Pheidole titanis
Een Pheidole van titanisch formaat: Pheidole titanis, uit de woestijnen en doornbossen van het zuidwesten van Noord-Amerika, is een gespecialiseerde termietenjager. Haar verkenners rekruteren legers van tot 2.000 mieren die de termietenkolonnes omsingelen en de prooien een voor een afvoeren, met soldaten tot 8 mm in de frontlinie. Een parasitaire vlieg is zo’n gevaar voor haar dat ze in het regenseizoen op nachtjacht overstapt. Een zeldzame en fascinerende soort voor ervaren mierenhouders, die thuis volop geniet van Thermobia als uitstekende vervanger van termieten. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 5/5 – Expert
De reuzen-Pheidole van de woestijnen van Noord-Amerika: een roofmier die gespecialiseerd is in termieten en op jacht gaat in strooptochten van honderden mieren, met soldaten tot 8 mm. Kolonie met koningin, werksters en broed. Een eerder droog nest met een vochtig hoekje, 24-30 °C, veel en zeer gevarieerd eiwit (met Thermobia domestica als uitstekende vervanger van termieten), een ontsnappingsbarrière en een milde winterrust.
Pheidole titanis Wheeler, 1903 draagt met goede reden de naam van de titanen. Toen William Morton Wheeler haar beschreef aan de hand van mieren die in de bergen van West-Texas waren verzameld, merkte hij op dat ze zich door haar grote formaat onderscheidde van alle andere Pheidole-soorten die in de Verenigde Staten bekend waren: soldaten van 7,25 tot 8 mm en minors van 4 tot 4,5 mm. In hetzelfde werk beschreef hij P. texana, uit dezelfde hoek van Texas, met soldaten van 4-5 mm en werksters van 2,5-3 mm: de minors van P. titanis zijn bijna even lang als de soldaten van haar buurvrouw. Het is letterlijk een Pheidole op een andere schaal.
Maar wat haar uniek maakt, is niet haar formaat, maar haar levenswijze. Bijna alle Pheidole-soorten zijn opportunistische omnivoren of zaadverzamelaars. P. titanis is een gespecialiseerde termietenjager: haar verkenners sporen colonnes termieten op die in de open lucht foerageren, rekruteren honderden nestgenoten en zetten gecoördineerde strooptochten op waarbij ze de prooien omsingelen en ze één voor één naar het nest brengen. En haar jachtschema wordt deels bepaald door een piepkleine vijand: een parasitaire vlieg die alleen overdag vliegt.
Het is een soort voor ervaren houders die iets willen observeren wat bijna geen andere terrariummier biedt: een gespecialiseerde roofmier waarvan de kolonie in groep «op jacht gaat», soldaten inbegrepen. De grootste uitdaging, die we hieronder uitgebreid uitleggen, is thuis een termietenspecialist te voeren.
Biologie
Een dochter van de reuzen: naam en verwantschap
De naam titanis komt uit het Grieks en betekent «van een mythisch reuzenras», zoals Edward O. Wilson uitlegt in zijn grote monografie Pheidole in the New World (2003). Wheeler beschreef haar in 1903 aan de hand van exemplaren die hij zelf had verzameld bij de Paisano-pas en die rechter O. W. Williams had verzameld aan de voet van de Chisos Mountains, in Brewster County (zuidwest-Texas). Er zijn geen ondersoorten of synoniemen bekend.
Wheeler bracht haar in verband met P. hyatti en P. crassicornis, vanwege de relatief kleine kop van de soldaat en de sculptuur ervan. Wilson plaatste haar in de pilifera-groep, een verzameling soorten waarvan ze een van de grootste leden is. Een merkwaardig detail: de groep is genoemd naar P. pilifera, een zaadverzamelaar, terwijl P. titanis zich juist heeft gespecialiseerd in de jacht op termieten.
Het geslacht Pheidole is een van de meest diverse van het dierenrijk, met meer dan duizend beschreven soorten wereldwijd. De genetische analyses van Moreau (2008) wijzen erop dat het in de Nieuwe Wereld ontstond en mogelijk maar één keer naar de Oude Wereld overstak. P. titanis is dus een vertegenwoordiger van het oorspronkelijke «thuisland» van het geslacht.
Verspreiding en habitat: woestijnstruikgewas en doornbos
Volgens Wilson (2003) is de soort bekend uit West-Texas, Zuid-Arizona en Jalisco (Mexico); Feener (1988) plaatst haar in het zuidwesten van de Verenigde Staten en het westen van Mexico. Ze leeft in twee omgevingen die op het eerste gezicht heel verschillend lijken: woestijnstruikgewas en tropisch loofverliezend doornbos, een laag bos dat in het lange droge seizoen zijn bladeren verliest. In beide nestelt ze onder stenen. Wheeler vond een nest tussen rotsen die zo vast zaten dat hij alleen werksters kon verzamelen.
Wat deze habitats verbindt, is het klimaat: warmte, een lang droog seizoen en regen die in de zomer valt. In het noorden van haar verspreidingsgebied hebben de woestijnen van Texas en Arizona zeer hete zomers, moessonregens in juli-september en zachte winters, maar met af en toe nachtvorst. In het zuiden is het doornbos van West-Mexico het hele jaar warm, met maanden van droogte en een regenseizoen in de zomer.
Verwar haar niet met Pheidole rhea, een andere grote Pheidole uit het zuidwesten van Noord-Amerika die je ook in onze winkel vindt. Het zijn verschillende soorten, met een andere biologie en andere behoeften.
Termietenjager: een bewezen specialist
Al in 1955 vermoedden Creighton en Gregg dat P. titanis zich met termieten voedde. Donald H. Feener toonde het in 1988 aan met veldonderzoek in het westen van Mexico: de soort is in de eerste plaats een gespecialiseerde termietenjager. In Jalisco zag Feener haar vooral de foerageercolonnes van Nasutitermes aanvallen, termieten die in rijen in de open lucht op voedsel uitgaan, en slechts af en toe dode geleedpotigen van andere soorten benutten (Wilson, 2003, als samenvatting van het werk van Feener).
Deze specialisatie is zeldzaam in een zo generalistisch geslacht als Pheidole, en ze is knap, want Nasutitermes zijn geen makkelijke prooien. Hun soldaten, «nasuti» genoemd, hebben een kop die is uitgerekt tot een soort mondstuk waarmee ze een kleverige afweerstof spuiten. Traniello (1981) toonde aan dat bij Nasutitermes costalis die soldaten vooropgaan voor de werksters: ze verkennen nieuw terrein, markeren het spoor met feromonen en regelen de toestroom van werksters, in een systeem dat mieren, de gevaarlijkste rovers van termieten, doeltreffend afschrikt. Prestwich (1984) gaf een overzicht van de enorme verscheidenheid aan chemische verdedigingsmiddelen van termieten. Hoe P. titanis de nasuti te slim af is, is niet in detail beschreven, maar ze jaagt met succes op hun colonnes.
Strooptochten met tot 2.000 mieren
Een strooptocht van P. titanis begint met een paar verkenners. Als een van hen termieten vindt, keert ze terug naar het nest terwijl ze een chemisch spoor achterlaat en rekruteert ze nestgenoten, en het proces herhaalt zich tot er een macht van 200 tot 2.000 mieren is verzameld, soldaten en minors samen. De colonne bereikt de termieten en omsingelt ze; dan probeert elke mier een termiet te grijpen en keert ze ermee terug naar het nest langs hetzelfde rekruteringsspoor (Wilson, 2003, op basis van Feener).
Het is geen legermier met een nest dat zich verplaatst: het is een honkvaste kolonie die vanuit haar nest onder een steen georganiseerde aanvallen uitvoert, en de soldaten doen samen met de minors mee. Met een kleine kolonie zie je geen colonnes van honderden mieren, maar wel de snelle reactie op een prooi en de rekrutering via geursporen.
's Nachts jagen om een vlieg te ontlopen
De bekendste ontdekking over P. titanis is haar relatie met een parasitaire vlieg uit de familie Phoridae (Feener, 1988). In het droge seizoen vinden de goed gecoördineerde strooptochten vroeg in de ochtend of laat in de middag plaats. In het regenseizoen daarentegen vinden de meeste 's nachts plaats. De oorzaak van die verschuiving is de toegenomen activiteit van een gespecialiseerde bochelvlieg, die werksters en soldaten van P. titanis parasiteert door er haar eieren in te leggen.
Als de vliegen de ingang van een nest of een jachtcolonne ontdekken, stoppen de werksters met foerageren en verdedigen ze zich tegen de pogingen tot eileg. De vliegen vliegen alleen overdag en storen nooit 's nachts, dus verplaatst de kolonie haar strooptochten naar het donker. Maar daar hangt een prijskaartje aan: P. titanis voert niet meer nachtelijke strooptochten uit om dit te compenseren, en daarom verzamelen de kolonies in het regenseizoen minder voedsel dan in het droge seizoen. Bovendien verstoort de aanwezigheid van de vliegen de normale verdediging van de kolonie tegen vijandige mieren, zowel van de eigen soort als van andere soorten.
Het verrassendste is de wanverhouding. Bij het ontleden van werksters en soldaten stelde Feener vast dat het werkelijke parasitisme lager dan 2% lag, en de vliegen waren veel zeldzamer dan hun gastheren. Toch verandert alleen al hun aanwezigheid het jachtschema en de hoeveelheid voedsel die het nest binnenkomt: een klassiek voorbeeld van hoe de angst voor een parasiet zwaarder kan wegen dan het parasitisme zelf.
Vliegen die mieren onthoofden
De bochelvliegen die mieren aanvallen, behoren meestal tot het geslacht Apocephalus, in het Engels bekend als «ant-decapitating flies». Het vrouwtje legt in een bliksemsnelle aanval een ei in het lichaam van de mier; de larve ontwikkelt zich binnenin en komt bij veel soorten uiteindelijk in de kop terecht, die uiteindelijk van het lichaam loskomt. Alleen al in Arizona zijn talrijke soorten van deze vliegen beschreven (Brown en LeBrun, 2010). Mierendatabanken noemen als parasiet van P. titanis een Apocephalus-soort die niet tot op soortniveau is gedetermineerd.
Het is geen op zichzelf staand geval: in 1981 liet Feener zelf in Science zien dat een Apocephalus-vlieg de concurrentie tussen Pheidole dentata en Solenopsis texana beslist door de verdediging van de Pheidole-soldaten te verstoren. Thuis zijn er geen bochelvliegen, en je kolonie kan bij licht foerageren.
Grote soldaten, maar met een «kleine» kop
Bij bijna alle Pheidole-soorten herken je de soldaat meteen aan zijn enorme kop, die buiten verhouding is tot het lichaam. P. titanis breekt die regel een beetje. Wheeler beschreef de kop van haar soldaat als «verhoudingsgewijs klein, nauwelijks groter dan de gaster», iets langer dan breed en met een diepe insnijding aan de achterrand. De soldaat is als geheel groot: een stevig borststuk, lange poten met verdikte dijen, sterke doorns op het propodeum en een langgerekte gaster. Zijn mandibels zijn stevig, met een gladde snijrand en twee sterke tanden aan de punt.
Wheeler lette ook op de antennes van de soldaat: zeer klein, met een afgeplatte scapus en een korte, weinig uitgesproken knots, een duidelijk verschil met haar naaste verwanten. Bij de minors daarentegen zijn de antennes lang en dun, en steekt de scapus duidelijk voorbij de achterkant van de kop uit: zij zijn de verkenners die de termieten vinden en de strooptochten leiden.
Hoe een kolonie beslist hoeveel soldaten ze grootbrengt
Dit is biologie van het geslacht, niet onderzocht bij P. titanis. Een Pheidole-larve is niet bij de geboorte voorbestemd om soldaat te worden: Wheeler en Nijhout (1981) toonden bij P. bicarinata aan dat een analoog van het juveniel hormoon, toegediend in een gevoelige periode van het laatste larvestadium, de metamorfose vertraagt en larven die minors zouden zijn geworden in soldaten verandert. Rajakumar en collega's (2018) zagen dat toekomstige soldaten rudimentaire vleugelaanlegsels ontwikkelen die helpen hun lichaam op te bouwen en reageren op de sociale signalen van de kolonie. In de praktijk hangt de productie van soldaten sterk af van het voedsel: met veel eiwit brengt de kolonie meer soldaten groot; met weinig bijna alleen minors.
Wat we nog niet weten
Voor zo'n opvallende soort is P. titanis weinig onderzocht. We hebben geen gepubliceerde gegevens gevonden over de maximale grootte van haar kolonies, het aantal koninginnen, de periode van haar bruidsvluchten of de manier waarop ze een kolonie sticht. Daarom maken we onderscheid tussen wat er voor de soort is gedocumenteerd, wat er van het geslacht bekend is en wat we bij Antomas hebben geleerd.
Grootte en morfologie
Zoals de rest van haar geslacht heeft P. titanis naast de koningin twee duidelijk verschillende werksterkasten:
- Soldaat (major). Van 7,25 tot 8 mm volgens Wheeler (1903). Stevig lichaam, kop nauwelijks groter dan de gaster, over de voorste driekwart voorzien van fijne evenwijdige lengtekielen en glad en glanzend aan de achterkant. Sterke, gladde en glanzende mandibels met twee tanden aan de top. Stevige, puntige doorns op het propodeum, aan de punt licht naar beneden gebogen. Lange, dikke, geelachtige haren, rechtopstaand over het hele lichaam.
- Minor. Van 4 tot 4,5 mm (Wheeler, 1903), zeer groot voor een Pheidole. Kop even breed als lang, met een bijna rechthoekige omtrek, lange dunne antennes, slanke rechte doorns op het propodeum en een grotendeels glad en glanzend lichaam.
- Koningin. Met het brede, volumineuze borststuk van koninginnen die vleugels hebben gehad en een grote gaster. We hebben geen gepubliceerde afmetingen van de koningin gevonden.
Kleur. Verschilt per bron en per populatie. Wilson (2003) beschrijft soldaten en minors als egaal licht roodbruin. Wheeler (1903) beschreef de soldaat als diep roestrood, met de gaster, de doorns en de rand van de mandibels zwart, en de minors als zwart of zeer donker roodbruin, met roodgele mandibels, voorkant van de kop, antennes en poten.
Afmetingen bij benadering
- Soldaat: totale lengte 7,25-8 mm (Wheeler, 1903)
- Soldaat (lectotype, Wilson, 2003): kopbreedte 1,94 mm; koplengte 2,02 mm; scapus van de antenne 0,98 mm; oog 0,30 mm; breedte van het pronotum 1,10 mm
- Minor: totale lengte 4-4,5 mm (Wheeler, 1903)
- Minor (paralectotype, Wilson, 2003): kopbreedte 0,92 mm; koplengte 0,94 mm; scapus van de antenne 0,86 mm; oog 0,24 mm; breedte van het pronotum 0,60 mm
- Koningin: geen gepubliceerde afmetingen in primaire bronnen, dus we geven liever geen cijfers
Een detail: de scapus van de minor (0,86 mm) is bijna even lang als die van de soldaat (0,98 mm), bij een kop die minder dan half zo groot is. Lange antennes, van een verkenner.
Houden in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 5/5 – Expert. Waarom?
P. titanis is geen kwetsbare mier wat temperatuur of vochtigheid betreft: ze komt uit warme, droge omgevingen en verdraagt de omstandigheden in huis goed. De moeilijkheid zit ergens anders:
- Ze is een specialist. In de natuur eet ze vooral termieten. Thuis moet je die vervangen door zeer gevarieerd en goed gekozen eiwit; een arm of eentonig dieet remt de eileg van de koningin en de productie van soldaten, en een kleine kolonie kan stil komen te staan.
- De kolonies worden klein verkocht. Een koningin met 10-20 werksters heeft weinig marge: elke werkster telt, en fouten in voeding, water of hygiëne merk je meteen.
- Er is heel weinig informatie. Er bestaan geen gepubliceerde verzorgingsgidsen of kweekdagboeken met jarenlange ervaring met deze soort. Een deel van wat je doet, zal observeren en bijsturen zijn.
En het is zeer de moeite waard. Weinig mieren laten je thuis zo'n gespecialiseerd jachtgedrag zien: verkenners die de prooi vinden, rekrutering via geursporen, grote soldaten die met de minors meegaan en een kolonie die als één blok reageert op een nieuwe prooi. Voor wie al verschillende soorten heeft gehouden en een uitdaging met een wetenschappelijke basis zoekt, is het een van de interessantste Pheidole-soorten ter wereld.
Aanbevolen parameters
- Temperatuur: 24-30 °C in het actieve seizoen, met een gradiënt: een warmere zone, rond 28-30 °C, waar de kolonie het broed kan leggen, en de rest iets koeler. Is het bij je thuis kouder dan 24 °C, gebruik dan een verwarmingskabel of -mat aan één zijkant van het nest, nooit onder het hele nest.
- Nest: eerder droog, met een vochtig hoekje. Het is een mier van stenige, droge bodems, maar het broed heeft wat vocht nodig, en de kolonie kiest zelf waar ze het legt.
- Foerageergebied: droog, met een schoon oppervlak waarop je de prooien goed kunt zien en de resten kunt weghalen.
- Richtwaarde vochtigheid: er zijn geen wetenschappelijke metingen voor de soort. Werk met een gradiënt, van droog tot licht vochtig, en let erop dat het vochtige deel nooit helemaal uitdroogt.
- Water: altijd beschikbaar, met een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: het nest in het halfdonker of afgedekt; het foerageergebied mag verlicht zijn.
- Winterrust: mild, 6-10 weken op 16-20 °C (zie «Winterrust»).
Aanbevolen formicarium
Bij Antomas raden we de modulaire QBIK-formicaria uit de Alpha-reeks van Anthouse aan, die eerder droog zijn en goed passen bij een soort uit woestijnstruikgewas die onder stenen nestelt. Om te beginnen met een kolonie van 10-20 werksters de QBIK ONE; als de kolonie groeit en meer kamers nodig heeft, de QBIK DUO, of een tweede module die je op de eerste aansluit.
Gebruik bij zo'n kleine kolonie geen te groot nest: de werksters verspreiden zich en hebben moeite het broed bij elkaar te houden. Beter een krap nest dat je met modules uitbreidt als het vol raakt, en een ruim foerageergebied, waar je de jacht kunt zien.
Voeding: de grote uitdaging
Hier ligt de sleutel tot deze soort. In de natuur leeft P. titanis van de termieten die ze tijdens haar strooptochten vangt, en slechts af en toe benut ze andere dode geleedpotigen (Feener, 1988; Wilson, 2003). Thuis is het niet realistisch en ook niet aan te raden om het dieet op wilde termieten te baseren: als je ze verzamelt, kun je een plaag in huis halen die hout aantast, en bovendien kunnen ze parasieten of pesticiden meebrengen. Daarom werken we bij Antomas met vervangers voor termieten en met zeer gevarieerd eiwit.
De beste vervanger: Thermobia domestica. In de ervaring van Antomas zijn termietenspecialisten zoals P. titanis dol op Thermobia domestica. Het zijn kleine insecten met een zacht, langgerekt lichaam, die de werksters makkelijk hanteren en vervoeren, en hun resten beschimmelen nauwelijks. Geef ze pas gedood, door vlak voor het voeren de kop een beetje te pletten, want levend zijn ze erg snel. Het is het eiwit dat we als basis aanraden, vooral zolang de kolonie klein is.
Gevarieerd eiwit. Wissel naast Thermobia van week tot week van insect, zodat ze niet steeds hetzelfde eten. Prooien met een zacht lichaam, die op een termiet lijken, werken goed: kleine nimfen van runner-kakkerlakken of van dubia-kakkerlakken, kleine of in stukjes gesneden krekels, opengemaakte meelwormen, vliegen en Drosophila. Maak grote prooien open of snijd ze in stukjes. Kun je aan in gevangenschap gekweekte termieten van een betrouwbare leverancier komen, dan zijn die een uitstekende aanvulling; verzamel nooit termieten in de natuur of in je huis om ze te voeren.
Voer veel. Hoe meer eiwit ze krijgt, hoe sneller de kolonie groeit en hoe meer soldaten ze grootbrengt. Bij een specialist met een kleine kolonie is dit nog belangrijker: een royaal aanbod aan prooien «vertelt» de kolonie dat er voedsel is, en de koningin legt meer. Houd je het foerageergebied bij, dan kun je beter te veel dan te weinig geven. De voorwaarde is hygiëne: haal de resten elke dag of om de dag weg. Kun je een tijdje niet schoonmaken, voer dan niet te veel.
Suikers. Hoewel ze een roofmier is en haar suikerconsumptie in de natuur niet is onderzocht, bieden we bij Antomas ook suikerhoudende vloeistoffen aan, net als bij de andere Pheidole-soorten: Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week, en een andere nectar of suikerhoudende vloeistof 1-2 keer per week, zodat je niet steeds hetzelfde aanbiedt. Je kunt ook eiwit aan de nectar toevoegen. Bied het aan in een drinkbakje, gekocht of zelfgemaakt, waar de druppel binnen bereik blijft, en nooit op watten: die beschimmelen meteen.
Hoe je de prooi aanbiedt. Leg hem in het foerageergebied, een eindje van het nest: je ziet een verkenner hem vinden en teruggaan naar het nest, en kort daarna een groep werksters, vaak met soldaten, die hem omsingelen en wegdragen. Een strooptocht in het klein.
Koloniestichting en groei
Bij Antomas verkopen we haar als kolonie met koningin, werksters en broed: de stichting is al achter de rug en je krijgt een draaiende kolonie. Er zijn geen studies over de koloniestichting van P. titanis, dus wat volgt is wat gebruikelijk is in het geslacht Pheidole. Na de bruidsvlucht breekt de bevruchte koningin haar vleugels af en sluit ze zich op in een kleine kamer, meestal onder een steen. Haar koloniestichting is meestal claustraal: ze gaat niet op voedsel uit en brengt haar eerste werksters groot met de reserves van haar lichaam, vooral de vliegspieren die ze niet meer nodig heeft. De eerste werksters zijn kleine minors; de soldaten verschijnen later, als er genoeg werksters zijn om de larven goed te voeden.
Met 10-20 werksters zit je kolonie in die kwetsbare fase waarin elke nieuwe werkster telt. Concentreer je de eerste weken op drie dingen: stabiele warmte in de broedzone, altijd water beschikbaar en veel, gevarieerd eiwit, met Thermobia als basis. Naarmate de kolonie groeit en beter eet, neemt het aandeel soldaten toe. Er zijn geen gepubliceerde gegevens over de ontwikkelingssnelheid van de soort.
Voeg geen koninginnen of kolonies van verschillende herkomst samen: het is niet bekend of de soort meerdere koninginnen per kolonie accepteert, en kolonies op eigen houtje samenvoegen eindigt meestal in gevechten.
Observeren en controleren
Mieren zijn er om van te genieten: bekijk je kolonie vaak, voorzichtig en zonder angst. Het is genoeg om het nest in het halfdonker te houden en het foerageergebied licht. Haar bijna dagelijks bekijken is je beste hulpmiddel: je weet dan welke prooien ze accepteren, of de koningin legt en of er grote soldatenlarven zijn, en je ziet op tijd een droge reageerbuis, vergeten resten, schimmel of een barrière die het laat afweten.
Winterrust (milde diapauze)
Het verspreidingsgebied van P. titanis loopt van de woestijnen van Texas en Arizona, met zachte winters en af en toe nachtvorst, tot het doornbos van West-Mexico, dat het hele jaar warm is. Het is geen mediterrane soort die maandenlang kou nodig heeft. Bij Antomas raden we een milde rustperiode van 6-10 weken op 16-20 °C aan midden in de winter, ongeveer van december tot februari, die het koelste seizoen van haar verspreidingsgebied nabootst en de koningin meestal helpt om in het voorjaar krachtig weer met leggen te beginnen.
- Verlaag de temperatuur geleidelijk over 1-2 weken en haal de kunstmatige warmte weg. De kolonie gaat minder eten en het broed ontwikkelt zich trager.
- Zorg tijdens de rustperiode altijd voor water en een beetje suiker. Bied af en toe een kleine hoeveelheid eiwit aan en haal weg wat ze niet opeten.
- Blijf ze vaak bekijken: controleer het water, let op schimmel en zorg dat het vochtige hoekje van het nest niet uitdroogt.
- Verhoog aan het einde de temperatuur geleidelijk en voer weer royaal zodra ze actief worden.
Onderwerp ze niet aan een koude diapauze van 5-10 °C zoals Europese soorten: er is geen enkele basis om dat bij deze soort te doen.
Verhuizen
Als de kolonie naar een nieuw of groter formicarium moet, doen we dat bij Antomas door overschudden: je schudt de kolonie, met de koningin, de werksters en het broed, voorzichtig uit in het foerageergebied of bij de ingang van het nieuwe nest, en de werksters installeren zich meteen. Zorg dat de ontsnappingsbarrière klaar is voordat je begint.
Ontsnappingen en barrières
Pheidole-soorten klimmen goed, en de minors glippen, ook al zijn ze groot voor het geslacht, door kleine kieren. Gebruik in het foerageergebied een barrière van PTFE (Fluon), in een dun laagje aangebracht, of een van paraffineolie of vaseline, en vernieuw hem als hij minder goed werkt. Controleer deksels, doppen, ventilatiegaasjes en vooral de aansluitingen tussen modules, het meest voorkomende zwakke punt. In een kolonie van 10-20 werksters is elke ontsnapping een groot verlies.
Hanteren en veiligheid
Ze is niet gevaarlijk voor mensen. De soldaten hebben sterke mandibels en kunnen even knijpen, zonder verdere gevolgen. Werk rustig, met een zacht pincet of een penseel, en laat de kolonie of een deel ervan nooit vrij: het is een Noord-Amerikaanse soort die nooit in de Europese natuur terecht mag komen.
Wat je niet moet doen
- Altijd hetzelfde insect geven, of een eiwitarm dieet.
- Termieten in de natuur of in huis verzamelen om haar te voeren.
- Hele, harde prooien laten liggen die een kleine kolonie niet open krijgt, of resten niet weghalen.
- Overvoeren zonder schoon te maken.
- De suiker op watten geven in plaats van in een drinkbakje.
- Haar zonder water laten, zelfs niet tijdens de winterrust.
- Haar het hele jaar koel houden of haar een Europese diapauze van 5-10 °C laten doen.
- Het hele nest van onderen verwarmen, zonder gradiënt.
- Een kleine kolonie in een te groot nest zetten.
- Koninginnen of kolonies van verschillende herkomst samenvoegen, of haar met andere soorten houden.
- Vertrouwen op een oude barrière of slecht passende aansluitingen laten zitten.
- De kolonie dagenlang niet controleren.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Pheidole titanis en het geslacht Pheidole, de biologie van haar prooien en de ervaring van Antomas. Belangrijkste referenties:
- Wheeler, W.M. (1903). A decade of Texan Formicidae. Psyche 10: 93–111. doi:10.1155/1903/67840
- Wilson, E.O. (2003). Pheidole in the New World: a dominant, hyperdiverse ant genus. Harvard University Press, Cambridge (Massachusetts).
- Feener, D.H. Jr. (1988). Effects of parasites on foraging and defense behavior of a termitophagous ant, Pheidole titanis Wheeler (Hymenoptera: Formicidae). Behavioral Ecology and Sociobiology 22: 421–427. doi:10.1007/BF00294980
- Feener, D.H. Jr. (1981). Competition between ant species: outcome controlled by parasitic flies. Science 214: 815–817. doi:10.1126/science.214.4522.815
- Brown, B.V. & LeBrun, E.G. (2010). Ant-decapitating flies, Apocephalus, subgenus Apocephalus Coquillett (Insecta: Diptera: Phoridae), of Arizona. Contributions in Science 519: 1–24. doi:10.5962/p.210561
- Traniello, J.F.A. (1981). Enemy deterrence in the recruitment strategy of a termite: soldier-organized foraging in Nasutitermes costalis. Proceedings of the National Academy of Sciences 78: 1976–1979. doi:10.1073/pnas.78.3.1976
- Prestwich, G.D. (1984). Defense mechanisms of termites. Annual Review of Entomology 29: 201–232. doi:10.1146/annurev.en.29.010184.001221
- Moreau, C.S. (2008). Unraveling the evolutionary history of the hyperdiverse ant genus Pheidole (Hymenoptera: Formicidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 48: 224–239. doi:10.1016/j.ympev.2008.02.020
- Wheeler, D.E. & Nijhout, H.F. (1981). Soldier determination in ants: new role for juvenile hormone. Science 213: 361–363. doi:10.1126/science.213.4505.361
- Rajakumar, R., Koch, S., Couture, M. et al. (2018). Social regulation of a rudimentary organ generates complex worker-caste systems in ants. Nature 562: 574–577. doi:10.1038/s41586-018-0613-1
- Moeilijkheidsgraad
- Gevorderd

