Crematogaster biroi
Een acrobaat in miniatuur uit een lijn die meer dan 20 miljoen jaar geleden in Azië ontstond. Crematogaster biroi, in 1897 op Ceylon ontdekt en opgedragen aan een Hongaarse ontdekkingsreiziger, past op de punt van een speld: werksters van zo'n 2 mm, geel als honing, die in de bodem van Zuid-Azië nestelen en bij elke dreiging hun hartvormige gaster opheffen. Snel, vraatzuchtig en altijd in een rij: samen ontleden ze prooien die veel groter zijn dan zijzelf, en tussen hen kan een zeldzame tussenvorm opduiken die bijna zo groot is als de koningin. Een hele wereld onder de loep, voor wie het formicarium goed kan afsluiten. Kolonies en koninginnen, klaar om te groeien. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.
Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd
Piepkleine acrobatenmier van het Indisch subcontinent, honinggeel, amper zo'n 2 mm groot, die in de grond nestelt en haar hartvormige gaster opheft als iets haar verontrust. Kolonies met koningin, werksters en broed. 24-28 °C, geen verplichte diapauze, klein gipsnest met matige vochtigheid, suiker altijd in een drinkbakje en veel klein en gevarieerd eiwit. Sleutel: haar werksters kruipen door kieren die je niet eens ziet; alles goed dicht, superfijn gaas en een ontsnappingsbarrière van paraffineolie of vaseline.
Crematogaster biroi Mayr, 1897 is zo'n mier waar je dicht bij moet komen. Haar werksters meten zo'n 2 mm, zijn helder geel, bijna doorschijnend, en bewegen in snelle, ordelijke rijen; haar koningin is daarentegen een paar keer zo groot, met een bruine, glanzende gaster. Als een werkster zich bedreigd voelt, doet ze wat alle Crematogaster-soorten doen: ze heft haar gaster op, die van bovenaf gezien hartvormig is, en richt hem op de indringer. In miniatuur, maar met dezelfde houding als haar grote verwanten.
Ze leeft in Zuid-Azië, van Sri Lanka tot het noorden van India en Pakistan, en in tegenstelling tot veel Aziatische acrobatenmieren, die hun nesten in bomen hangen, nestelt ze in de grond. Ze heeft geen ingeburgerde volksnaam, en we gaan er ook geen verzinnen. Er is ook niet veel over deze soort geschreven: bijna alles wat we weten, komt uit de taxonomie, de wetenschap die haar beschrijft, meet en indeelt. Daarom houden we in deze gids zorgvuldig gescheiden wat gedocumenteerd is voor C. biroi, wat bekend is van haar geslacht, dat het beeld aanvult, en de kweekpraktijk van Antomas en andere kwekers. En we vertellen je hoe je haar thuis houdt, want daar zit een kunstje aan: niet omdat ze kwetsbaar is, maar omdat ze klein is.
Biologie
Een Hongaarse naam voor een mier uit Ceylon
De soort werd in 1897 beschreven door de Oostenrijker Gustav Mayr, op basis van werksters die waren verzameld in Colombo, op het toenmalige eiland Ceylon, het huidige Sri Lanka. Ze waren verzameld door de Hongaarse zoöloog Lajos Bíró, een groot reiziger en insectenverzamelaar, die op weg naar Nieuw-Guinea het eiland aandeed, en aan hem is de naam opgedragen. De exemplaren bevinden zich nog steeds in het Hongaars Natuurhistorisch Museum in Boedapest. In 2016 bestudeerden de Japanse myrmecologen Shingo Hosoishi en Kazuo Ogata ze opnieuw en kozen ze een van die werksters als lectotype, het referentie-exemplaar dat voor altijd vastlegt wat C. biroi is.
Datzelfde werk bracht orde in haar geschiedenis. Aan het begin van de 20e eeuw had de Zwitser Auguste Forel twee «variëteiten» van de soort beschreven op basis van mieren uit India: aitkenii, uit Kanara, en smythiesii, uit Dehra Dun, aan de voet van de Himalaya. In 2003 werd bovendien vanuit de Indiase Punjab een nieuwe soort beschreven, C. urvijae. Na een gedetailleerde vergelijking concludeerden Hosoishi en Ogata dat alle drie dezelfde mier waren, en vandaag zijn het synoniemen van C. biroi.
Een nuttige waarschuwing als je informatie zoekt: de Hongaarse zoöloog geeft ook zijn naam aan Ooceraea biroi, de beroemde «klonale mier» uit de laboratoria, die zich zonder mannetjes voortplant. Ze delen een achternaam, maar verder niets: het zijn mieren uit verschillende onderfamilies, met levens die in niets op elkaar lijken. Veel resultaten die je krijgt als je op «biroi» zoekt, gaan over de andere.
Een acrobatenmier uit de oudste lijn
Crematogaster is een van de grootste mierengeslachten ter wereld, met bijna 500 soorten, en is sinds de revisie van de entomologe Bonnie Blaimer in 2012 verdeeld in slechts twee ondergeslachten. Onze soort hoort bij het ondergeslacht Orthocrema, dat van de kleine en onopvallende acrobatenmieren. Haar fylogenetische studie uit hetzelfde jaar, met moleculaire gegevens van meer dan honderd soorten, plaatste de oorsprong van de grote lijnen van het geslacht in Zuidoost-Azië, zo'n 24-30 miljoen jaar geleden, en liet zien dat juist een lijn van Orthocrema als eerste Azië verliet, richting Afrika, in diezelfde periode. Vanaf daar koloniseerden de acrobatenmieren de hele planeet.
Binnen Orthocrema onderscheidden Hosoishi en Ogata in Azië vijf soortgroepen en gaven ze een daarvan de naam van onze mier: de C. biroi-groep, met een tiental soorten verspreid van India tot Japan en de Filipijnen, waaronder C. osakensis, uit Japan, of C. luzonensis, uit Luzon. Hun analyse wijst erop dat de groep een natuurlijke tak van de evolutionaire boom is en dat haar voorouders oostwaarts de Wallacelijn overstaken, de onzichtbare biologische grens die de Aziatische fauna van de Australische scheidt. C. biroi is, bij wijze van spreken, de westelijke vertegenwoordiger van de familie.
Van de hitte van Colombo tot de winters van de Punjab
De revisie van 2016 beschouwt alleen de vondsten uit India en Sri Lanka als zeker, met exemplaren uit Colombo, Kanara, Dehra Dun, Chandigarh en Patiala. In 2019 werd ze voor het eerst gemeld in Pakistan, in een bijgewerkte lijst van de mieren van het land, en recente Indiase studies vinden haar nog steeds in de Punjab, zelfs op universiteitscampussen. Daarnaast zijn er oude meldingen uit China en Taiwan die de auteurs van de revisie niet konden controleren, en een melding uit 1942 die haar als sinds 1911 geïntroduceerd op het eiland Guam, in de Stille Oceaan, opgaf, met een determinatie uit die tijd die niemand heeft herzien.
Wat wel duidelijk is, is dat haar verspreidingsgebied heel verschillende klimaten omvat. In Sri Lanka en Zuid-India is het het hele jaar warm, met gemiddelden van 26-29 °C en veel vocht. In het noorden, in de vlakten van de Punjab, is het klimaat moessonachtig en veel extremer: een zeer hete zomer, met maxima die vóór de regens tegen de 40 °C aan zitten, een moesson van juli tot september en een koele, droge winter, met gemiddelden van zo'n 12-15 °C in de koudste maanden en nachten die tot een paar graden dalen.
Acrobatenmier van de bodem
Veel Aziatische acrobatenmieren leven in bomen en bouwen kartonnen nesten in de takken, zoals Crematogaster rogenhoferi, die we ook bij Antomas hebben. C. biroi gaat een andere weg: volgens de revisie van Hosoishi en Ogata nestelt ze in de grond, en een van haar reeksen exemplaren komt van een open plek, niet uit bos. Sommige winkels beschrijven haar als een soort van takjes en holtes in hout; de wetenschappelijke bron zegt het tegendeel, en die volgen wij. Houd er wel rekening mee dat ze, zoals bijna alle Crematogaster-soorten, vlot klimt en in planten omhoogloopt om voedsel te zoeken.
Wat niet is onderzocht, is haar leven in de natuur: er zijn geen gepubliceerde studies over haar dieet, de grootte van haar kolonies in het veld of haar jaarcyclus. Op basis van wat er van het geslacht bekend is, mag je een omnivore en opportunistische mier verwachten, die kleine geleedpotigen vangt, kadavers verzamelt en gebruikmaakt van honingdauw, de suikerhoudende vloeistof die bladluizen en schildluizen uitscheiden. Dat zien we ook in gevangenschap: ze eet alles, en met veel trek.
De werkster die bijna koningin is
Het merkwaardigste detail van C. biroi zit verstopt in een tabel met afmetingen. Bij het herzien van het materiaal vonden Hosoishi en Ogata, naast de gewone werksters, een intermediaire werkster: een ongevleugeld individu, met een werksterkop, maar bijna zo groot als de koningin. Haar kop was 0,82 mm breed, tegenover 0,44-0,55 mm bij de werksters, en haar thorax, bijna twee keer zo lang, was bovenaan sterk gewelfd, met een profiel dat aan dat van een koningin doet denken.
Wat is het precies? Bij mieren komen individuen die «tussen» werkster en koningin in zitten bij veel soorten voor, en ze kunnen uiteenlopende rollen vervullen, van het opslaan van reserves tot het leggen van eieren. Bij C. biroi is hun functie niet onderzocht, en die gaan we niet verzinnen. Maar het is een goede reden om je kolonie met een loep te bekijken: tussen de piepkleine werksters kunnen er een paar opduiken die duidelijk groter zijn.
De hartvormige gaster: waarschuwing en wapen
Crematogaster-soorten worden acrobatenmieren genoemd vanwege hun verdedigingshouding. Hun gaster is niet aan de voorkant met de postpetiolus verbonden, zoals bij de meeste mieren, maar aan de bovenkant, en daardoor kunnen ze hem boven de thorax en zelfs boven de kop optillen. In die houding richten ze hun angel, die niet dient om te steken: de punt is verbreed in de vorm van een spatel en smeert het gif op de vijand. Bij de mediterrane acrobatenmier, C. scutellaris, is experimenteel aangetoond dat die afscheiding andere mieren op afstand houdt en dat de houding tegelijk als waarschuwing en als wapen werkt.
De verdedigingschemie van C. biroi is niet geanalyseerd, maar ze deelt de anatomie van het geslacht. Voor jou is er geen steek om bang voor te zijn. Voor een mijt, een klein vliegje of een rivaliserende mier is een rij opgeheven gasters daarentegen een heel duidelijke boodschap.
Geurpaden die uit de poten komen
Nog een eigenaardigheid van het geslacht: veel Crematogaster-soorten markeren hun paden niet met de gaster, zoals bijna alle mieren, maar met een klier in de achterpoten, in de tibia. Dat werd aangetoond bij de Noord-Amerikaanse acrobatenmier C. ashmeadi: de werksters slepen hun achterpoten mee als ze terugkeren van een voedselbron en laten een spoor achter dat hun nestgenoten volgen. Bij C. biroi is het niet onderzocht, maar in gevangenschap zie je het typische resultaat van acrobatenmieren: een verkenner vindt een druppel nectar en binnen een paar minuten loopt er een rij werksters heen en weer.
Klein, talrijk en goed georganiseerd
De Orthocrema-soorten zijn over het algemeen kleine en onopvallende mieren, die over het hoofd worden gezien en juist daardoor weinig zijn bestudeerd.
Over de grootte en de organisatie van de kolonies van C. biroi in de natuur zijn geen gepubliceerde gegevens. Wat we zien in de kolonies die we bij Antomas verzorgen, is een koningin die duidelijk groter is dan de rest, zeer kleine werksters die in groep werken en veel broed als de kolonie goed gevoed wordt. Met stabiele warmte en overvloedig eiwit groeit de kolonie in een goed tempo, en een grote kolonie is een schouwspel van voortdurende beweging.
Grootte en morfologie
Een piepkleine acrobatenmier, geel en behoorlijk behaard voor haar formaat, met doornen op de thorax en een zeer kenmerkende petiolus. Om de details te zien heb je een loep nodig.
- Kleur. Gele werksters, met alle antenneleden ook geel, volgens de wetenschappelijke beschrijving. In de kolonies van Antomas wordt de gaster naar de punt toe meestal donkerder, en de koningin heeft een goudgeel lichaam en een donkerbruine, glanzende gaster.
- Kop. Bijna even breed als lang, met fijne rimpels bij de nek, dicht bij de occipitale kielen: een van de kenmerken die haar binnen haar groep onderscheiden. Kleine ogen.
- Kaken. Met vier tanden: de twee aan de punt groot en de twee aan de basis kleiner.
- Thorax. Met rimpels op het pronotum en het mesonotum en meerdere paren lange, rechtopstaande haren. Achteraan draagt het propodeum twee naar achteren gerichte doornen, langer dan de diameter van het spiraculum.
- Taille. Dit valt onder de loep het meest op: de petiolus heeft aan de onderkant een soort kiel, een scherp en sterk ontwikkeld subpetiolair uitsteeksel, en de postpetiolus draagt aan de onderkant nog een uitsteeksel, ook scherp. Het zijn kenmerken die haar volgens haar revisoren «heel anders» maken binnen de C. biroi-groep.
- Gaster. Hartvormig, aan de bovenkant met de postpetiolus verbonden, zoals bij alle Crematogaster-soorten.
- Angel. Spatelvormig: smeert het gif uit, steekt het niet in.
- Intermediaire werkster. Bijna zo groot als de koningin, ongevleugeld, met een sterk gewelfd mesonotum (zie «De werkster die bijna koningin is»).
- Koningin. Veel groter dan de werksters, met de robuuste thorax van gevleugelde koninginnen en een volumineuze gaster. De koningin van C. urvijae, nu een synoniem van C. biroi, werd in 2003 beschreven, maar haar afmetingen zijn niet beschikbaar in de bronnen die we hebben kunnen raadplegen.
Afmetingen bij benadering
De revisie van Hosoishi en Ogata (2016) mat tien werksters. Dit zijn de belangrijkste afmetingen:
- Werkster, kopbreedte: 0,44-0,55 mm
- Werkster, koplengte: 0,45-0,52 mm
- Werkster, thoraxlengte (mesosoma): 0,49-0,58 mm
- Werkster, lengte van de antenneschacht (scapus): 0,33-0,39 mm
- Werkster, lengte van de propodeumdoorn: 0,09-0,12 mm
- Intermediaire werkster (één exemplaar): kop van 0,82 mm breed en thorax van 0,98 mm lang
- Koningin en mannetje: geen toegankelijke gepubliceerde afmetingen
De totale lengte staat niet in de revisie. Als je kop, thorax, taille en gaster optelt, komt een werkster op zo'n 2 mm: dat is onze eigen schatting, geen gepubliceerde meting. De lengtecijfers die in winkels rondgaan, komen uit geen enkele studie, dus die geven we niet.
Verzorging in gevangenschap
Moeilijkheidsgraad: 3/5 – Gevorderd
C. biroi is geen kwetsbare mier: ze eet alles, accepteert suiker en eiwit zonder problemen en leeft goed bij de temperatuur van een gematigd warm huis met een beetje extra warmte. Als we haar als gevorderd indelen, is dat om één enkele reden, die alles bepaalt: ze is piepklein. Dat heeft drie gevolgen:
- Ontsnappingen. Een werkster van 2 mm kruipt door de kier van een slecht sluitend deksel, door gewone ventilatiegaatjes en door de opening tussen een buis en de aansluiting. En als echte acrobatenmier klimt ze met gemak.
- Schaal. Ze heeft een klein nest met fijne gangen nodig, kleine of in stukjes gesneden prooien en een drinkbakje waarin ze niet verdrinken.
- Observatie. Om de koningin, het broed en de gezondheid van de kolonie te volgen, moet je van dichtbij en aandachtig kijken, het liefst met een loep.
Als je al eens een soort hebt gehad en bereid bent om goed op de afsluitingen te letten, is het een zeer dankbare, actieve en opvallende mier, met de charme van het hele leven van een kolonie in miniatuur.
Aanbevolen waarden
- Temperatuur: 24-28 °C in het nest. Als de kamer koel is, geef dan zachte warmte, met thermostaat, aan één zijkant, zodat de kolonie de zone kan kiezen die haar het beste uitkomt.
- Vochtigheid: matig. Een deel van het nest wat vochtig en de rest droger, zodat er een gradiënt ontstaat; het foerageergebied droog.
- Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en stevig aangedrukte watten.
- Ventilatie: ja, maar met superfijn gaas of met ventilatieopeningen waar een werkster van 2 mm niet door kan.
- Licht: een donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied, met een normaal dag-nachtritme.
- Diapauze: niet nodig (zie «Diapauze»).
Aanbevolen formicaria
Voor een piepkleine bodemmier die wat vocht waardeert, raden we bij Antomas aan te beginnen met het kleinste formicarium uit de gipsreeks van Anthouse, de Qbik Wild One P 1C. Gips houdt het vocht stabiel en gelijkmatig vast, en door de kleine kamers voelt een kolonie van enkele tientallen werksters zich beschermd en kun jij de koningin en het broed goed zien.
Als de kolonie het nest vult, is de logische volgende stap de Qbik Wild Duo P 2C, met twee kamers: daarmee kun je er een vochtiger en een droger houden, precies de gradiënt die we zoeken.
Maak de opstelling compleet met een klein, goed afgesloten foerageergebied, een waterbuis, een drinkbakje voor de suiker en een stokje of steentje om te verkennen. Controleer, voordat je de kolonie erin zet, elke verbinding, stop en ventilatieopening met het formaat van haar werksters in gedachten: als de punt van een speld door een opening past, past er ook een C. biroi door.
Vochtigheid: geen plas en geen woestijn
Als bodemmier uit een moessonklimaat is C. biroi gewend aan grond die nat wordt door de regens en uitdroogt in het droge seizoen, maar die dieper wat vocht vasthoudt. In het gipsnest betekent dat: slechts een deel bevochtigen en de kolonie laten kiezen. Let op twee signalen: als de werksters het broed in de droogste zone ophopen of zich bij de uitgang verdringen, is er te veel vocht; als ze die zone helemaal vermijden en voortdurend naar de waterbuis gaan, is er te weinig. In een doorweekt nest verschijnen schimmel en mijten; in een uitgedroogd nest droogt het broed uit.
Aankomst en verhuizing
Bij Antomas verkopen we kolonies met koningin, werksters en broed. Laat de jouwe na ontvangst een paar uur tot rust komen op een gematigd warme plek, bij 24-28 °C, en controleer of ze water heeft. Om haar naar het formicarium over te zetten, verhuizen we haar bij Antomas door uit te schudden: open de buis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en schud de kolonie (koningin, werksters en broed) eruit met een paar zachte tikjes. Voor deze soort een paar specifieke tips:
- Werk in een licht, ruim dienblad, met de randen ingesmeerd met paraffineolie of vaseline: een gele werkster van 2 mm is slecht te zien op een tafel en raak je snel kwijt.
- Gebruik een heel fijn penseel om achterblijvers en broed dat aan de buis blijft plakken te verplaatsen; een pincet, ook een zachte, is te grof voor ze.
- Zorg dat de barrière aangebracht en het deksel klaar is voordat je de buis opent, zodat je kunt afsluiten zodra de kolonie binnen is.
- Zoek de koningin. Ze is veel groter dan de werksters en makkelijk te herkennen: zorg dat ze het nest in gaat.
Controleer de kolonie daarna de eerste dagen vaak: of de koningin binnen is, het broed bij elkaar ligt en de werksters drinken en eten. Als je ze ooit naar een ander formicarium moet overzetten, gebruik je dezelfde methode.
Voeding
Suiker, altijd beschikbaar. Net als de andere acrobatenmieren maakt C. biroi heel goed gebruik van suikerhoudende vloeistoffen. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en een andere suikerhoudende vloeistof of nectar 1-2 keer per week; je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied het altijd in een drinkbakje aan en nooit op watten, want die beschimmelen en bederven de vloeistof snel. Gebruik een gewoon of zelfgemaakt drinkbakje waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, en houd de druppel bij deze soort klein: in een grote druppel of een plasje honing kan een piepkleine werkster blijven plakken en verdrinken.
Eiwit: hoe meer, hoe beter. Dat is wat de kolonie laat groeien. Als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, is het beter om ruim te voeren: de kolonie begrijpt dan dat ze meer middelen heeft en groeit sneller en in grotere aantallen. Als je niet vaak kunt schoonmaken, kun je beter niet te ruim voeren, want wat overblijft gaat rotten en trekt schimmel en mijten aan. Wissel van week tot week van insect, zodat ze niet altijd hetzelfde eten, en houd rekening met hun formaat: alles klein, in stukjes of opengemaakt.
- Thermobia domestica: een kleine, zachte prooi, ideaal voor kolonies van kleine mieren.
- Springstaarten, Sinella curviseta: levende prooien precies op de schaal van C. biroi, die bovendien helpen resten in het foerageergebied op te ruimen.
- Krekels, pas uitgekomen of in stukjes.
- Kakkerlakken in stukjes, zoals de runner-kakkerlak, of opengemaakte kleine nimfen van Blaptica dubia.
- Meelwormen in stukjes, fruitvliegjes (Drosophila) en allerlei kleine insecten.
Maak bij grote prooien het lichaam open zodat ze erin kunnen: je ziet dan tientallen werksters die de prooi van binnenuit ontleden, met hun gasters omhoog. Haal de resten binnen een of twee dagen weg. Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier: insecten die met insecticiden zijn behandeld, kunnen de kolonie doden.
Groei van de kolonie
Je kolonie komt al op gang aan, met koningin, werksters en broed, dus je slaat de meest kwetsbare fase, de koloniestichting, over en begint met het mooiste deel: haar zien groeien. Er zijn geen gepubliceerde gegevens over het ontwikkelingstempo van C. biroi. Bij tropische Crematogaster-soorten duurt de ontwikkeling van ei tot werkster bij 24-28 °C meestal enkele weken, en het tempo hangt vooral af van twee dingen die jij in de hand hebt: de temperatuur en het eiwit. Met stabiele warmte en overvloedig voer zie je stapels eieren en larven bij de koningin en om de paar weken nieuwe werksters.
Breid uit als de werksters het hele nest bezetten en zich in hoekjes van het foerageergebied beginnen te vestigen, maar loop niet vooruit: in een nest dat te groot is voor de kolonie worden de overbodige kamers vuilnisbelten of raken ze vol schimmel. Na een aantal jaren kan een grote kolonie gevleugelden produceren, koninginnen en mannetjes, die zullen proberen weg te vliegen: in gevangenschap paren ze niet, en een goed deksel voorkomt dat ze ontsnappen.
Diapauze
Ze heeft geen diapauze nodig. In het zuiden van haar verspreidingsgebied is er geen koud seizoen, en in het noorden, in de Punjab, is de winter koel maar kort en in de lagere gebieden vorstvrij (zie «Van de hitte van Colombo tot de winters van de Punjab»). Bij Antomas houden we haar het hele jaar actief, bij 24-28 °C. Als je huis 's winters afkoelt, verwarm dan één zijkant van het nest: een matige daling, tot zo'n 20-22 °C gedurende een paar weken, doet haar geen kwaad en remt alleen de eileg, maar voorkom dat ze maandenlang onder 18 °C staat, want dan valt de kolonie stil en stagneert het broed. Geen koelkast en geen rustperiode bij 5-10 °C zoals bij Europese soorten.
Gedrag in gevangenschap
Het is een actieve, snelle mier met een sterke teamgeest. De verkenners lopen onophoudelijk door het foerageergebied en zodra er een voedsel vindt, ontstaat er een rij werksters die pas verdwijnt als er niets meer over is. Als je het deksel opent of in de buurt blaast, zie je het typische gebaar van het geslacht: opgeheven gasters, op jou gericht.
Kijken zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en van ze te leren, niet om ze verstopt te houden. Het is genoeg om ze hun donkere zone in het nest en een verlicht foerageergebied te geven, en ze vaak en voorzichtig te bekijken, het liefst met een loep: bij zo'n kleine soort is dat de enige manier om echt te zien wat er gebeurt. Ze vaak controleren is bovendien de beste manier om elk probleem op tijd op te merken: werksters die zich bij het deksel of de uitgangen verdringen (te veel vocht of een ontsnappingsroute), schimmel in het nest (vergeten resten of te veel water), broed dat niet opschiet (te weinig eiwit of warmte) of een waterbuis die droogvalt.
Ontsnappingen en barrières
Dit is het kernpunt bij deze soort. C. biroi combineert twee dingen: een piepklein formaat en een groot klimvermogen.
- Afsluitingen die 2 mm tegenhouden. Een goed sluitend deksel, ventilatie met superfijn gaas en perfect passende aansluitingen, stoppen en buizen. Controleer de naden met een loep.
- Een barrière van paraffineolie of vaseline bovenaan de wanden van het foerageergebied, vernieuwd als ze vuil wordt. PTFE (fluon) houdt veel soorten tegen, maar acrobatenmieren komen er vaak overheen; als je het gebruikt, dan als aanvulling en niet als enige barrière.
- Geen bruggen. Zorg dat geen enkel stokje, buisje, pincet of druppel nectar de barrière of het deksel raakt.
- Voorzichtig bij het openen. Dat is het riskantste moment: open niet verder dan nodig, werk snel en sluit af als je klaar bent.
Hanteren en veiligheid
Haar angel is spatelvormig en dringt niet door de huid, en haar beet voel je nauwelijks: het is geen soort die enig risico voor mensen vormt. De zorg ligt andersom: jij moet hen beschermen. Hanteer ze altijd met entomologisch gereedschap, vooral een fijn penseel, nooit met je vingers, en werk langzaam om geen enkele werkster te pletten, en de koningin al helemaal niet. Het is een exotische soort: ze mag in geen geval in de natuur worden vrijgelaten.
Wat je niet moet doen
- Vertrouwen op deksels, ventilatie of aansluitingen die voor grote mieren zijn bedoeld.
- Alles op PTFE laten aankomen of bruggen laten die over de barrière heen gaan.
- Een kleine kolonie een groot nest geven: ze verspreiden zich en er ontstaat schimmel.
- Het nest doorweken of het juist helemaal laten uitdrogen en de waterbuis leeg laten raken.
- De suiker op watten, in grote druppels of in plasjes honing aanbieden.
- Ze grote, hele prooien geven, altijd hetzelfde insect of resten laten liggen.
- Ze een koude diapauze laten houden of ze maandenlang in een koude kamer laten staan.
- Ze dagenlang niet bekijken: controleer de kolonie vaak, voorzichtig en met een loep.
- Ze met je vingers hanteren.
Wetenschappelijke bronnen
Deze gids is samengesteld op basis van de wetenschappelijke literatuur over Crematogaster biroi en haar geslacht, de klimaatgegevens van haar verspreidingsgebied en de ervaring van Antomas. Waar er geen gegevens over de soort zijn, geven we dat aan en baseren we ons op wat er van het geslacht bekend is. Belangrijkste referenties:
- Hosoishi, S. & Ogata, K. (2016). Systematics and biogeography of the ant genus Crematogaster Lund subgenus Orthocrema Santschi in Asia (Hymenoptera: Formicidae). Zoological Journal of the Linnean Society 176: 547–606. doi:10.1111/zoj.12330
- Blaimer, B. B. (2012). A subgeneric revision of Crematogaster and discussion of regional species-groups (Hymenoptera: Formicidae). Zootaxa 3482: 47–67. doi:10.11646/zootaxa.3482.1.3
- Blaimer, B. B. (2012). Acrobat ants go global – Origin, evolution and systematics of the genus Crematogaster (Hymenoptera: Formicidae). Molecular Phylogenetics and Evolution 65: 421–436. doi:10.1016/j.ympev.2012.06.028
- Rasheed, M. T., Bodlah, I., Gull e Fareen, A., Wachkoo, A. A., Huang, X. & Akbar, S. A. (2019). A checklist of ants (Hymenoptera: Formicidae) in Pakistan. Sociobiology 66: 426–439. doi:10.13102/sociobiology.v66i3.4330
- Bharti, H., Guénard, B., Bharti, M. & Economo, E. P. (2016). An updated checklist of the ants of India with their specific distributions in Indian states (Hymenoptera, Formicidae). ZooKeys 551: 1–83. doi:10.3897/zookeys.551.6767
- Marlier, J.-F., Quinet, Y. & de Biseau, J.-C. (2004). Defensive behaviour and biological activities of the abdominal secretion in the ant Crematogaster scutellaris (Hymenoptera: Myrmicinae). Behavioural Processes 67: 427–440. doi:10.1016/j.beproc.2004.07.003
- Leuthold, R. H. (1968). A tibial gland scent-trail and trail-laying behavior in the ant Crematogaster ashmeadi Mayr. Psyche 75: 233–248. doi:10.1155/1968/73761
- Mayr, G. (1897). Formiciden aus Ceylon und Singapur. Természetrajzi Füzetek 20: 420–436.
- Bharti, H. (2003). A new species of Crematogaster (Hymenoptera: Formicidae: Myrmicinae) from India. Entomon 28: 85–88.
- Swezey, O. H. (1942). Formicidae. In: Insects of Guam I. Bernice P. Bishop Museum Bulletin 172.
- Moeilijkheidsgraad
- Gemiddeld

