Camponotus foreli: reina, obreras y cría – foto real de Antomas
Camponotus foreli: reina, obreras y cría – foto real de Antomas

Camponotus foreli

Niet op voorraad
€ 3,99
Inclusief belasting

Een mier die van bloemen leeft. Camponotus foreli, zwart, glanzend en met lange poten, loopt in de volle zon over venkel en wilde peen in het Iberisch Schiereiland en Noord-Afrika om haar krop met nectar te vullen: in het veld keren bijna negen op de tien werksters terug naar het nest beladen met zoete vloeistof. Ze trotseert de gloeiende zomergrond, houdt in augustus siësta en deelt haar bloemen zonder ruzie, zelfs met veel fellere verwanten. Opgedragen aan Auguste Forel, is ze een van de dankbaarste Iberische Camponotus-soorten om mee te beginnen: ze sticht alleen, eet makkelijk en leeft op het ritme van de Middellandse Zee. Stichtende koninginnen met broed. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 1/5 – Beginner

Een zwarte, glanzende Iberische reuzenmier met lange poten, die leeft van bloemennectar zoals weinig andere mieren in Europa: in het veldonderzoek kwamen bijna negen op de tien werksters met een krop vol vloeistof terug naar het nest. Ze is dagactief, houdt van de zon en is vreedzaam tegenover haar buren. Ze komt aan als koningin met broed en sticht haar kolonie alleen, claustraal. Ze vraagt om een droog nest op 24-28 °C met een warmer uiteinde, altijd nectar, gevarieerde insecten en water in een reageerbuis. Diapauze: 4-5 maanden op 5-10 °C. Ze klimt tegen glas en plastic op: ontsnappingsbarrière van paraffineolie of PTFE.

Camponotus foreli Emery, 1881 is een middelgrote reuzenmier, zwart, glanzend en met lange poten, die leeft in de droge, zonnige streken van het Iberisch Schiereiland, Zuid-Frankrijk en Noord-Afrika. Ze valt niet op door haar formaat of haar kleuren, maar door haar levenswijze: het is een bloemenmier. Terwijl andere Iberische Camponotus-soorten de dag doorbrengen met het melken van bladluizen of het verdedigen van hun bomen, trekt zij langs wilde peen en venkel om nectar te drinken, en dat doet ze in de volle zon, op de uren dat de grond gloeit.

Ze is bovendien een van de best in het veld onderzochte inheemse Camponotus-soorten. Een team van twee universiteiten in Barcelona volgde haar nesten van maart tot november en telde uur na uur hoeveel werksters er in- en uitliepen en wat ze meebrachten. Daardoor weten we bij welke temperatuur ze in beweging komt, wanneer ze siësta houdt en welke bloemen ze verkiest. In deze verzorgingsgids brengen we die wetenschap samen met wat er van het geslacht bekend is en wat we bij Antomas hebben geleerd, en geven we telkens aan waar elk gegeven vandaan komt.

Biologie

Een eerbetoon in haar naam en een verleden als «ras» van C. maculatus

De Italiaanse myrmecoloog Carlo Emery beschreef haar in 1881 aan de hand van werksters uit Algerije. De naam is een eerbetoon aan zijn Zwitserse collega Auguste Forel, een van de grondleggers van de moderne myrmecologie en, samen met Emery zelf, de grote catalogiseerder van de mieren van zijn tijd.

Haar taxonomische geschiedenis is een goed voorbeeld van hoe moeilijk het is om een geslacht met meer dan duizend soorten te ordenen. Emery zelf beschouwde haar een tijd als een «ras» van de grote Camponotus maculatus, en schoof haar door verschillende ondergeslachten tot hij haar in zijn catalogus van 1925 onderbracht in Tanaemyrmex, hetzelfde ondergeslacht waarin ook andere Iberische reuzenmieren vallen, zoals C. barbaricus of C. sylvaticus. Vandaag geldt ze als een geldige soort, al worden de ondergeslachten van Camponotus nog altijd herzien: de genetische studies van Ward en collega's (2016) en van Ward en Boudinot (2021) hebben aangetoond dat verschillende ervan soorten groeperen die op elkaar lijken zonder nauw verwant te zijn.

In Marokko leeft daarnaast een ondersoort, C. foreli tingitanus (Santschi, 1921), die de auteur eerst beschreef als vorm van een andere soort en die Emery uiteindelijk onder C. foreli plaatste. Het mannetje daarentegen bleef meer dan een eeuw onbekend: de Catalaanse myrmecoloog Xavier Espadaler beschreef het in 1986, aan de hand van exemplaren uit de Ebrovallei.

Van de Algerijnse kust tot de Ebrovallei

Het is een soort uit het westelijke Middellandse Zeegebied. Volgens de literatuur die Retana en collega's (1987) samenvatten, is ze algemeen in Zuid-Frankrijk, Spanje en aan de Algerijnse kust, en Cagniant (1996) neemt haar op in zijn catalogus van de Camponotus-soorten van Marokko. In Spanje is ze bekend uit de stroomgebieden van de Ebro en de Guadalquivir, de Sierra de Guadarrama en de hele Middellandse Zeekust. De waarnemingen op de wereldkaart van mieren antmaps.org lopen ruwweg van 30 tot 43° noorderbreedte.

Overal zoekt ze hetzelfde: droge plekken op het zuiden met weinig begroeiing. Schrale graslanden, braakliggende terreinen, bloeiende bermen, open plekken in struikgewas en stenige hellingen. In zulke omgevingen, met een groot deel van het jaar bloeiende planten, vindt ze haar voedsel.

Haar klimaat. Ze leeft in mediterrane klimaten, met hete, droge zomers en koele winters, milder aan de kust en echt koud in het binnenland, in gebieden zoals de Ebrovallei of de voet van de Sierra de Guadarrama, waar vorst gewoon is. Die verspreiding verklaart waarom ze een duidelijke winterrust nodig heeft, waarover meer in «Diapauze».

Een mier die van bloemen leeft

Hier zit het opvallendste van haar biologie. De onderzoekers die haar volgden in een grasland aan de Catalaanse kust, noemden haar de meest nectaretende mier van de hele gemeenschap, en de cijfers bewijzen het:

  • Van 1.300 werksters die naar het nest terugkeerden, droegen er slechts 47, 3,7%, iets vasts: bijna altijd resten van andere geleedpotigen.
  • Als je zachtjes op de gaster drukte van werksters die binnenkwamen, braakte 85% vloeistof uit de krop op. Van de werksters die naar buiten gingen, slechts één op de drie.

Haar favoriete bloemen waren die met een open bloemkroon en makkelijk bereikbare nectar: wilde peen (Daucus carota) en vooral venkel (Foeniculum vulgare), waar zich midden in de zomer honderden werksters verzamelden. Ze bezocht ook wolfsmelk, wikke, schurftkruid en in de herfst kleverige alant (Inula viscosa). Op andere planten, zoals de distels Galactites en Centaurea, kwam ze niet bij de nectar en likte ze alleen de schutbladen af.

Voor dit soort bezoek bestaat een weinig vleiende naam: mieren zijn vaak nectardieven. Ze drinken de nectar, maar vervoeren nauwelijks stuifmeel van bloem naar bloem, dus de plant trekt aan het kortste eind. Herrera en collega's (1984) onderzochten dit bij de bloemen van Zuid-Spanje en stelden vast dat mieren zich juist concentreren op bloemen met een zeer open kroon, zoals die waar C. foreli de voorkeur aan geeft.

Seizoensbladluizen en een nacht in een bloem

Nectar is niet alles. De andere grote suikerbron is honingdauw, de zoete vloeistof die bladluizen uitscheiden. C. foreli haalt die vooral bij de zwarte bonenluis, Aphis fabae, die zich op venkel vestigt. De werksters wisselen per seizoen tussen beide bronnen: ze verzorgen bladluizen zolang er weinig bloemen zijn, stappen over op de schermen zodra de venkel bloeit en keren terug naar de bladluizen als de bloemen verwelken. Deze ruilrelatie tussen mieren en sapzuigende insecten heet trofobiose, en een klassiek overzichtsartikel van Stadler en Dixon (2005) wijst erop dat het een flexibele afspraak is, die verandert met wat de omgeving te bieden heeft.

De merkwaardigste waarneming uit het Catalaanse onderzoek dateert van begin juni. Toen de blaassilene (Silene inflata) bloeide, brachten sommige werksters de hele nacht in de bloemen door, bij de bladluizen die daar leefden, in plaats van naar het nest terug te keren. De auteurs dachten dat de opgeblazen kelk van de blaassilene hun een schuilplaats met een goed microklimaat bood. Voor een strikt dagactieve mier is dat een echte uitzondering.

Zon, warmte en een siësta in augustus

C. foreli is warmteminnend en strikt dagactief. In het veld komen de werksters bij zonsopgang massaal naar buiten en keren ze bij het vallen van de avond terug; 's nachts is er, op uitzonderingen zoals die van de blaassilene na, niemand buiten. De temperatuurgegevens zijn heel precies:

  • Onder ongeveer 19-20 °C luchttemperatuur in de schaduw valt de activiteit buiten het nest vrijwel stil.
  • De piek van activiteit ligt bij 23-33 °C in de schaduw, wat op de grond in de zon neerkomt op 25-50 °C. Weinig mieren in het gebied hielden het zo lang vol.
  • In voorjaar en herfst werkt ze op de warmste uren. In de zomer daarentegen houdt ze siësta: de activiteit zakt rond het middaguur in en neemt 's middags weer toe.

De onderzoekers stelden vast dat die siësta geen interne klok is, maar een reactie op de hitte: op een 7 augustus die koeler was dan normaal, was er geen pauze; twee weken later, met de grond op 50 °C om twee uur 's middags, was er nauwelijks nog een werkster op de grond. Maar de werksters die in de bloemen zaten, op een meter hoogte en bij 33 °C, dronken gewoon verder nectar alsof er niets aan de hand was.

Dat sluit aan bij wat Cerdá, Retana en Cros (1998) zagen toen ze de temperatuurgrenzen van mediterrane mieren vergeleken, een studie waarin C. foreli was opgenomen: warmteminnende soorten foerageren heel dicht bij de temperatuur die hen zou doden en nemen dat risico op de koop toe om te eten wanneer de andere zich verstoppen. In een ander werk beschreven dezelfde auteurs hoe de middaghitte de rangorde tussen dominante en ondergeschikte soorten «door elkaar gooit» en ruimte schept voor de meest hittebestendige soorten.

Een mier die geen ruzie zoekt

Nog een eigenaardigheid: ze verdedigt haar voedselbronnen niet. In het Catalaanse grasland overlapten de territoria van verschillende kolonies bijna volledig, en de werksters deelden bloemen en bladluizen met andere mieren, waaronder twee veel agressievere reuzenmieren: C. cruentatus en C. sylvaticus. Er werden geen gevechten gezien, niet met hen en niet tussen kolonies van haar eigen soort.

De auteurs deelden haar in als «insinuator»-soort, volgens de terminologie van Edward O. Wilson: een soort die zich onopvallend tussen de voedselbronnen van andere soorten mengt in plaats van erom te vechten. Hun verklaring is economisch: nectar is ruimschoots verspreid, maar komt en gaat in de loop van de dag en de seizoenen, en de kolonies van C. foreli zijn klein. Een territorium verdedigen zou haar meer kosten dan het oplevert.

Een levende voorraadkast? Werksters met vetreserves

Voedsel dat verschijnt en weer verdwijnt, nodigt uit tot het aanleggen van voorraden. Bij woestijn-Camponotus-soorten kent men adipogastrie: sommige grote werksters slaan grote hoeveelheden vet op in hun lichaam, dat de kolonie in tijden van schaarste gebruikt, ook om de larven te voeden. Het Catalaanse team opperde dat C. foreli misschien hetzelfde doet met haar grootste werksters, zoals bij haar buur C. micans is waargenomen. Ze hebben het niet gecontroleerd, dus we houden het op een aantrekkelijke hypothese, niet op een feit.

Een bacterie om al die suiker in balans te brengen

Hoe brengt een kolonie broed groot als ze bijna alleen suiker drinkt? Een deel van het antwoord zit in elke mier. Alle Camponotus-soorten dragen in bepaalde darmcellen een bacterie, Blochmannia, die de koningin via het ei aan haar dochters doorgeeft. Feldhaar en collega's toonden in 2007 bij C. floridanus aan dat deze bacterie essentiële aminozuren aanmaakt en stikstof recyclet: toen ze haar met antibiotica terugdrongen, brachten de kolonies op een arm dieet veel minder broed groot.

Dat betekent niet dat eiwit overbodig is: in gevangenschap, met veel en gevarieerde insecten, groeien de kolonies veel sneller (zie «Voeding»).

Mierenzuur als ontsmettingsmiddel

Zoals alle Formicinae heeft ze geen angel. Aan de punt van de gaster zit het acidoporus, waarmee ze mierenzuur uitstoot als ze zich bedreigd voelt. Bij een soort die zoveel suikerhoudende vloeistof in haar krop opslaat, heeft dat zuur nog een ander nut. Tragust en collega's publiceerden in 2020 dat Formicinae een deel van hun eigen gif inslikken: bij het poetsen brengen ze het acidoporus naar de mond en houden ze de krop heel zuur, wat de microben die met het voedsel binnenkomen afremt.

Eén koningin, één kolonie

Er zijn geen nesten van C. foreli met meerdere koninginnen bekend, en houders behandelen haar als monogyn, net als de andere Iberische Camponotus-soorten. Dat is ook te verwachten: Boulay en collega's (2014) bekeken bijna 150 Palearctische soorten en zagen dat monogynie de uitgangssituatie is en dat polygynie meestal samengaat met zeer grote kolonies, precies het omgekeerde van wat bij deze soort gebeurt.

De koloniestichting is claustraal: na de bruidsvlucht breekt de koningin haar vleugels af, sluit ze zich op in een kleine kamer en brengt ze haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan, met de reserves van haar lichaam. Keller en Passera (1989) toonden aan dat claustraal stichtende koninginnen zwaarder zijn en meer vet meedragen dan koninginnen die voor de stichting van werksters afhankelijk zijn. We hebben geen gepubliceerde gegevens gevonden over de data van haar bruidsvluchten.

Wat we wel van het geslacht weten, is dat de koninginnen heel oud worden. Mierenkoninginnen behoren tot de langstlevende insecten (Keller en Genoud, 1997), en bij Camponotus staat er een record van 23,2 jaar in gevangenschap, van een koningin die werd gehouden door Caryl en Edna Haskins. Niemand heeft die van C. foreli gemeten, maar met goede zorg is ze een metgezel voor vele jaren.

Grootte en morfologie

Het is een reuzenmier met een gestroomlijnd silhouet, lichter en hoogbeniger dan de grote Camponotus-soorten van het schiereiland. Dit zijn haar kenmerken, volgens de Iberische determinatiesleutels en wat we in onze kolonies zien:

  • Kleur. Zwart van kop tot gaster, inclusief poten en antennes. Bij werksters met een volle gaster rekken de vliezen tussen de segmenten uit en zie je ze als dunne lichte strepen, een goede aanwijzing dat de kolonie goed gevoed is.
  • Glans. Gladde, glanzende cuticula, met weinig rechtopstaande haren en zonder het dichte dons dat de gaster van C. micans of C. cruentatus bedekt.
  • Lange poten en antennes. Die geven haar een wendbaar uiterlijk en laten haar snel bewegen over de hete grond en langs de stengels van bloeiende planten.
  • Borststuk. De Iberische sleutels benadrukken dat de naad tussen het mesonotum en het propodeum zichtbaar is, een detail dat, samen met de clypeus met middenkiel, helpt haar van andere soorten te onderscheiden.
  • Kasten. Werksters van verschillende grootte, zoals in het hele geslacht; het onderzoek van 1987 noemt haar «grotere» werksters. De eerste dochters van een stichtende koningin zijn altijd de kleinste.
  • Koningin. Zwart, glanzend en veel forser dan haar werksters, met het brede borststuk dat typisch is voor gevleugelde koninginnen en de volumineuze gaster van een claustraal stichtende koningin.
  • Mannetje. Beschreven door Espadaler (1986); we hebben geen toegang gehad tot de beschrijving.

Hoe herken je haar

  • Tegenover C. micans en C. cruentatus: die twee zijn mat en hebben een fluweelachtig behaarde gaster; C. foreli glanst en is nauwelijks behaard. C. cruentatus heeft bovendien rode delen.
  • Tegenover C. barbaricus en C. sylvaticus: die glanzen ook, maar zijn groter en forser en hebben meestal een roodachtig of bruin borststuk.
  • Tegenover de soorten uit de C. lateralis-groep: die zijn kleiner en vaak tweekleurig, met een rode kop of een rood borststuk.

Afmetingen

We hebben in geen enkele toegankelijke wetenschappelijke bron afmetingen van haar kasten gevonden. De cijfers die in winkels en databanken van liefhebbers rondgaan, spreken elkaar tegen, zodanig dat er zelfs een is die de soort in Noord-Amerika plaatst, dus die nemen we liever niet over. In 1990 wijdden Espadaler, Retana en Cerdá een volledig artikel aan haar kastensysteem, in het tijdschrift Sociobiology; we hebben het niet kunnen raadplegen, en het is waarschijnlijk de bron die ooit betrouwbare maten zal opleveren.

Houden in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 1/5 – Beginner

Het is een van de dankbaarste Camponotus-soorten om mee te beginnen:

  • Ze sticht alleen: de koningin hoeft niet te eten tot haar eerste werksters uitkomen.
  • Ze is makkelijk te voeren: nectar en kleine insecten, geen exotische prooien.
  • Ze is vreedzaam, ongevaarlijk voor mensen en vormt hanteerbare kolonies die het formicarium niet overspoelen.
  • Haar diapauze is eenvoudig: een koel hoekje in huis volstaat in de winter.

Het enige wat ze vraagt is warmte in het actieve seizoen, geduld in het eerste jaar, zoals elke Camponotus, en een goede barrière, want ze klimt met gemak. In ruil daarvoor krijg je iets bijzonders: een mier die bijna een «kolibrie» is, die van suiker leeft en haar krop vult tot haar gaster licht gestreept raakt.

Temperatuur, vochtigheid en licht

  • Nest: van voorjaar tot herfst 24-28 °C, met een warmer uiteinde van 28-30 °C. In het veld komen haar werksters onder ongeveer 20 °C niet naar buiten en presteren ze het best tussen 23 en 33 °C: in een koud nest staat ze stil.
  • Foerageergebied: gematigd warm en droog, met goed licht. Laat als het kan een deel wat meer warmte krijgen.
  • Vochtigheid: laag. Het is een mier van droge, zonnige bodems. Een licht vochtig hoekje in het nest is genoeg, zodat de kolonie het broed daarheen kan brengen als dat nodig is.
  • Water: een reageerbuis met water en een wattenprop, altijd beschikbaar in het foerageergebied.
  • Licht: donkere kamers en een verlicht foerageergebied, met het natuurlijke dag-nachtritme. Ze is dagactief: overdag zie je haar aan het werk.

Om te verwarmen gebruik je een verwarmingsmat of -kabel met thermostaat aan één zijkant van het nest, nooit onder het hele nest. Zo kiest de kolonie haar eigen temperatuur. Vermijd direct zonlicht door het glas en radiatoren. Verschijnt er condens of schimmel, dan is er te veel water; hoopt het broed zich op in het vochtige hoekje, dan is er te weinig.

Aanbevolen formicaria

Bij Antomas raden we aan te beginnen in een Qbik Wild One P 1C van Anthouse, van gips en precies groot genoeg voor een koningin met haar eerste werksters:

Gips houdt wat vocht vast, dus je hoeft het niet veel nat te maken: voor deze soort uit een droge omgeving is het genoeg om één uiteinde te bevochtigen. Als de kolonie enkele tientallen werksters heeft, zet je haar over naar de Alpha-reeks van Anthouse: de QBIK ONE en, als ze blijft groeien, de QBIK DUO. Ze zijn modulair, licht en droog, met de vochtigheid geregeld via de buisjes, precies wat een mier van zonnige hellingen nodig heeft. Omdat haar kolonies klein zijn, volstaat een QBIK ONE in veel gevallen heel lang:

Breid uit als de kolonie erom vraagt, niet eerder: een te groot nest raakt in de lege kamers vol met resten. Maak de opstelling zo compleet:

  • Ontsnappingsbarrière langs de bovenrand van het foerageergebied.
  • Droge bodem van zand of fijne aarde, met een platte steen en een droog takje om in te klimmen, uit de buurt van de barrière.
  • Waterbuis en, apart daarvan, een drinkbakje voor de nectar.
  • Warmte aan de zijkant met thermostaat, uit de buurt van het drinkbakje zodat de nectar niet gaat gisten.

Je koningin met broed: de koloniestichting stap voor stap

We sturen je een bevruchte koningin met broed: eieren, larven of poppen, afhankelijk van het moment, in een stichtingsbuis met een watervoorraad achter de watten. Omdat ze claustraal sticht, brengt de koningin haar eerste dochters groot met haar eigen reserves: de vliegspieren, die ze niet meer nodig heeft, en het vet dat ze vóór de bruidsvlucht heeft opgebouwd.

  • Bij aankomst: laat de buis zoals hij is, horizontaal, op een donkere, rustige plek bij 24-28 °C. Laat als het kan één uiteinde iets warmer zijn.
  • Zo weinig mogelijk storen: in deze fase raak je haar beter weinig aan. Af en toe kijken kan geen kwaad; haar telkens verplaatsen en de buis openen kan ertoe leiden dat ze een ei opeet.
  • Het water in de buis: raakt het op of wordt de buis erg vuil, schud de koningin en het broed dan over in een schone buis die op dezelfde manier is klaargemaakt.
  • Een beetje hulp: ook al heeft ze het niet nodig, een minidruppel nectar op een stukje aluminiumfolie om de 10-15 dagen doet haar goed. Nooit op de watten: die beschimmelen en bederven het water.

Wanneer komt de eerste werkster? Dat hangt af van de temperatuur. Bij Europese Camponotus-soorten duurt de ontwikkeling van ei tot volwassen werkster bij warmte meestal 6 tot 12 weken; bij kou staat het broed stil. Komt je koningin in de herfst aan, dan wacht het broed normaal gesproken tot het voorjaar, na de diapauze.

De eerste werksters zijn klein en voorzichtig. Zodra ze uitkomen, geef je ze een piepklein drinkbakje met nectar en kleine, zachte prooien, zoals stukjes Thermobia domestica, twee of drie keer per week. Haal de volgende dag weg wat ze niet hebben opgegeten.

Verhuizen door overschudden

Bij Antomas zetten we de kolonie over naar de Qbik Wild One P 1C als ze 5-10 werksters heeft, en dat doen we door overschudden, zonder te wachten tot ze zelf verhuizen:

  1. Maak het formicarium klaar: barrière aangebracht, water gereed en kamers in het donker.
  2. Werk boven een dienblad, voor het geval er een werkster ontsnapt.
  3. Haal de watten weg en schud de buis voorzichtig leeg in het foerageergebied, naast de ingang van het nest: koningin, werksters en broed.
  4. Haal achterblijvers eruit met een zacht penseel.
  5. Sluit af en houd ze goed in de gaten: binnen korte tijd hebben ze het broed naar binnen gebracht.

De latere overstap naar de Alpha-reeks gaat op dezelfde manier.

Voeding

Suiker is haar leven. In de natuur bestaat bijna alles wat haar nest binnenkomt uit nectar en honingdauw, dus het drinkbakje mag nooit leeg raken. Gebruik een drinkbakje waarin de druppel plat en bereikbaar blijft, gekocht of zelfgemaakt; nooit doordrenkte watten, die gaan gisten en binnen een paar dagen vol schimmel zitten. Varieer de suikers: de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week en op de overige 1-2 dagen een andere nectar of water met suiker of honing. Je kunt een beetje eiwit aan de nectar toevoegen.

En eiwit, veel meer dan in het veld. Dat ze in de natuur weinig prooien meebrengt, betekent niet dat ze die niet nodig heeft: de larven groeien op eiwit, en in gevangenschap merk je het verschil meteen. Bij Antomas zijn we daar duidelijk over: als je de resten elke dag opruimt, kun je beter te veel geven, want de kolonie merkt dat er overvloed is, de koningin legt meer en de kolonie groeit sneller en met meer werksters. Kun je niet vaak controleren, pas de hoeveelheid dan aan, want rottend voer trekt mijten en schimmels aan. Wissel van week tot week van insect:

Met weinig werksters geef je twee of drie keer per week eiwit; met een actieve kolonie dagelijks of om de dag. Gebruik gekweekte insecten, nooit gevangen insecten, want die kunnen insecticiden of parasieten meebrengen. En zorg dat de waterbuis nooit ontbreekt.

Een trucje om haar te observeren: heb je in de zomer bloemen van venkel of wilde peen bij de hand, leg dan een vers afgesneden scherm in het foerageergebied. Je ziet de werksters zich gedragen zoals in het veld, terwijl ze de bloempjes één voor één afgaan.

Groei

Zoals bijna alle Camponotus-soorten komt ze traag op gang. Het eerste jaar eindigt meestal met een handvol werksters; vanaf het tweede jaar, met warmte in het actieve seizoen, een goede diapauze en veel eiwit, gaat het tempo omhoog. Verwacht geen kolonie van duizenden: het veldonderzoek beschrijft haar als een soort met kleine kolonies, en dat is een voordeel voor wie weinig ruimte heeft. Breid het nest uit als je veel werksters stil ziet zitten in het foerageergebied en de kamers vol broed liggen.

Diapauze

C. foreli heeft haar winterrust nodig, de diapauze. Aan de Catalaanse kust werden haar nesten half april actief en sloten ze het seizoen af in november: meer dan vier maanden zonder activiteit buiten, en dat in een van de mildste delen van haar verspreidingsgebied. In het binnenland, zoals in de Ebrovallei, zijn de winters langer en kouder. Bovendien valt haar activiteit stil onder ongeveer 20 °C, zodat de kolonie in de winter onder de grond leeft.

Bij Antomas raden we een diapauze aan van 4-5 maanden op 5-10 °C, ongeveer van half november tot eind maart:

  • Geleidelijk begin: zet vanaf eind oktober of begin november de verwarming uit en laat de temperatuur in 2-3 weken langzaam dalen.
  • Waar: een garage, een berging, een onverwarmde kamer of een wijnklimaatkast, tussen 5 en 10 °C en altijd boven nul.
  • Altijd water: de buis blijft de hele winter op zijn plek.
  • Voer: geen insecten. Laat een beetje nectar staan voor het geval een werkster naar buiten komt om te drinken; meestal raken ze het nauwelijks aan.
  • Geleidelijk einde: verhoog eind maart de temperatuur langzaam over 2-3 weken en geef weer eiwit zodra je activiteit en eieren ziet.

De diapauze overslaan of haar te vroeg wekken levert niets op en put de koningin uit.

Gedrag en observatie

Een mier van de dag. In tegenstelling tot veel andere reuzenmieren, die bij het vallen van de avond naar buiten komen, werkt C. foreli bij daglicht. Met een verlicht en warm foerageergebied zie je haar de hele dag heen en weer lopen tussen het drinkbakje en het nest.

Gestreepte gaster, tevreden kolonie. Let op het achterlijf van de werksters die van het drinkbakje terugkomen: als de krop vol is, zwelt de gaster op en verschijnen er lichte strepen tussen de segmenten. Daarna, eenmaal in het nest, verdelen ze het voedsel van mond tot mond, de trofallaxis.

Kijk gerust. Mieren zijn er om van te genieten en van te leren, niet om ze verstopt te houden. Met de kamers in het donker en het foerageergebied in het licht kun je kijken zoveel je wilt; vermijd alleen stoten, trillingen en onnodig hanteren.

Signalen dat er iets mis is:

  • Broed dat midden in het seizoen stilstaat: meestal te weinig warmte of eiwit.
  • Schimmel, mijten of druppels op de wanden: te veel vocht of voedselresten.
  • Werksters die roerloos rond een leeg drinkbakje zitten: laat het nooit opdrogen.

Ontsnappingen en barrières

Ze klimt soepel tegen glas en plastic op, en haar lange poten maken haar snel. Om haar binnen te houden:

  • Ononderbroken barrière langs de rand van het foerageergebied: paraffineolie, een dun laagje vaseline of PTFE (Fluon). Vernieuw de olie als er stof op komt en werk het PTFE bij als je gaten ziet.
  • Goed sluitend deksel met ventilatie van fijn gaas.
  • Controleer aansluitingen en doppen als je modules toevoegt.
  • Niets dat als brug dient: takjes, pincetten of penselen die tegen de barrière leunen.

Hanteren en veiligheid

Ze is ongevaarlijk. Ze heeft geen angel en haar beet is zwak; hooguit voel je een kneepje en ruik je het mierenzuur. Verplaats haar altijd met een zacht penseel, niet met je vingers, meer voor haar veiligheid dan voor de jouwe. Voeg geen kolonies samen en zet geen koninginnen bij een bestaande kolonie. En ook al is ze inheems, een thuis gehouden kolonie mag nooit worden vrijgelaten in de natuur.

Wat je niet moet doen

  • Het drinkbakje leeg laten of de nectar op watten geven.
  • Altijd hetzelfde insect geven of resten laten ophopen.
  • Het nest in voorjaar en zomer koud houden: onder ongeveer 20 °C werkt ze nauwelijks.
  • Het nest doorweken: het is een mier van droge bodems.
  • De diapauze overslaan, haar onder nul afkoelen of de temperatuur abrupt veranderen.
  • Twee koninginnen samenzetten of een koningin in een bestaande kolonie introduceren.
  • Een kleine kolonie in een enorm formicarium zetten.
  • De barrière verwaarlozen of bruggen ernaast laten staan.
  • Haar vrijlaten in de natuur.

Wetenschappelijke bronnen

Voor deze verzorgingsgids zijn we uitgegaan van de wetenschappelijke literatuur over Camponotus foreli, haar ondergeslacht en haar geslacht, van verspreidingsgegevens en van wat we bij Antomas hebben geleerd. De ecologie van de soort komt vooral uit Retana, J., Bosch, J., Alsina, A. en Cerdá, X. (1987), «Foraging ecology of the nectarivorous ant Camponotus foreli in a savanna-like grassland», Miscel·lània Zoològica 11: 187–193. We citeren ook, zonder DOI, Espadaler (1986, beschrijving van het mannetje, Colección de Estudios Altoaragoneses 6: 109–126) en Espadaler, Retana en Cerdá (1990, «The caste system of Camponotus foreli», Sociobiology 17: 299–312). Belangrijkste referenties:

  1. Cerdá, X., Retana, J. & Cros, S. (1998). Critical thermal limits in Mediterranean ant species: trade-off between mortality risk and foraging performance. Functional Ecology 12: 45–55. doi:10.1046/j.1365-2435.1998.00160.x
  2. Cerdá, X., Retana, J. & Cros, S. (1997). Thermal disruption of transitive hierarchies in Mediterranean ant communities. Journal of Animal Ecology 66: 363–374. doi:10.2307/5982
  3. Herrera, C. M., Herrera, J. & Espadaler, X. (1984). Nectar thievery by ants from southern Spanish insect-pollinated flowers. Insectes Sociaux 31: 142–154. doi:10.1007/BF02232711
  4. Cagniant, H. (1996). Les Camponotus du Maroc (Hymenoptera: Formicidae): clé et catalogue des espèces. Annales de la Société entomologique de France (N.S.) 32: 87–100. doi:10.1080/21686351.1996.12278857
  5. Ward, P. S. & Boudinot, B. E. (2021). Grappling with homoplasy: taxonomic refinements and reassignments in the ant genera Camponotus and Colobopsis (Hymenoptera: Formicidae). Arthropod Systematics & Phylogeny 79: 37–56. doi:10.3897/asp.79.e66978
  6. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  7. Janicki, J., Narula, N., Ziegler, M., Guénard, B. & Economo, E. P. (2016). Visualizing and interacting with large-volume biodiversity data using client–server web-mapping applications: the design and implementation of antmaps.org. Ecological Informatics 32: 185–193. doi:10.1016/j.ecoinf.2016.02.006
  8. Stadler, B. & Dixon, A. F. G. (2005). Ecology and evolution of aphid-ant interactions. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 36: 345–372. doi:10.1146/annurev.ecolsys.36.091704.175531
  9. Feldhaar, H., Straka, J., Krischke, M., Berthold, K., Stoll, S., Mueller, M. J. & Gross, R. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
  10. Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
  11. Boulay, R., Arnan, X., Cerdá, X. & Retana, J. (2014). The ecological benefits of larger colony size may promote polygyny in ants. Journal of Evolutionary Biology 27: 2856–2863. doi:10.1111/jeb.12515
  12. Keller, L. & Passera, L. (1989). Size and fat content of gynes in relation to the mode of colony founding in ants (Hymenoptera; Formicidae). Oecologia 80: 236–240. doi:10.1007/BF00380157
  13. Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1992). Note on extraordinary longevity in a queen of the formicine ant genus Camponotus. Psyche 99: 31–33. doi:10.1155/1992/53614
  14. Keller, L. & Genoud, M. (1997). Extraordinary lifespans in ants: a test of evolutionary theories of ageing. Nature 389: 958–960. doi:10.1038/40130
Moeilijkheidsgraad
Beginner
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: