Camponotus foreli: królowa, robotnice i czerw – prawdziwe zdjęcie Antomas
Camponotus foreli: królowa, robotnice i czerw – prawdziwe zdjęcie Antomas

Camponotus foreli

Obecnie brak na stanie
3,99 €
Brutto

Gmachówka, która żyje z kwiatów. Camponotus foreli, czarna, lśniąca i długonoga, w pełnym słońcu obchodzi koper włoski i dzikie marchwie Półwyspu Iberyjskiego i Afryki Północnej, by napełnić wole nektarem: w naturze prawie dziewięć na dziesięć robotnic wraca do gniazda ze słodkim płynem. Rzuca wyzwanie rozpalonej letniej ziemi, w sierpniu robi sjestę i dzieli się kwiatami bez walki, nawet z dużo groźniejszymi gmachówkami. Nazwana na cześć Auguste’a Forela, to jedna z najwdzięczniejszych rodzimych iberyjskich Camponotus na początek: sama zakłada kolonię, łatwo ją wykarmić i żyje w rytmie Morza Śródziemnego. Królowe założycielki z czerwiem. Wysyłka do całej Europy z gwarancją żywej dostawy.


 

Poziom trudności: 1/5 – Początkujący

Iberyjska gmachówka, czarna i błyszcząca, o długich nogach, która żyje z nektaru kwiatów jak mało która mrówka w Europie: w badaniach terenowych prawie dziewięć na dziesięć robotnic wracało do gniazda z wolem pełnym płynu. Jest dzienna, kocha słońce i żyje w zgodzie z sąsiadkami. Przychodzi jako królowa z czerwiem i zakłada kolonię sama, w sposób klaustralny. Potrzebuje suchego gniazda w 24-28 °C z cieplejszym końcem, stale dostępnego nektaru, różnorodnych owadów i wody w probówce. Zimowanie (diapauza): 4-5 miesięcy w 5-10 °C. Wspina się po szkle i plastiku: bariera z oleju parafinowego lub PTFE.

Camponotus foreli Emery, 1881 to średniej wielkości gmachówka, czarna, lśniąca i długonoga, która zamieszkuje suche i nasłonecznione tereny Półwyspu Iberyjskiego, południowej Francji i Afryki Północnej. Nie wyróżnia się ani rozmiarem, ani kolorami, lecz sposobem życia: to mrówka kwiatów. Podczas gdy inne iberyjskie Camponotus spędzają dzień na dojeniu mszyc albo na obronie swoich drzew, ona obchodzi dzikie marchwie i koper włoski, żeby pić nektar, i robi to w pełnym słońcu, w godzinach, w których ziemia parzy.

Jest przy tym jedną z najlepiej zbadanych w terenie rodzimych iberyjskich Camponotus. Zespół z dwóch uniwersytetów w Barcelonie obserwował jej gniazda od marca do listopada i liczył, godzina po godzinie, ile robotnic wchodzi i wychodzi oraz co przynoszą. Dlatego wiemy, w jakiej temperaturze zaczyna się ruszać, kiedy robi sjestę i jakie kwiaty lubi najbardziej. W tym poradniku zebraliśmy tę wiedzę naukową, to, co wiadomo o rodzaju, i to, czego nauczyliśmy się w Antomas, a przy każdej informacji wskazujemy, skąd pochodzi.

Biologia

Nazwa w hołdzie i przeszłość jako „rasa” C. maculatus

Włoski myrmekolog Carlo Emery opisał ją w 1881 roku na podstawie robotnic z Algierii. Nazwa jest hołdem dla jego szwajcarskiego kolegi, Auguste’a Forela, jednego z ojców nowoczesnej myrmekologii i, obok samego Emery’ego, wielkiego katalogisty mrówek swoich czasów.

Jej historia taksonomiczna dobrze pokazuje, jak trudno uporządkować rodzaj liczący ponad tysiąc gatunków. Sam Emery traktował ją nawet jako „rasę” wielkiej Camponotus maculatus i przenosił ją przez kilka podrodzajów, aż w swoim katalogu z 1925 roku umieścił ją w Tanaemyrmex, tym samym podrodzaju, do którego należą inne iberyjskie gmachówki, takie jak C. barbaricus czy C. sylvaticus. Dziś uznaje się ją za ważny gatunek, choć podrodzaje Camponotus wciąż są rewidowane: badania genetyczne Warda i współpracowników (2016) oraz Warda i Boudinota (2021) wykazały, że kilka z nich grupuje gatunki podobne do siebie, ale niebędące bliskimi krewnymi.

W Maroku żyje ponadto podgatunek C. foreli tingitanus (Santschi, 1921), który autor opisał najpierw jako formę innego gatunku, a Emery ostatecznie przypisał do C. foreli. Samiec natomiast czekał na opis ponad sto lat: opisał go kataloński myrmekolog Xavier Espadaler w 1986 roku na podstawie okazów z doliny Ebro.

Od wybrzeża Algierii po dolinę Ebro

To gatunek zachodniej części basenu Morza Śródziemnego. Według literatury zebranej przez Retanę i współpracowników (1987) jest pospolity w południowej Francji, Hiszpanii i na wybrzeżu Algierii, a Cagniant (1996) umieszcza go w swoim katalogu Camponotus Maroka. W Hiszpanii znany jest z dorzeczy Ebro i Gwadalkiwiru, z Sierra de Guadarrama i z całego wybrzeża śródziemnomorskiego. Stanowiska zebrane na światowej mapie mrówek antmaps.org obejmują mniej więcej zakres od 30 do 43° szerokości geograficznej północnej.

Wszędzie szuka tego samego: miejsc suchych, nasłonecznionych i o skąpej roślinności. Rzadkich łąk, nieużytków, ukwieconych poboczy dróg, prześwitów w zaroślach i kamienistych zboczy. Właśnie w takich środowiskach, z roślinami kwitnącymi przez dużą część roku, znajduje pożywienie.

Jej klimat. Żyje w klimacie śródziemnomorskim, z gorącymi i suchymi latami oraz chłodnymi zimami, łagodniejszymi na wybrzeżu i naprawdę zimnymi w głębi lądu, w takich miejscach jak dolina Ebro czy podnóże Sierra de Guadarrama, gdzie przymrozki są częste. Ten zasięg tłumaczy, dlaczego potrzebuje wyraźnego odpoczynku zimowego, o którym piszemy w części „Zimowanie (diapauza)”.

Mrówka, która żyje z kwiatów

Oto najbardziej uderzająca cecha jej biologii. Badacze, którzy obserwowali ją na łące na katalońskim wybrzeżu, określili ją jako najbardziej nektarożerną mrówkę całego zespołu gatunków, a liczby to potwierdzają:

  • Spośród 1300 robotnic wracających do gniazda tylko 47, czyli 3,7%, niosło coś stałego: niemal zawsze szczątki innych stawonogów.
  • Po delikatnym ściśnięciu gastra robotnic wchodzących do gniazda 85% zwracało płyn z wola. Wśród wychodzących – tylko co trzecia.

Jej ulubione kwiaty miały otwartą koronę i łatwo dostępny nektar: marchew zwyczajna (Daucus carota) i przede wszystkim koper włoski (Foeniculum vulgare), na którym w pełni lata gromadziły się setki robotnic. Odwiedzała też wilczomlecze, wyki, driakwie, a jesienią omano lepkie (Inula viscosa). Na innych roślinach, takich jak osty Galactites i Centaurea, nie sięgała do nektaru i ograniczała się do zlizywania przysadek.

Taki rodzaj wizyt ma mało pochlebną nazwę: mrówki są zwykle złodziejkami nektaru. Piją nektar, ale prawie nie przenoszą pyłku z kwiatu na kwiat, więc roślina wychodzi na tej wymianie stratna. Herrera i współpracownicy (1984) zbadali to na kwiatach południowej Hiszpanii i stwierdzili, że mrówki skupiają się właśnie na kwiatach o bardzo otwartej koronie, takich, jakie preferuje C. foreli.

Sezonowe mszyce i noc w kwiecie

Nektar to nie wszystko. Drugim wielkim źródłem cukru jest spadź, słodka ciecz wydalana przez mszyce. C. foreli zbiera ją głównie od mszycy trzmielinowo-burakowej, Aphis fabae, która zasiedla koper włoski. Robotnice przechodzą między oboma źródłami zależnie od pory roku: opiekują się mszycami, gdy kwiatów jest mało, przenoszą się na baldachy, gdy tylko koper zakwitnie, i wracają do mszyc, kiedy kwiaty przekwitną. Taki układ między mrówkami a owadami wysysającymi soki roślin nazywa się trofobiozą, a klasyczny przegląd Stadlera i Dixona (2005) przypomina, że jest to elastyczne porozumienie, zmieniające się w zależności od tego, co oferuje otoczenie.

Najciekawsza obserwacja z badań katalońskich pochodzi z początku czerwca. Gdy kwitła lepnica rozdęta (Silene inflata), niektóre robotnice spędzały całą noc w jej kwiatach, doglądając żyjących tam mszyc, zamiast wracać do gniazda. Autorzy uznali, że rozdęty kielich lepnicy dawał im schronienie o dobrym mikroklimacie. U mrówki ściśle dziennej to prawdziwy wyjątek.

Słońce, upał i sjesta w sierpniu

C. foreli jest ciepłolubna i ściśle dzienna. W terenie robotnice masowo wychodzą o świcie i wracają o zmierzchu; w nocy, poza wyjątkami takimi jak ten z lepnicą, na zewnątrz nie ma nikogo. Dane o temperaturze są bardzo precyzyjne:

  • Poniżej około 19-20 °C powietrza w cieniu aktywność poza gniazdem niemal ustaje.
  • Szczyt aktywności przypada na 23-33 °C w cieniu, co na nasłonecznionej ziemi oznacza 25-50 °C. Niewiele mrówek z tego obszaru wytrzymywało tyle.
  • Wiosną i jesienią pracuje w najcieplejszych godzinach. Latem natomiast robi sjestę: w południe aktywność spada, a po południu znów rośnie.

Badacze sprawdzili, że ta sjesta nie wynika z zegara wewnętrznego, lecz jest reakcją na upał: 7 sierpnia, chłodniejszego niż zwykle, przerwy nie było; dwa tygodnie później, przy ziemi nagrzanej do 50 °C o drugiej po południu, na gruncie została zaledwie jedna robotnica. Te jednak, które były na kwiatach, metr nad ziemią i w 33 °C, dalej piły nektar, jak gdyby nigdy nic.

Zgadza się to z tym, co zaobserwowali Cerdá, Retana i Cros (1998), porównując granice termiczne mrówek śródziemnomorskich w badaniu, które obejmowało też C. foreli: gatunki ciepłolubne żerują bardzo blisko temperatury, która by je zabiła, i podejmują to ryzyko w zamian za jedzenie wtedy, gdy inne się chowają. W innej pracy ci sami autorzy opisali, jak południowy upał „burzy” hierarchię między gatunkami dominującymi i podporządkowanymi i otwiera luki dla tych najbardziej odpornych.

Mrówka, która nie szuka zwady

Kolejna osobliwość: nie broni swoich źródeł pożywienia. Na katalońskiej łące terytoria różnych kolonii nakładały się niemal całkowicie, a robotnice dzieliły kwiaty i mszyce z innymi mrówkami, w tym z dwiema znacznie agresywniejszymi gmachówkami: C. cruentatus i C. sylvaticus. Nie zaobserwowano walk ani z nimi, ani między koloniami jej własnego gatunku.

Autorzy zaliczyli ją do gatunków „insynuujących” według terminologii Edwarda O. Wilsona: takich, które dyskretnie wślizgują się do zasobów innych, zamiast o nie walczyć. Ich wyjaśnienie jest ekonomiczne: nektaru jest w przestrzeni dużo, ale pojawia się i znika w ciągu dnia i pór roku, a kolonie C. foreli są małe. Obrona terytorium kosztowałaby je więcej, niż by na niej zyskały.

Żywa spiżarnia? Robotnice z zapasami tłuszczu

Pokarm, który pojawia się i znika, skłania do robienia zapasów. U pustynnych Camponotus znana jest adipogastria: niektóre duże robotnice gromadzą w ciele duże ilości tłuszczu, z którego kolonia korzysta w okresach niedoboru, także do karmienia larw. Kataloński zespół zasugerował, że C. foreli mogłaby robić to samo ze swoimi największymi robotnicami, jak zaobserwowano u jej sąsiadki C. micans. Nie sprawdzili tego, więc traktujemy to jako ciekawą hipotezę, a nie fakt.

Bakteria, która równoważy tyle cukru

Jak wychować kolonię, która pije prawie wyłącznie cukier? Część odpowiedzi kryje się w każdej mrówce. Wszystkie Camponotus noszą w niektórych komórkach jelita bakterię Blochmannia, którą królowa przekazuje córkom przez jajo. Feldhaar i współpracownicy wykazali w 2007 roku na C. floridanus, że ta bakteria wytwarza niezbędne aminokwasy i odzyskuje azot: gdy ograniczano ją antybiotykami, kolonie na ubogiej diecie znacznie gorzej wychowywały czerw.

Nie znaczy to, że białko jest zbędne: w niewoli, przy obfitych i różnorodnych owadach, kolonie rosną znacznie szybciej (zob. „Karmienie”).

Kwas mrówkowy jako środek dezynfekujący

Jak wszystkie Formicinae, nie ma żądła. Na końcu gastra ma acidoporus, przez który wystrzeliwuje kwas mrówkowy, gdy czuje się zagrożona. U gatunku, który magazynuje w wolu tyle słodkiego płynu, ten kwas ma jeszcze inne zastosowanie. Tragust i współpracownicy opublikowali w 2020 roku, że Formicinae połykają część własnego jadu: podczas czyszczenia przykładają acidoporus do aparatu gębowego i utrzymują w wolu bardzo kwaśne środowisko, co hamuje drobnoustroje przybywające z pokarmem.

Jedna królowa, jedna kolonia

Nie są znane gniazda C. foreli z kilkoma królowymi, a hodowcy traktują ją jako gatunek monoginiczny, podobnie jak pozostałe iberyjskie Camponotus. Tego należało się spodziewać: Boulay i współpracownicy (2014) przeanalizowali prawie 150 gatunków palearktycznych i stwierdzili, że monoginia jest stanem wyjściowym, a poliginia zwykle idzie w parze z bardzo dużymi koloniami, czyli z czymś zupełnie przeciwnym niż u tego gatunku.

Zakładanie kolonii jest klaustralne: po locie godowym królowa odrywa sobie skrzydła, zamyka się w małej komorze i wychowuje pierwsze robotnice, nie wychodząc na zewnątrz, z zapasów własnego ciała. Keller i Passera (1989) wykazali, że królowe zakładające kolonie klaustralnie są cięższe i mają więcej tłuszczu niż te, które do założenia kolonii potrzebują robotnic. Nie znaleźliśmy opublikowanych danych o terminach jej lotów godowych.

Wiemy natomiast, że królowe tego rodzaju żyją długo. Królowe mrówek należą do najdłużej żyjących owadów (Keller i Genoud, 1997), a u Camponotus odnotowano rekord 23,2 roku w niewoli – należy on do królowej hodowanej przez Caryla i Ednę Haskinsów. Nikt nie zmierzył długości życia królowej C. foreli, ale przy dobrej opiece to towarzyszka na wiele lat.

Wielkość i morfologia

To gmachówka o smukłej sylwetce, lżejsza i bardziej długonoga niż duże Camponotus z półwyspu. Oto jej cechy według iberyjskich kluczy oznaczania i tego, co widzimy w naszych koloniach:

  • Kolor. Czarna od głowy po gaster, łącznie z nogami i czułkami. U robotnic z pełnym gastrem błony między segmentami się rozciągają i widać je jako cienkie jasne paski – to dobry znak, że kolonia jest dobrze odżywiona.
  • Połysk. Gładki, lśniący oskórek, z nielicznymi odstającymi włoskami i bez gęstego owłosienia, które pokrywa gaster C. micans czy C. cruentatus.
  • Długie nogi i czułki. Nadają jej zwinny wygląd i pozwalają szybko poruszać się po gorącej ziemi i po łodygach kwitnących roślin.
  • Tułów. Iberyjskie klucze podkreślają, że szew między mesonotum a propodeum jest widoczny – ten szczegół, razem z nadustkiem ze środkowym kilem, pomaga odróżnić ją od innych gatunków.
  • Kasty. Robotnice różnej wielkości, jak w całym rodzaju; badanie z 1987 roku wspomina o jej robotnicach „większych rozmiarów”. Pierwsze córki królowej założycielki są zawsze najmniejsze.
  • Królowa. Czarna, błyszcząca i znacznie masywniejsza od robotnic, z szerokim tułowiem typowym dla uskrzydlonych królowych i dużym gastrem klaustralnej założycielki.
  • Samiec. Opisany przez Espadalera (1986); nie mieliśmy dostępu do tego opisu.

Jak ją rozpoznać

  • W porównaniu z C. micans i C. cruentatus: te dwie są matowe, z gastrem aksamitnym od włosków; C. foreli błyszczy i prawie nie ma owłosienia. C. cruentatus ma ponadto czerwone części ciała.
  • W porównaniu z C. barbaricus i C. sylvaticus: one też błyszczą, ale są większe i masywniejsze i zwykle mają rudawy lub brązowy tułów.
  • W porównaniu z gatunkami z grupy C. lateralis: są mniejsze i często dwubarwne, z czerwoną głową lub tułowiem.

Wymiary

Nie znaleźliśmy wymiarów jej kast w żadnym dostępnym źródle naukowym. Liczby krążące po sklepach i amatorskich bazach danych są ze sobą sprzeczne – jedna z nich umieszcza nawet ten gatunek w Ameryce Północnej – dlatego wolimy ich nie powtarzać. W 1990 roku Espadaler, Retana i Cerdá poświęcili jej systemowi kast całą pracę w czasopiśmie Sociobiology; nie mogliśmy do niej dotrzeć, a to prawdopodobnie źródło, które pewnego dnia pozwoli podać wiarygodne rozmiary.

Hodowla w niewoli

Poziom trudności: 1/5 – Początkujący

To jedna z najbardziej wdzięcznych Camponotus na początek:

  • Zakłada kolonię sama: królowa nie musi jeść, dopóki nie wyklują się pierwsze robotnice.
  • Łatwo ją wykarmić: nektar i małe owady, żadnych rzadkich ofiar.
  • Jest spokojna, nieszkodliwa dla ludzi i tworzy kolonie łatwe do opanowania, które nie przerastają formikarium.
  • Zimowanie jest proste: wystarczy jej chłodny kąt w domu przez zimę.

Jedyne, czego potrzebuje, to ciepło w sezonie aktywności, cierpliwość w pierwszym roku, jak każda Camponotus, i dobra bariera, bo łatwo się wspina. W zamian daje coś rzadko spotykanego: możliwość oglądania mrówki niemal „kolibra”, która żyje z cukru i napełnia wole, aż jej gaster pokryje się jasnymi paskami.

Temperatura, wilgotność i światło

  • Gniazdo: od wiosny do jesieni 24-28 °C, z cieplejszym końcem o temperaturze 28-30 °C. W terenie jej robotnice nie wychodzą poniżej około 20 °C, a najlepiej pracują między 23 a 33 °C: w zimnym gnieździe kolonia stoi w miejscu.
  • Arena: umiarkowanie ciepła i sucha, dobrze oświetlona. Jeśli możesz, niech jedna jej część dostaje trochę więcej ciepła.
  • Wilgotność: niska. To mrówka suchych, nasłonecznionych gleb. Wystarczy lekko wilgotny kąt w gnieździe, żeby kolonia mogła przenieść tam czerw, jeśli będzie trzeba.
  • Woda: probówka z wodą zatkana watą, zawsze dostępna na arenie.
  • Światło: zaciemnione komory i oświetlona arena, z naturalnym rytmem dnia i nocy. To mrówka dzienna: zobaczysz ją przy pracy właśnie za dnia.

Do ogrzewania użyj maty lub kabla grzewczego z termostatem z boku gniazda, nigdy pod całym gniazdem. Dzięki temu kolonia sama wybierze temperaturę. Unikaj bezpośredniego słońca przez szybę i kaloryferów. Jeśli pojawia się skroplona para lub pleśń, wody jest za dużo; jeśli czerw tłoczy się w wilgotnym kącie, jest jej za mało.

Polecane formikaria

W Antomas polecamy zacząć od Qbik Wild One P 1C firmy Anthouse, gipsowego i w sam raz dla królowej z pierwszymi robotnicami:

Gips zatrzymuje trochę wilgoci, więc nie trzeba go mocno moczyć: dla tego gatunku z suchych siedlisk wystarczy zwilżyć jeden koniec. Gdy kolonia będzie liczyć kilkadziesiąt robotnic, przenieś ją do serii Alpha od Anthouse: do QBIK ONE, a jeśli dalej będzie rosnąć, do QBIK DUO. Są modułowe, lekkie i suche, z wilgotnością regulowaną przez probówki – dokładnie tego potrzebuje mrówka nasłonecznionych zboczy. Ponieważ jej kolonie są małe, w wielu przypadkach QBIK ONE wystarczy na długo:

Powiększaj, gdy kolonia tego potrzebuje, nie wcześniej: zbyt duże gniazdo zapełnia się odpadkami w pustych komorach. Dokończ zestaw w ten sposób:

  • Bariera przeciw ucieczkom na górnej krawędzi areny.
  • Suche podłoże z piasku lub drobnej ziemi, z kilkoma płaskimi kamieniami i suchą gałązką do wspinaczki, z dala od bariery.
  • Probówka z wodą i osobno poidełko na nektar.
  • Ogrzewanie z boku z termostatem, z dala od poidełka, żeby nektar nie fermentował.

Twoja królowa z czerwiem: zakładanie kolonii krok po kroku

Wysyłamy Ci zapłodnioną królową z czerwiem: jajami, larwami lub poczwarkami, zależnie od momentu, w probówce do zakładania kolonii z zapasem wody za watą. Ponieważ zakłada kolonię klaustralnie, królowa wychowuje pierwsze córki z własnych zapasów: mięśni lotnych, których już nie potrzebuje, i tłuszczu zgromadzonego przed lotem godowym.

  • Po przyjeździe: zostaw probówkę tak, jak jest, poziomo, w ciemnym i spokojnym miejscu, w 24-28 °C. Jeśli możesz, niech jeden koniec będzie trochę cieplejszy.
  • Tylko niezbędne niepokojenie: na tym etapie lepiej mało dotykać. Zerknięcie na nią od czasu do czasu jej nie szkodzi; przestawianie i ciągłe otwieranie probówki może sprawić, że zje któreś jajo.
  • Woda w probówce: jeśli się skończy albo probówka bardzo się zabrudzi, przesyp królową i czerw do czystej probówki przygotowanej tak samo.
  • Trochę pomocy: choć tego nie potrzebuje, mikrokropla nektaru na kawałku folii aluminiowej co 10-15 dni dobrze jej zrobi. Nigdy na wacie: pleśnieje i psuje wodę.

Kiedy pojawi się pierwsza robotnica? To zależy od temperatury. U europejskich Camponotus rozwój od jaja do dorosłej robotnicy trwa zwykle od 6 do 12 tygodni w cieple; w chłodzie czerw przestaje się rozwijać. Jeśli Twoja królowa przyjedzie jesienią, normalne jest, że czerw poczeka do wiosny, po zimowaniu.

Pierwsze robotnice są małe i ostrożne. Gdy tylko się wyklują, daj im maleńkie poidełko z nektarem i małe, miękkie ofiary, na przykład kawałki termofilki, dwa lub trzy razy w tygodniu. Następnego dnia usuń to, czego nie zjadły.

Przeprowadzka przez przesypanie

W Antomas przenosimy kolonię do Qbik Wild One P 1C, gdy liczy 5-10 robotnic, i robimy to przez przesypanie, nie czekając, aż przeprowadzą się same:

  1. Przygotuj formikarium: założona bariera, gotowa woda i zaciemnione komory.
  2. Pracuj nad tacą, na wypadek gdyby któraś robotnica uciekła.
  3. Wyjmij watę i ostrożnie opróżnij probówkę na arenę, obok wejścia do gniazda: królową, robotnice i czerw.
  4. Maruderki przenieś miękkim pędzelkiem.
  5. Zamknij i uważnie je obserwuj: w krótkim czasie przeniosą czerw do środka.

Późniejsze przejście do serii Alpha odbywa się w ten sam sposób.

Karmienie

Cukier to jej życie. W naturze prawie wszystko, co trafia do jej gniazda, to nektar i spadź, więc poidełko nigdy nie może zostać puste. Używaj poidełka, w którym kropla pozostaje rozprowadzona i dostępna, kupnego lub domowej roboty; nigdy nasączonej waty, która w kilka dni fermentuje i pleśnieje. Urozmaicaj cukry: nektar Blue Sugar od Anthouse 4-5 razy w tygodniu, a w pozostałe 1-2 dni inny nektar albo wodę z cukrem lub miodem. Do nektaru można dodać trochę białka.

I białko, znacznie więcej niż w naturze. To, że na wolności przynosi mało ofiar, nie znaczy, że ich nie potrzebuje: larwy rosną dzięki białku, a w niewoli różnicę widać od razu. W Antomas nie mamy wątpliwości: jeśli codziennie usuwasz resztki, lepiej dawać z nadmiarem, bo kolonia odczuwa obfitość, królowa składa więcej jaj, a kolonia rośnie szybciej i ma więcej robotnic. Jeśli nie możesz często zaglądać, dostosuj ilość, bo gnijący pokarm przyciąga roztocza i grzyby. Zmieniaj owady z tygodnia na tydzień:

Przy kilku robotnicach białko dwa lub trzy razy w tygodniu; przy aktywnej kolonii codziennie lub co drugi dzień. Używaj owadów z hodowli, nigdy z natury, bo mogą przenosić insektycydy lub pasożyty. I pilnuj, żeby nie zabrakło probówki z wodą.

Sposób na obserwację: jeśli latem masz pod ręką kwiaty kopru włoskiego lub dzikiej marchwi, połóż na arenie świeżo ścięty baldach. Zobaczysz, jak robotnice zachowują się jak na wolności, obchodząc drobne kwiatki jeden po drugim.

Wzrost

Jak prawie wszystkie Camponotus, rusza powoli. Pierwszy rok zwykle kończy się garstką robotnic; od drugiego, przy cieple w sezonie aktywności, dobrym zimowaniu i obfitym białku, tempo przyspiesza. Nie oczekuj kolonii liczącej tysiące osobników: badania terenowe opisują ją jako gatunek o małych koloniach, a to zaleta dla kogoś, kto ma mało miejsca. Powiększ gniazdo, gdy zobaczysz wiele robotnic stojących bezczynnie na arenie i komory pełne czerwiu.

Zimowanie (diapauza)

C. foreli potrzebuje zimowego odpoczynku, czyli zimowania (diapauzy). Na katalońskim wybrzeżu jej gniazda budziły się w połowie kwietnia i kończyły sezon w listopadzie: ponad cztery miesiące bez aktywności na zewnątrz, i to w jednym z najłagodniejszych rejonów jej zasięgu. W głębi lądu, na przykład w dolinie Ebro, zimy są dłuższe i zimniejsze. Poza tym jej aktywność ustaje poniżej około 20 °C, więc zimą kolonia żyje pod ziemią.

W Antomas zalecamy zimowanie przez 4-5 miesięcy w 5-10 °C, mniej więcej od połowy listopada do końca marca:

  • Stopniowe wejście: od końca października lub początku listopada wyłącz ogrzewanie i pozwól, by temperatura spadała powoli przez 2-3 tygodnie.
  • Gdzie: garaż, schowek, nieogrzewany pokój lub chłodziarka do wina, w 5-10 °C i zawsze powyżej zera.
  • Woda zawsze: probówka zostaje na swoim miejscu przez całą zimę.
  • Pokarm: żadnych owadów. Zostaw trochę nektaru na wypadek, gdyby któraś robotnica wyszła się napić; zwykle prawie go nie ruszają.
  • Stopniowe wyjście: pod koniec marca podnoś temperaturę powoli przez 2-3 tygodnie, a gdy zobaczysz aktywność i jaja, wróć do podawania białka.

Pominięcie zimowania albo wybudzenie kolonii przed czasem niczego nie przyspiesza, a wyczerpuje królową.

Zachowanie i obserwacja

Mrówka dnia. W przeciwieństwie do wielu gmachówek, które wychodzą o zmierzchu, C. foreli pracuje przy świetle. Przy oświetlonej i ciepłej arenie zobaczysz, jak przez cały dzień krąży między poidełkiem a gniazdem.

Gaster w paski, kolonia szczęśliwa. Przyjrzyj się odwłokom robotnic wracających od poidełka: gdy wole jest pełne, gaster pęcznieje i między segmentami pojawiają się jasne paski. Później, już w gnieździe, rozdzielają pokarm z ust do ust – to trofalaksja.

Obserwuj ją bez obaw. Mrówki są po to, żeby się nimi cieszyć i uczyć się od nich, a nie po to, żeby trzymać je w ukryciu. Przy zaciemnionych komorach i oświetlonej arenie możesz patrzeć, ile chcesz; unikaj tylko uderzeń, wstrząsów i niepotrzebnych manipulacji.

Sygnały, że coś jest nie tak:

  • Czerw nie rozwija się w pełni sezonu: zwykle brakuje ciepła lub białka.
  • Pleśń, roztocza lub krople na ściankach: za dużo wilgoci albo zalegają resztki pokarmu.
  • Nieruchome robotnice wokół pustego poidełka: nigdy nie pozwól, żeby wyschło.

Ucieczki i bariery

Swobodnie wspina się po szkle i plastiku, a długie nogi czynią ją szybką. Żeby nie uciekła:

  • Bariera ciągła na krawędzi areny: olej parafinowy, cienka warstwa wazeliny albo PTFE (Fluon). Odnawiaj olej, gdy zbierze się na nim kurz, i poprawiaj PTFE, jeśli zobaczysz luki.
  • Dobrze dopasowana pokrywa z wentylacją z drobnej siatki.
  • Sprawdzaj połączenia i zatyczki przy dokładaniu modułów.
  • Nic, co mogłoby posłużyć za most: gałązki, pęsety czy pędzelki oparte o barierę.

Obchodzenie się i bezpieczeństwo

Jest nieszkodliwa. Nie ma żądła, a jej ugryzienie jest słabe; najwyżej poczujesz uszczypnięcie i zapach kwasu mrówkowego. Przenoś ją zawsze miękkim pędzelkiem, nie palcami – bardziej dla jej bezpieczeństwa niż dla Twojego. Nie łącz kolonii ani nie dodawaj królowych do już rozwiniętej kolonii. I choć jest gatunkiem rodzimym w swoim zasięgu, kolonii hodowanej w domu nigdy nie wolno wypuszczać na wolność.

Czego nie robić

  • Zostawiać puste poidełko albo podawać nektar na wacie.
  • Dawać zawsze ten sam owad albo zostawiać nagromadzone resztki.
  • Trzymać gniazdo w chłodzie wiosną i latem: poniżej około 20 °C prawie nie pracuje.
  • Zalewać gniazdo: to mrówka suchych gleb.
  • Pomijać zimowanie, schładzać kolonię poniżej zera albo gwałtownie zmieniać temperaturę.
  • Łączyć dwie królowe albo wprowadzać królową do już rozwiniętej kolonii.
  • Umieszczać małą kolonię w ogromnym formikarium.
  • Zaniedbywać barierę albo zostawiać przy niej mosty.
  • Wypuszczać ją na wolność.

Źródła naukowe

Przy tworzeniu tego poradnika oparliśmy się na literaturze naukowej o Camponotus foreli, jej podrodzaju i rodzaju, na danych o rozmieszczeniu i na tym, czego nauczyliśmy się w Antomas. Informacje o ekologii gatunku pochodzą głównie z pracy Retana, J., Bosch, J., Alsina, A. i Cerdá, X. (1987), „Foraging ecology of the nectarivorous ant Camponotus foreli in a savanna-like grassland”, Miscel·lània Zoològica 11: 187–193. Cytujemy też, bez DOI, Espadalera (1986, opis samca, Colección de Estudios Altoaragoneses 6: 109–126) oraz Espadalera, Retanę i Cerdę (1990, „The caste system of Camponotus foreli”, Sociobiology 17: 299–312). Najważniejsze pozycje:

  1. Cerdá, X., Retana, J. & Cros, S. (1998). Critical thermal limits in Mediterranean ant species: trade-off between mortality risk and foraging performance. Functional Ecology 12: 45–55. doi:10.1046/j.1365-2435.1998.00160.x
  2. Cerdá, X., Retana, J. & Cros, S. (1997). Thermal disruption of transitive hierarchies in Mediterranean ant communities. Journal of Animal Ecology 66: 363–374. doi:10.2307/5982
  3. Herrera, C. M., Herrera, J. & Espadaler, X. (1984). Nectar thievery by ants from southern Spanish insect-pollinated flowers. Insectes Sociaux 31: 142–154. doi:10.1007/BF02232711
  4. Cagniant, H. (1996). Les Camponotus du Maroc (Hymenoptera: Formicidae): clé et catalogue des espèces. Annales de la Société entomologique de France (N.S.) 32: 87–100. doi:10.1080/21686351.1996.12278857
  5. Ward, P. S. & Boudinot, B. E. (2021). Grappling with homoplasy: taxonomic refinements and reassignments in the ant genera Camponotus and Colobopsis (Hymenoptera: Formicidae). Arthropod Systematics & Phylogeny 79: 37–56. doi:10.3897/asp.79.e66978
  6. Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
  7. Janicki, J., Narula, N., Ziegler, M., Guénard, B. & Economo, E. P. (2016). Visualizing and interacting with large-volume biodiversity data using client–server web-mapping applications: the design and implementation of antmaps.org. Ecological Informatics 32: 185–193. doi:10.1016/j.ecoinf.2016.02.006
  8. Stadler, B. & Dixon, A. F. G. (2005). Ecology and evolution of aphid-ant interactions. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics 36: 345–372. doi:10.1146/annurev.ecolsys.36.091704.175531
  9. Feldhaar, H., Straka, J., Krischke, M., Berthold, K., Stoll, S., Mueller, M. J. & Gross, R. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
  10. Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
  11. Boulay, R., Arnan, X., Cerdá, X. & Retana, J. (2014). The ecological benefits of larger colony size may promote polygyny in ants. Journal of Evolutionary Biology 27: 2856–2863. doi:10.1111/jeb.12515
  12. Keller, L. & Passera, L. (1989). Size and fat content of gynes in relation to the mode of colony founding in ants (Hymenoptera; Formicidae). Oecologia 80: 236–240. doi:10.1007/BF00380157
  13. Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1992). Note on extraordinary longevity in a queen of the formicine ant genus Camponotus. Psyche 99: 31–33. doi:10.1155/1992/53614
  14. Keller, L. & Genoud, M. (1997). Extraordinary lifespans in ants: a test of evolutionary theories of ageing. Nature 389: 958–960. doi:10.1038/40130
Poziom trudności
Początkujący
Brak opinii
Komentarze (0)
Na razie nie dodano żadnej recenzji.

16 innych produktów w tej samej kategorii: