Camponotus bellus
Bewakers van het bamboe, met soldaten met een stopkop. Camponotus bellus, ‘de mooie’, is een boombewonende mier uit Zuidoost-Azië die nestelt in droge stengels en holle takken. Haar soldaten hebben een van voren afgeplatte kop waarmee ze de nestingang met hun eigen lichaam afsluiten, een ontwerp dat zo lijkt op dat van de ‘portiersmieren’ dat verschillende verwanten decennialang als zodanig werden ingedeeld. Mat, behaard en met een opvallend kastensysteem: een zeldzame soort in collecties, tropisch en zonder diapauze, voor houders met wat ervaring. Kolonies en koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
Een boombewonende reuzenmier uit Zuidoost-Azië, uit een groep waarvan de soldaten een afgeknotte kop hebben, als een stop, zo sterk lijkend op die van de «portiermieren» dat verschillende verwanten van haar ooit als zodanig waren ingedeeld. Kolonies: koningin met 30-50 werksters en broed. Modulair, eerder droog nest, 24-28 °C, matige vochtigheid met gradiënt, altijd suiker beschikbaar en gevarieerde eiwitten. Geen diapauze. Ze klimt: ontsnappingsbarrière met paraffineolie.
Camponotus bellus Forel, 1908 is een reuzenmier uit de tropische bossen van Zuidoost-Azië die in bomen leeft: haar kolonies zijn gevonden in droge bamboestengels en holle takken. Haar naam betekent «mooi» in het Latijn, en dat is geen gril: ze heeft een mat lichaam bedekt met rechtopstaande haren en een kastensysteem met werksters van verschillende groottes, waarin de grootste, de soldaten, een langgerekte kop hebben die van voren is afgeknot, gemaakt om de ingang van een nauw nest af te sluiten.
Het is een weinig bestudeerde soort. Wat de wetenschap over haar weet, komt vooral uit beschrijvingen van het begin van de 20e eeuw en uit een revisie uit 2021 die orde schiep in haar groep, die van de Camponotus die decennialang met een ander geslacht werden verward, Colobopsis. In deze verzorgingsgids houden we steeds gescheiden wat voor de soort gedocumenteerd is, wat er over haar groep en haar geslacht bekend is, en de ervaring van Antomas met tropische boombewonende Camponotus. Het is een mier voor wie al wat ervaring heeft en een andere soort wil, zo een die je niet in elke verzameling ziet.
Biologie
«Mooi» uit noodzaak: een mier die van naam moest veranderen
De grote Zwitserse myrmecoloog Auguste Forel beschreef haar in 1907, op basis van één enkele soldaat die de Hongaarse natuurkenner Lajos Biró had verzameld op Ambon, een klein eiland van de Molukken, in Indonesië. Hij noemde haar Camponotus ornatus, «de versierde». Maar er was een probleem: de naam ornatus was al eerder door de Italiaan Carlo Emery gebruikt voor een andere Camponotus, en in de zoölogie mogen twee soorten van hetzelfde geslacht niet dezelfde naam dragen. Dus gaf Forel haar het jaar daarop een vervangende naam: bellus, «mooi». Van «versierd» naar «mooi»: het compliment bleef.
Die soldaat van Ambon, het referentie-exemplaar van de soort, wordt bewaard in het Natuurhistorisch Museum van Genève en is vandaag gefotografeerd te zien in de mierendatabanken. De andere kasten kwamen later: Forel beschreef de koningin in 1912, en de kleine werkster en het mannetje werden in 1916 beschreven door de Duitser Hugo Viehmeyer, met mieren die de verzamelaar H. Overbeck tussen 1912 en 1914 in Singapore had verzameld.
Soldaten met een stopkop
C. bellus behoort tot het ondergeslacht Myrmamblys, een groep Camponotus die vooral in het Indo-Australische gebied voorkomt. Volgens de revisie van Philip Ward en Brendon Boudinot (2021) zijn de werksters klein tot middelgroot en hebben ze een zeer uitgesproken polymorfisme: in dezelfde kolonie leven kleine werksters, de minors, en veel grotere werksters, de majors of soldaten, met tussenliggende maten. Het is wat Edward O. Wilson in 1953 een polymorfisme noemde waarbij de kop sneller groeit dan de rest van het lichaam: hoe groter de werkster, hoe onevenrediger haar kop. En volgens het idee van de «mozaïekkasten» van Molet, Wheeler en Peeters (2012) zijn de soldaten van veel mieren nieuwe combinaties van ontwikkelingsonderdelen van andere kasten.
Het verschil zie je vooral aan de kop:
- Minors: een verhoudingsgewijs bredere kop met afgeronde zijkanten. Zij gaan op zoek naar voedsel en verzorgen het broed.
- Soldaten: een kop die langer is dan breed en vaak schuin afgeknot: het voorste deel, inclusief de clypeus (het «plaatje» boven de kaken), vormt een afgesneden, bijna vlak oppervlak.
In de soortengroep waartoe C. bellus behoort, de groep van C. reticulatus, hebben de soldaten een gedeeltelijk fragmotische kop. Fragmose is het gebruik van het eigen lichaam als deur: de soldaat gaat in de nestingang staan en sluit die af met zijn kop, als een levende stop. Voor een mier die in een bamboestengel of een holle tak met een kleine ingang woont, is dat de best denkbare verdediging: één soldaat is genoeg om mieren van andere soorten en andere indringers de doorgang te versperren.
Nichtjes die met de «portiermieren» werden verward
De afgeknotte kop van haar soldaten heeft haar groep meer dan één taxonomische hoofdbreker bezorgd. Dat kenmerk is het handelsmerk van Colobopsis, de «portiermieren», waarvan de soldaten een kop hebben die is afgesneden als een perfecte stop. Het is het geslacht van de beroemde «exploderende mieren» uit Zuidoost-Azië, zoals Colobopsis explodens, in 2018 beschreven uit Borneo, waarvan de werksters zichzelf laten openbarsten om de vijand te bedekken met een kleverige afscheiding terwijl de soldaten de ingangen afsluiten. C. bellus explodeert niet: ze is een volwaardige Camponotus. Gedurende een groot deel van de 20e eeuw was Colobopsis een ondergeslacht van Camponotus, en in 2016 gaven Ward, Bonnie Blaimer en Brian Fisher het, gesteund door de genetica, de status van zelfstandig geslacht terug.
Toen de twee geslachten werden gescheiden, ontstond de verwarring. Sommige soorten uit de groep van C. reticulatus, die van C. bellus, lijken sterk op Colobopsis door hun kleine formaat, de vorm van het achterste deel van het borststuk en die soldaten met een afgeknotte kop. Zozeer dat vier soorten die als Colobopsis waren ingedeeld, verwanten van C. bellus bleken te zijn: Ward en Boudinot brachten ze in 2021 terug naar Camponotus, op basis van betrouwbaardere details, zoals de afstand tussen de inplantingen van de antennen, de breedte van de clypeus of de vorm van het propodeum. En om de twee geslachten te scheiden, stelden ze bovendien kenmerken van de genitaliën van de mannetjes voor. Genetische studies hadden al bevestigd dat de groep van C. reticulatus volwaardig Camponotus is.
De auteurs verklaren het met één woord: homoplasie, dat wil zeggen de afzonderlijke evolutie van gelijkende kenmerken. Leven in nauwe holtes in bomen bevordert keer op keer het ontstaan van soldaten met een stopkop, ook als de soorten geen naaste verwanten zijn. Het is een geval van convergente evolutie dat je in je eigen formicarium kunt zien: vergelijk de kop van een soldaat van C. bellus met die van haar kleine zusjes.
Mat, behaard en met gekleurde nichtjes
Bij het herbekijken van de typesoldaat van Ambon wezen Ward en Boudinot op twee kenmerken van C. bellus: een mat integument, zonder glans, en een overvloedige rechtopstaande beharing op het borststuk, inclusief het voorste deel, het pronotum. Precies die kenmerken onderscheiden haar van twee vormen die een eeuw lang als ondersoorten van haar werden beschouwd en die in 2021 zelfstandige soorten werden:
- C. adustus, uit Singapore: glanzend en vrijwel zonder rechtopstaande haren op het borststuk. Viehmeyer merkte al in 1916 op dat C. bellus en C. adustus in Singapore naast elkaar leven zonder zich te vermengen, een goed bewijs dat het verschillende soorten zijn.
- C. leucodiscus, uit Borneo en de Filipijnen: ook glanzend en met een opvallende zwart-witte tekening op de gaster.
De auteurs erkennen dat er in deze groep een «verwarrende verscheidenheid aan kleurvormen» bestaat waarvan de taxonomische status onduidelijk is, en dat een volledige revisie nodig is. Met andere woorden: C. bellus en haar nichtjes zijn voor specialisten nog altijd een puzzel. Nog een reden om ze aandachtig te observeren.
Een leven in bamboe
Het weinige dat over haar leven in de natuur bekend is, komt van de waarnemingen van Overbeck in Singapore, opgetekend door Viehmeyer en samengevat in de mierencatalogus van Singapore van Matthew Hamer en collega's (2022): de kolonies van C. bellus werden gevonden in een tuin, in droge bamboe en in holle boomtakken. Het is een boombewonende mier die niet graaft, maar kant-en-klare holtes in hout of stengels betrekt, waar de ingang klein en makkelijk te verdedigen is.
Deze leefwijze heeft gevolgen voor wie haar kweekt. Haar natuurlijke nesten zijn vanbinnen droog, zonder vochtige aarde, al is de lucht van het tropische bos dat wel. Daarom houden we haar bij Antomas in eerder droge nesten, met een iets vochtigere zone waarvoor de kolonie kan kiezen.
Van de Molukken tot Singapore
Haar met zekerheid gedocumenteerde verspreiding is beperkt: Indonesië (Ambon, op de Molukken, de typelocatie) en Singapore. Oude vermeldingen van «C. bellus» op Borneo en de Filipijnen hadden betrekking op C. leucodiscus, die nu een andere soort is. Waarschijnlijk leeft ze op meer eilanden van de Maleise Archipel, maar voor zo'n slecht gekende groep zijn er geen betrouwbare gegevens om dat te beweren.
Haar klimaat. Zowel Ambon als Singapore hebben een equatoriaal klimaat: het hele jaar warm, met gemiddelden van ongeveer 26-28 °C, overvloedige regen in alle seizoenen en een hoge luchtvochtigheid. Er is geen winter of koud seizoen. Daarom houdt C. bellus geen diapauze, en thuis voelt ze zich goed bij 24-28 °C.
Mierenzuur, een bacterie en een schone krop
Zoals alle Camponotus heeft ze geen angel: ze verdedigt zich door te bijten en mierenzuur te spuiten via het acidoporus, een klein mondstuk aan het uiteinde van de gaster. In 2020 toonde een Duits team aan dat de mieren van haar onderfamilie, de Formicinae, hun eigen gif inslikken: tijdens het poetsen brengen ze het uiteinde van de gaster naar de mond en nemen ze een paar druppels zuur op, die de krop zeer zuur houden, de «sociale maag» waarin ze het voedsel bewaren dat ze van mond tot mond doorgeven. Zo filteren ze de microben die met het voedsel binnenkomen. En in 2026 werd ontdekt dat het gif van verschillende Camponotus-soorten bovendien peptiden bevat die schimmels remmen en helpen het broed te beschermen. Het zijn kenmerken van het geslacht; C. bellus zat niet bij de onderzochte soorten.
Ze heeft ook een onzichtbare partner. Alle mieren van de tribus Camponotini dragen een bacterie in zich, Blochmannia, die in speciale darmcellen leeft en via de eieren van de koningin op haar dochters overgaat. Die bacterie maakt essentiële aminozuren aan die de mier zelf niet kan produceren, waardoor ze voor een groot deel kan leven van suikerhoudende, eiwitarme vloeistoffen. Volgens de meest aanvaarde hypothese verwierf de tribus de bacterie door sapzuigende insecten te verzorgen. Maar let op: het is geen excuus om op eiwitten te besparen; de larven hebben insecten nodig om te groeien.
Een koningin voor vele jaren
Er zijn geen studies over de structuur van haar kolonies of over hoeveel werksters ze kunnen krijgen. Zoals bij de overgrote meerderheid van de Camponotus is haar koloniestichting claustraal: na de bruidsvlucht sluit de koningin zich op in een holte en brengt ze haar eerste werksters groot zonder naar buiten te gaan om te eten, met de reserves van haar eigen lichaam. De eerste werksters zijn kleine minors; de soldaten komen later, als de kolonie al een zekere omvang en voldoende middelen heeft.
Ook is niet bekend hoe lang een koningin van deze soort leeft, maar Camponotus-koninginnen behoren tot de langstlevende insecten. In het geslacht is er een beroemd record: Caryl en Elizabeth Haskins hielden in hun laboratorium een koningin van een Australische Camponotus die 23,2 jaar oud werd. Het is een andere soort, maar het geeft een idee: een kolonie van C. bellus is een project voor vele jaren.
Grootte en morfologie
Een kleine tot middelgrote reuzenmier, polymorf en zonder angel. De wetenschappelijke referenties zijn de oorspronkelijke beschrijvingen van Forel en Viehmeyer en de revisie van Ward en Boudinot (2021).
- Integument. Mat, zonder glans, met veel rechtopstaande haren op het borststuk, inclusief het pronotum. Dit kenmerk onderscheidt haar van haar glanzende verwanten, zoals C. adustus.
- Minors. Een verhoudingsgewijs brede kop met afgeronde zijkanten, lange antennen. Dit zijn de werksters die je het meest in het foerageergebied ziet.
- Soldaten (majors). Een kop die langer is dan breed en van voren schuin afgeknot, met de clypeus in dat vlak opgenomen: een gedeeltelijke «stopkop», bedoeld om de nestingang af te sluiten.
- Borststuk. Zoals bij haar hele groep versmalt de rugzijde van het borststuk zich niet vóór het propodeum, het laatste segment, en het propodeum heeft in zijaanzicht de vorm van een zadel, met de boven- en achterzijde licht hol.
- Koningin. Groter dan de werksters, met een borststuk dat voor het vliegen is ontwikkeld, grote ogen en een brede gaster.
Afmetingen bij benadering
We hebben in toegankelijke wetenschappelijke bronnen geen gepubliceerde lengtes van de kasten van C. bellus gevonden, en bij Antomas nemen we geen cijfers van winkels over. Wat wel gedocumenteerd is, is dat de werksters van haar ondergeslacht, Myrmamblys, klein tot middelgroot zijn, kleiner dan de grote bodembewonende Camponotus, en dat het verschil in grootte tussen minors en soldaten zeer uitgesproken is. In een jonge kolonie zijn de eerste werksters kleine minors, en de gemiddelde grootte neemt met elke generatie toe naarmate de kolonie groeit en goed gevoed wordt.
Houden in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd
Bij Antomas beschouwen we haar als een soort voor kwekers met wat ervaring. Ze is in de dagelijkse omgang niet kwetsbaar, maar vraagt meer dan een Camponotus voor beginners:
- Stabiele warmte. Ze is equatoriaal en zonder diapauze: ze heeft het hele jaar 24-28 °C nodig, en kou legt haar stil.
- Goed beheerde vochtigheid. Een eerder droog nest, met een iets vochtige zone waarvoor de kolonie kan kiezen, en nooit uitgedroogde lucht.
- Weinig informatie. Er zijn zeer weinig gepubliceerde gegevens en bijna geen ervaringen die andere kwekers hebben gedeeld: je moet observeren en bijsturen.
- Goede barrières. Ze is boombewonend, klimt vlot en de minors zijn klein en snel.
En ze is het meer dan waard: een soort die weinig in verzamelingen voorkomt, met een zeer opvallend kastensysteem en soldaten die als weinig andere de convergente evolutie illustreren.
Aanbevolen waarden
- Temperatuur van het nest: 24-28 °C het hele jaar, met desgewenst een iets warmere zone. Dat komt overeen met het equatoriale klimaat van haar verspreidingsgebied. Onder ongeveer 22 °C vertraagt ze sterk.
- Foerageergebied: bij een warme kamertemperatuur, 22-28 °C.
- Vochtigheid: matig, met gradiënt: het nest eerder droog en een deel iets vochtig (zie «Vochtigheid: droog nest, tropische lucht»).
- Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
- Licht: een donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied, met een normaal dag-nachtritme.
- Diapauze: houden ze niet.
Voor de warmte gebruik je beter een verwarmingskabel of -mat aan één zijkant van het nest, met een thermostaat, dan een bron die het hele formicarium gelijkmatig verwarmt. Zo kiest de kolonie zelf haar temperatuur. Vermijd direct zonlicht en radiatoren.
Vochtigheid: droog nest, tropische lucht
In de natuur leeft ze in droge bamboe en holle takken: holtes die vanbinnen droog zijn, in een bos met een hoge luchtvochtigheid. Bij Antomas vertalen we dat zo: een eerder droog nest, met een iets vochtige zone waarheen de kolonie het broed kan brengen als dat nodig is, en altijd drinkwater beschikbaar. De kolonie kiest zelf.
- Tekenen van te veel vocht: condens op de wanden, schimmel of mijten.
- Tekenen van te weinig: het broed opgestapeld bij de vochtige zone of werksters die samendrommen bij de waterbuis.
Aanbevolen formicarium
Voor een mier die in bamboe en holle takken nestelt, raden we bij Antomas de modulaire formicaria van Anthouse uit de Alpha-reeks aan, eerder droog: de QBIK ONE om te beginnen en de QBIK DUO als de kolonie groeit. Omdat ze modulair zijn, kun je modules toevoegen naarmate de kolonie erom vraagt, en de vochtigheid regel je met een plaatselijk vochtig punt:
Geef je de voorkeur aan een gipsnest met een zeer gecontroleerde vochtigheid, dan is de Qbik Wild Duo P 2C Hybrid een goed alternatief: een reservoir onderin, gescheiden van de gangen, geeft het vocht via een gaas door, zodat je een vochtige en een droge kamer kunt aanhouden:
Loop niet vooruit met de grootte: in een enorm nest voor een kolonie van enkele tientallen werksters worden de overtollige kamers uiteindelijk vuilnisbelten. Maak de opstelling af met deze details:
- Ontsnappingsbarrière: een strook paraffineolie of vloeibare vaseline bovenaan de wanden van het foerageergebied, en een goed sluitend deksel (zie «Ontsnappingen en barrières»).
- Een foerageergebied met verticale elementen: takjes, schors of een stuk droge bamboestengel, zodat ze kunnen klimmen en verkennen zoals in de bomen, zonder dat iets een brug naar de barrière vormt.
- Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
- Een drinkbakje voor de suikerhoudende vloeistoffen, nooit op watten (zie «Voeding»).
- Milde warmte aan één zijkant van het nest, ver van het drinkbakje, met een thermostaat.
Aankomst, eerste weken en verhuizing
Bij Antomas verkopen we C. bellus als al gestarte kolonie: koningin met 30-50 werksters en broed, in een reageerbuis. De meest kwetsbare fase van de stichting, wanneer de koningin alleen is, is al voorbij, en de kolonie heeft ruim genoeg werksters om voor het broed te zorgen.
- Bij aankomst laat je haar tot rust komen op een rustige, donkere plek, bij 24-28 °C, en controleer je of er water in de buis zit. Zet haar niet meteen na aankomst in het nest.
- Voer vanaf de eerste dag: een druppel suikerhoudende vloeistof in een drinkbakje of op een stukje aluminiumfolie, nooit op de watten, en een paar keer per week een stukje insect. Verwijder de resten de volgende dag.
- Geduld: de eerste weken moet de kolonie wennen. Normaal zie je het broed groeien en verschijnen later de eerste soldaten.
De verhuizing. Als het tijd is om haar naar het formicarium over te brengen, doen we dat bij Antomas door over te schudden: we openen de buis in het foerageergebied, naast de nestingang, en schudden de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij we achterblijvers helpen met een zacht penseel. Drie tips:
- Bereid alles van tevoren voor: het formicarium opgesteld, met de barrière aangebracht en het water aangesloten.
- Werk boven een bak, voor het geval een werkster langs de buis of het gereedschap omhoogklimt. De minors zijn klein en zeer wendbaar.
- Houd het nestgedeelte donker, zodat ze het meteen betrekken. De werksters verzamelen het broed en dragen het naar binnen.
Moet je de kolonie ooit naar een ander formicarium verhuizen, gebruik dan dezelfde methode.
Voeding
Suikerhoudende vloeistoffen, altijd beschikbaar. Zoals zoveel boombewonende Camponotus leeft ze voor een groot deel van honingdauw en nectar, en thuis mag suiker nooit ontbreken. Varieer de suikers: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en 1-2 keer per week een andere suikerhoudende vloeistof of nectar. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd in een drinkbakje en nooit op watten aan, want watten beschimmelen en bederven de vloeistof snel. Gebruik een traditioneel of zelfgemaakt drinkbakje, waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en vervang het voordat het gaat gisten.
Eiwitten: hoe meer, hoe beter. Om werksters groot te brengen, en vooral soldaten, heeft de kolonie veel eiwitten nodig. Dat is de filosofie van Antomas: als je dagelijks onderhoud doet en de resten verwijdert, is het beter om overvloedig te voeren, omdat de kolonie dan begrijpt dat ze meer middelen heeft en sneller en talrijker groeit. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel: voer dat overblijft, rot en trekt schimmel en mijten aan.
- Wissel van week tot week van insectensoort, zodat ze niet altijd hetzelfde eten: krekels, runner-kakkerlakken of dubia-kakkerlakken, vliegen of meelwormen in stukjes.
- Kleine, zachte prooien: Thermobia domestica is perfect voor een mier van dit formaat: klein, zacht en makkelijk thuis te kweken.
- Prooien in stukjes of net gedood zijn het praktischst; open het achterlijf van grote insecten, zodat de minors bij de zachte delen kunnen.
- Vers en betrouwbaar. Gevriesdroogde eiwitten zijn een aanvulling, maar vers is beter. Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.
Geen diapauze
C. bellus houdt geen diapauze: in haar equatoriale verspreidingsgebied is er geen koud seizoen, en ze moet het hele jaar actief blijven. Koelt je huis in de winter af, houd het nest dan warm met de kabel of de mat en de thermostaat. Bij Antomas raden we aan niet langdurig onder ongeveer 22 °C te gaan: bij meer kou valt de kolonie stil, stagneert het broed en kan een kleine kolonie verloren gaan.
Gedrag in gevangenschap
Een kolonie die het werk verdeelt. Niemand heeft de taakverdeling bij deze soort al onderzocht, maar bij andere polymorfe Camponotus herhaalt zich hetzelfde patroon, en haar anatomie wijst in dezelfde richting: de minors gaan op zoek naar voedsel, verkennen en verzorgen het broed; de soldaten blijven dichter bij het nest, bewaken de ingangen en helpen prooien in stukken te snijden. Zie je een soldaat met de kop vooruit in een nauwe ingang staan, dan zie je fragmose live.
Een klimmer. Het is een boommier: ze klimt graag langs elk verticaal element in het foerageergebied, en takjes en schors geven haar speelruimte en maken haar beter zichtbaar.
Zonder angst observeren. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. Het volstaat om hun donkere zone in het nest en het foerageergebied licht te houden, en ze met zachtheid te observeren, met zo weinig mogelijk ingrijpen en stress. Met een loep zie je hun rechtopstaande haren goed en kun je de afgeknotte kop van een soldaat vergelijken met die van een minor.
Alarmsignalen:
- Broed dat stagneert of verdwijnt: bijna altijd een tekort aan eiwitten of warmte.
- Een kolonie die dagenlang stil blijft zitten en niet naar buiten komt: controleer de temperatuur.
- Condens op de wanden of schimmel: te veel vocht of vergeten resten.
- Veel werksters die stil in het foerageergebied zitten, zonder plaats binnen: tijd om uit te breiden.
Ontsnappingen en barrières
Zoals bijna alle Camponotus, en zeker als boombewoner, klimt ze tegen gladde oppervlakken op, en de kleine minors maken gebruik van elke kier of slecht sluitend deksel. De barrière die we bij Antomas gebruiken, is olie:
- Een strook paraffineolie of vloeibare vaseline bovenaan de wanden van het foerageergebied, dun en ononderbroken. Vernieuw die als er stof of resten op blijven liggen.
- Goed sluitend deksel, met ventilatie van fijn gaas, als tweede verdedigingslinie.
- Geen kieren: controleer aansluitingen, doppen en buizen, vooral als de kolonie groeit.
- Niets wat als brug kan dienen: zorg dat de takjes en de schors in het foerageergebied niet tot bij de barrière reiken of ertegen leunen.
- Voorzichtig bij het openen: open niet verder dan nodig, werk rustig en sluit af als je klaar bent.
Hantering en veiligheid
Ze steken niet: ze hebben geen angel. Ze kunnen bijten en mierenzuur spuiten, maar het zijn kleine tot middelgrote mieren en ze vormen geen enkel gevaar voor mensen. Hanteer ze met entomologisch gereedschap, zoals een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen, en wees bijzonder voorzichtig met de koningin: als die verloren gaat, heeft de kolonie geen opvolger. Voeg geen verschillende kolonies samen en houd haar niet samen met andere soorten. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval worden vrijgelaten.
Wat je niet moet doen
- Haar laten afkoelen of een diapauze geven: ze is equatoriaal.
- Het nest doorweken of, omgekeerd, haar zonder drinkwater laten zitten.
- Een kleine kolonie verhuizen naar een nest dat te groot is voor haar omvang.
- De suikerhoudende vloeistoffen op watten aanbieden, of ze laten opraken.
- Ze altijd hetzelfde insect geven, of resten niet opruimen.
- De barrières verwaarlozen: kieren, losse aansluitingen, olie die niet wordt vernieuwd of takken die als brug dienen.
- Proberen een andere koningin toe te voegen of verschillende kolonies samen te voegen.
- Ze met je handen hanteren.
Wetenschappelijke bronnen
Deze verzorgingsgids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Camponotus bellus, haar groep en haar geslacht (inclusief de oorspronkelijke beschrijvingen van Forel, 1907, 1908 en 1912, en Viehmeyer, 1916), de klimaatgegevens van haar verspreidingsgebied en de ervaring van Antomas met andere tropische boombewonende Camponotus. Belangrijkste referenties:
- Ward, P. S. & Boudinot, B. E. (2021). Grappling with homoplasy: taxonomic refinements and reassignments in the ant genera Camponotus and Colobopsis (Hymenoptera: Formicidae). Arthropod Systematics & Phylogeny 79: 37–56. doi:10.3897/asp.79.e66978
- Hamer, M. T., Lee, J. H. C., Tse, C. Y. L., Silva, T. S. R. & Guénard, B. (2022). Remarkable diversity in a little red dot: a comprehensive checklist of known ant species in Singapore (Hymenoptera: Formicidae) with notes on ecology and taxonomy. Asian Myrmecology 15: e015006. doi:10.20362/am.015006
- Ward, P. S., Blaimer, B. B. & Fisher, B. L. (2016). A revised phylogenetic classification of the ant subfamily Formicinae (Hymenoptera: Formicidae), with resurrection of the genera Colobopsis and Dinomyrmex. Zootaxa 4072: 343–357. doi:10.11646/zootaxa.4072.3.4
- Blaimer, B. B., Brady, S. G., Schultz, T. R., Lloyd, M. W., Fisher, B. L. & Ward, P. S. (2015). Phylogenomic methods outperform traditional multi-locus approaches in resolving deep evolutionary history: a case study of formicine ants. BMC Evolutionary Biology 15: 271. doi:10.1186/s12862-015-0552-5
- Laciny, A., Zettel, H., Kopchinskiy, A. et al. (2018). Colobopsis explodens sp. n., model species for studies on «exploding ants» (Hymenoptera, Formicidae), with biological notes and first illustrations of males of the Colobopsis cylindrica group. ZooKeys 751: 1–40. doi:10.3897/zookeys.751.22661
- Wilson, E. O. (1953). The origin and evolution of polymorphism in ants. The Quarterly Review of Biology 28: 136–156. doi:10.1086/399512
- Molet, M., Wheeler, D. E. & Peeters, C. (2012). Evolution of novel mosaic castes in ants: modularity, phenotypic plasticity, and colonial buffering. The American Naturalist 180: 328–341. doi:10.1086/667368
- Tragust, S. et al. (2020). Formicine ants swallow their highly acidic poison for gut microbial selection and control. eLife 9: e60287. doi:10.7554/eLife.60287
- Koch, L., Andreotti, S., Schubert, M. et al. (2026). Beyond formic acid: Peptides in carpenter ant venoms aid in disease protection. Science Advances 12: eaed4078. doi:10.1126/sciadv.aed4078
- Feldhaar, H. et al. (2007). Nutritional upgrading for omnivorous carpenter ants by the endosymbiont Blochmannia. BMC Biology 5: 48. doi:10.1186/1741-7007-5-48
- Wernegreen, J. J., Kauppinen, S. N., Brady, S. G. & Ward, P. S. (2009). One nutritional symbiosis begat another: phylogenetic evidence that the ant tribe Camponotini acquired Blochmannia by tending sap-feeding insects. BMC Evolutionary Biology 9: 292. doi:10.1186/1471-2148-9-292
- Ward, P. S., Fisher, B. L., Wernegreen, J. J. & Blaimer, B. B. (2025). Evolutionary history, novel lineages and symbiont coevolution in the ant tribe Camponotini (Hymenoptera: Formicidae). Systematic Entomology 50: 646–676. doi:10.1111/syen.12678
- Haskins, C. P. & Haskins, E. F. (1992). Note on extraordinary longevity in a queen of the formicine ant genus Camponotus. Psyche 99: 31–33. doi:10.1155/1992/53614
- Moeilijkheidsgraad
- Ervaren


