Camponotus sp. "titanicus": reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus sp. "titanicus": reina – foto real de Antomas
Camponotus sp. "titanicus": reina y obreras – foto real de Antomas
Camponotus sp. "titanicus": reina – foto real de Antomas

Camponotus sp. "titanicus"

Laatste items in voorraad
€ 189,99
Inclusief belasting

Haar naam, ‘titanicus’, is commercieel, maar haar formaat is heel echt: koninginnen van 23 tot 26 mm en majors van meer dan twee centimeter, met een enorme kop. Camponotus ‘titanicus’ is een van de grootste bekende mieren van haar geslacht, een donkere reus uit de Afrikaanse bergen die de wetenschap nog niet heeft beschreven. Ze jaagt op termieten, vlucht voor de hitte, vraagt een echte winterrust en beloont geduld met een indrukwekkende kolonie. Een van die titanische mieren die van een formicarium een expeditie maken, alleen voor ervaren houders. Stichtende koninginnen met broed. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 5/5 – Expert

Een van de grootste bekende Camponotus: bij Antomas hebben we koninginnen van 23-26 mm en majors van meer dan 20 mm. Afrikaans, uit het hooggebergte, donker en fors, verkocht onder de handelsnaam «titanicus»: het is een niet-gedetermineerde soort, nog niet door de wetenschap beschreven. Koningin met broed en claustrale koloniestichting. In de ervaring van Antomas houdt ze niet van warmte: nest op 21-25 °C, nooit langdurig boven 25 °C, en een uitgesproken diapauze van ongeveer 3 maanden bij 12-15 °C. In het begin vocht in de buizen en daarna een gradiënt, Qbik Wild voor de stichting en Qbik Alpha met grote gangen als ze groeit. Nectar in een drinkbakje, veel gevarieerde eiwitten, verhuizen door over te schudden en een barrière van minerale olie. Haar beet snijdt door de huid: altijd met gereedschap werken.

Ben je hier beland op zoek naar «Camponotus titanicus» of naar «titanicus-mieren», dan is dit de verzorgingsgids van de Camponotus die we bij Antomas verkopen als Camponotus sp. «titanicus»: een enorme Afrikaanse reuzenmier uit het hooggebergte, met een donker, mat lichaam in onze kolonies en majors met een kolossale kop. En we beginnen het best met het belangrijkste: «titanicus» is geen wetenschappelijke naam. Het is een handelsnaam, gegeven vanwege haar grootte, en de soort die erachter zit, is nog niet gedetermineerd: voor de wetenschap bestaat ze nog niet.

Daarom is deze verzorgingsgids iets anders dan de rest. Over deze specifieke soort zijn geen studies gepubliceerd, dus houden we zorgvuldig drie dingen gescheiden: wat de wetenschap weet over het geslacht Camponotus en zijn Afrikaanse verwanten, wat er echt gemeten is aan reuzenmieren en wat we bij Antomas hebben geleerd door deze lijn te kweken. En wat we in onze kolonies hebben gemeten, maakt indruk: koninginnen van 23 tot 26 mm en majors van meer dan 20 mm, meer dan welke Camponotus met gepubliceerde afmetingen die we hebben gevonden. Er valt bovendien veel te vertellen: fossiele mieren zo groot als een kolibrie, de andere «titaan» die op termieten jaagt, werksters die met een injectie van beroep veranderen en een vloeistof die mieren van mond tot mond doorgeven en die de grootte van de volgende generatie beïnvloedt.

Biologie

«Camponotus titanicus»: een handelsnaam, geen soort

In de productnaam is Camponotus het geslacht, en dat staat vast. «sp.» is de afkorting van species, «soort»: die schrijf je als bekend is tot welk geslacht een mier behoort, maar niet tot welke soort. En de aanhalingstekens rond «titanicus» geven aan dat het een handelsnaam is, een etiket om deze lijn te onderscheiden van andere Afrikaanse Camponotus, geen gepubliceerde naam. Ze dankt hem aan haar grootte: «titanicus» verwijst naar de titanen, de reuzen uit de Griekse mythologie, en in dit geval overdrijft de naam niet. Om wetenschappelijk te zijn, moet iemand de soort in een publicatie beschrijven, met referentie-exemplaren die in een museum worden bewaard en volgens de regels van de Internationale Code voor Zoölogische Nomenclatuur. Met «titanicus» is dat niet gebeurd.

We hebben het nagekeken: in de wereldcatalogus van mieren (AntCat, geraadpleegd via GBIF) bestaat geen enkele Camponotus titanicus, noch titanus, noch titan. Geen enkele bron koppelt deze mier aan een beschreven soort of aan een bepaald ondergeslacht, en daarom kennen we haar er ook geen toe: we zeggen liever dat we het niet weten dan dat we iets verzinnen. Het is dus een niet-gedetermineerde soort, die voor de wetenschap nog niet bestaat. Zo verkoop je gewoonlijk een mier die in de hobby circuleert voordat iemand haar heeft onderzocht, zoals in de winkel ook gebeurt met Camponotus sp. «Devil Candy» of Camponotus sp. «guangxi».

Een gebogen rug en meer dan duizend soorten

Het geslacht werd in 1861 opgericht door de Oostenrijkse entomoloog Gustav Mayr, en de naam beschrijft deze mieren in zijaanzicht: hij komt van het Griekse kampé, «bocht», en nôton, «rug», naar de gewelfde rugzijde van het borststuk. In het Engels heten ze «carpenter ants», timmermansmieren, omdat veel soorten hun nesten in dood hout uithakken. De soort waaraan de geslachtsnaam is verbonden, is Europees: Camponotus ligniperda.

Het is een gigantisch geslacht. De revisie van Ward en Boudinot (2021) spreekt van meer dan duizend soorten die beschreven zijn, en van enkele honderden ondersoorten, en alleen Pheidole betwist het de titel van meest diverse miergeslacht ter wereld. Tot voor kort was het zelfs nog groter: in 2016 brachten Ward, Blaimer en Fisher Colobopsis, de mieren met een stopvormige kop, en Dinomyrmex, de reus uit Zuidoost-Azië, onder in eigen geslachten. Veel Afrikaanse Camponotus werden beschreven tussen het eind van de 19e eeuw en de jaren twintig, vaak als ondersoorten of «vormen», en alleen al rond C. maculatus hebben zich meer dan honderd namen opgestapeld. In dat landschap is het geen uitzondering dat een grote Afrikaanse Camponotus zonder naam in de hobby belandt.

Een van de grootste bekende Camponotus

In onze kolonies meten de koninginnen 23-26 mm en zijn sommige majors groter dan 20 mm. Om te begrijpen wat dat betekent, moet je het vergelijken met wat er echt gemeten is aan reuzen-Camponotus:

  • Dinomyrmex gigas, de reuzenmier van de bossen van Zuidoost-Azië, heette vroeger Camponotus gigas. Pfeiffer en Linsenmair onderzochten haar kolonies in Maleisië: de majors kunnen ongeveer 3 cm en 400 mg bereiken, met een kop van gemiddeld bijna 7 mm breed. Maar sinds 2016 is ze geen Camponotus meer.
  • Camponotus singularis, ook Aziatisch, is de grootste Camponotus met gepubliceerde afmetingen die we hebben gevonden: majors van 16,8-19,6 mm en gevleugelde koninginnen van 18,4-20,5 mm (Laciny en collega's, 2016).
  • Camponotus angusticollis, vaak genoemd als referentie voor grootte, is niet Afrikaans: ze leeft van India en Sri Lanka tot Indonesië. En we hebben geen wetenschappelijke afmetingen van haar gevonden; de cijfers die rondgaan, komen van winkels.
  • De Afrikaanse Camponotus. Bij die met gepubliceerde afmetingen liggen de grootste majors rond 15-17 mm: bij C. brutus werd bijvoorbeeld een major van 15,4 mm gemeten bij exemplaren uit Nigeria. De grootste beschreven Afrikaanse koningin die we hebben gevonden, is die van C. langi, uit Congo, met 21 mm (Wheeler, 1922).

Met die afmetingen zijn de koninginnen van «titanicus» groter dan die van alle Camponotus met gepubliceerde afmetingen die we hebben gevonden, en haar grootste majors overtreffen die van C. singularis. Is ze de grootste van het geslacht? Met meer dan duizend soorten, waarvan vele niet gemeten, valt dat niet met zekerheid te zeggen, en we roepen het liever niet uit. Wat we wel kunnen zeggen, is dat ze een van de grootste bekende Camponotus is. Ter vergelijking: de langste levende mier is de koningin van een Afrikaanse legermier, Dorylus wilverthi: ze wordt ongeveer 52 mm, en zo'n 80% van haar lichaam is gaster, een eierfabriek voor kolonies van miljoenen werksters.

Een reus uit de Afrikaanse bergen

Onze kolonies komen uit hooggebergtezones in Afrika, en dat merk je aan hoe ze thuis leeft. In de ervaring van Antomas houdt ze niet van warmte, doet ze het beter in een gematigd nest en waardeert ze een uitgesproken winterrust: precies het omgekeerde van veel tropische exoten, die het hele jaar warmte vragen.

De bergen van tropisch Afrika hebben een heel ander klimaat dan de regenwouden en savannes eromheen. In de hooglanden waar ze vandaan komen, ligt de gemiddelde temperatuur bijna het hele jaar rond 16 °C, enkele graden lager dan in de nabijgelegen laaglanden, en de regen valt in natte seizoenen die worden gescheiden door een lang droog seizoen. Er is geen winter zoals de onze, maar wel een koel en stabiel klimaat, wat verklaart waarom deze mier slecht tegen hete zomers kan (zie «Aanbevolen waarden»).

Er waren mieren zo groot als een kolibrie: Titanomyrma

Zoeken we een mier die de naam titaan echt verdiend heeft, dan moeten we zo'n 50 miljoen jaar terug in de tijd. In 2011 beschreven Archibald en collega's Titanomyrma, van het Griekse titan, de reus uit de mythologie, en myrmex, «mier». De grote soort, Titanomyrma gigantea, was in 1986 beschreven op basis van fossielen uit de groeve van Messel, in Duitsland. Haar koninginnen bereikten ongeveer 7 cm lengte en zo'n 16 cm spanwijdte; de nieuwe soort uit Wyoming, T. lubei, mat ongeveer 5 cm, en de auteurs vergeleken haar met een kolibrie.

Het interessantste is niet de grootte, maar de reis. Mieren uit deze groep doken alleen op in vindplaatsen met een zeer warm klimaat, met jaargemiddelden van ongeveer 20 °C of meer. Hoe kwamen ze dan van Europa naar Noord-Amerika? Het voorstel van 2011 was dat ze via het Noordpoolgebied overstaken tijdens de opwarmingspieken van het vroege Eoceen, toen de pool genoeg opwarmde om een «poort» voor ze te openen. In 2023 dook een exemplaar op in koude hooglanden van Brits-Columbia, in Canada, met een jaargemiddelde van 13 °C of minder. Het is vervormd en de grootte bij leven lag tussen ongeveer 3,3 en 5 cm: als het een reus was, wankelt het idee dat deze mieren warmte nodig hadden. De auteurs laten het open. Een waarschuwing: Titanomyrma behoort tot een uitgestorven onderfamilie en is geen naaste verwant van Camponotus.

De andere «titanen» onder de mieren

Wie zoekt naar «titanische mieren», komt ook twee Amerikaanse Pheidole tegen. De ene is Pheidole rhea, die in onze Spaanse winkel onder die bijnaam wordt verkocht. De andere draagt de titel in haar wetenschappelijke naam: Pheidole titanis Wheeler, 1903, uit het zuidwesten van de Verenigde Staten en het westen van Mexico. Haar naam verwijst naar de titanen, al worden haar soldaten nog geen centimeter groot.

Zij is wel een gespecialiseerde termietenjager. Haar verkensters sporen de foerageerkolonnes van Nasutitermes-termieten op en rekruteren een leger van 200 tot 2.000 werksters, die de termieten omsingelen en ze een voor een naar het nest brengen. In 1988 ontdekte Donald Feener dat een parasitoïde bochelvlieg, die alleen overdag vliegt en probeert haar eieren in de mieren te leggen, haar dagindeling verandert: in het natte seizoen vinden de meeste aanvallen 's nachts plaats, en als er een vlieg verschijnt, stopt de kolonie met jagen om zich te verdedigen. En dat terwijl bij dissecties minder dan 2% van de mieren geparasiteerd bleek: een zeldzame vijand met een enorm effect.

Termietenjager, maar geen specialist

Ze is geen termietenspecialist, maar ze jaagt er wel op: bij Antomas hebben we video's gezien uit haar herkomstgebied waarin ze termieten aanvallen, en thuis nemen ze ze heel graag aan. Dat past bij wat er over het geslacht bekend is:

  • Gelegenheidsjagers. Camponotus en Pheidole zijn de twee grote geslachten die opportunistisch op termieten jagen, wanneer ze die tegenkomen, zoals Yusuf, Crewe en Pirk (2014) vermelden. In de savanne van Lamto, in Ivoorkust, vond Lévieux (1982) termieten tussen de prooien van Camponotus, samen met kevers, vliegen, duizendpoten, cicaden of bidsprinkhanen, in een dieet waarin ook honingdauw zwaar weegt: C. maculatus exploiteert bijvoorbeeld wortelschildluizen.
  • De Afrikaanse specialist is een andere. De grote termietenjager van Afrika is Megaponera analis (vroeger Pachycondyla analis), een Ponerinae die bijna uitsluitend van termieten leeft en ze in colonnes aanvalt.
  • Inwoners van termietennesten. Wat sommige Camponotus wel doen, is profiteren van de nesten van termieten. In Congo vond de expeditie van het American Museum of Natural History een kolonie C. vividus in het grote kartonnen nest van een boombewonende termiet (Wheeler, 1922). En in Nieuw-Guinea was een Camponotus de vaakst voorkomende bewoner van termietennesten in een kokosplantage: ze bracht er broed groot, de termieten metselden de bezette gangen dicht en in een enkel geval leefden ze bijna drie jaar samen, zonder dat de sterfte onder de termieten merkbaar toenam (Leponce en collega's, 1999).

Dus als je ze kunt krijgen, zijn termieten een uitstekende prooi voor haar, al zijn ze niet onmisbaar: binnen een gevarieerd dieet aanvaardt ze bijna elk insect (zie «Voeding»).

Groot en klein: grootte bepaalt niet alles

Zoals bijna alle Camponotus heeft deze mier werksters van zeer verschillende groottes: wendbare minors met lange poten, en majors met een onevenredig grote kop. In 1953 legde Edward O. Wilson uit dat dit polymorfisme vóór alles een kwestie van groei is: naarmate de werkster groter wordt, groeit de kop sneller dan de rest van het lichaam. Daarom hebben majors zulke onevenredige koppen. In onze kolonies is het verschil enorm: er zijn majors van verschillende groottes, en de grootste zijn meer dan 20 mm en hebben een kop die door de huid kan snijden (zie «Hantering en veiligheid»).

Decennialang werd aangenomen dat de grootte het beroep vastlegde: de minors gaan op zoek naar voedsel en verzorgen het broed, en de majors verdedigen. In 2016 toonden Daniel Simola en collega's met Camponotus floridanus aan dat het niet zo star is. De majors van deze soort gaan bijna nooit foerageren, maar toen de onderzoekers in de hersenen van jonge majors een remmer van histondeacetylasen injecteerden, enzymen die regelen welke genen worden afgelezen, begonnen ze te foerageren als minors, en ze bleven dat doen. Het beroep van elke werkster staat geschreven in haar grootte, maar ook in chemische merktekens in de hersenen die je kunt herschrijven.

Meer dan voedsel: wat ze van mond tot mond doorgeven

Mieren geven vloeibaar voedsel van mond tot mond door, trofallaxis, en lange tijd dacht men dat het alleen dat was: gedeeld voedsel. In 2016 analyseerden Adria LeBoeuf en collega's die vloeistof bij Camponotus floridanus en vonden veel meer: tientallen eiwitten, waarvan vele in de vloeistof zelf worden uitgescheiden, 64 microRNA's, koolwaterstoffen die lijken op die waaruit de geur van de kolonie bestaat, en juveniel hormoon, een van de hormonen die de ontwikkeling van insecten sturen.

Daarna stelden ze het op de proef. Groepen werksters die larven verzorgden, kregen juveniel hormoon door hun voer, en de larven die zij grootbrachten, hadden twee keer zoveel kans om de metamorfose te voltooien en werden grotere werksters. Wat de werksters van mond tot mond doorgeven, helpt dus de grootte van de volgende generatie te bepalen. Als je twee werksters ziet met de monden tegen elkaar en bewegende antennen, voeden ze zich niet alleen: ze communiceren.

Nachtdiensten en koninginnen zonder klok

Veel grote Camponotus zijn vooral actief in de schemering en 's nachts, maar hun interne klok is flexibeler dan het lijkt. In 2017 onderzochten Mildner en Roces Camponotus rufipes: geïsoleerd volgden de meeste werksters een dagritme, vooral 's nachts; binnen de kolonie waren de verzorgsters die broed onder hun hoede hadden, dag en nacht actief, zonder 24-uursritme, en ze kregen het terug zodra ze werden afgezonderd. De foerageerders daarentegen zaten tot de helft van de tijd stil en pasten hun schema aan aan wanneer er voedsel was.

Bij koninginnen gebeurt iets vergelijkbaars. Bij de Indiase Camponotus compressus zagen Sharma en collega's in 2004 dat maagdelijke koninginnen en mannetjes een duidelijk circadiaan ritme hebben, maar dat bevruchte koninginnen aritmisch worden zolang ze leggen, en het terugkrijgen als het leggen stopt. Een koningin midden in de stichting leeft niet op de klok: ze leeft voor haar broed.

Kleur en grootte tegen de kou

Zegt de kleur van een mier iets over haar klimaat? In 2016 onderzochten Bishop en collega's mierengemeenschappen langs 14 hoogtetransecten in Afrika, Australië en Zuid-Amerika, en vonden een duidelijk patroon: waar het kouder is, zijn de mieren gemiddeld groter en donkerder, en als de temperatuur stijgt, wordt de kleur lichter. De auteurs zien dat als steun voor de hypothese van thermisch melanisme: een donkere cuticula absorbeert meer straling en een groot lichaam houdt warmte beter vast. Op de warmste plekken werden de gemeenschappen weer donkerder waar de ultraviolette straling intens was, omdat melanine daar ook tegen beschermt.

Het is verleidelijk om dat op deze mier toe te passen, enorm, donker en uit het hooggebergte, en ze past in het patroon. Maar de studie beschrijft hele gemeenschappen, geen afzonderlijke soorten, dus we zien het als een merkwaardige aanwijzing, niet als een bewezen verklaring.

Grootte en morfologie

Een enorme, forse en sterk polymorfe Camponotus, met minors en majors die je met het blote oog onderscheidt, en zonder angel.

  • Kleur in onze kolonies. Een donker, mat lichaam, zonder de glans of gouden beharing van andere Afrikaanse Camponotus, wat haar een massief en sober uiterlijk geeft.
  • Majors. In onze kolonies zijn er majors van verschillende groottes, en de grootste verschijnen als laatste. Sommige zijn meer dan 20 mm, met een kop die enorm is ten opzichte van het lichaam en brede, sterke kaken die door de huid kunnen snijden. Daarmee verdedigen ze het nest.
  • Minors. Een verhoudingsgewijs kleinere kop en lange poten: zij gaan foerageren en die zie je door het foerageergebied lopen.
  • Koningin. Enorm, 23-26 mm in onze kolonies, met een breed borststuk, waar de spieren voor de bruidsvlucht zaten, en een ruime gaster, die de reserves bevat waarmee ze haar kolonie sticht.
  • Profiel. De rugzijde van het borststuk tekent in zijaanzicht de boog waaraan het geslacht zijn naam dankt.
  • Gaster. Eindigt in het acidoporus, het kleine mondstuk waarlangs Formicinae mierenzuur uitstoten. Ze heeft geen angel.
  • Ontwikkeling. De larven spinnen een zijden cocon om te verpoppen, zoals bij alle Camponotus; naakte poppen zijn typisch voor Colobopsis, dat tot 2016 bij Camponotus werd ingedeeld.

Afmetingen bij benadering

  • Koningin: 23-26 mm (koninginnen van Antomas; geen gepubliceerde afmetingen)
  • Majors: sommige groter dan 20 mm (kolonies van Antomas; geen gepubliceerde afmetingen)
  • Minor-werksters: geen gepubliceerde afmetingen
  • Ter vergelijking, bij andere grote Afrikaanse Camponotus: majors van ongeveer 15-17 mm (een major van C. brutus uit Nigeria mat 15,4 mm) en een koningin van 21 mm bij C. langi (Wheeler, 1922)
  • Ter vergelijking buiten Afrika: majors van 16,8-19,6 mm en gevleugelde koninginnen van 18,4-20,5 mm bij C. singularis (Laciny en collega's, 2016)

Omdat ze niet beschreven is, zijn er geen wetenschappelijke afmetingen van de kasten van «titanicus»: die van de koningin en de majors zijn van ons, gemeten in de kolonies van Antomas. Vergeleken met de gepubliceerde afmetingen plaatsen ze haar tussen de grootste bekende Camponotus, en boven alle Afrikaanse soorten met afmetingen die we hebben gevonden.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 5/5 – Expert

Een Camponotus is zelden een moeilijke mier, en deze eet van alles en haar koningin sticht in haar eentje een kolonie. Toch beschouwen we haar bij Antomas als een soort voor experts, om vier redenen die je goed moet kennen voordat je haar koopt:

  • Ze houdt niet van warmte. In de ervaring van Antomas doet ze het beter in een gematigd nest, zonder boven ongeveer 25 °C te gaan, precies het omgekeerde van veel tropische exoten. Een verwarmingskabel die «voor de zekerheid» wordt aangebracht, doet haar meer kwaad dan goed, en door de zomer in een groot deel van Spanje moet je een koele plek voor haar zoeken.
  • Een echte diapauze. Ze heeft een uitgesproken winterrust nodig, met een duidelijke temperatuurdaling, en die moet elk jaar goed gebeuren (zie «Diapauze»).
  • Haar grootte en haar beet. De majors zijn groter dan 20 mm en hun beet snijdt door de huid. Je moet altijd met gereedschap werken en met een opstelling die zo is bedacht dat je je handen er niet in hoeft te steken (zie «Hantering en veiligheid»).
  • Geduld. In onze ervaring groeit ze in een gematigd tempo, zijn de eerste werksters klein en duurt het lang voordat de majors komen: minstens twee jaar, en voor de grootste nog langer. Als ze er zijn, vragen ze grote gangen en veel eiwitten.

En ze is het ruimschoots waard. Ze is een van de grootste bekende Camponotus, donker en fors, zeer zelden te zien in de hobby, en een kolonie die langzaam groeit maar uitgroeit tot een indrukwekkend mierennest. Heb je al verschillende grote Camponotus gekweekt en zoek je de volgende, dan is ze een prima keuze. En heb je nog geen grote Afrikaanse gehad, dan is Camponotus maculatus een goede eerste stap: eenvoudiger, sneller groeiend en minder gevoelig voor warmte.

Aanbevolen waarden

  • Temperatuur van het nest: 21-25 °C in het actieve seizoen. Nooit langdurig boven 25 °C.
  • Waarom: onze kolonies komen uit hooggebergtezones, met het hele jaar een koel en stabiel klimaat (zie «Een reus uit de Afrikaanse bergen»).
  • Foerageergebied: op kamertemperatuur. Is de kamer koud, dan hooguit wat milde warmte aan één zijkant, met een thermostaat en zonder boven 25 °C te gaan, zodat de kolonie kan kiezen.
  • Vochtigheid: in het begin buizen en vochtsystemen goed gevuld met water; daarna een gradiënt, met een vochtige zone in het nest en de rest droger (zie «Vochtigheid: in het begin veel, daarna een gradiënt»).
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: nest donker, foerageergebied licht en een normaal dag-nachtritme.
  • Diapauze: uitgesproken, ongeveer 3 maanden bij 12-15 °C (zie «Diapauze»).

De zomer is het kritieke moment. In veel Spaanse huizen komt de thermometer een groot deel van de zomer boven 25 °C. Zoek de koelste kamer, zonder direct zonlicht, ver van ramen, huishoudtoestellen en radiatoren, en liever op een lage plank dan bovenop een kast, waar de warme lucht blijft hangen. Controleer de temperatuur met een thermometer naast het nest, niet op het oog. En probeer nooit af te koelen met ijs of met de airco die rechtstreeks op het formicarium blaast: bruuske wisselingen en condens zijn erger dan een paar graden te veel.

Vochtigheid: in het begin veel, daarna een gradiënt

Zoals bij bijna alle Camponotus hebben de koningin en haar eerste werksters vocht nodig: de stichtingsbuis met zijn waterreserve achter de watten en, als ze naar het nest verhuizen, de vochtsystemen van het formicarium goed gevuld. Een stichting die uitdroogt, is een stichting die verloren gaat.

Met een al gegroeide kolonie raden we bij Antomas een gradiënt aan: een deel van het nest iets vochtig, waar de kolonie meestal het kleinste broed brengt, en de rest droger, waar de werksters en de cocons zich ophopen. De kolonie kiest en verplaatst zich naargelang wat ze nodig heeft. Wat je moet vermijden, zijn de uitersten: een doorweekt nest, met condens op de wanden, brengt schimmel en mijten mee; een volledig droog nest doet het broed uitdrogen.

Aanbevolen formicaria

Voor de stichting en de eerste maanden raden we bij Antomas een Qbik Wild van Anthouse aan. Ze zijn van gips, houden het vocht goed vast en hebben een natuurlijk uiterlijk, met kamers van een redelijke grootte voor een jonge kolonie. Om te beginnen de Qbik Wild One P 1C:

Als de kolonie groeit en de majors verschijnen, is de Qbik Alpha-reeks de logische volgende stap: modulaire formicaria, eerder droog en veel lichter, die met de kolonie meegroeien. Altijd met grote gangen, want een major van deze mier heeft ruimte nodig om zich te bewegen en het broed te verplaatsen. Eerst een QBIK ONE met grote gangen:

En om verder uit te breiden de QBIK DUO, ook met grote gangen. De grootte van het nest altijd in verhouding tot de kolonie: in een enorm formicarium voor een koningin met een paar werksters worden de overtollige kamers vuilnisbelten en is het nest moeilijk vochtig en schoon te houden. Breid uit wanneer je veel werksters stil in het foerageergebied ziet zitten omdat ze binnen niet passen. Maak de opstelling zo af:

  • Een ruim foerageergebied, met wat zand, platte stenen en een tak of stuk schors om in te klimmen, zonder dat iets tot aan de barrière reikt.
  • Water in een reageerbuis met watten en een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten (zie «Voeding»).
  • Barrière van minerale olie en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
  • Thermometer naast het nest: bij deze soort is warmte meten belangrijker dan warmte geven.

Stichting: koningin met broed

Bij Antomas verkopen we haar als «Koningin met broed»: een bevruchte koningin die haar kolonie al in een reageerbuis is begonnen, met eieren, larven of cocons. Zoals bij de overgrote meerderheid van de Camponotus is de koloniestichting claustraal: de koningin sluit zich op en brengt haar eerste werksters groot met de reserves van haar eigen lichaam, zonder naar buiten te gaan om te eten. Een grote koningin heeft veel brandstof, maar die is niet oneindig.

  • Buis, duisternis en rust. Laat de buis zoals hij aankomt, met zijn waterreserve, op een donkere, rustige plek zonder trillingen, bij 21-24 °C. Je kunt hem afdekken met een doek of een stuk karton.
  • Water in de buis. Controleer af en toe of de watten nog vochtig zijn en of er nog water is. Raakt het op of wordt de buis erg vuil, zet haar dan voorzichtig door over te schudden over naar een nieuwe.
  • Af en toe een hapje. Hoewel de stichting claustraal is, raden we bij Antomas aan de koningin af en toe iets te eten te geven, vooral na de reis: een druppeltje suikerhoudende vloeistof op een stukje aluminiumfolie of een stukje net gedood insect. Nooit op de watten van de buis, want die beschimmelen. Wat overblijft, haal je de volgende dag weg.
  • Niet storen. Eén keer per week een snelle blik is genoeg. Een gestreste koningin kan haar eieren opeten.
  • Geduld. De eerste werksters, de nanitics, zijn klein: de grootte neemt met elke generatie toe, en de majors komen pas na minstens twee jaar.

Wanneer verhuis je haar naar het formicarium? Bij Antomas doen we dat bij ongeveer 5-10 werksters, naar een Qbik Wild One P 1C, en eerder als de buis te klein wordt, vuil wordt of zonder water komt te zitten.

Aankomst en verhuizing door over te schudden

Als je de koningin ontvangt, laat haar dan tot rust komen op een donkere, rustige plek, controleer of er water in de buis zit en zet haar niet meteen na aankomst over naar een andere buis of naar het nest. Als het tijd is om te verhuizen, doen we het bij Antomas door over te schudden:

  • Stel het formicarium van tevoren op, met de vochtsystemen gevuld, de oliebarrière aangebracht en het water op zijn plek.
  • Werk boven een bak, met een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen.
  • Open de buis in het foerageergebied, naast de nestingang, en schud de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij je achterblijvers met het penseel helpt.
  • Sluit het deksel en houd het nest donker. Binnen een paar uur hebben ze het broed naar binnen gebracht.

Om later naar een grotere module te verhuizen, gebruik je dezelfde methode.

Voeding

Suiker in een drinkbakje, altijd beschikbaar. Zoals alle Camponotus leeft ze voor een groot deel van suikerhoudende vloeistoffen: in de natuur nectar en honingdauw van bladluizen en schildluizen. Varieer de suikers: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en 1-2 keer per week een andere nectar of suikerhoudende vloeistof. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied het altijd aan in een drinkbakje, waarin de druppel uitgespreid en bereikbaar ligt, en nooit op watten, die beschimmelen en de vloeistof binnen een paar dagen bederven. Vervang het voordat het gaat gisten.

Eiwitten: hoe meer, hoe beter. Dat is wat de kolonie doet groeien: de koningin heeft ze nodig om te leggen en de larven om werksters te worden, en bij een mier van dit formaat is er veel nodig. Doe je vaak onderhoud en verwijder je de resten, dan geef je beter te veel dan te weinig: in onze ervaring begrijpt de kolonie dan dat ze middelen heeft en groeit ze sneller en talrijker. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel, want voer dat overblijft, rot en trekt schimmel en mijten aan. Wissel van week tot week van insectensoort, zodat ze niet altijd hetzelfde eten:

Verwijder de resten binnen hooguit een dag en koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie uitroeien.

Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied.

Diapauze

In de ervaring van Antomas heeft deze lijn een uitgesproken winterrust nodig, met een duidelijke temperatuurdaling, en ze heeft er baat bij: ze komt sterker de lente in en begint weer volop te leggen. Dat past bij haar herkomst: in haar bergen is er geen winter zoals de onze, maar het klimaat is het hele jaar koel, en thuis doet de rustperiode haar erg goed. We hebben geen studies gevonden over de diapauze van deze mier of van Afrikaanse Camponotus in het algemeen, dus wat volgt, is onze werkwijze:

  • Wanneer en hoe lang: ongeveer 3 maanden, ruwweg van december tot februari.
  • Temperatuur: 12-15 °C, en nooit onder 10 °C.
  • Geleidelijke start: verlaag in november de temperatuur stap voor stap, over een à twee weken.
  • Tijdens de diapauze: altijd water, wat suikerhoudende vloeistof, weinig of geen eiwitten en zo weinig mogelijk verstoring.
  • Geleidelijk einde in maart, tot je weer op 21-25 °C zit, en eiwitten zodra je activiteit en broed ziet.
  • Waar: een onverwarmde kamer, een garage, een kelder of een wijnklimaatkast, waarbij je de temperatuur met een thermometer controleert.

Het is normaal dat de koningin in die weken stopt met leggen, dat het broed bijna stil blijft liggen en dat de werksters nauwelijks naar buiten komen. Dat is precies wat er moet gebeuren.

Gedrag en observatie

Ritme. Veel grote Camponotus worden vooral in de avondschemering en 's nachts actief. Is de jouwe rond het middaguur rustig, dan is dat normaal: bekijk haar bij het vallen van de avond, wanneer de minors gaan foerageren.

Groei. In onze ervaring gematigd. De eerste werksters zijn klein en de grootte neemt met elke generatie toe. De majors komen vrij laat: na minstens twee jaar, en er zijn majors van verschillende groottes, zodat de grootste het langst op zich laten wachten. Met gematigde warmte, veel eiwitten en een goede diapauze komt de kolonie vanaf het tweede jaar op stoom.

Verdediging. Zoals andere grote Camponotus is ze in het dagelijks leven een rustige mier die geen ruzie zoekt. Wordt er tegen het nest geklopt of wordt het geopend, dan komen de werksters met open kaken naar buiten om het te verdedigen en kunnen ze mierenzuur spuiten, en de majors gaan op de eerste rij staan, met kaken die respect afdwingen.

Zonder angst observeren. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. Het volstaat om het nest donker en het foerageergebied licht te houden, en ze met zachtheid te observeren, met zo weinig mogelijk ingrijpen. Ze wennen aan je aanwezigheid.

Alarmsignalen:

  • Lusteloze werksters of broed dat midden in de zomer stagneert: bijna altijd te veel warmte. Zoek een koelere plek.
  • Larven die buiten de diapauze niet groeien: een tekort aan eiwitten.
  • Condens op de wanden of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
  • Een koningin die haar eieren opeet: te veel verstoring.
  • Veel werksters die stil in het foerageergebied zitten: tijd om uit te breiden.

Ontsnappingen en barrières

Camponotus klimmen goed tegen glas en plastic op, en bij een mier van dit formaat blijft een ontsnapping niet onopgemerkt. Bij Antomas gebruiken we minerale olie:

  • Een dunne, ononderbroken strook minerale olie bovenaan de wanden van het foerageergebied. Vernieuw die als er stof of resten op blijven liggen.
  • Goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
  • Geen kieren in aansluitingen, doppen en buizen.
  • Niets wat als brug kan dienen: geen takken of stenen tegen de barrière.

Hantering en veiligheid

Ze steekt niet: ze heeft geen angel. Maar ze bijt, en flink: in de ervaring van Antomas geldt: als een major van meer dan 20 mm de huid goed te pakken krijgt, met die enorme kop, snijdt hij erdoorheen en laat hij ze bloeden, en bovendien kan hij mierenzuur spuiten, dat in de wond prikt. Het is niets ernstigs, maar je vermijdt het beter:

  • Altijd met gereedschap: een zacht penseel, een zacht pincet en, voor verhuizingen, buizen en adapters. Nooit met je handen.
  • Open het formicarium niet verder dan nodig, werk langzaam boven een bak en sluit het af als je klaar bent.
  • Voeg geen verschillende koninginnen of kolonies samen en houd haar niet samen met andere soorten.
  • Met kleine kinderen in huis: laat ze ervan genieten door te kijken, met het formicarium gesloten, maar laat ze haar nooit hanteren.

Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Haar langdurig boven 25 °C houden, of een verwarmingskabel zonder thermostaat gebruiken.
  • Haar in een kamer laten staan die in de zomer oververhit raakt, in de zon of naast een radiator.
  • De diapauze overslaan of die met bruuske temperatuurwisselingen uitvoeren.
  • De stichtingsbuis laten uitdrogen, of het hele nest doorweken.
  • Een kleine kolonie in een enorm formicarium zetten, of kleine gangen gebruiken als de majors komen.
  • De suikerhoudende vloeistoffen op watten aanbieden of ze laten opraken.
  • Haar altijd hetzelfde insect geven of resten niet opruimen.
  • Verschillende koninginnen of kolonies samenvoegen.
  • Haar met je handen hanteren (een major kan door je huid snijden) of de barrière verwaarlozen.

Wetenschappelijke bronnen

«titanicus» is niet beschreven, dus er bestaat geen literatuur over de soort. Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over het geslacht Camponotus, zijn verwanten en de reuzenmieren, op de afmetingen van Afrikaanse Camponotus van Wheeler (1922, Bulletin of the American Museum of Natural History 45) en uit het overzicht The Ants of Africa van B. Taylor, op de studie van Lévieux (1982) over het dieet van de mieren van de West-Afrikaanse savannes en op de ervaring van Antomas. Belangrijkste referenties:

  1. Wilson, E. O. (1953). The origin and evolution of polymorphism in ants. The Quarterly Review of Biology 28: 136–156. doi:10.1086/399512
  2. Feener, D. H. Jr. (1988). Effects of parasites on foraging and defense behavior of a termitophagous ant, Pheidole titanis Wheeler (Hymenoptera: Formicidae). Behavioral Ecology and Sociobiology 22: 421–427. doi:10.1007/BF00294980
  3. Leponce, M., Roisin, Y. & Pasteels, J. M. (1999). Community interactions between ants and arboreal-nesting termites in New Guinea coconut plantations. Insectes Sociaux 46: 126–130. doi:10.1007/s000400050122
  4. Pfeiffer, M. & Linsenmair, K. E. (2000). Contributions to the life history of the Malaysian giant ant Camponotus gigas (Hymenoptera, Formicidae). Insectes Sociaux 47: 123–132. doi:10.1007/PL00001690
  5. Sharma, V. K., Lone, S. R. & Goel, A. (2004). Clocks for sex: loss of circadian rhythms in ants after mating? Naturwissenschaften 91: 334–337. doi:10.1007/s00114-004-0526-8
  6. Archibald, S. B., Johnson, K. R., Mathewes, R. W. & Greenwood, D. R. (2011). Intercontinental dispersal of giant thermophilic ants across the Arctic during early Eocene hyperthermals. Proceedings of the Royal Society B 278: 3679–3686. doi:10.1098/rspb.2011.0729
  7. Yusuf, A. A., Crewe, R. M. & Pirk, C. W. W. (2014). Olfactory detection of prey by the termite-raiding ant Pachycondyla analis. Journal of Insect Science 14: 53. doi:10.1673/031.014.53
  8. Laciny, A., Zettel, H. & Druzhinina, I. (2016). Workers, soldiers, and gynes: morphometric characterization and description of the female castes of Camponotus singularis (Smith, 1858) (Hymenoptera, Formicidae). Deutsche Entomologische Zeitschrift 63: 183–193. doi:10.3897/dez.63.9435
  9. LeBoeuf, A. C. et al. (2016). Oral transfer of chemical cues, growth proteins and hormones in social insects. eLife 5: e20375. doi:10.7554/eLife.20375
  10. Simola, D. F. et al. (2016). Epigenetic (re)programming of caste-specific behavior in the ant Camponotus floridanus. Science 351: aac6633. doi:10.1126/science.aac6633
  11. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  12. Bishop, T. R. et al. (2016). Ant assemblages have darker and larger members in cold environments. Global Ecology and Biogeography 25: 1489–1499. doi:10.1111/geb.12516
  13. Mildner, S. & Roces, F. (2017). Plasticity of daily behavioral rhythms in foragers and nurses of the ant Camponotus rufipes: influence of social context and feeding times. PLoS ONE 12: e0169244. doi:10.1371/journal.pone.0169244
  14. Archibald, S. B., Mathewes, R. W. & Aase, A. (2023). Eocene giant ants, Arctic intercontinental dispersal, and hyperthermals revisited: discovery of fossil Titanomyrma (Hymenoptera: Formicidae: Formiciinae) in the cool uplands of British Columbia, Canada. The Canadian Entomologist 155: e6. doi:10.4039/tce.2022.49
Moeilijkheidsgraad
Gevorderd
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

13 andere producten in dezelfde categorie: