Tetraponera rufonigra
Rood en zwart, slank als een naald. Deze mier heerst in de boomkruinen van Azië: ze nestelt in takken en kevergangen, bouwt tussenwanden van aarde, patrouilleert gebieden van duizenden vierkante meters en jaagt met enorme ogen die geen detail missen. Snel, dol op zoetigheid en moedig: ze verdedigt haar nest met een echte angel, trommelt met haar gaster om reuzen te desoriënteren en heeft zelfs spinnen die zich als haar vermommen. Een verre verwant van de bulldogmieren, die zeer snel groeit en makkelijk te houden is als je haar karakter respecteert. Kolonies en koninginnen, voor ervaren houders. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd (door haar karakter en hantering, niet door de kweek)
De naaldslanke boommier van Azië: boombewonend, snel, met grote ogen en een uniek contrast van rood en zwart. Groeit heel snel en is makkelijk te kweken, maar is een echte ontsnappingskunstenaar en zeer agressief tegenover zoogdieren: Qbik-nest waar ze niet doorheen kan knagen, gesloten deksel, een flinke laag minerale olie, 24-28 °C het hele jaar, geen diapauze en altijd suiker beschikbaar. Uit voorzorg raden we haar niet aan als je kleine kinderen of huisdieren in huis hebt, en ook niet voor mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen.
Biologie
Tetraponera rufonigra (Jerdon, 1851) is een van de opvallendste mieren van Azië: lang, dun als een naald, met een zwarte kop en gaster en een fel roodoranje borststuk. Ze leeft in bomen, van Pakistan, India, Nepal en Sri Lanka tot Indochina, Zuid-China, Maleisië, Singapore, Sumatra en Java. Ze bewoont half-bladverliezende bossen, mangroven, heuvelbossen en vooral bomen in parken, tuinen en lanen: het is een mier die zich uitstekend aan steden heeft aangepast.
Ze is snel, slim en sterk visueel ingesteld, jaagt alleen over stammen en takken, is dol op suiker en verdedigt haar nest vastberaden. In het veld is ze makkelijk te herkennen: geen andere Aziatische mier combineert haar formaat, haar naaldvormige silhouet en dat contrast van rood en zwart.
Tetraponera rufonigra in actie, in een video van Anthouse.
Een mier die in de boomkruinen leeft
T. rufonigra is boombewonend. Ze nestelt in het hout: in dode takken die nog aan de boom vastzitten, vooral hoog in de kruin, en in de gangen die de larven van houtborende kevers in levend hout achterlaten. In Sri Lanka zijn 11 nesten ontleed en zijn drie types beschreven: lange tunnels in rot hout, weinig tunnels in halfhard hout en een netwerk van piepkleine gaatjes in een dode tak van Plumeria, die de werksters waarschijnlijk zelf hadden uitgegraven. In India werd een kolonie gevonden in de gang van een kever in een jonge sandelhoutboom, met tussenwanden van aarde die de werksters hadden gebouwd om de tunnel op te delen.
Ze is niet kieskeurig wat de boom betreft: er zijn minstens 14 waardboomsoorten vermeld, waaronder teak, casuarina, acacia, Plumeria, de Indische goudenregen (Cassia fistula) en sandelhout. Let op een veelvoorkomende verwarring op internet: de klassieke studie over een Tetraponera die in bamboe leeft, gaat over een andere soort, T. binghami, niet over deze.
Stadsmier
Weinig tropische mieren kunnen zo goed met mensen overweg. Op het eiland Penang (Maleisië) vond een studie actieve kolonies op 34 van de 58 bemonsterde punten in stedelijke gebieden, bijna altijd in bomen omringd door strooisel en huishoudafval. In de steden van Sri Lanka is ze zo algemeen dat, als er een boom met een nest wordt gekapt of omvalt, de werksters massaal naar buiten komen en de buren flink wat werk bezorgen.
Dat stadsleven heeft een genetische eigenaardigheid: in Penang zijn populaties die maar een paar kilometer van elkaar liggen bijna van elkaar geïsoleerd, met heel weinig genenuitwisseling. Dat wijst erop dat de koninginnen heel dicht bij hun moederkolonie stichten.
Grote ogen: het zicht van een jager
Ze hoort bij de onderfamilie Pseudomyrmecinae, die specialisten «de boombewonende mieren met grote ogen» noemen. Haar ogen beslaan een groot deel van de zijkanten van de kop en ze heeft bovendien drie ocelli. Ze leven in een wereld van takken, bladeren en licht en oriënteren zich sterk op zicht: kwekers vertellen dat ze op schaduwen en beweging reageren zodra er iets dicht bij het formicarium beweegt.
Verkenners over lange afstand
Ze is dagactief: in Maleisië foerageert ze vooral tussen 8 uur ’s ochtends en 6 uur ’s avonds, en haar activiteit stijgt met de warmte en daalt met de vochtigheid. De werksters gaan alleen op pad en komen ver voor hun formaat: zo’n 46 meter van het nest, in een territorium van zo’n 2.000 m². Een volwassen kolonie kan meer dan 2.000 foerageersters hebben.
Echte zoetekauwen
Ze is een predator en aaseter: ze jaagt op kleine insecten en benut de resten die ze vindt. Maar als je haar lokaas van suiker, eiwit en vet aanbiedt, wint de suiker: ze accepteert oplossingen van 20% tot 60%, en onder de vetten geeft ze de voorkeur aan eigeel. In het veld bezoekt ze waarschijnlijk ook nectar en honingdauw, zoals andere Tetraponera, al is dat bij deze soort niet onderzocht. In gevangenschap merk je het: een goed gevoede kolonie drinkt enorm veel suikerhoudende vloeistof (zie «Voeding»).
Een echte angel
Zoals haar verwanten heeft ze een functionele angel. Bij de werksters is hij intrekbaar, lang en dun, met drie paar kleine weerhaakjes; die van de koningin is kort en stomp, en de mannetjes hebben geen angel. Haar gif is in Thailand in het laboratorium geanalyseerd, waarbij de enzymen erin zijn geïdentificeerd. In de praktijk steken ze: in de ervaring van Antomas is de steek vervelend, maar veel minder pijnlijk dan die van een bij of een wesp. Toch raden we bij Antomas aan het onderhoud rustig en met een paar eenvoudige voorzorgen te doen (zie «Hantering en veiligheid»).
Een trommel in de gaster: hoe ze een reus desoriënteren
In de ervaring van Antomas heeft T. rufonigra een verrassende truc als ze tegenover een veel grotere mier staat: ze trommelt met haar gaster, met snelle tikken, en weet zo haar tegenstander te desoriënteren. In de video zie je hoe ze dat doen tegenover een «berserker» van Carebara diversa, waarvan de soldaten veel en veel groter zijn dan zij.
Voor zover we weten, is dit gedrag bij de soort niet onderzocht, maar het is logisch: mieren horen geluid dat door de lucht reist nauwelijks en communiceren vooral met trillingen die zich via de bodem of de tak voortplanten. Bovendien hebben alle Pseudomyrmecinae in de gaster een stridulatieorgaan, een soort vijl waarmee ze trillingen opwekken door het achterlijf op en neer te bewegen. En een studie uit 2016 stelde vast dat dit orgaan vaker voorkomt bij geslachten die in bomen leven, waar trillingen zich goed via takken en bladeren voortplanten.
T. rufonigra trommelt met haar gaster om een «berserker» van Carebara diversa te desoriënteren, in een video van Anthouse.
Verre nichten van de bulldogmieren
De Pseudomyrmecinae zijn de zustergroep van de Myrmeciinae, de onderfamilie van de Australische Myrmecia, en hun oorsprong gaat terug tot het Krijt. Binnen de onderfamilie zijn er twee geslachten die enorm op elkaar lijken: Tetraponera, in Afrika, Azië en Australië, en Pseudomyrmex, in Amerika. Slank, met grote ogen en boombewonend: ze zijn een voorbeeld van parallelle evolutie aan weerszijden van de oceaan.
En er is meer: DNA-analyses plaatsen de soortengroep van T. rufonigra, de rufonigra-groep, dichter bij de Amerikaanse Pseudomyrmex dan bij de rest van de Tetraponera. Er is voorgesteld de oude geslachtsnaam Pachysima voor deze groep nieuw leven in te blazen, maar dat is niet geformaliseerd: vandaag is het nog altijd Tetraponera. In Azië telt deze groep maar twee soorten, T. rufonigra en de Indiase T. periyarensis, beschreven in 2014 en helemaal zwart.
«Bemestende» bacteriën in de darm
Tetraponera hebben een klein zakje in de darm vol bacteriën die verwant zijn aan Rhizobium, de bacteriën die stikstof binden in de wortels van vlinderbloemigen. Waarschijnlijk helpen ze hen de stikstof uit hun eigen afvalstoffen te recyclen, een enorm voordeel voor mieren die leven van suikerrijke, eiwitarme diëten. Het is aangetoond in het geslacht, niet specifiek bij T. rufonigra.
Larven die «balletjes» eten
Bij de Pseudomyrmecinae persen de werksters de vaste voedselresten samen in een zakje in hun mond en leggen het balletje in een soort «buikzakje» van de larve, de trofothylax. De larve vermaalt het geleidelijk met een speciale monddeelstructuur. Bij andere mieren belanden die balletjes op de afvalhoop. Het is beschreven bij Pseudomyrmex en wordt als eigen aan de hele onderfamilie beschouwd, al is het bij deze soort niet onderzocht. Haar poppen zijn bovendien naakt, zonder cocon.
Spinnen verkleed als Tetraponera
Een mier die zo gevreesd wordt door predatoren, heeft navolgers. De springspin Myrmarachne melanocephala kopieert in een groot deel van Zuid-Azië haar silhouet en haar rood-zwarte kleuren. Om de vermomming compleet te maken, heffen en bewegen mierspinnen hun voorpoten alsof het antennes zijn. Bingham noemde in 1903 ook een wesp die haar nabootste.
«Lohari», de smid: 175 jaar namen
Thomas Jerdon beschreef haar in 1851 in India als Eciton rufonigrum, en sindsdien is ze door de geslachten Pseudomyrma, Sima en Tetraponera gegaan. De vroegere ondersoorten yeensis, testaceonigra en ceylonensis gelden vandaag als synoniemen. Opvallend genoeg zijn er geen typeexemplaren bewaard, maar de soort is zo onmiskenbaar dat haar identiteit nooit ter discussie heeft gestaan. Bingham tekende in India haar volksnaam op, «lohari», de smid; in Sri Lanka noemen ze haar «hath polayaa».
Kolonies en bruidsvluchten
Er zijn geen wetenschappelijke studies over de organisatie van haar kolonies. In de ervaring van Antomas kunnen ze polygyn zijn: één kolonie kan meerdere koninginnen hebben. Winkels situeren de bruidsvluchten tussen januari en maart, een gegeven dat wetenschappelijk niet is bevestigd. Ook het type koloniestichting is onduidelijk: sommige bronnen noemen haar claustraal en andere semi-claustraal (de koningin gaat op jacht). Bij Antomas verkopen we haar als kolonie met koningin en werksters, dus die stap is al gezet.
Grootte en morfologie
Het is een grote mier met een lang, smal lichaam. Kop, gaster en postpetiolus zijn zwart; het mesosoma (borststuk), de petiolus, de mandibels en de antennes zijn roodoranje, van bruinoranje tot donker roodachtig, afhankelijk van het exemplaar. De poten zijn donker.
- Grote ogen en drie ocelli op het voorhoofd, eigen aan een mier die zich op zicht oriënteert.
- Taille van twee segmenten (petiolus en postpetiolus), zoals bij de myrmicinen, met een klein tandje onder de petiolus, typisch voor haar soortengroep.
- Mandibels met 5-6 scherpe tanden en korte, stevige antennes.
- Monomorfe werksters: allemaal van hetzelfde type, zonder soldaten of majors, met weinig variatie in grootte.
- Koningin lijkt op de werksters, maar is massiever en iets groter, met een volumineuzer borststuk.
- Angel functioneel bij werksters en koningin (zie «Een echte angel»).
- Naakte poppen, zonder cocon.
In Azië lijkt niets op haar: T. nigra en T. attenuata zijn zwart en kleiner, T. allaborans is veel kleiner en T. periyarensis is helemaal zwart.
Geschatte afmetingen
- Werksters: 10,5-13 mm
- Koningin: 13-14 mm
- Mannetjes: geen betrouwbare gepubliceerde afmetingen.
Dit zijn de afmetingen uit de beschrijving van Bingham (1903). De moderne revisie van het geslacht geeft voor de werkster een kop van 1,62-2,07 mm breed en 1,76-2,37 mm lang, wat bij die lengtes past. De cijfers van 12-14 mm voor de werksters die op internet circuleren, hebben geen wetenschappelijke onderbouwing.
Verzorging in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
De kweek zelf is makkelijk: in de ervaring van Antomas groeit T. rufonigra heel snel, neemt ze voedsel goed aan en heeft ze geen diapauze nodig. Kwekers bevestigen dat: een kolonie ging in een jaar van een paar werksters naar zo’n 500, en een andere bereikte «een paar honderd» in zeven maanden. Dat we haar een 4/5 geven, komt vooral door hoe agressief en moeilijk te hanteren ze zijn:
- het zijn echte ontsnappingskunstenaars: dun, snel en goede klimmers;
- ze zijn zeer agressief tegenover zoogdieren, ook tegenover ons: als je het formicarium opent, komen ze naar buiten om het te verdedigen;
- en ze steken.
Dat is allemaal geen probleem als je ordelijk werkt. Je moet extra voorzorgen nemen bij het onderhoud, zoals we hieronder uitleggen. In ruil daarvoor is het een van de mooiste en spectaculairste mieren om naar te kijken: snel, visueel, een jager en met unieke kleuren. Uit voorzorg raden we haar niet aan als je kleine kinderen of huisdieren hebt, of als je allergisch bent voor steken van vliesvleugeligen.
Aanbevolen parameters
- Temperatuur: 24-28 °C, het hele jaar.
- Warme plek: 28-30 °C, plaatselijk in een deel van het nest, zodat de kolonie kan kiezen waar ze het broed legt.
- Vochtigheid van het nest: laag; ze hebben er niet zoveel nodig. Houd bij een kleine kolonie het vochtsysteem van het nest gevuld met water; bij een grote kolonie kan het nest bijna droog zijn, zonder dat een waterreservoir verplicht is.
- Foerageergebied: droog, goed geventileerd en goed gesloten.
- Type nest: formicarium van materialen waar ze niet doorheen kunnen knagen (zie «Aanbevolen formicaria»).
- Diapauze: nee.
Onze kolonies komen uit Zuidoost-Azië, en deze waarden passen bij het klimaat van die regio. Ter referentie: in Bangkok ligt de gemiddelde temperatuur tussen 27 en 31 °C, afhankelijk van de maand; in Chiang Mai, in het noorden van Thailand, daalt het gemiddelde in december en januari tot zo’n 22 °C, met dagen van 29-30 °C. Omdat ze in de takken leeft, verdraagt ze schommelingen tussen dag en nacht goed: een nachtelijke daling van een paar graden doet haar goed.
Aanbevolen formicaria
Bij Antomas raden we de Qbik-reeks van Anthouse aan, de gewone Qbiks uit de Alpha-reeks: modulaire formicaria die met de kolonie meegroeien. Om met een kleine kolonie te beginnen, een QBIK ONE met middelgrote gangen:
Deze soort groeit snel, dus al gauw moet je uitbreiden met meer modules uit dezelfde lijn, zoals de QBIK DUO:
Geen nesten van hout of zachte materialen. In de natuur leven ze in holle takken, en sommige winkels raden nesten van hout, kurk, bamboe of takken aan. Bij Antomas raden we dat niet aan: ze kunnen erdoor knagen en ontsnappen. Kwekers vertellen hetzelfde over zacht hout, zacht plastic en watten. We raden ook niet aan ze in natuurlijke takken of rietstengels te houden: naast het ontsnappingsrisico zie je niets van wat er binnen gebeurt.
Vul de opstelling aan met deze details:
- Gesloten foerageergebied, met een goed passend deksel en ventilatie met fijn gaas, en met een ontsnappingsbarrière op de rand (zie «Ontsnappingen en barrières»).
- Vochtigheid van het nest naargelang de grootte van de kolonie. In het begin, met een kleine kolonie, houd je het vochtsysteem van het nest gevuld met water. Is de kolonie groot, dan kan ze leven met een bijna droog nest: ze hebben niet zoveel vocht nodig.
- Vrij foerageergebied, zonder takken. Hoewel ze boombewonend zijn, raden we bij Antomas aan geen takken te plaatsen: ze bemoeilijken het schoonmaken, en bij deze soort moet het onderhoud snel gaan.
- Water in een reageerbuis. Een buis met water en watten in het foerageergebied is de beste waterbron, altijd beschikbaar.
- Drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten (zie «Voeding»).
- Geen apparaten in het foerageergebied. Ze kruipen erin: een kweker moest een digitale thermometer uit elkaar halen om er werksters en broed uit te halen. Thermometers, sondes en kabels altijd aan de buitenkant.
Aankomst en verhuizing
Laat je kolonie na ontvangst rusten op een rustige plek en op kamertemperatuur, en zorg dat ze water heeft. Om haar naar haar formicarium te verhuizen, doen we dat bij Antomas door overkiepen: we openen de buis en kiepen de kolonie (werksters, koningin en broed) met een paar zachte tikjes in het nieuwe formicarium. Doe dat bij deze soort in het al opgebouwde foerageergebied met de barrière erop, of boven een grote bak met barrière, zodat de werksters die wegrennen de tafel niet halen. Met een zacht penseel kun je de achterblijvers helpen, en sluit het deksel zodra je klaar bent. Binnen een paar uur hebben ze het nest bezet.
Voeding
Suikerhoudende vloeistoffen, altijd beschikbaar. Het zijn echte zoetekauwen en een groeiende kolonie verbruikt enorm veel suiker: bij Antomas geven we het ad libitum, zodat het nooit ontbreekt.
- Gevarieerd dieet: Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week, en een andere suikerhoudende vloeistof of nectar 1-2 keer per week. Je kunt ook eiwit aan de nectar toevoegen.
- Altijd in een drinkbakje, nooit op watten: watten schimmelen en de vloeistof bederft meteen. Gebruik een traditioneel of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar blijft.
- In het begin kan een pas aangekomen kolonie de suiker negeren en alleen eiwit willen; na verloop van tijd drinken ze veel.
Eiwit, overvloedig. Het zijn jagers: ze zijn dol op insecten zo groot als een vlieg of een kleine krekel, levend of dood. Krekels, vliegen, kleine kakkerlakken en in stukjes gesneden meelwormen werken heel goed, en een levende prooi werken ze in een paar minuten af. Wissel van week tot week van insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten. Een truc van kwekers tegen mijten: de prooien een paar seconden in kokend water dompelen, want invriezen doodt de eitjes van mijten niet.
Hoe meer ze eten, hoe beter en sneller ze groeien. Het is de filosofie van Antomas: doe je dagelijks onderhoud en ruim je de resten op, dan is overvoeren beter, want de mieren begrijpen dat ze meer middelen hebben en groeien sneller en talrijker. Bij deze soort merk je dat heel sterk. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan beter niet te veel: overgebleven eiwit rot en brengt schimmel en mijten.
Water: altijd, in de reageerbuis met watten.
Diapauze
T. rufonigra houdt geen diapauze. Ze is tropisch: in haar herkomstgebied daalt de temperatuur in de winter nauwelijks, en kwekers houden haar het hele jaar actief. Houd ook in de winter 24-28 °C aan; daalt de temperatuur thuis wat, dan gaat de kolonie iets trager, maar je hoeft haar niet af te koelen.
Gedrag in gevangenschap
Snel en sterk visueel. Ze patrouilleren razendsnel door het formicarium en het foerageergebied en reageren meteen op schaduwen en beweging: als je dichterbij komt, komen ze kijken wat er aan de hand is. Dat is een deel van hun charme: het zijn mieren om van te genieten, ze te observeren en ervan te leren. Geef ze de donkere zone in het nest en het foerageergebied in het licht, en observeer ze voorzichtig, zonder schokken of bruuske bewegingen.
Jagers. Een werkster zien jagen is een van de schouwspelen van de soort: ze lokaliseert de prooi op zicht, grijpt haar vast en steekt. Kwekers merken op dat ze beter in takken jagen dan op de grond.
Hygiëne. Ze poepen op de wanden van het foerageergebied: maak die af en toe schoon.
Ontsnappingen en barrières
Het zijn echte ontsnappingskunstenaars. Ze zijn dun, glippen door kieren die bijna elke andere mier zouden tegenhouden, klimmen over elk oppervlak en benutten elke seconde dat het formicarium open is.
- Deksel dicht, altijd. Het foerageergebied moet een goed passend deksel hebben en ventilatie met fijn gaas. Dat is de belangrijkste barrière.
- Minerale olie op de rand, in een flinke laag. In de ervaring van Antomas werkt minerale olie goed bij deze soort, maar je moet een flinke laag aanbrengen en die vernieuwen zodra ze vuil wordt of slijt. Over een dunne laag lopen ze heen.
- Controleer de naden en de hoeken. Een kweker zag ze over de siliconen in de hoeken van een glazen terrarium klimmen.
- Talk en PTFE: vertrouw er liever niet op. In het enige gedocumenteerde geval kwamen ze door beide barrières, al is het mogelijk dat die slecht waren aangebracht.
Hantering en veiligheid
Ze zijn zeer agressief tegenover zoogdieren: zodra ze een hand in de buurt opmerken, komen ze naar buiten om te verdedigen. Daarom raden we bij Antomas aan bij het onderhoud extra voorzorgen te nemen:
- Open het formicarium net genoeg: zet alles vooraf klaar (voedsel, drinkbakje, pincet) en sluit zodra je klaar bent.
- Gebruik een lang pincet om voedsel neer te leggen en weg te halen, nooit je vingers.
- Werk rustig en zonder bruuske bewegingen. Hoe meer je ze verstoort, hoe meer werksters naar buiten komen.
- Controleer het deksel en de barrière voordat je het formicarium achterlaat.
- Hanteer ze niet met je handen.
De steek. Ze steken, maar zonder drama: in de ervaring van Antomas is de steek vervelend, maar veel minder pijnlijk dan die van een bij of een wesp. Word je gestoken, was dan de plek en koel ze. Met ordelijk onderhoud word je normaal gezien nooit gestoken.
Voor wie is deze soort niet geschikt? Uit voorzorg raden we T. rufonigra bij Antomas niet aan voor wie kleine kinderen of huisdieren in huis heeft, en ook niet voor wie allergisch is voor steken van vliesvleugeligen (bijen, wespen en mieren).
Wat je niet moet doen
- Gebruik geen nesten van hout, kurk, bamboe, holle takken of zachte materialen: ze kunnen erdoor knagen en ontsnappen.
- Laat het formicarium niet open, ook niet even terwijl je iets anders doet.
- Vertrouw niet op een dunne barrière: minerale olie, in een dikke laag en regelmatig vernieuwd.
- Zet geen apparaten of kabels in het foerageergebied.
- Koel ze niet af in de winter: ze houden geen diapauze.
- Geef de suiker niet op watten: altijd in een drinkbakje.
- Bespaar niet op voedsel: altijd suiker beschikbaar en overvloedig eiwit, met het opruimen van de resten.
Wetenschappelijke bronnen
- Ward, P. S. (2001). Taxonomy, phylogeny and biogeography of the ant genus Tetraponera in the Oriental and Australian regions. Invertebrate Taxonomy 15: 589–665. doi:10.1071/IT01001
- Ward, P. S. & Downie, D. A. (2005). The ant subfamily Pseudomyrmecinae: phylogeny and evolution of big-eyed arboreal ants. Systematic Entomology 30: 310–335. doi:10.1111/j.1365-3113.2004.00281.x
- Ward, P. S. (1990). The ant subfamily Pseudomyrmecinae: generic revision and relationship to other formicids. Systematic Entomology 15: 449–489. doi:10.1111/j.1365-3113.1990.tb00077.x
- Bingham, C. T. (1903). The Fauna of British India. Hymenoptera, vol. II: Ants and Cuckoo-wasps. archive.org
- Dias, R. K. S. & Fernando, K. S. S. D. (2017). Host tree species, nest information and the management of an outbreak of Tetraponera rufonigra. Caucasian Entomological Bulletin 13(1): 93–98. doi:10.23885/1814-3326-2017-13-1-93-98
- Naephrai, S. et al. (2021). Composition and acute inflammatory response from Tetraponera rufonigra venom on RAW 264.7 macrophage cells. Toxins 13(4): 257. doi:10.3390/toxins13040257
- van Borm, S. et al. (2002). Tetraponera ants have gut symbionts related to nitrogen-fixing root-nodule bacteria. Proc. R. Soc. B 269: 2023–2027. doi:10.1098/rspb.2002.2101
- Buschinger, A., Klein, R. W. & Maschwitz, U. (1994). Colony structure of a bamboo-dwelling Tetraponera sp. from Malaysia. Insectes Sociaux 41: 29–41. doi:10.1007/BF01240571
- Subedi, I. P., Budha, P. B. & Thapa, V. K. (2022). Ant genus Tetraponera in Nepal, with two new records and keys to workers. J. Inst. Sci. Technol. 27(1): 93–99. doi:10.3126/jist.v27i1.46661
- Golden, T. M. J. & Hill, P. S. M. (2016). The evolution of stridulatory communication in ants, revisited. Insectes Sociaux 63: 309–319. doi:10.1007/s00040-016-0470-6
- Bharti, H. & Akbar, S. A. (2014). Tetraponera periyarensis, a new species from India. Asian Myrmecology 6: 43–48.
- Wheeler, W. M. (1915). On the presence and absence of cocoons among ants. Annals of the Entomological Society of America 8: 323–342. archive.org
- Myrmarachne melanocephala, nabootser van T. rufonigra. Journal of Threatened Taxa 13(12): 19753–19761 (2021). threatenedtaxa.org
- Moeilijkheidsgraad
- Ervaren



