Camponotus maculatus: reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus maculatus: reina y obreras – foto real de Antomas

Camponotus maculatus

1 Beoordelingen
€ 69,99
Inclusief belasting

De mier die amputeert om levens te redden. Wanneer een werkster van Camponotus maculatus gewond terugkeert naar het nest, bijten haar zussen haar poot af voordat de infectie zich verspreidt, en zo verdubbelen ze ruimschoots haar overlevingskans: de wetenschap toonde dat in 2025 aan. Een Afrikaanse reus van de savannes en heerser van de nacht, met majors met brede koppen en mierenzuur dat niet alleen een wapen is, maar ook haar eigen voorraadkamer ontsmet. Vraatzuchtig, snelgroeiend en zonder diapauze: een van de beste grote Camponotus-soorten om de stap naar de myrmecologie te zetten. Stichtende koninginnen met broed. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 1/5 – Beginner

Grote Afrikaanse Camponotus, polymorf, schemer- en nachtactief, en sinds 2025 beroemd door een wetenschappelijke ontdekking: ze amputeert het gewonde pootje van haar nestgenoten om hun leven te redden. Wordt verkocht als stichtende koningin met broed, met claustrale kolonie­stichting. Qbik Wild voor de stichtingsfase en Qbik Alpha op lange termijn, al past ze zich overal aan. In het begin vocht in de modules en vanaf zo'n 50-100 werksters een volledig droog nest, 24-28 °C, altijd suiker beschikbaar en veel eiwitten. Ze heeft geen diapauze nodig, al verdraagt ze een optionele, zeer milde rustperiode (3-4 maanden bij 15-20 °C) om haar groei af te remmen. Ze klimt tegen acryl op: ontsnappingsbarrière van minerale olie.

Camponotus maculatus (Fabricius, 1782) is een van de grote Camponotus-soorten van Afrika en een van de oudste voor de wetenschap: haar naam is bijna tweeënhalve eeuw oud. Ze is groot, met wendbare minors en majors met een brede kop, leeft op de bodem van savannes en open bossen, komt vooral naar buiten bij zonsondergang en voedt zich met suikers en insecten. En sinds oktober 2025 heeft ze een eigen plek in de boeken: het is de mier waarbij is aangetoond dat werksters het gewonde pootje van een nestgenote preventief amputeren, nog voordat de infectie optreedt.

Het is ook een soort met een lange geschiedenis: meer dan een eeuw lang werden onder de naam C. maculatus tientallen vormen uit de halve wereld beschreven, en nog steeds vermoeden sommigen dat er meerdere soorten achter schuilgaan. In deze verzorgingsgids scheiden we steeds wat gedocumenteerd is, wat andere kwekers vertellen en wat we bij Antomas hebben geleerd door haar te kweken. En wat we hebben geleerd, komt neer op één idee: het is een van de beste grote Camponotus-soorten om mee te beginnen.

Biologie

De «gevlekte» mier uit de collectie van Banks

De Deense entomoloog Johan Christian Fabricius beschreef haar in 1782 als Formica maculata, op basis van één enkele major uit de collectie van de Engelse natuuronderzoeker Joseph Banks. Op het etiket stond alleen «equatoriaal Afrika». In 1915 bestudeerde de Brit Horace Donisthorpe dat exemplaar opnieuw, dat in het Natural History Museum in Londen wordt bewaard, en opperde dat het waarschijnlijk uit Sierra Leone kwam, aan de kust van West-Afrika. Dat is een redelijke veronderstelling, geen gegeven van het etiket.

De naam komt van het Latijnse macula, «vlek». We hebben de oorspronkelijke diagnose van Fabricius niet kunnen lezen, maar het typeexemplaar verklaart het goed: op de eerste drie gastersegmenten heeft ze donkere vlekken in het midden en lichte banden aan de zijkanten, en bij de typische populaties zie je met het blote oog lichte vlekken aan weerszijden van de gaster. Ze werd in 1862 naar het geslacht Camponotus overgeplaatst en wordt nu ingedeeld in het ondergeslacht Tanaemyrmex.

Meer dan honderd namen voor één mier

In de negentiende eeuw en een groot deel van de twintigste was «maculatus» een vergaarbak. Elke grote Camponotus met vergelijkbare kleuren, uit Afrika, Azië, Europa, Amerika of Australië, werd uiteindelijk beschreven als ondersoort of variëteit van C. maculatus, en er stapelden zich er meer dan honderd op. In 1972 maakte de myrmecoloog Cesare Baroni Urbani in één klap 33 van die Afrikaanse namen tot synoniemen van C. maculatus; veel andere zijn geleidelijk als zelfstandige soorten afgesplitst.

Een voorbeeld dicht bij huis voor ons in Spanje: Camponotus barbaricus, de Camponotus met rood borststuk uit het zuiden van het Iberisch Schiereiland, werd in 1905 beschreven als C. maculatus subsp. barbaricus, met exemplaren uit Sevilla en Gibraltar. Onder dezelfde naam passeerden ook de mediterrane C. aethiops, de Noord-Amerikaanse C. vicinus en soorten uit Zuid-Afrika, Madagaskar en Australië.

En wat blijft er in strikte zin over? Minder dan je zou denken. Een morfologische en genetische studie van McArthur en Leys (2006) liet zien dat de Afrikaanse «maculatus-groep» geen natuurlijke groep is, dat wil zeggen dat ze niet van één gemeenschappelijke voorouder afstamt, en herinnerde aan een verrassend feit: de minor van C. maculatus is nooit formeel beschreven; de soort steunt op het typeexemplaar, een major. Er bestaat nog geen moderne revisie van het complex in Afrika.

Eén soort of meerdere? Haar geur verraadt het

Mieren herkennen elkaar aan de geur: een laag koolwaterstoffen die de cuticula bedekt en werkt als een chemisch identiteitsbewijs. In een savanne in West-Afrika analyseerde een Duits team die laag bij kolonies van C. maculatus die waren opgekweekt uit koninginnen die na de bruidsvlucht waren gevangen, en kreeg een verrassing: er waren twee sterk verschillende chemische profielen, die ze chemotypen noemden (Buellesbach et al. 2023).

In 2026 ging dezelfde groep een stap verder (Pohl et al. 2026): de werksters vallen werksters van het andere chemotype aan en tolereren die van hun eigen chemotype, ook als ze uit een andere kolonie komen, en ook de genetische barcode scheidt de twee groepen. De auteurs interpreteren dat als waarschijnlijke cryptische soorten, verschillende soorten die er met het blote oog hetzelfde uitzien. Voor wie deze mier kweekt, heeft dat een praktisch gevolg: kijk er niet van op als kolonies die onder deze naam worden verkocht verschillen in kleur, grootte of temperament.

Van de Sahel tot het galerijbos

C. maculatus is een mier van Afrika bezuiden de Sahara. Er zijn bospopulaties aan de kust van de Golf van Guinee en savanne- en Sahelpopulaties die, volgens de waarnemingen die de myrmecoloog Brian Taylor verzamelt in zijn werk The Ants of Africa, reiken van Senegal tot Soedan, Tanzania en Zuid-Afrika, al kunnen sommige daarvan nauw verwante soorten zijn. Vermeldingen uit Egypte, Arabië, Madagaskar of Azië horen bijna altijd bij andere soorten uit het complex.

Ze leeft in savannes, graslanden met bomen, open bossen en galerijbossen, en nestelt in de grond. Voor haar soortengroep worden nesten beschreven in kleiachtige bodems, met kleine, onopvallende ingangen, en in de savannes van Oost-Afrika zijn ze onder stenen gevonden. Een nest met ruime kamers, droog en met het water apart, lijkt sterk op wat ze in de natuur kiest.

Nachtploeg op de savanne

Er is geen studie naar het dagritme van C. maculatus in strikte zin, maar alles wijst op de nacht. Over de mieren uit haar groep is geschreven dat ze vooral nachtactief zijn, dat ze uiteenstuiven zodra je ze met een zaklamp beschijnt en dat ze 's nachts de honingaasjes domineren (McArthur en Leys 2006). Haar Egyptische verwant C. aegyptiacus, destijds beschreven als ondersoort van C. maculatus, begint te foerageren bij zonsondergang en stopt bij zonsopgang, met twee activiteitspieken die afhangen van temperatuur en vochtigheid (Kaschef en Sheata 1963). En koninginnen worden 's nachts met lichtvallen gevangen, wat erop wijst dat de bruidsvluchten 's nachts of in de schemering plaatsvinden.

Veehoudster onder de grond en in de boomkruinen

Zoals zoveel Camponotus-soorten leeft ze voor een groot deel van de suiker die andere insecten haar geven. In een savanne in West-Afrika stelde de Franse ecoloog Jean Lévieux in de jaren zeventig vast dat C. maculatus honingdauw haalde bij wolluizen die op de wortels vastzitten, onder de grond, terwijl een naburige soort uit hetzelfde geslacht, C. acvapimensis, die bij witte vliegen op grassen haalde (Lévieux 1977): twee verwante soorten die de voorraadkast verdelen. Het team dat haar amputaties onderzocht, zag bovendien dat de werksters in bomen klimmen om bladluizen te verzorgen (Fujimoto et al. 2025).

De rest van het dieet is eiwit: insecten die ze vangen of dood vinden. In het laboratorium kweken onderzoekers ze met honingwater en kakkerlakken, en in de ervaring van Antomas accepteren ze zelfs grote, hele prooien (zie «Voeding»).

Een pootje amputeren om een leven te redden

Dit is de grote kop van de soort. In oktober 2025 publiceerde een team van de Universiteit van Würzburg (Duitsland) onder leiding van Erik Frank in Proceedings of the Royal Society B dat werksters van C. maculatus het gewonde pootje van hun nestgenoten amputeren (Fujimoto et al. 2025). Als een werkster met een wond aan de femur, het lange deel van de poot, terugkeert in het nest, bijten haar nestgenoten de poot met hun kaken af ter hoogte van het gewricht met het lichaam, «ter hoogte van de schouder», en dat doen ze meteen.

Het werkt. In de experimenten werden de wonden besmet met de bacterie Pseudomonas aeruginosa, en de amputatie verlaagde de sterfte significant: volgens de universiteit verdubbelt ze ruimschoots de overleving van de gewonde werksters. De sleutel is snelheid: hoe eerder er wordt geamputeerd, hoe effectiever, en na een dag heeft het geen zin meer.

Het is niet de eerste «dokter» onder de mieren. De Afrikaanse termietenjager Megaponera analis redt gewonden na een gevecht en brengt antimicrobiële afscheidingen uit een klier in het borststuk, de metapleurale klier, op de wond aan (Frank et al. 2023). De Noord-Amerikaanse Camponotus floridanus was de eerste bij wie amputatie werd beschreven (Frank et al. 2024). Maar Camponotus-soorten, zoals C. maculatus, hebben bijna nooit een metapleurale klier: zonder chemische «verbanddoos» is hun oplossing mechanisch.

De doktersmier (Anthouse)

«De doktersmier», een korte video van Anthouse met C. maculatus.

Voorkomen is beter dan genezen

Het opvallendste is wanneer en bij wie ze amputeren. Werksters van C. maculatus maken geen onderscheid tussen een geïnfecteerde en een schone wond, of tussen een verse en een oude wond: ze amputeren bijna altijd, voor de zekerheid. En daar is een chemische verklaring voor. De geur van een werkster met een geïnfecteerde wond verandert pas zo'n 24 uur na de verwonding, wanneer amputatie geen zin meer heeft. Als ze zouden wachten tot ze de infectie «ruiken», zouden ze te laat komen.

Daarom spreken de auteurs van profylactische amputatie, oftewel preventief, en gaven ze hun studie de titel «Better safe than sorry». Het is een andere strategie dan die van Megaponera, die geïnfecteerde wonden wel herkent en selectief behandelt. Zie je ooit in je kolonie een werkster met vijf poten die gewoon doorwerkt, dan weet je wat haar waarschijnlijk is overkomen.

Ze slikken hun eigen gif in

Zoals alle formicinen heeft C. maculatus geen angel: haar wapen is mierenzuur, dat ze in de gifklier aanmaakt en via de acidopore, een kleine opening in de punt van de gaster, uitstoot. Maar dat gif heeft nog een andere functie. In 2020 toonde een Duits team aan dat formicinen, waaronder C. maculatus, hun eigen zuur inslikken: ze buigen de gaster, brengen de punt naar de mond en nemen een paar druppels op (Tragust et al. 2020).

Zo houden ze de krop zeer zuur, de «sociale maag» waarin ze het voedsel bewaren dat ze daarna van mond tot mond met de rest van de kolonie delen. Bij C. floridanus bereikt die krop een pH van bijna 2. Het zuur filtert de microben die met het voedsel binnenkomen en remt de verspreiding van ziekten binnen het nest: een gif dat bovendien de voorraadkast ontsmet.

Eierpolitie: hier legt alleen de koningin

Werksters kunnen onbevruchte eieren leggen, waaruit mannetjes zouden komen, maar bij C. maculatus komt dat niet van de grond: de studie naar de chemotypen stelde vast dat in groepen werksters die van de koningin zijn gescheiden, de werksters zelf de eieren van hun zussen vernietigen en die van de koningin met rust laten (Buellesbach et al. 2023). Biologen noemen dat worker policing, en het houdt de voortplanting in handen van één moeder. Merkwaardig is dat ze het zelfs doen bij het chemotype waarbij de eieren van de koningin en die van de werksters bijna hetzelfde ruiken.

Majors op wacht en majors op straat

Niet alle majors doen hetzelfde. Een Pools team vergeleek in een laboratoriumkolonie de majors die in het nest blijven met die die naar buiten gaan om te foerageren, en zag dat die binnen meer rusten en minder reageren op wat er om hen heen gebeurt, al bewegen ze, poetsen ze zich en gaan ze net zo met de andere om als die buiten (Mazurkiewicz et al. 2016). De majors binnen zijn de nestwacht; die buiten zorgen voor de grote prooien. In je formicarium zie je ze allebei.

Een vermomde spin en een koekoeksrups

Ze heeft gespecialiseerde vijanden. De spin Diores poweri, uit de familie Zodariidae, jaagt vooral op werksters van C. maculatus en lijkt bovendien op haar in grootte, vorm, kleur en manier van bewegen, een vorm van mimicry waarmee ze waarschijnlijk haar eigen predatoren misleidt. Spinnen uit haar geslacht verlammen hun prooien zo'n 20 keer sneller dan andere mierenjagende spinnen (Pekár et al. 2026).

De andere vijand komt via de voordeur binnen. In zuidelijk Afrika groeien de rupsen van verschillende vlinders uit het geslacht Lepidochrysops op in nesten van mieren die als C. maculatus zijn gedetermineerd: de werksters zelf brengen ze naar de broedkamers, en daar voedt de rups zich met de larven van de kolonie (Heath en Claassens 2003). Net als de koekoek bij vogels laat ze zich grootbrengen door haar slachtoffer.

Een laboratoriummier

Er is een indirect bewijs van hoe goed ze zich laat kweken. Toen een Europees team een mier zocht om het effect van pesticiden op sociale insecten te onderzoeken, koos het C. maculatus om drie redenen: elk jaar bruidsvluchten, snelle groei en dat ze geen diapauze nodig heeft (Pohl et al. 2025). Hun laboratoriumkolonies, gesticht door koninginnen alleen, telden meer dan 2.000 werksters.

De kolonies uit de studie naar de chemotypen leefden overdag bij 30 °C en 's nachts bij 25 °C, met 12 uur licht, en kregen twee keer per week honingwater en kakkerlakken (Buellesbach et al. 2023): waarden die sterk lijken op wat we bij Antomas aanraden.

Grootte en morfologie

Het is een grote, stevige en sterk polymorfe Camponotus, zonder angel. Haar soortengroep neigt naar dimorfisme: bijna alle werksters zijn duidelijk minors of duidelijk majors, met weinig tussenvormen.

  • Major. Dit is de best bekende kaste, omdat het typeexemplaar van de soort een major is. Volgens de herbeschrijving van Donisthorpe (1915) heeft ze een zwarte kop, achteraan breder, met kaken met 7 tanden en een clypeus (de voorste plaat van de kop) met een duidelijke middenkiel. Het borststuk is van onderen geel en van boven zwartbruin, de poten zijn geel met donkere tibiae en tarsen, en de gaster draagt op de eerste drie segmenten donkere driehoekige vlekken in het midden en lichte banden aan de zijkanten. Onder de kop heeft ze geen rechtopstaande haren.
  • Minor. Veel slanker: haar kop is flink langer dan breed, met bijna evenwijdige zijden die naar achteren versmallen, en een duidelijke occipitale kiel die bij de majors ontbreekt. Een merkwaardig feit: de minor van C. maculatus in strikte zin is nooit formeel beschreven (McArthur en Leys 2006).
  • Kleur. Bij de als typisch beschouwde vorm, uit West-Afrika, variëren de werksters van oranje tot donker roodbruin, met een donkerdere gaster en de kenmerkende lichte vlekken aan de zijkanten van de eerste drie segmenten, en een glanzend oppervlak. De majors veranderen weinig van kleur van populatie tot populatie; de minors veel, vooral op het borststuk: in de Sahel en de droge savannes zijn ze bijna helemaal bleek. Bij Antomas hebben we twee lijnen, een lichte en een donkere: meestal wordt eerst de lichte verzonden, maar je kunt ons naar de donkere vragen.
  • Beharing. Lange, dikke maar schaarse rechtopstaande haren en heel weinig pubescentie, wat haar die glanzende uitstraling geeft.
  • Gaster. Eindigt in de acidopore, waarmee ze mierenzuur uitstoot; ze heeft geen angel.
  • Koningin. Mayr beschreef haar in 1862, maar we hebben geen gepubliceerde maten gevonden. Ze is groter en steviger dan de werksters, met het brede borststuk van gevleugelde vrouwtjes.

Afmetingen bij benadering

  • Minors: zo'n 8-9,5 mm
  • Majors: zo'n 12-14 mm bij de typische vorm, met een kop van zo'n 4 mm breed; binnen het hele complex tot zo'n 15,5 mm
  • Koningin: zo'n 14-16 mm in de kolonies van Antomas (geen gepubliceerde maten)
  • Mannetjes: geen gepubliceerde maten

De maten van de werksters komen uit de herbeschrijving van het typeexemplaar, uit de werksters van de typische vorm die B. Taylor mat en uit de beschrijvingen van de vormen die nu als synoniemen gelden. Ze zijn indicatief, omdat ze van verschillende auteurs en methoden komen. Het getal voor de koningin is van ons.

Majors die met de kolonie meegroeien. Bij de major is de kop bijna even breed als lang; bij de minor is hij nauwelijks half zo breed als lang, al hebben beide antennen van vergelijkbare lengte. Het verschil zit in de kaakspieren, die de kop van de major vullen. In de ervaring van Antomas verschijnen de majors normaal gesproken in het tweede jaar; de eerste zijn bescheiden, en de grootste komen pas als de kolonie al groot is. Wat de literatuur niet ondersteunt, is een derde kaste van «supermajors» of werksters van 20 mm: in grote kolonies worden gewoon grotere majors geboren.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 1/5 – Beginner

Bij Antomas beschouwen we haar als een van de beste grote Camponotus-soorten om mee te beginnen. Ze eet zo goed als alles, groeit snel als ze goed gevoed wordt, is tevreden met een droog nest, heeft geen diapauze nodig en vergeeft de kleine fouten van elke beginner. Bovendien is ze groot en makkelijk met een pincet te hanteren.

Ze vraagt maar drie dingen, en die kun je het best vanaf het begin helder hebben:

  • Ruimte. Een goed gevoede kolonie groeit flink en heeft na een paar jaar grote gangen en uitbreidingen nodig (zie «Aanbevolen formicaria»).
  • Volop voer en hygiëne. Ze is vraatzuchtig en maakt veel afval: dat moet je regelmatig weghalen.
  • Ontsnappingsbarrière vanaf de eerste dag. Ze klimt tegen glas en acryl op (zie «Ontsnappingen en barrières»).

Waarom ze het waard is. Een zeer uitgesproken polymorfisme, opvallend foerageergedrag in de avond, een vraatzucht die van elke prooi teamwerk maakt en de eerste mier waarbij preventieve amputatie is aangetoond. Weinig Camponotus-soorten leren je zoveel.

Aanbevolen parameters

  • Nesttemperatuur: 24-28 °C in het actieve seizoen.
  • Warm plekje: tot zo'n 30 °C aan één uiteinde van het foerageergebied, zodat de kolonie kan kiezen. Nooit sterke warmte in het nest.
  • Vochtigheid: vochtsystemen goed gevuld met water zolang ze sticht en de kolonie klein is; vanaf zo'n 50-100 werksters een volledig droog nest (zie «In het begin vocht, daarna een droog nest»). Het foerageergebied droog.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: het volstaat een donkere zone in het nest te laten en het foerageergebied in het licht, met een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: niet nodig, maar een optionele, zeer milde rustperiode kan, van 3-4 maanden bij 15-20 °C, nooit onder 10 °C (zie «Diapauze: niet nodig, maar wel mogelijk»).

Vermijd direct zonlicht, radiatoren en koude tocht: meer dan een exact getal waarderen ze een gematigd, stabiel nest.

In het begin vocht, daarna een droog nest

Zoals vrijwel alle Camponotus-soorten heeft ze in het begin vocht nodig. De koningin en haar eerste broed leven in de reageerbuis, met het waterreservoir achter de watten, en als ze naar het formicarium gaan, moeten de buizen en vochtsystemen van de modules goed gevuld zijn met water zolang de kolonie klein is. Telt ze meer dan zo'n 50-100 werksters, dan kun je die weglaten en het nest volledig droog houden, met drinkbakjes in het foerageergebied: een met water en een met suikerhoudende vloeistoffen, die voor het grootste deel ook uit water bestaan. Vanaf dan regelen ze zelf het vocht dat ze nodig hebben.

Droog betekent niet zonder water: de waterbuis in het foerageergebied mag nooit ontbreken. Wat je moet vermijden, is het hele nest nat maken: te veel vocht brengt condens, schimmel en mijten, zeker bij een zo vraatzuchtige soort die veel resten verzamelt.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas raden we de formicaria van Anthouse aan, en bij C. maculatus maakt het weinig uit welke je kiest: ze past zich overal aan. Voor de stichtingsfase is een Qbik Wild het best, die het vocht dat een kleine kolonie nodig heeft goed vasthoudt:

Ze doet het ook heel goed in de Qbik Alpha-lijn, en op lange termijn is dat de beste keuze: modulaire formicaria, vrij droog en licht, wat belangrijk is bij een soort die flink groeit en waarvan de nesten anders te zwaar zouden worden. De modules van de Qbik-reeks kun je zonder problemen combineren en uitwisselen: Wild, Alpha en ook de Qbik Wood, van natuurlijk eikenhout, bedoeld voor soorten die weinig vocht nodig hebben. Om verder te groeien een QBIK ONE met middelgrote gangen:

Als de majors verschijnen, stap je over op grote gangen en breid je uit met de QBIK DUO en daarna met de grotere formaten uit dezelfde lijn:

Breid uit wanneer het nest te klein wordt: een duidelijk teken is als je veel werksters stil in de hoeken van het foerageergebied ziet zitten, zonder plek binnen. Maar loop er niet op vooruit: in een enorm nest voor een kleine kolonie worden de overbodige kamers vuilnisbelten. Maak de opstelling compleet met deze details:

  • Ontsnappingsbarrière: een strook minerale olie boven aan de wanden van het foerageergebied en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
  • Een ruim, droog foerageergebied, met wat zand, platte stenen en een tak of stuk schors om op te klimmen, zonder iets dat als brug naar de barrière kan dienen.
  • Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten (zie «Voeding»).
  • Zachte warmte, alleen als het nodig is, aan één kant van het nest en uit de buurt van het drinkbakje, met thermostaat.

Kolonie­stichting: koningin met broed, stap voor stap

Bij Antomas verkopen we stichtende koninginnen met broed: koninginnen die hun kolonie al in een reageerbuis zijn begonnen, met eieren, larven of poppen. De kolonie­stichting van C. maculatus is claustraal: de koningin brengt haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, op de reserves van haar eigen lichaam.

  • Reageerbuis en donker. Houd de reageerbuis zoals hij aankomt, met het waterreservoir achter de watten, op een donkere, rustige plek zonder trillingen, op 25-27 °C. Je kunt hem afdekken met een doek of een stuk karton.
  • Vocht in de buis. Dit is de fase waarin het het meest telt: controleer af en toe of de watten nog vochtig zijn en of er nog water in het reservoir zit. Raakt het water op of wordt de buis erg vuil, zet haar dan voorzichtig door overkieperen over naar een nieuwe buis.
  • Niet storen. Kijk één keer per week kort, niet elke dag, en verwissel de buis niet zonder reden. Voortdurende verstoring stresst de koningin, en een gestreste koningin kan zelfs haar eieren opeten.
  • Voer. Hoewel de kolonie­stichting claustraal is, raden we bij Antomas altijd aan de koningin af en toe een hapje te geven, vooral na de reis: een druppeltje suikerhoudende vloeistof op iets wat de watten niet doordrenkt, zoals een stukje aluminiumfolie. Nooit op de watten in de buis: die gaan schimmelen en bederven het reservoir. Haal wat over is de volgende dag weg. Zodra er werksters zijn, voeg je een of twee keer per week een stukje insect toe en haal je de resten ook de volgende dag weg.

Wanneer verhuis je haar naar het nest? Bij Antomas doen we dat bij 5-10 werksters, altijd naar een nest dat bij haar grootte past, en eerder als de buis te klein of vuil wordt of zonder water komt te zitten. Een te groot nest maakt het vocht en de verdediging van een jonge kolonie lastiger.

Aankomst en verhuizen

Laat je koningin na ontvangst tot rust komen op een rustige, donkere plek op 25-27 °C, zonder de buis te verwisselen, en controleer of ze water heeft. Om haar naar het formicarium over te zetten, doen we het bij Antomas door overkieperen: we openen de reageerbuis in het foerageergebied, naast de nestingang, en kiepen de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij we achterblijvers helpen met een zacht penseel. Drie tips:

  • Bereid alles van tevoren voor: het formicarium ingericht, met de ontsnappingsbarrière aangebracht en de waterbuis aangesloten.
  • Werk boven een bak, voor het geval een werkster tegen de buis of je gereedschap op klimt.
  • Rustig aan: na het overkieperen verzamelen de werksters het broed en brengen het naar het nest. Houd het nestgedeelte donker, zodat ze het meteen in gebruik nemen.

Moet je de kolonie ooit naar een ander formicarium verhuizen, gebruik dan dezelfde methode: je kiept de kolonie in het nieuwe formicarium, en als het moet, met enige dwang.

Voeding

Altijd gevarieerd voer. In de natuur combineert ze suikers (honingdauw en nectar) met veel dierlijk eiwit, en thuis moet je haar allebei geven.

Suikerhoudende vloeistoffen, altijd beschikbaar. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we Blue Sugar-nectar van Anthouse aan, 4-5 keer per week, en 1-2 keer per week een andere suikerhoudende vloeistof of nectar. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd aan in een drinkbakje en nooit op watten, want watten gaan schimmelen en bederven de vloeistof meteen. Gebruik een traditioneel of zelfgemaakt drinkbakje, waar de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en ververs het voordat het gaat gisten.

Eiwitten: hoe meer, hoe beter. Het is de motor van haar groei en de filosofie van Antomas: doe je dagelijks onderhoud en haal je de resten weg, dan kun je beter overvoeren, omdat de kolonie dan begrijpt dat ze meer middelen heeft en sneller en talrijker groeit. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel: voer dat overblijft, rot en brengt schimmel en mijten. Wissel het soort insect van week tot week af, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:

In de ervaring van Antomas is C. maculatus bijzonder vraatzuchtig en accepteert ze zelfs grote prooien, zoals larven van Zophobas of Tenebrio, iets ongewoons in een geslacht dat meestal kleine of in stukjes gesneden prooien verkiest. Ze met z'n allen aan een grote prooi zien werken, is een van de mooiste momenten om ze te observeren. Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.

Een tip: geef het eiwit aan het eind van de middag, als ze in beweging komen, en haal de resten de volgende ochtend weg. Het is een soort die veel resten (poten, vleugels, lege cuticula's) in een hoek van het foerageergebied achterlaat: die afvalhoop is normaal en helpt het nest schoon te houden, maar het is goed hem af en toe leeg te maken.

Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied. Ook al is hun nest droog, ze mogen nooit zonder drinkwater zitten. Controleer het water en het drinkbakje om de 2-3 dagen: op een kwekersforum wordt het geval verteld van een kolonie die van zo'n 30 werksters naar 5 ging toen er maar om de twee weken werd gecontroleerd.

Diapauze: niet nodig, maar wel mogelijk

In de savannes en droge tropische bossen waar ze leeft, is er geen koude winter. Het seizoenssignaal is een ander: het droge seizoen, met iets koelere nachten, hete middagen, minder vocht en minder voedsel. Dicht bij de evenaar verandert bovendien de daglengte het hele jaar nauwelijks. Daarom heeft C. maculatus geen diapauze nodig, en zeker geen koude diapauze zoals die van Europese mieren.

De lijn van Antomas doet geen diapauze: wil je dat ze maximaal groeit, dan houd je haar het hele jaar met het nest op 24-28 °C en voer zoals in de rest van het seizoen. In de winter volstaat het dat het nest niet afkoelt: zakt de kamer onder zo'n 20 °C, geef dan zachte warmte met thermostaat aan één kant van het nest.

Maar een milde diapauze verdraagt ze probleemloos. Hoewel ze die in de natuur niet zou doen, gaat de kolonie in gevangenschap bij 15-20 °C flink op pauze: ze eet minder, de koningin legt minder en het broed ontwikkelt zich langzaam. Het is een goede optie om haar groei, die buitensporig kan worden, wat af te remmen en 3-4 maanden rust van haar te hebben. Bij Antomas zien we dat het geen enkel probleem is voor de kolonies: ze trekken zich er vrijwel niets van aan, ook als de pauze 4-5 maanden duurt.

  • Verlaag de temperatuur langzaam, over een of twee weken, en verhoog haar op dezelfde manier aan het eind.
  • Ga niet onder 15 °C: het is een zeer milde diapauze, en onder zo'n 10 °C kun je de kolonie doden.
  • Tijdens de pauze altijd water en suiker beschikbaar en weinig eiwit; geef het weer zodra je activiteit en broed ziet.

Groei: geduld in het eerste jaar

Zoals bij zoveel grote Camponotus-soorten gaat de kolonie­stichting langzaam. Volgens kwekers duurt het van ei tot werkster zo'n 6-11 weken, afhankelijk van de temperatuur, en het eerste jaar blijft de kolonie op een paar tientallen werksters, bijna allemaal minors; de majors komen meestal in het tweede jaar. Daarna versnelt de groei, en flink, als de kolonie goed gevoed wordt: in de ervaring van Antomas groeit een kolonie met ruim eiwit en dagelijkse schoonmaak sneller dan de meeste Camponotus-soorten. Laboratoria bevestigen dat: de kolonies die in de studies naar de chemotypen en de pesticiden werden gebruikt, gesticht door koninginnen alleen, telden al meer dan 1.000 en meer dan 2.000 werksters (Buellesbach et al. 2023; Pohl et al. 2025). Kwekersgidsen spreken van volwassen kolonies tot zo'n 10.000.

De typische fout is ongeduldig worden en dingen gaan veranderen: verhuizingen, grotere nesten, meer warmte. Als de koningin legt en het broed zich ontwikkelt, gaat alles goed.

Gedrag in gevangenschap

Schemer- en nachtactief. Daarover zijn kwekers het eens (zie «Nachtploeg op de savanne»). Wil je ze volop bezig zien, kijk dan bij het vallen van de avond; rond het middaguur is weinig beweging normaal.

Vraatzuchtig en snel aan tafel. Zodra een verkenster voer vindt, komt de rest er snel bij, en een grote prooi wordt teamwerk: sommige houden hem vast, andere snijden hem in stukken en weer andere brengen de stukken naar het nest.

Een zichtbare taakverdeling. De minors doen bijna al het foerageerwerk. De majors brengen meer tijd in het nest door en verschijnen vooral als er een verstoring is of een grote prooi die in stukken moet (zie «Majors op wacht en majors op straat»).

Het gigantische Afrikaanse mierennest (Anthouse)

«Het gigantische Afrikaanse mierennest», een korte video van Anthouse.

Dominant, maar ongevaarlijk voor jou. In de ervaring van Antomas is het een vastberaden mier, die haar nest en voer verdedigt met beten en mierenzuur. De meningen van kwekers over haar karakter lopen uiteen van «zeer agressief» tot «schuw», en dat komt waarschijnlijk deels doordat onder deze naam mieren uit verschillende populaties worden verkocht (zie «Eén soort of meerdere? Haar geur verraadt het»).

Zonder angst observeren. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, naar te kijken en van te leren, niet om ze verstopt te houden. Het volstaat hun donkere zone in het nest te laten en het foerageergebied in het licht, en ze voorzichtig te observeren, met zo weinig mogelijk ingrijpen en stress. Ze wennen aan je aanwezigheid.

Alarmsignalen:

  • Broed dat stilvalt of verdwijnt: bijna altijd een tekort aan eiwit of warmte.
  • Werksters die niet meer naar het drinkbakje komen als de kamer afkoelt: het nest kan gematigd zijn, maar het foerageergebied te koud. Verwarm één uiteinde.
  • Condens op de wanden of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
  • Een koningin in de stichtingsfase die haar eieren opeet: te veel verstoring.
  • Veel werksters die stil in het foerageergebied zitten, zonder plek binnen: tijd om uit te breiden.

Ontsnappingen en barrières

C. maculatus klimt tegen glas en acryl op, en dat geldt al voor de eerste werksters. Zoals bijna alle Camponotus-soorten is ze een goede klimmer, en met een grote kolonie die 's nachts actief is, kun je beter niet te zeker van je zaak zijn:

  • Een strook minerale olie boven aan de wanden van het foerageergebied, dun en ononderbroken. Bijna elke barrière werkt, maar dit is degene die we bij Antomas het meest bij haar gebruiken. Vernieuw haar als je ziet dat er stof of vuil op komt.
  • Een goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
  • Geen enkele kier: controleer de aansluitingen, stoppen en buizen.
  • Niets dat als brug dient: geen takken of stenen die vlak bij de barrière tegen de wand leunen.
  • Voorzichtig bij het openen: zorg dat voer en pincet klaarliggen voordat je opent, open zo weinig mogelijk, werk rustig en sluit af als je klaar bent.

Met een barrière in goede staat en alles goed aansluitend geeft ze geen problemen.

Hantering en veiligheid

Ze steekt niet: ze heeft geen angel. Voor mensen is ze niet gevaarlijk, en dat mag gewoon gezegd worden. Voelt ze zich aangevallen, dan bijt ze en kan ze mierenzuur spuiten, dat prikt op gevoelige huid of in een klein sneetje. Een major die goed in een vinger bijt, kan een klein sneetje maken, en dat is het wel. Niets om je zorgen over te maken als je rustig werkt.

Zoals bij elke soort hanteer je haar met entomologisch materiaal (een zacht penseel of een zacht pincet), niet met je handen, en werk je langzaam om geen werkster te verliezen of te beschadigen, en al helemaal niet de koningin. Voeg geen koninginnen of verschillende kolonies samen, en houd haar niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: laat haar in geen geval vrij.

Wat je niet moet doen

  • Het hele nest nat maken, of de vochtsystemen blijven gebruiken als de kolonie al meer dan 50-100 werksters telt: vanaf dan een droog nest.
  • Haar een koude diapauze geven zoals Europese mieren: als je haar een rustperiode geeft, dan bij 15-20 °C, en nooit onder zo'n 10 °C.
  • Het eerste jaar ongeduldig worden en van nest, temperatuur of routine wisselen zolang de koningin blijft leggen.
  • Het water en het drinkbakje maar af en toe controleren: doe het om de 2-3 dagen.
  • Kieren, losse aansluitingen of slecht sluitende deksels laten zitten, of de barrière niet vernieuwen: ze klimt tegen acryl op.
  • De stichtingsbuis vaak openen of haar naar een nest verhuizen dat te groot is voor haar omvang.
  • Kleine gangen gebruiken als er al majors zijn: stap over op grote gangen.
  • Suikerhoudende vloeistoffen op watten geven of ze laten opraken.
  • Altijd hetzelfde insect geven of resten niet opruimen.
  • Koninginnen of verschillende kolonies samenvoegen.
  • Haar met de handen hanteren.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Camponotus maculatus, haar soortencomplex en haar geslacht, op de pagina's van B. Taylor (The Ants of Africa) en op de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Fujimoto, S., Lagos-Oviedo, J. J., Seibel, F., Puille, L., Hausmann, R., Corcoran, E., Schmitt, T. & Frank, E. T. (2025). Better safe than sorry: leg amputations as a prophylactic wound care behaviour in carpenter ants. Proceedings of the Royal Society B 292: 20251688. doi:10.1098/rspb.2025.1688
  2. Frank, E. T., Buffat, D., Liberti, J., Aibekova, L., Economo, E. P. & Keller, L. (2024). Wound-dependent leg amputations to combat infections in an ant society. Current Biology 34: 3273–3278. doi:10.1016/j.cub.2024.06.021
  3. Frank, E. T. et al. (2023). Targeted treatment of injured nestmates with antimicrobial compounds in an ant society. Nature Communications 14: 8446. doi:10.1038/s41467-023-43885-w
  4. Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
  5. Buellesbach, J., Rinke, J., Reuter, L., Thomas, J. M., Hartmann, V., Pohl, M., Gadau, J. & Ernst, U. R. (2023). Conserved worker policing in African carpenter ants with drastically different egg chemotypes. Evolutionary Ecology 37: 815–834. doi:10.1007/s10682-023-10245-5
  6. Pohl, M., Laukamp, T., Caspers, M., Paczkowski, S. & Buellesbach, J. (2026). Sharply contrasting chemotypes coincide with aggression and divergence in cryptic African carpenter ant populations. Journal of Chemical Ecology 52: 56. doi:10.1007/s10886-026-01732-4
  7. Pohl, M., Otto, M., Hommen, U., Eilebrecht, S., Schäfers, C., Ringbeck, B., Göckener, B. & Gadau, J. (2025). A staged approach using ants as test organism in ecotoxicology. Science of the Total Environment 983: 179669. doi:10.1016/j.scitotenv.2025.179669
  8. Mazurkiewicz, P. J., Wagner-Ziemka, A., Mirecka, A. & Godzińska, E. J. (2016). Behaviour of intranidal and extranidal major workers of the African carpenter ant Camponotus maculatus Fabricius during dyadic nestmate reunion tests. African Entomology 24: 307–320. doi:10.4001/003.024.0307
  9. Pekár, S., Gajski, D., Šedo, O., Opatová, V., Korba, J. & Haddad, C. (2026). Offensive and defensive exploitation of ants by termitophagous spiders (Araneae: Zodariidae). Integrative Zoology 21: 774–787. doi:10.1111/1749-4877.13021
  10. Lévieux, J. (1977). La nutrition des fourmis tropicales: V. Éléments de synthèse. Les modes d’exploitation de la biocoenose. Insectes Sociaux 24: 235–260. doi:10.1007/BF02232743
  11. Kaschef, A. H. & Sheata, M. N. (1963). Meteorological factors affecting beginning and end of foraging activities of Camponotus maculatus aegyptiacus Emery. Zeitschrift für Morphologie und Ökologie der Tiere 52: 678–687. doi:10.1007/BF00404435
  12. McArthur, A. J. & Leys, R. (2006). A morphological and molecular study of some species in the Camponotus maculatus group (Hymenoptera: Formicidae) in Australia and Africa, with a description of a new Australian species. Myrmecologische Nachrichten 8: 99–110. Volledige tekst (PDF)
  13. Heath, A. & Claassens, A. J. M. (2003). Ant-association among southern African Lycaenidae. Journal of the Lepidopterists’ Society 57: 1–16. Volledige tekst (PDF)
Moeilijkheidsgraad
Beginner
1 Beoordelingen

Muy buenas
Excelente compra, estas hormigas crecen a un ritmo super rápido, así da gusto verlas.
Muy buena compra.
Door Carlos op 11-11-2026
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

13 andere producten in dezelfde categorie:

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...

Klanten die dit product aangeschaft hebben kochten ook...