een parasitaire plant uit de maretakfamilie die op de takken van de cacaoboom groeit. Er werden twaalf mierensoorten verzameld op geparasiteerde en niet-geparasiteerde bomen. De talrijkste en actiefste waren de Crematogaster, maar C. flavomarginatus verscheen met een merkwaardig patroon: alleen op takken die door de maretak waren geparasiteerd. De auteurs verklaren niet waarom; onze onbevestigde hypothese is dat die takken haar meer suikers bieden.
Mierenzuur: wapen en ontsmettingsmiddel
Zoals alle Formicinae heeft C. flavomarginatus geen angel. Haar wapen is mierenzuur, dat ze in de gifklier aanmaakt en via het acidoporus uitstoot, een klein mondstuk omringd door haartjes aan de punt van de gaster. Ze gebruikt het om zich te verdedigen, vaak na een beet: ze bijt en spuit in de wond.
Maar het zuur heeft een tweede, veel minder bekende functie. In 2020 toonde een Duits team aan dat Formicinae hun eigen gif inslikken. Tijdens het poetsen buigt de mier de gaster, brengt het acidoporus naar de mond en neemt een paar druppels zuur. Zo houdt ze de krop zeer zuur, de «sociale maag» waarin ze honingdauw en nectar vervoert die ze daarna van mond tot mond verdeelt. Dat zuur filtert de microben die met het voedsel binnenkomen. Het werd onderzocht bij C. floridanus en zeven andere Formicinae, niet bij onze soort, maar het is een kenmerk van de hele onderfamilie.
Blochmannia, de aminozuurfabriek die ze in zich draagt
Alle onderzochte Camponotus dragen een symbiotische bacterie in zich, Blochmannia, die in speciale cellen van de middendarm leeft en via de eierstokken van de koningin op haar dochters overgaat. Haar stamboom kopieert die van haar mieren, en volgens een studie die in 2020 in Nature verscheen, integreert het embryo de bacterie in zijn eigen ontwikkeling. Blochmannia maakt essentiële aminozuren aan en helpt stikstof te recyclen: het is een van de redenen waarom Camponotus gedijen op diëten die zo suikerrijk zijn als honingdauw. Maar het is geen excuus om op eiwit te bezuinigen: de larven hebben insecten nodig om te groeien (zie «Voeding»).
Eén koningin, één kolonie en werksters van verschillende maten
Er zijn geen studies over de structuur van haar kolonies. Wat we weten komt van het geslacht en uit de kweek: bij Camponotus is één koningin per kolonie normaal, en zo zijn de onze ook. Bij Antomas voegen we geen koninginnen of kolonies samen. De werksters zijn polymorf: er zijn slanke minors, die foerageren en voor het broed zorgen, en majors met een grotere kop, die het nest verdedigen en prooien in stukken snijden. In de museumreeksen van de soort zitten zowel minor- als major-werksters.
De cyclus begint met een bruidsvlucht. Na de paring breekt de bevruchte koningin haar vleugels af, sluit zich op in een kleine kamer in de grond en brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, op de reserves van haar lichaam: het vet en de vleugelspieren. Dat is de claustrale koloniestichting, de norm in het geslacht. Over de periode van haar bruidsvluchten zijn geen gegevens gepubliceerd; in haar gebied ligt het voor de hand dat ze samenvallen met het begin van de regentijd, maar dat is onze eigen afleiding.
Grootte en morfologie
Middelgrote tot grote Camponotus, polymorf en zonder angel, met een matte, zijdeachtige uitstraling door de beharing die haar bedekt. Dit zijn haar kenmerken:
- Kleur van onze kolonies. Kop en mesosoma (het «borststuk») zijn heel donkerbruin, bijna zwart, met een grijzig waas van beharing dat vooral op de zijkanten van het borststuk opvalt. De gaster is olijfbruin en glanst in het licht met goud- en bronsreflecties, met donkerdere banden tussen de segmenten. Poten en antennes zijn roodbruin, en de kaken roodachtig. De koningin herhaalt het patroon met een grote, goudkleuriger gaster.
- De «gele rand» uit de naam. Op onze foto's is geen duidelijke gele zoom op de segmenten van de gaster te zien: wat opvalt is het goud van de beharing. De kleur varieert sterk binnen het soortencomplex, dus gebruik die niet om haar te determineren.
- Beharing. Volgens de diagnose van Sharaf en collega's is het hele oppervlak bedekt met een lichte, dichte beharing, met weinig opstaande haren, verspreid.
- Borststuk. In zijaanzicht vormt het mesosoma een doorlopende curve, zonder trapjes, en de metanotale groef is nauwelijks zichtbaar.
- Petiolus. Dat is de knoop die het borststuk met de gaster verbindt, de «taille». In zijaanzicht is de voorrand gebogen en de achterrand recht.
- Kop. Bij de minors smaller; bij de majors groter en breder, met krachtigere kaken.
- Gaster. Eindigt in het acidoporus, waarmee ze het mierenzuur uitstoot.
Afmetingen bij benadering
- Koningin: geen gepubliceerde afmetingen
- Minor- en major-werksters: geen gepubliceerde afmetingen
- Mannetje: geen gepubliceerde afmetingen
We hebben in de wetenschappelijke literatuur geen enkele afmeting van de soort gevonden: de werken die haar noemen zijn inventarisaties en korte diagnoses, zonder tabellen met afmetingen. In winkels circuleren cijfers zonder gepubliceerde onderbouwing, en die herhalen we liever niet.
Verzorging in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 2/5 – Beginner
Bij Antomas beschouwen we haar als een van de makkelijkste Afrikaanse Camponotus om mee te beginnen. Ze heeft bijna alles mee:
- Eet van alles: suikers van elk type en een grote variatie aan insecten.
- Eenvoudig nest: eerder droog, zonder kritische vochtigheid.
- Makkelijke kalender: komt niet met omgekeerde seizoenen aan en heeft geen koude diapauze nodig.
- Rustig karakter: verdedigt het nest, maar is in het dagelijks leven niet nerveus of agressief.
- Een mier van de zon: in de natuur zoekt ze zonnig terrein op, en ze waardeert een foerageergebied met licht en warmte, waar je haar kunt observeren.
Wat vraagt ze ervoor terug? Hetzelfde als elke Camponotus: geduld in het eerste jaar, omdat jonge kolonies langzaam groeien, en een ontsnappingsbarrière vanaf de eerste dag, omdat ze tegen glas en plastic op klimt (zie «Ontsnappingen en barrières»).
En het is de moeite waard: ze is elegant, zijdeachtig en je ziet haar luizen houden. Als je van onze Iberische soorten komt, zoals C. cruentatus of C. sylvaticus, zal de routine je bekend voorkomen, met één verschil: hier is geen koude winter.
Aanbevolen waarden
- Nesttemperatuur: het hele jaar 24-28 °C, met één kant iets warmer zodat de kolonie kan kiezen waar ze het broed legt.
- Foerageergebied: mag aan één uiteinde ongeveer 30-32 °C bereiken, met een lamp of een verwarmingskabel met thermostaat. Het is een mier van zonnige grond.
- Vochtigheid: in het begin in de buizen; daarna een eerder droog nest (zie het volgende onderdeel). Het foerageergebied droog.
- Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: het nest in het donker en het foerageergebied met licht, met een normale dag-nachtcyclus.
- Diapauze: geen koude diapauze nodig; hooguit een milde rustperiode van 6-8 weken bij 18-22 °C in onze winter (zie «Diapauze: een milde rustperiode, geen winter»).
Vochtigheid: in het begin in de buizen; daarna droog
Dit is de sleutel van de opstelling. In de natuur nestelt ze in zonnige, losse, droge grond, en in gevangenschap heeft ze liever een eerder droog nest. Maar zoals alle Camponotus heeft ze in het begin vocht in de buizen nodig: de koningin en haar eerste broed leven in de reageerbuis, met het waterreservoir achter de watten, en als ze naar het nest verhuizen, laat je het best een buis met water aangesloten, zodat ze een vochtige zone hebben zolang de kolonie klein is. Daarna kun je het geleidelijk droger laten worden: ze regelen zelf het vocht dat ze nodig hebben met het water uit het foerageergebied en met de suikeroplossingen, die grotendeels uit water bestaan.
Sommige winkels noemen 50-60% luchtvochtigheid in het nest, zonder wetenschappelijke onderbouwing. Droog betekent niet zonder water: de buis in het foerageergebied mag nooit ontbreken. Wat je moet vermijden is het hele nest nat maken, want te veel vocht geeft condens, schimmel en mijten.
Aanbevolen formicaria
Bij Antomas raden we de Alpha-reeks van Anthouse aan: modulaire formicaria van PLA en acryl, eerder droog, waarin je het broed heel goed kunt zien en die meegroeien met de kolonie. Om te beginnen een QBIK ONE met middelgrote gangen, perfect voor de jonge kolonie:
Als de kolonie groeit en de eerste majors verschijnen, is de volgende stap een QBIK DUO met grote gangen, waarin de koningin, het broed en de grootste werksters ruim plaats hebben:
Breid uit als het nest te klein wordt, niet eerder: in een enorm nest voor een kleine kolonie worden de overbodige kamers uiteindelijk vuilnisbelten. Maak de opstelling zo af:
- Droog, zonnig foerageergebied, met zand of aarde, een platte steen en een takje of stukje schors om op te klimmen, altijd ver van de barrière.
- Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
- Een drinkbakje voor de suikeroplossingen, nooit op watten (zie «Voeding»).
- Warmte aan één zijkant, met thermostaat en ver van het drinkbakje, nooit onder het hele nest.
- Barrière van paraffineolie bovenaan de wanden van het foerageergebied en een goed sluitend deksel.
Koloniestichting: koningin met broed, stap voor stap
Bij Antomas verkopen we C. flavomarginatus in twee vormen: «Koningin met broed», een stichtende koningin die haar kolonie al in een reageerbuis is begonnen, met eieren, larven of poppen, en «Koningin en 3-7 werksters met broed», een kolonie die de stichtingsfase al achter zich heeft en haar eerste werksters heeft. Kies je de koningin met broed, dan maak je de mooiste en kwetsbaarste fase mee: de claustrale koloniestichting, waarin de koningin in haar eentje haar eerste dochters grootbrengt zonder naar buiten te gaan om te eten.
- Buis en duisternis. Houd de buis zoals hij aankomt, met het waterreservoir achter de watten, op een donkere, rustige plek zonder trillingen, bij 25-27 °C. Je kunt hem afdekken met een doek of een stuk karton.
- Vocht in de buis. In deze fase is het het belangrijkst: controleer af en toe of de watten nog vochtig zijn en of er nog water in het reservoir zit. Raakt het water op of wordt de buis erg vuil, verhuis haar dan voorzichtig door uitschudden naar een nieuwe buis.
- Kijken mag, storen niet. Kijk af en toe kort en voorzichtig, en vermijd stoten en onnodige buiswissels: een koningin met veel stress kan haar eieren opeten.
- Voer. Hoewel de koloniestichting claustraal is, raden we bij Antomas aan af en toe een druppeltje suikeroplossing te geven op iets dat de watten niet doorweekt, zoals een stukje aluminiumfolie, en het de volgende dag weg te halen. Nooit op de watten van de buis: die gaan schimmelen en bederven het waterreservoir. Zodra er werksters zijn, geef je een of twee keer per week een stukje insect en haal je de resten weg.
- Geduld. In het geslacht duurt het van ei tot werkster ongeveer 6-10 weken, afhankelijk van de temperatuur, en de eerste werksters, de nanitics, zijn klein. Er zijn geen gegevens over deze soort gepubliceerd.
Wanneer verhuis je haar naar het nest? Bij Antomas doen we dat bij ongeveer 3-6 werksters, altijd naar een nest dat bij haar grootte past, zoals een QBIK ONE met middelgrote gangen en een aangesloten waterbuis. Eerder als de buis vuil wordt of zonder water komt te zitten. Koop je de koningin met 3-7 werksters, dan kun je dat na een paar dagen rust doen.
Aankomst en verhuizing door uitschudden
Laat de koningin of de kolonie na ontvangst een paar dagen op een rustige, donkere plek staan, bij 25-27 °C, en controleer of er nog water in de buis zit. Als het tijd is om haar naar het formicarium te verhuizen, doen we dat bij Antomas altijd door uitschudden:
- Alles vooraf klaar: het formicarium ingericht, met de oliebarrière aangebracht en de waterbuis aangesloten.
- Boven een schaal, voor het geval een werkster via de buis of het gereedschap omhoogklimt.
- Uitschudden: open de buis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en maak hem leeg met zachte tikjes. Help achterblijvers met een penseel.
- Duisternis in het nest: dek het af met iets ondoorzichtigs en de werksters brengen het broed en de koningin meteen naar binnen.
Moet je haar ooit naar een ander formicarium verhuizen, bijvoorbeeld bij de overstap naar de QBIK DUO, gebruik dan dezelfde methode.
Voeding
Suikeroplossingen, altijd beschikbaar. In de natuur leeft ze voor een groot deel van de honingdauw van halfvleugeligen en van plantensap, dus suikers zijn haar brandstof. Varieer de suikers: bij Antomas raden we 4-5 keer per week Blue Sugar-nectar van Anthouse aan en 1-2 keer per week een andere nectar of suikeroplossing (suikerwater of verdunde honing). Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Geef ze altijd in een drinkbakje en nooit op watten, want watten gaan schimmelen en bederven de vloeistof meteen: gebruik een traditioneel of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en ververs het voordat het gaat gisten. Af en toe een stukje rijp fruit vinden ze ook lekker; haal het weg voordat het rot.
Eiwit: hoe meer, hoe beter. Het is de motor van de groei, en het is de filosofie van Antomas: als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, kun je beter te veel voeren, omdat de kolonie begrijpt dat ze meer middelen heeft en sneller en in grotere aantallen groeit. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel: voer dat overblijft gaat rotten en brengt schimmel en mijten.
- Wissel elke week van insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten.
- Voor de jonge kolonie kleine prooien, dood of in stukken: vliegen, Drosophila en Thermobia domestica, precies de goede maat voor de nanitics.
- Als ze groeit, wissel af tussen krekel, runner-kakkerlak, dubia-kakkerlak en af en toe een meelworm in stukken. Maak bij een kleine kolonie grote prooien open en leg ze bij de ingang.
- Haal de resten binnen 24 uur weg.
- Betrouwbare insecten, gekweekt en zonder insecticiden.
Water: naast de suiker altijd een buis met water en watten in het foerageergebied. Ook al is hun nest droog, drinkwater mag nooit ontbreken.
Groei en majors
Het eerste jaar gaat het rustig: weinig werksters, en klein. Met stabiele warmte en veel eiwit komt de kolonie vanaf het tweede jaar op stoom, en de majors verschijnen meestal als ze enkele tientallen werksters telt: het moment voor de QBIK DUO met grote gangen.
Diapauze: een milde rustperiode, geen winter
C. flavomarginatus is een tropische savannemier: in haar gebied zijn er geen vorst en geen winter zoals de Europese, maar een iets koelere droge tijd. Daarom heeft ze geen koude diapauze nodig, en haar afkoelen zoals een Iberische mier zou een fout zijn. Bij Antomas raden we aan:
- Eenvoudige optie: haar het hele jaar actief houden bij 24-28 °C.
- Optionele milde rustperiode: in onze winter 6-8 weken bij 18-22 °C, bijvoorbeeld van half december tot februari, als nabootsing van haar droge tijd. Veel tropische kolonies waarderen dat en gaan daarna met meer kracht weer eieren leggen.
- Geleidelijk: verlaag de temperatuur over een of twee weken en verhoog hem aan het eind op dezelfde manier.
- Nooit onder 18 °C.
- Tijdens de rustperiode: altijd water, wat suikeroplossing en minder eiwit; zie je larven, blijf ze dan insecten geven.
- Na afloop ga je terug naar ruim eiwit zodra je activiteit ziet.
En een voordeel ten opzichte van andere Afrikaanse soorten uit de catalogus, zoals C. fulvopilosus: haar gebied ligt vooral op het noordelijk halfrond of bij de evenaar, dus er zijn geen omgekeerde seizoenen om bij te stellen. Als de koningin ergens in het jaar minder eieren legt, schrik dan niet: warmte en voer aanhouden is genoeg. Bij twijfel kun je ons altijd schrijven.
Gedrag in gevangenschap
Luizenhouders in het zicht. De minors vinden het drinkbakje en komen terug met een opgezwollen gaster, en in het nest verdelen ze het voedsel van mond tot mond, de trofallaxis, tot bij de koningin en de larven.
Elke maat zijn taak. De minors foerageren en zorgen voor het broed; de majors, zodra ze verschijnen, brengen meer tijd in het nest door en komen naar buiten als er een grote prooi in stukken moet of bij onrust.
Rustig, maar ze verdedigen het nest. In het dagelijks leven zoeken ze geen ruzie, maar als je tegen het nest tikt of het opent, komen ze het verdedigen: ze bijten en kunnen mierenzuur spuiten.
Observeer zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. Laat het nest donker en het foerageergebied licht, en observeer ze voorzichtig, met zo weinig mogelijk ingrijpen en stress. Ze wennen aan je aanwezigheid.
Alarmsignalen:
- Broed dat stilvalt of verdwijnt: bijna altijd te weinig eiwit of warmte.
- Kolonie die opeengepakt bij de waterbuis zit: te weinig vocht of het water is op.
- Condens of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
- Veel werksters die stil in het foerageergebied zitten, zonder plek binnen: tijd om uit te breiden.
Ontsnappingen en barrières
Zoals bijna alle Camponotus klimt ze tegen glas en plastic op, ook de nanitics. Met deze maatregelen geeft ze geen problemen:
- Barrière van paraffineolie bovenaan de wanden van het foerageergebied, in een dunne, doorlopende strook. Vernieuw hem als er stof of vuil op komt.
- Goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie, met fijn gaas in de ventilatieopeningen.
- Geen kieren: controleer verbindingen, doppen en buizen na elke uitbreiding.
- Niets dat als brug kan dienen: geen takken of stenen in de buurt van de barrière.
Hanteren en veiligheid
Ze steekt niet: ze heeft geen angel. Als ze zich aangevallen voelt, bijt ze (de majors harder) en kan ze mierenzuur spuiten, dat prikt op gevoelige huid of in een wondje. Niets om je zorgen over te maken als je rustig werkt. Hanteer haar met entomologisch gereedschap, zoals een zacht penseel of een zachte pincet, nooit met de handen, en breng haar niet in stress in kleine, gesloten bakjes, waar het zuur zich ophoopt en de mieren zelf schaadt. Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen en houd haar niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.
Wat je niet moet doen
- Haar een koude diapauze geven zoals Europese mieren: nooit onder 18 °C.
- Het hele nest nat maken of het blijven bevochtigen als de kolonie haar vocht al zelf regelt.
- Het water in de stichtingsbuis of in het foerageergebied laten opraken.
- Suikeroplossingen op watten geven of het drinkbakje laten opdrogen.
- Haar altijd hetzelfde insect geven of resten langer dan 24 uur laten liggen.
- Het hele formicarium van onderen verwarmen: warmte aan één zijkant en met thermostaat.
- Een kleine kolonie naar een enorm nest verhuizen, of middelgrote gangen aanhouden als er al majors zijn.
- De barrière of het deksel verwaarlozen: ze klimt tegen glas op.
- Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.
- Haar met de handen hanteren.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Camponotus flavomarginatus, haar soortencomplex en het geslacht Camponotus, op klimaatgegevens van haar gebied en op de ervaring van Antomas en andere kwekers. De oorspronkelijke beschrijving is die van Mayr (1862), Myrmecologische Studien, Verhandlungen der k.k. zoologisch-botanischen Gesellschaft in Wien 12: 649–776. Belangrijkste referenties:
- Sharaf, M. R., Wetterer, J. K., Mohamed, A. A. & Aldawood, A. S. (2022). Faunal composition, diversity, and distribution of ants (Hymenoptera: Formicidae) of Dhofar Governorate, Oman, with updated list of the Omani species and remarks on zoogeography. European Journal of Taxonomy 838: 1–106. doi:10.5852/ejt.2022.838.1925
- Jimoh, B. O., Gómez, K., Kemabonta, K. A., Wakanjuola, W. A., Phiri, E. E. & Mothapo, P. N. (2024). A checklist of Nigerian ants (Hymenoptera, Formicidae): a review, new records and exotic species. Biodiversity Data Journal 12: e99555. doi:10.3897/BDJ.12.e99555
- Aléné, D. C., Moukem, Y. M., Tadu, Z. & Djiéto-Lordon, C. (2019). Ant-hemipteran associations in a market-gardening based agro-system in a Yaoundé suburb, Centre Region (Cameroon). International Journal of Biological and Chemical Sciences 13(3): 1775 e.v. doi:10.4314/ijbcs.v13i3.45
- Aléné, D. C., Moukem, Y. M., Tadu, Z. & Djiéto-Lordon, C. (2019). Diversity of hemipterans and ants in a market-gardening based agro-system in a suburb of Yaoundé, Centre Region (Cameroon). International Journal of Biological and Chemical Sciences 13(3): 1669 e.v. doi:10.4314/ijbcs.v13i3.37
- Yebga, L. B. C., Mony, R. & Dibong, S. D. (2023). Ecology of myrmecofauna (genus Crematogaster) associated to Helixanthera mannii (Oliv.) Danser (Loranthaceae) to cocoa trees in Oboa: Center Region of Cameroon, Africa. Journal of Agricultural Science 15(6): 113. doi:10.5539/jas.v15n6p113
- Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
- Blaimer, B. B., Brady, S. G., Schultz, T. R., Lloyd, M. W., Fisher, B. L. & Ward, P. S. (2015). Phylogenomic methods outperform traditional multi-locus approaches in resolving deep evolutionary history: a case study of formicine ants. BMC Evolutionary Biology 15: 271. doi:10.1186/s12862-015-0552-5
- Rakotonirina, J. C. & Fisher, B. L. (2022). Revision of the Malagasy Camponotus subgenus Myrmosaga (Hymenoptera, Formicidae) using qualitative and quantitative morphology. ZooKeys 1098: 1–180. doi:10.3897/zookeys.1098.73223
- Tragust, S., Herrmann, C., Häfner, J., Braasch, R., Tilgen, C., Hoock, M., Milidakis, M. A., Gross, R. & Feldhaar, H. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
- Sauer, C., Stackebrandt, E., Gadau, J., Hölldobler, B. & Gross, R. (2000). Systematic relationships and cospeciation of bacterial endosymbionts and their carpenter ant host species: proposal of the new taxon Candidatus Blochmannia gen. nov. International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 50: 1877–1886. doi:10.1099/00207713-50-5-1877
- Feldhaar, H., Straka, J., Krischke, M., Berthold, K., Stoll, S., Mueller, M. J. & Gross, R. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
- Rafiqi, A. M., Rajakumar, A. & Abouheif, E. (2020). Origin and elaboration of a major evolutionary transition in individuality. Nature 585: 239–244. doi:10.1038/s41586-020-2653-6
- Moeilijkheidsgraad
- Gevorderde beginner

