Diacamma viridipurpureum viridipurpureum GREEN: obrera – foto real de Antomas
Diacamma viridipurpureum viridipurpureum GREEN: obrera – foto real de Antomas

Diacamma viridipurpureum viridipurpureum GREEN

Laatste items in voorraad
€ 249,99
Inclusief belasting

Groen en paars als een juweel, dodelijk als een gladiator. De oorspronkelijke vorm van Diacamma viridipurpureum, in 1893 beschreven aan de rand van Manilla, patrouilleert alleen en stort zich met mateloze felheid op elke geleedpotige. Ze heeft geen koningin: de macht ligt bij een gamergate, een bevruchte werkster die de gemmae van haar zussen afbijt om alleen te regeren. Elke kolonie heeft haar eigen mix van groen en paars, en de werksters dragen nectar naar het nest als een glanzende druppel tussen hun kaken. Voor ervaren houders die iets unieks zoeken. Kolonies met gamergate. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.

Kolonie

 

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

Filipijnse ponerine met groene en paarse weerschijn, een felle jager op andere geleedpotigen en rustig tegenover mensen. Ze hebben geen koningin: de eieren worden gelegd door een bevruchte werkster, de gamergate. Haar kleur verschilt van kolonie tot kolonie: sommige hebben een paarse kop en een groene thorax; andere precies andersom. Zeer vochtig nest (60-80%), 24-28 °C, het hele jaar actief.

Stel je een mier van meer dan een centimeter voor die alleen over de grond loopt, met opgeheven kop en alerte ogen, en die zich zonder aarzelen op een krekel van haar eigen formaat stort. Voeg daar een lichaam aan toe dat, afhankelijk van hoe het licht valt, van zwart naar flessengroen en paars gaat. Zo is Diacamma viridipurpureum, de GREEN uit de Filipijnen: een ponerine met een mateloze felheid tegenover elke andere geleedpotige en het uiterlijk van een juweel. Achter die façade schuilt bovendien een samenleving zonder koningin, waarin één enkele bevruchte werkster, de gamergate, het leggen van eieren voor zichzelf houdt en de rest belet zich voort te planten.

Laten we het meteen duidelijk maken: van deze soort zijn de beschrijving en de kenmerken bekend, maar niemand heeft haar leven in het nest al onderzocht. Wat we over haar biologie weten, komt van andere Diacamma-soorten die wel grondig zijn onderzocht (de Australische D. australe, de Indiase D. ceylonense en D. indicum en de Diacamma van Okinawa), waarmee ze hetzelfde sociale model deelt. We geven het telkens aan als we doortrekken.

Biologie

Wat is een gamergate?

Zo heten de werksters die paren en bevruchte eieren leggen, waarmee ze in hun kolonie de rol innemen die bij bijna alle mieren een koningin heeft. De term komt uit het Grieks: gamos betekent «huwelijk» en ergátēs «werkster». Een gamergate is letterlijk een «getrouwde werkster».

In het geslacht Diacamma is geen enkele koningin bekend: sinds de eerste opgravingen, meer dan een eeuw geleden, heeft niemand een gevleugeld vrouwtje gevonden. Alle vrouwtjes komen als werkster uit de cocon en in elke kolonie neemt slechts één van hen, die bijna altijd met één enkel mannetje heeft gepaard, de voortplanting op zich. De verschillen met een echte koningin zijn enorm:

  • Ze heeft nooit gevlogen. Ze heeft geen vleugels en geen resten van vliegspieren, dus er is geen bruidsvlucht: de paring vindt plaats bij het nest.
  • Ze is zo groot als elke andere werkster. Bij het onderzoek van 26 kolonies van D. ceylonense bleek de gamergate de enige met actieve eierstokken en sperma, maar onderscheidde haar grootte haar niet van de andere.
  • Haar rol verdient ze als volwassene. Geen enkele larve wordt grootgebracht om gamergate te worden: de positie wordt tussen volwassenen beslist, door de verhoudingen in het nest. Eenmaal op die plek verandert haar chemisch profiel, het mengsel van koolwaterstoffen dat de cuticula bedekt en dat de nestgenoten met hun antennes «lezen». Ook verandert de activiteit van een paar genen, vooral voedingsgenen, en dat gebeurt bijna op het moment dat ze de dominante positie inneemt, zoals bij de Diacamma uit Japan is gezien.

Hoe herken je haar met een loep? Aan de thorax: ze is het enige vrouwtje in het nest dat haar gemmae nog heeft, twee piepkleine aanhangsels die de rest bij de geboorte kwijtraakte (verderop vertellen we erover). Ze heerst over bescheiden kolonies: tussen 30 en 300 werksters bij de soort van Okinawa, gemiddeld zo'n 230 vrouwtjes bij D. ceylonense en rond de 273 bij de vorm «nilgiri», het bekende maximum in het geslacht.

Wie is de GREEN? De oorspronkelijke vorm van de soort

«GREEN» is de handelsnaam. Haar volledige wetenschappelijke naam is Diacamma viridipurpureum viridipurpureum (Emery, 1893): het is de nominale vorm, dat wil zeggen de populatie waarmee de soort voor het eerst werd beschreven. De Italiaan Carlo Emery maakte haar in 1893 bekend als een variëteit van D. geometricum, op basis van werksters die de Franse arachnoloog Eugène Simon in 1890 had verzameld in Antipolo, aan de rand van Manilla, op het eiland Luzon. De lijn van Antomas komt uit de Filipijnen.

Meer dan een eeuw lang werd er nauwelijks meer over haar gesproken. In 2015 herzagen Alice Laciny, Anna Pal en Herbert Zettel de Filipijnse Diacamma-soorten, behandelden haar als geldige soort en wezen een van de werksters van Simon aan als referentie-exemplaar (lectotype), dat wordt bewaard in het Museo Civico di Storia Naturale in Genua. In hetzelfde werk beschreven ze haar blauwe ondersoort, D. viridipurpureum quezonicum, uit het oosten van Luzon. Een merkwaardig detail uit de pagina op AntWiki: meer exemplaren van de typelocatie verkrijgen is tegenwoordig lastig, omdat Antipolo is opgeslokt door de stedelijke uitbreiding van Manilla.

Haar naam zegt alles: viridis is Latijn voor «groen» en purpureus voor «purper». Van de drie gekleurde Diacamma-soorten die we bij Antomas hebben, behoren er twee tot deze soort: de GREEN is de nominale vorm, en haar «nichtje» de BLUE, D. viridipurpureum quezonicum, is de ondersoort met blauwe weerschijn. De derde, de PURPLE, Diacamma excellens, is een andere soort, ook Filipijns. En als je een Diacamma zonder metaalglans zoekt, is de klassieke Diacamma rugosum.

Diacamma Mayr, 1862 telt vandaag zo'n 44 geldige soorten en meer dan 20 ondersoorten (Bolton, 2024), verspreid over India, Zuid-China, Japan, Zuidoost-Azië en Noord-Australië, en de Filipijnen zijn een van de gebieden met de meeste metallic vormen. In de natuur nestelen ze in de grond, met eenvoudige nesten: bij D. indicum hadden bijna alle onderzochte nesten één ingang die naar één kamer leidt.

Groen, purper… en anders in elke kolonie

De wetenschappelijke beschrijving van de nominale vorm spreekt van een matige, veelkleurige glans op de romp, met overwegend donkergroen en purper, en vermeldt dat er altijd zones van beide kleuren voorkomen. De kaken, antennes en poten zijn daarentegen donkerbruin tot zwart, zonder metaalglans.

Dat komt overeen met wat we bij Antomas zien, met een belangrijke nuance: de kleur verschilt behoorlijk van kolonie tot kolonie. Bij sommige is de kop paars terwijl de thorax groen glanst en de gaster groen en zwart mengt; andere draaien het om: de kop, of op zijn minst de uiteinden ervan, groen en de rest van het lichaam paars. Soms delen de GREEN en de PURPLE zelfs tinten, dus de kleur alleen is niet genoeg om te weten welke soort je voor je hebt. Wat niet verandert, is dat de poten en antennes donker blijven, zonder glans.

Verwar haar ook niet met een andere Filipijnse soort die in 2015 werd beschreven, D. generali, uit de omgeving van de berg Makiling (Luzon): haar glans is groenachtig of blauwgroen en zwakker, zonder spoor van purper, en bovendien is haar clypeus dicht gestippeld. De ondersoort quezonicum onderscheidt zich van de GREEN door haar intense blauw en door een klein kuiltje in de clypeus dat bij de nominale vorm ontbreekt; en D. caeruleum, van Mindoro, is ook blauw.

Waar komen deze kleuren vandaan? Bij Diacamma is het niet onderzocht, maar bij insecten zijn metaalglansen meestal structuurkleuren: microscopische laagjes in de cuticula die sommige golflengten versterken en andere uitdoven, zonder dat er een pigment nodig is. Daarom lijkt de GREEN in het halfduister van het nest bijna zwart en «licht» ze op in groen en paars als ze onder een lamp gaat jagen, en daarom verandert de tint als je de kijkhoek verandert.

De eerste gamergate werd in de Filipijnen ontdekt

Het verhaal van de voortplantende werksters begint op dezelfde eilanden als de GREEN. De entomoloog James W. Chapman bracht zes jaar door in Dumaguete, op het eiland Negros, waar Diacamma algemeen voorkwam van de kust tot zo'n 900 meter hoogte. Daar vond hij een werkster midden in een paring met een mannetje, en in 1922 publiceerde hij samen met William M. Wheeler wat hij had gezien.

Ze ontleedden meer dan twintig werksters uit drie kolonies: bijna geen enkele had ontwikkelde eierstokken, maar de werkster die paarde had vijf ovariolen in elke eierstok en een spermatheca vol sperma. Hun conclusie was dat bij deze mieren maar één werkster wordt bevrucht en de rol van koningin op zich neemt. Ze merkten bovendien op dat sommige mannetjes vleugels hadden die aan de basis waren afgeknaagd, misschien zodat ze het nest niet zouden verlaten. Het zou nog meer dan zestig jaar duren voordat het woord «gamergate» bestond, maar het idee was er al. En de vorm die ze bestudeerden, heette toen D. rugosum geometricum: dezelfde groep waarin Emery onze GREEN als variëteit had beschreven.

Vleugels omgebouwd tot een vruchtbaarheidsschakelaar

Elke werkster van Diacamma komt uit met twee gemmae, kleine uitsteeksels aan de zijkanten van de thorax, bedekt met zintuigharen en voorzien van een klier. Hun oorsprong is verrassend: in de larve wordt vleugelaanleg gevormd die bijna volledig afsterft door geprogrammeerde celdood, en het restje dat overleeft, wordt de gemma. Wat bij andere mieren de vleugels van een koningin zouden zijn, is hier veranderd in het onderdeel dat bepaalt wie zich mag voortplanten.

De gamergate houdt toezicht op de geboortes. Zodra een pas uitgekomen werkster, nog licht van kleur en zacht (een callow), binnen haar bereik is, bijt ze haar gemmae af. Vanaf dat moment zal die werkster nooit meer de seksuele lokroep afgeven of een mannetje accepteren. Het effect is blijvend: zonder de gemma verschrompelen de zenuwvezels die haar zintuigharen met de zenuwcentra verbonden, en dat zou de reden zijn dat er geen weg terug is.

Let op een fout die op internet vaak wordt herhaald: de verminking gebeurt niet in het popstadium, maar bij volwassen werksters die net uit de cocon komen. En die bieden geen weerstand aan een gevestigde gamergate, al zijn ze wel agressief tegenover andere intacte callows, hun mogelijke concurrenten.

Het signaal wordt gedragen door de pas uitgekomen werkster

Een experiment met twee Diacamma-vormen uit Zuid-India maakte duidelijk wat de verminking uitlokt. Bij een ervan, de vorm die bekendstaat als «nilgiri», verminkt de gamergate nooit en behoudt ze haar monopolie door dominantie. Toen cocons van de ene soort naar de kolonie van de andere werden overgebracht, ontsprongen de werksters van «nilgiri» die tussen D. ceylonense geboren werden de beet, terwijl die van D. ceylonense zelfs in een kolonie van «nilgiri», waar dat gedrag niet bestaat, werden verminkt. Het signaal wordt dus uitgezonden door de werkster die geboren wordt zelf, waarschijnlijk via haar gemmae, en niet door de omgeving.

Opvolging, lokroep en een paring van twee dagen

Zolang de gamergate leeft, behoudt geen enkele werkster haar gemmae lang genoeg om haar de positie te betwisten. Als ze sterft, houdt de verminking op, en de opvolging wordt bijna altijd overgenomen door de eerste werkster die met intacte gemmae uitkomt, zodra die erin slaagt te paren. Dankzij die opvolging kan een kolonie veel langer bestaan dan het leven van elk van haar leden.

Om te paren gaat de kandidaat een paar dagen na haar geboorte bij de ingang van het nest zitten en doet ze de seksuele lokroep: ze geeft een feromoon af dat wordt gemaakt in de metatibiale klier (in de tibia van elke achterpoot) en dat de gevleugelde mannetjes van andere kolonies aantrekt. De paring kan tot twee dagen duren, en als ze voorbij is, maken de nieuwe gamergate en haar nestgenoten korte metten met het mannetje en halen ze het lichaam weg. Met die ene paring slaat ze sperma op voor de rest van haar leven. In gevangenschap moet dat mannetje van een andere kolonie komen (meer details in «Als de gamergate sterft»).

Werksters die stiekem eieren leggen

Een verminkte werkster kan niet paren, maar haar eierstokken blijven werken: ze kan onbevruchte eieren leggen, en daaruit komen alleen mannetjes. Als er een gamergate is, probeert ze dat bijna nooit; in weeskolonies gebeurt het daarentegen vaak. Bij de Diacamma uit Japan is een dubbele controle vastgesteld: zowel de gamergate als de andere werksters vallen de werkster aan die probeert te leggen.

Die controle is niet in alle fasen even streng. Een studie uit 2018 liet zien dat alleen kolonies met honderd werksters of meer mannetjes produceerden (van de 56 onderzochte mannetjes kwamen er 47 uit kolonies van meer dan honderd werksters en niet één uit kolonies met minder dan vijftig), en dat in het laboratorium zo'n 58% van de mannetjes afstamde van maagdelijke werksters en niet van de gamergate. Als de kolonie groeit, verslapt het toezicht en weten de werksters hun zonen erdoor te smokkelen.

Nieuwe kolonies door deling

Zonder gevleugelde koninginnen is er geen bruidsvlucht en zijn er geen solitaire stichtsters. Om zich te vermenigvuldigen, splitst de kolonie zich in tweeën (fissie): een groep werksters vertrekt met een nieuwe gamergate naar een ander nest. Welk deel van de kolonie bij elke splitsing vertrekt, is niet gepubliceerd. In het laboratorium zijn zowel splitsingen als samensmeltingen gezien, en bij D. indicum is onderzocht hoe de twee helften van een kolonie reageren als ze elkaar weer tegenkomen.

Verhuizen in paartjes en gidsen die binnenwegen zoeken

Om te rekruteren tekenen Diacamma-soorten geen feromoonpaden: ze gebruiken tandem running. Een werkster die de bestemming kent, loopt langzaam voorop en een andere blijft vlak achter haar, terwijl ze met haar antennes het achterlijf van de voorste aanraakt. Als een kolonie van D. indicum van nest verandert, reist de meerderheid van de vrouwtjes zo, ook de gamergate, terwijl mannetjes en broed in de kaken worden vervoerd; en vaak draagt de werkster die de gids volgt tegelijk een larve of een pop, zodat elke tocht een volwassene en een stuk broed verplaatst.

De gidsen leren bovendien en corrigeren zich. Toen de onderzoekers midden in een verhuizing het doelnest verplaatsten, paste de meerderheid de koers aan met een fout van amper 1,65% (262 onderzochte gidsen); als de hoofdgids werd weggehaald, namen andere het over zonder dat het tempo daalde; en bij meerdere mogelijke routes kozen ze veel vaker de kortste dan je bij toeval zou verwachten.

Een druppel nectar tussen de kaken

Diacamma-soorten hebben een heel eigen manier om vloeistoffen naar het nest te brengen. Behalve drinken en de vloeistof in de krop opslaan, zoals elke mier, kunnen ze een druppel tussen hun kaken vasthouden, die dankzij de oppervlaktespanning heel blijft, en die daarna onder hun nestgenoten verdelen zonder hem in te slikken of op te braken. Dat heet pseudotrofallaxis.

Een studie uit 2023 met kolonies uit Okinawa toonde aan dat ze de methode kiezen op basis van de viscositeit van de vloeistof, niet op basis van hoe zoet ze is: bij stroperige vloeistoffen, die moeilijk te drinken zijn, schakelen ze over op de druppel tussen de kaken, en zo verzamelen ze meer vloeistof in minder tijd. De druppels waren zo'n 1 µl groot, en de beladen werksters liepen bijna even snel als de andere. Met een dikke nectar of met het mengsel van melk en honing dat we hieronder aanraden, is de kans groot dat je je werksters met een glinsterend druppeltje tussen de kaken naar het nest ziet terugkeren.

Elke werkster haar eigen koers

Het zijn dagactieve jagers die elk op eigen houtje werken. Bij D. ceylonense is op elk moment zo'n kwart van de werksters buiten het nest (24%), een percentage dat zo stabiel is dat onderzoekers het gebruiken om te schatten hoeveel het er zijn zonder het nest op te graven. Elke werkster jaagt maar gedurende een bepaalde periode van haar leven, die 9 tot 23 dagen duurt, en herhaalt meestal steeds dezelfde richting of een smalle sector; samen verdelen ze het territorium. Met zulke grote ogen wijst alles erop dat ze zich op zicht oriënteren, al is er geen studie die het bewijst.

In de natuur jagen ze vooral op termieten, het hoofdgerecht van D. ceylonense. De werkster spoort de prooi op, nadert, verlamt haar met haar angel en neemt haar mee; als ze iets te groot vindt, gaat ze terug om hulp te halen en rekruteert ze in tandem.

En nog een eigenaardigheid tot slot: de natuuronderzoeker Mark Moffett zag in 1985 dat sommige Diacamma-soorten de omgeving van hun deur versieren met veren en dode mieren, misschien zodat de ochtenddauw erop condenseert en ze water bij de hand hebben. Het is een onbevestigde hypothese en we weten niet of de GREEN het doet; als je het bij je kolonie ziet, vertel het ons.

Grootte en morfologie

De GREEN deelt met de rest van het geslacht haar monomorfe werksters: ze hebben allemaal dezelfde vorm en bijna dezelfde grootte, en de gamergate onderscheidt zich niet door haar formaat. Dit zijn de kenmerken die haar bepalen:

  • Kleur. Donkere grondkleur met een groene en paarse metaalglans die bij de lijn van Antomas op het hele lichaam te zien is (kop, thorax en gaster) en die met het licht en de hoek verandert. De kleurverdeling verschilt per kolonie: paarse kop met groene thorax en groen-zwarte gaster, of een groene kop (of groene uiteinden ervan) met een paars lichaam. Poten en antennes donker en zonder glans.
  • Sculptuur. De cuticula is doorploegd met groeven en rimpels waarvan het patroon per soort verschilt; bij de GREEN buigen de rimpels op de zijkanten van het propodeum duidelijk naar boven, een van de kenmerken die Laciny en haar collega's gebruikten om haar te onderscheiden.
  • Kop. Grote, bolle ogen, driehoekige kaken met 7 tanden en antennes met 12 segmenten (kenmerken van het geslacht); bij de nominale vorm is de clypeus aan het uiteinde bijna glad en met een afgeronde rand.
  • Petiolus. Dikke schub met bovenop twee puntige doornen, typisch voor het geslacht.
  • Gemmae. Alle werksters worden ermee geboren, maar alleen de gamergate behoudt ze: dat is de zekerste manier om haar te herkennen.
  • Angel. Werkend, lang en met de punt naar boven gebogen.
  • Mannetje. Gevleugeld en geelbruin van tint; enorme ogen, drie ocellen, kleine kaken en 13 segmenten in de antennes (gegevens van een andere Diacamma).

Afmetingen bij benadering

  • Werksters: 12,8-13,8 mm totale lengte, volgens de gepubliceerde referentie voor de nominale vorm (Laciny, Pal en Zettel, 2015)
  • Gamergate: even groot als haar nestgenoten
  • Werksters van het hele geslacht: 8 tot 16 mm, afhankelijk van de soort
  • Mannetje, ter referentie (D. rugosum jerdoni, uit India): rond de 10 mm

Ze is een van de grote Diacamma-soorten. De afmeting komt uit de wetenschappelijke revisie van 2015, geraadpleegd via AntWiki; bij Antomas hebben we onze lijn niet systematisch gemeten.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd

De GREEN is niet kwetsbaar, maar vergeeft ook geen slordigheid. Drie dingen plaatsen haar op het gevorderde niveau: een nest met hoge en stabiele vochtigheid dat niet doorweekt raakt; voeding die vooral bestaat uit levende prooien; en een kolonie die afhangt van één enkele gamergate, die je heel makkelijk kwijtraakt als je haastig hanteert. Kwekers van het geslacht zijn het niet eens over de moeilijkheidsgraad, en de meesten beschouwen haar als gemiddeld.

Is het de moeite waard? Ruimschoots. Het is een van de spectaculairste jagers die je thuis kunt houden: grote werksters die beweging opmerken, de prooi achtervolgen en met mateloze agressie overmeesteren. En in het nest een bijna unieke organisatie: een gamergate die zich onderscheidt door haar gemmae, paartjes die in tandem reizen en, als je geduld hebt, de geboorte van nieuwe werksters. En dat alles met een groene en paarse weerschijn die geen twee kolonies op dezelfde manier laten zien.

Aanbevolen waarden

  • Temperatuur: 24-28 °C. Maak een gradiënt: het warmste deel van de opstelling rond 28 °C en het koelste richting 24 °C. Dat is het gebruikelijke bereik onder kwekers van Diacamma.
  • Vochtigheid van het nest: zeer hoog, 60-80%; bij Antomas zitten we meestal rond 70%.
  • Foerageergebied: minder vochtig dan het nest, met altijd water bij de hand.
  • Diapauze: niet nodig. Ze komt uit een tropisch klimaat zonder winter en blijft het hele jaar actief; waar ze wel slecht tegen kan, zijn plotselinge temperatuursprongen.
  • Licht: nest in het donker of afgedekt; het jachtgebied verlicht. Het zijn dagactieve jagers die zich op zicht oriënteren, en bij licht zie je hun kleur het best.

Laat de kolonie kiezen: een vochtiger deel van het nest, waar ze eieren en larven neerleggen, en een iets droger deel. Voeg water in kleine hoeveelheden en vaak toe; te veel in één keer bevordert schimmel en mijten.

Aanbevolen formicaria

Voor de GREEN raden we bij Antomas de Qbik Wild-formicaria van Anthouse aan in Duo-formaat, dat het best past bij de grootte van onze kolonies. Er zijn drie vochtsystemen en alle drie werken: het hybride, met een reservoir dat water verdampt via een technisch gaas en daarnaast een drinkbuis aan de zijkant; het verdampingssysteem, waarbij de kamers nooit nat worden en het vocht zich vanzelf in een gradiënt verdeelt; en het gewone, met een waterbuis die je bijvult. Als we er één moeten kiezen, nemen we de Qbik Wild Duo P 2C Hybrid.

In het foerageergebied geeft een bodem van zand gemengd met wat klei, plus een paar stenen, een natuurlijk uiterlijk en houdt het wat vocht vast; als die bodem donker is, springen het groen en paars bovendien meer in het oog. Breid niet uit voordat de kolonie bijna het hele nest inneemt: lege kamers drogen uit of raken vol schimmel, en de kolonie presteert slechter.

Als je kolonie aankomt

Bij Antomas verzenden we altijd kolonies met gamergate, in de grootte die we op dat moment beschikbaar hebben. Een geïsoleerde gamergate kan het niet redden: bij Diacamma ontstaan kolonies door splitsing, nooit vanuit een alleenstaand vrouwtje, dus ze heeft haar werksters nodig.

Zet haar na ontvangst op een plek zonder lawaai, zonder licht en met een constante temperatuur, en verwijder de werksters die de reis niet hebben overleefd. De eerste weken: geen stoten of trillingen, geen direct licht op het nest en niet openen om te kijken: dat is wat er het vaakst voor zorgt dat een kolonie stopt met broed grootbrengen. Als het tijd is om haar naar haar definitieve formicarium over te zetten, kiezen we bij Antomas bijna altijd voor uitschudden: we schudden de kolonie leeg in het nieuwe nest en dwingen ze zo nodig om naar binnen te gaan. Bij deze soort geeft dat ons het beste resultaat.

Om de gamergate te vinden, bekijk je de thorax met een loep: ze heeft haar gemmae behouden, en de andere hebben alleen littekens. Maar reken er niet op dat je haar vaak ziet: bij Antomas hebben we gemerkt dat ze zich bij het minste verstopt, dat ze erg schuw en glibberig is en dat ze nooit gaat foerageren, dus de jacht is altijd het werk van de werksters.

Als de gamergate sterft

Dat is niet het einde van de kolonie. Zonder gamergate verminkt niemand meer, zodat de nieuwe werksters met intacte gemmae uit de cocon komen en allemaal kandidaat zijn om voortplantend vrouwtje te worden: ze hoeven alleen nog te paren. Wat nodig is, is een mannetje van een andere kolonie, zoals in het wild, waar de mannetjes vanuit naburige nesten komen aanvliegen.

Bij Antomas weten we dat het werkt: een paar klanten die zonder gamergate kwamen te zitten, vroegen ons om mannetjes, en een onverminkte werkster paarde en werd de nieuwe gamergate. Als het jou overkomt, schrijf ons en we bekijken het samen. Blijf de kolonie intussen verzorgen zoals altijd. En de beste preventie is het nest langzaam te hanteren, zodat de gamergate niet ontsnapt of verloren gaat.

Voeding

De sleutel is een gevarieerd dieet, met veel eiwit (vooral levend) en suikers.

Eiwitten. Ze eten dode prooien, maar bij Antomas raden we aan dat ze vooral levend zijn: tegenover andere geleedpotigen en ongewervelden is haar agressie buitensporig, en een groen-paarse werkster haar prooi zien achtervolgen en overmeesteren is het grote schouwspel van deze soort. Krekels, gekweekte kakkerlakken, vliegen of meelwormen, altijd van een formaat dat ze aankunnen; en wissel elke week van soort insect zodat het dieet niet eentonig wordt. Wij geven ze 3 tot 5 dagen per week eiwit, meer of minder afhankelijk van het aantal larven.

Zorg dat het ze niet ontbreekt: volgens kwekers kan een kolonie met eiwithonger uiteindelijk haar eigen broed opeten. En haal wat overblijft binnen 24 uur weg, want bij deze vochtigheid verschijnt er meteen schimmel.

Suikers. Ze zijn dol op suikerhoudende vloeistoffen. Je kunt ze om de 3-4 dagen geven of zonder problemen een drinkbakje ad libitum neerzetten. En geef ze niet altijd hetzelfde: de Blue Sugar-nectar van Anthouse kan hun belangrijkste suiker zijn (4-5 keer per week, als je een drinkbakje gebruikt), en de andere 1-2 dagen van de week een willekeurige andere suikerhoudende vloeistof. Onze favoriet voor die dagen is lactosevrije melk gemengd met honing, die een beetje vloeibaar eiwit toevoegt (de melk altijd lactosevrij). Het is een dik mengsel: een mooi moment om de «druppel tussen de kaken» te zien.

Water: schoon water, altijd beschikbaar.

Diacamma, de gladiator onder de mieren (Anthouse)

Jacht, agressie en gamergate van een kolonie Diacamma (video van Anthouse).

Gedrag in gevangenschap

Buiten het nest staan ze niet stil, en al helemaal niet bij warmte en licht: elke werkster patrouilleert op eigen houtje door het foerageergebied en stort zich op alles wat beweegt. Ze zijn meedogenloos tegenover andere geleedpotigen en ook tegenover mieren die niet bij hun kolonie horen, daarom kun je ze beter met niemand een opstelling laten delen. Mensen behandelen ze echter niet als een bedreiging. Als ze ooit uit zichzelf verhuizen, let dan op de paartjes van de tandem running en op de werksters die met een larve in hun kaken reizen.

Signalen om in de gaten te houden: een kolonie die op een kluitje in de warmste zone zit en weinig broed heeft, wijst meestal op een tekort aan warmte of vocht; als de eileg stopt nadat je aan het nest hebt gezeten, laat haar dan een paar dagen met rust.

Ontsnappingen en barrières

Ze zijn geen bijzondere ontsnappingskunstenaars. Bij Antomas volstaat een goed sluitend deksel, met ventilatie, en een ruim foerageergebied zodat ze naar hartenlust kunnen patrouilleren en jagen. Om de randen te versterken, breng je olie, vaseline of «talcol» aan, een mengsel van talk en alcohol: je schildert een strook en als de alcohol verdampt, blijft er een talkfilm achter waar ze niet tegenop kunnen.

Pas op met fluon (PTFE): bij hoge vochtigheid verliest het zijn werking en kan het ophouden met werken zonder dat je het merkt. Bij deze soort is de vochtigheid altijd hoog, dus gebruik het alleen als aanvulling op het deksel. Controleer ook stoppen en aansluitingen: door een minimale speling ontsnapt zelfs zo'n grote mier.

Hanteren en veiligheid

De angel is echt en werkt, al zien we bij Antomas dat het ze veel moeite kost om de huid te doorboren en dat ze niet meteen steken; ze zijn ook niet agressief tegenover ons, want al hun felheid is op hun prooien gericht. Toch kan iemand die allergisch is voor bijen- of wespensteken reageren, dus het is verstandig ze te verplaatsen met een penseel of een zachte pincet. Doe het rustig: juist bij haast raak je de gamergate kwijt. En onthoud dat het een exotische soort is: ze mag nooit worden vrijgelaten.

Wat je niet moet doen

  • Buiten het bereik van 24-28 °C of 60-80% vochtigheid komen, of ze plotseling veranderen.
  • Het nest doorweekt laten, de toegangspoort voor schimmel en mijten.
  • Prooiresten langer dan een dag vergeten.
  • Te weinig eiwit geven of altijd hetzelfde insect herhalen.
  • Ze te vroeg een enorm nest geven.
  • Het nest vaak openen, belichten of verplaatsen.
  • Vergeten de werksters te verwijderen die dood aankomen.
  • Haastig hanteren en de gamergate uit het oog verliezen.
  • Proberen kolonies samen te voegen: dat kan niet, want ze vallen elkaar aan. Haar ook niet met andere soorten mengen.
  • Fluon als enige barrière gebruiken in een vochtige opstelling zonder deksel.

Wetenschappelijke bronnen

Gids samengesteld op basis van de taxonomische revisie van de Filipijnse Diacamma-soorten, de wetenschappelijke studies over de biologie van het geslacht en de ervaring van Antomas en andere kwekers. Belangrijkste referenties:

  1. Laciny, A., Pal, A. & Zettel, H. (2015). Taxonomic notes on the ant genus Diacamma (Hymenoptera: Formicidae), part 1. Zeitschrift der Arbeitsgemeinschaft Österreichischer Entomologen 67: 83–136. zobodat.at
  2. Wheeler, W.M. & Chapman, J.W. (1922). The mating of Diacamma. Psyche 29: 203–211. doi:10.1155/1922/80849
  3. Peeters, C. & Higashi, S. (1989). Reproductive dominance controlled by mutilation in the queenless ant Diacamma australe. Naturwissenschaften 76: 177–180. doi:10.1007/BF00366404
  4. Gotoh, A., Billen, J., Hashim, R. & Ito, F. (2005). Apoptotic wing degeneration and formation of an altruism-regulating glandular appendage (gemma) in the ponerine ant Diacamma sp. from Japan. Development Genes and Evolution. doi:10.1007/s00427-004-0456-7
  5. Ramaswamy, K. et al. (2004). Social mutilation in the ponerine ant Diacamma: cues originate in the victims. Insectes Sociaux 51: 410–413. doi:10.1007/s00040-004-0765-x
  6. Baratte, S., Cobb, M. & Peeters, C. (2006). Reproductive conflicts and mutilation in queenless Diacamma ants. Animal Behaviour 72: 305–311. doi:10.1016/j.anbehav.2005.10.025
  7. Cuvillier-Hot, V., Cobb, M., Malosse, C. & Peeters, C. (2001). Sex, age and ovarian activity affect cuticular hydrocarbons in Diacamma ceylonense, a queenless ant. Journal of Insect Physiology 47: 485–493. doi:10.1016/S0022-1910(00)00137-2
  8. Peeters, C. & Tsuji, K. (1993). Reproductive conflict among ant workers in Diacamma sp. from Japan: dominance and oviposition in the absence of the gamergate. Insectes Sociaux 40: 119–136. doi:10.1007/BF01240701
  9. Shimoji, H. et al. (2018). Social enforcement depending on the stage of colony growth in an ant. Proceedings of the Royal Society B 285: 20172548. doi:10.1098/rspb.2017.2548
  10. Kaur, R. et al. (2014). Coupled adult-brood transport augments relocation in the Indian queenless ant Diacamma indicum. Insectes Sociaux. doi:10.1007/s00040-014-0338-6
  11. Mukhopadhyay et al. (2019). Path minimization in a tandem running Indian ant in the context of colony relocation. Journal of Experimental Biology. doi:10.1242/jeb.206490
  12. Fujioka, H., Marchand, M. & LeBoeuf, A.C. (2023). Diacamma ants adjust liquid foraging strategies in response to biophysical constraints. Proceedings of the Royal Society B 290: 20230549. doi:10.1098/rspb.2023.0549
  13. Karpakakunjaram, V. et al. (2003). Contributions to the biology of the queenless ponerine ant Diacamma ceylonense Emery (Formicidae). Journal of the Bombay Natural History Society 100: 533–543. repository.ias.ac.in
Moeilijkheidsgraad
Gemiddeld
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: