Buniapone amblyops: reina – foto real de Antomas
Buniapone amblyops: reina – foto real de Antomas

Buniapone amblyops

Niet op voorraad
€ 84,99
Inclusief belasting

Een bosgeest die onder de grond leeft. Buniapone amblyops dankt haar naam aan de Orang Bunian, de onzichtbare wezens uit de Maleise folklore, en doet die eer aan: ze jaagt onder de bodem van de tropische bossen van Azië, bijna blind, met zo'n vier ommatidia per oog, lange kaken met zeven tanden en een echte angel. Ze is de enige soort van haar geslacht, werd in ruim een eeuw in zeven verschillende geslachten ingedeeld, en haar naaste verwant is de Afrikaanse ‘stinkmier’. Bijna niets van haar leven is beschreven: wie haar houdt, ziet wat de wetenschap nog nooit heeft gezien. Semi-claustrale koloniestichting, met kleine prooien vanaf de eerste dag, een vochtig nest en 24-28 °C. Voor ervaren mierenhouders. Stichtende koninginnen. Verzending door heel Europa, garantie op levende aankomst.


 

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

Ondergrondse ponerine uit de tropische bossen van Zuid- en Zuidoost-Azië: oranje, bijna blind (zo'n vier ommatidia per oog), met lange, getande kaken en een angel. Ze is de enige soort van haar geslacht en een van de minst bekende mieren die je kunt houden. De koningin wordt alleen verkocht en sticht haar kolonie semi-claustraal: je moet haar vanaf de eerste dag kleine prooidieren geven. Vochtig gipsnest (Qbik Wild), 24-28 °C, geen diapauze, gevarieerde en ruime eiwitten als basis en wat nectar als aanvulling. Ze heeft een angel: hanteer haar altijd met gereedschap.

Buniapone amblyops (Emery, 1887) is een mier die bijna niemand ooit levend heeft gezien. Ze leeft onder de bodem van de tropische bossen van Azië, van India tot Zuid-China en de zuidelijke eilanden van Indonesië, en myrmecologen vinden haar bijna altijd op dezelfde manier: door te graven. Haar werksters zijn feloranje, hebben lange, smalle kaken met zeven tanden en ogen die zijn teruggebracht tot een handvol facetten. Ze is de enige soort van haar geslacht, en haar naam, ontleend aan de Maleise folklore, zegt al wat ze is: een bosbewoner die zich niet laat zien.

Ze heeft ook een van de meest ingewikkelde taxonomische geschiedenissen van alle ponerinen: in ruim een eeuw werd ze in zeven verschillende geslachten geplaatst, voordat ze in 2014 een eigen geslacht kreeg. En haar naaste verwant leeft niet in Azië, maar in Afrika: de grote Afrikaanse «stinkmier», Paltothyreus tarsatus.

De wetenschap weet heel weinig over haar leven: er zijn geen studies over haar kolonies, haar koloniestichting of haar prooien. Daarom houden we in deze verzorgingsgids steeds drie dingen uit elkaar: wat er over B. amblyops is gedocumenteerd; wat bekend is van haar zustergeslacht en van ponerinen in het algemeen, wat we ook zo aangeven; en wat we bij Antomas aanraden om haar te houden. Het is een soort voor ervaren houders die iets echt anders willen: een koningin die al jagend sticht, een kolonie die in gangen leeft en de kans om gedrag te zien dat nog niemand heeft beschreven.

Biologie

Zeven geslachten in een eeuw: de ponerine waar niemand raad mee wist

De Italiaanse myrmecoloog Carlo Emery beschreef haar in 1887 als Ponera amblyops, op basis van één werkster. De soortnaam komt uit het Grieks en betekent «met zwak gezichtsvermogen», en dat is geen toeval: het eerste wat opvalt aan haar werksters zijn de piepkleine ogen. Wat daarna kwam is, in de woorden van de auteurs van de moderne revisie van de ponerinen, C. A. Schmidt en S. O. Shattuck, «waarschijnlijk de meest ingewikkelde taxonomische geschiedenis van welke ponerine ook»:

  • 1887: Ponera.
  • 1889: Trapeziopelta, een geslacht dat nu als onderdeel van Myopias wordt gezien.
  • 1897: Belonopelta.
  • 1900: Pachycondyla.
  • 1901: Pseudoponera. Emery wees haar zelfs aan als typesoort van dat geslacht, hoewel hij het een jaar eerder met een andere soort had opgericht. Die fout sleepte een eeuw lang door de literatuur, tot ze in 2003 werd rechtgezet.
  • 1905: Euponera.
  • 1995: opnieuw Pachycondyla, de grote «vergaarbak» van de ponerinen; onder die naam staat ze nog steeds op veel lijsten: Pachycondyla amblyops.
  • 2014: Buniapone, een nieuw geslacht dat speciaal voor haar werd opgericht.

Waarom al dat geschuif? Omdat haar lichaam kenmerken combineert die bij andere ponerinen niet samen voorkomen, en omdat het leven onder de grond niet-verwante mieren op elkaar laat lijken. Er was DNA nodig om het op te lossen: de moleculaire fylogenie van de ponerinen die Schmidt in 2013 publiceerde, plaatste haar met grote zekerheid binnen de Odontomachus-groep, die van de valkaakmieren en hun verwanten, en als zustergroep van een Afrikaans geslacht. Op die basis gaven Schmidt en Shattuck haar in 2014 een eigen geslacht, dat nog steeds monotypisch is: B. amblyops is de enige soort. Daarnaast is er een ondersoort beschreven, B. amblyops oculatior, die alleen bekend is van één koningin uit Java.

Vernoemd naar de onzichtbare geesten van het Maleise bos

De geslachtsnaam is een van de mooiste uit de myrmecologie. Volgens de auteurs is Buniapone opgedragen aan de Orang Bunian, een ras van onzichtbare wezens dat in de traditionele folklore van Maleisië, waar het geslacht algemeen voorkomt, de bossen bewoont. Het is een knipoog naar haar levenswijze: een bosmier die verborgen onder de grond leeft en die bijna niemand te zien krijgt. Het achtervoegsel -pone komt van Ponerinae, de onderfamilie waartoe ze behoort.

De soortnaam maakt het beeld compleet: amblyops verbindt de Griekse woorden voor «zwak» of «stomp» en «oog». Een bosgeest met een zwak gezichtsvermogen die onder de grond leeft. Weinig mieren hebben een naam die hen zo goed beschrijft.

Haar naaste verwant is de Afrikaanse «stinkmier»

Het is volgens de auteurs zelf misschien wel de meest verrassende uitkomst van de fylogenie van de ponerinen: de naaste verwant van deze kleine Aziatische bodemmier is Paltothyreus, een uitsluitend Afrikaans geslacht waarvan de enige soort, P. tarsatus, een grote, zwarte ponerine is die zichtbaar over de bodem van savanne en regenwoud foerageert en bekendstaat om de geur die ze verspreidt. De twee delen meerdere unieke anatomische kenmerken, en hun splitsing is recent genoeg dat Schmidt en Shattuck erkenden dat ze in één geslacht zouden kunnen worden samengevoegd. Dat deden ze niet, omdat hun verschillen in vorm en levenswijze enorm zijn.

Het meest waarschijnlijk is volgens dezelfde auteurs dat hun gemeenschappelijke voorouder een grote mier was die aan de oppervlakte jaagde, zoals het grootste deel van de Odontomachus-groep, en dat de Aziatische lijn zich daarna aanpaste aan het leven onder de grond: ze werd kleiner, verloor bijna al haar zicht en kreeg gereedschap om te graven. B. amblyops is dus de «ondergrondse versie» van een lijn van oppervlaktejagers.

Wat er over P. tarsatus bekend is, helpt om je voor te stellen hoe haar Aziatische verwant zou kunnen leven, al moet je het lezen voor wat het is: gegevens over een ander geslacht.

  • Aaseter en termietenjager. Bert Hölldobler toonde in 1984 aan dat haar werksters vooral alleen foerageren, maar bij een grote prooi of een groep termieten hun nestgenoten rekruteren met chemische sporen die ze in klieren in het achterlijf aanmaken.
  • Draagt meerdere prooien tegelijk. Een studie uit 1993 zag dat haar werksters meerdere termieten tegelijk kunnen dragen, in beperkte zones zoeken en de rekrutering afstemmen op de honger van de kolonie.
  • Tandemlopen. Als de kolonie verhuist of een deel van het nest na een regenbui instort, leidt een werkster een andere, die vlak achter haar aan loopt, dankzij een feromoon.
  • Grote kolonies. In Ivoorkust telden haar kolonies gemiddeld zo'n 1.600 werksters en de grootste meer dan 5.000 volwassen dieren, met in sommige gebieden één koningin en in het regenwoud meerdere.

Een jager onder het bladafval

Wat er over het leven van B. amblyops in de natuur bekend is, past in een paar regels, en dat zeggen we liever duidelijk. Ze is hypogeïsch: ze leeft en foerageert onder het bodemoppervlak. In Vietnam zijn haar werksters altijd verzameld door in goed bewaarde bossen in de grond te graven. Ze wordt verondersteld een rover te zijn, zoals bijna alle ponerinen, al is niet bekend welke prooien ze verkiest.

Er is één enkel veldgegeven over haar eetgedrag, en dat zegt veel. Een van de auteurs van het geslacht, C. A. Schmidt, zag veel werksters bij elkaar op een lokaas van palmolie dat in de grond was ingegraven. Dat wijst op twee dingen: dat ze niet strikt vleesetend is, maar ook vet voedsel benut, en dat ze haar nestgenoten waarschijnlijk waarschuwt als ze voedsel vindt, zoals haar Afrikaanse verwant doet. Voor een houder is dat een waardevolle aanwijzing: het is een mier die jaagt, maar die een goede voedselbron niet laat liggen als ze die vindt.

Wat jaagt ze? Niemand heeft het gepubliceerd. Haar formaat, haar lange, getande kaken en haar leven onder de grond passen bij zachte bodemprooien, zoals insectenlarven, termieten en andere kleine geleedpotigen, maar dat is een afleiding, geen gegeven. In gevangenschap is het praktisch om variatie te bieden en te kijken wat ze aanneemt (zie «Voeding»).

Bijna blind: vier facetten per oog

De ogen van een werkster van B. amblyops hebben zo'n vier ommatidia, de facetten waaruit het samengestelde oog van insecten bestaat. Ponerinen die aan de oppervlakte jagen, zoals haar verwanten uit de Odontomachus-groep, hebben ogen met veel meer facetten. Met vier kan B. amblyops weinig meer onderscheiden dan licht en donker.

Dat is geen gebrek, maar een aanpassing. Onder de grond heb je weinig aan zicht, en wat telt zijn reuk en tastzin, dus de antennes. Daarom is de wereld van deze mier een chemische wereld: sporen, prooigeuren en signalen van nestgenoten. Voor de houder heeft dat een heel prettig praktisch gevolg: licht stoort haar nauwelijks tijdens het observeren, al zal ze, als echte bodemmier, altijd de voorkeur geven aan een donker nest.

Een lichaam gemaakt om te graven

Bijna alles aan haar anatomie wijst op een leven in gangen. Haar middelste poten en de eerste tarsleden dragen stevige tractieborstels, dikke haren die grip geven om te duwen en door de grond te dringen. Het mesosoma is compact, zonder de groef die bij andere mieren de delen van elkaar scheidt. En de petiolus, de «taille», is een hoge, dunne schub.

Die gelijkenis in vorm met andere bodemmieren, zoals Centromyrmex, Promyopias of sommige Amerikaanse Cryptopone, is wat taxonomen zo lang in verwarring bracht. Volgens Schmidt en Shattuck is die gelijkenis het gevolg van convergentie: niet-verwante lijnen die een vergelijkbare vorm krijgen omdat ze in hetzelfde milieu leven. Onder de grond herhalen de oplossingen zich: compact lichaam, kleine ogen, graafpoten.

Kaken met zeven tanden en een echte angel

De kaken van B. amblyops zijn lang, smal en langgerekt driehoekig, met zeven duidelijke tanden aan de rand (zes of zeven bij de exemplaren uit Vietnam). Daarvoor vormt de clypeus een klein, stomp uitsteeksel, nog een van de kenmerken die haar onderscheiden. Het zijn geen klapkaken zoals die van haar verwanten Odontomachus en Anochetus, maar lange tangen om prooien vast te houden.

En zoals bijna alle ponerinen heeft ze een goed ontwikkelde angel. Het gif van ponerinen is rijk aan eiwitten en peptiden, anders dan het mierenzuur van de formicinen, en dient om prooien te verlammen en zich te verdedigen. Er zijn geen studies over het gif van B. amblyops of over hoeveel haar steek pijn doet, maar houd er rekening mee: het is een mier die je altijd met gereedschap moet hanteren (zie «Hantering en veiligheid»).

Haar mitochondriaal DNA, een van de eerste van haar lijn

Dat een zo weinig bekende soort een volledig gepubliceerd mitochondriaal genoom heeft, is een kleine verrassing. In 2023 presenteerde een team Chinese onderzoekers in het tijdschrift Life de eerste drie volledige mitogenomen van mieren uit de clade van de poneroïden: dat van Paraponera clavata, dat van Harpegnathos venator en dat van B. amblyops.

Ze vonden nieuwe herschikkingen in de volgorde van de genen, en bij H. venator beschreven ze voor het eerst bij een mier een verdubbeld transfer-RNA-gen. Voor de liefhebber is de boodschap eenvoudig: B. amblyops is nu een referentiepunt om de evolutie van de ponerinen te begrijpen, ook al heeft bijna niemand haar in het veld gezien.

Wat nog niemand weet

We zijn er liever duidelijk over: van B. amblyops is niet gepubliceerd hoeveel werksters een kolonie heeft, of ze één of meer koninginnen heeft, wanneer de bruidsvlucht plaatsvindt of hoe de koningin in de natuur sticht. Zelfs haar larve is niet beschreven. Wat wel beschreven is, is de koningin, die op de werkster lijkt maar groter is en vleugels heeft, en het mannetje, dat de entomoloog Félix Santschi in 1928 beschreef.

Wat we over de koloniestichting weten, komt van de ponerinen in het algemeen: bij de meeste sluit de koningin zich niet op om van haar reserves te leven, maar gaat ze op jacht terwijl ze haar eerste werksters grootbrengt. Dat is semi-claustrale koloniestichting, en dat is ook hoe we je aanraden het thuis aan te pakken (zie «Stichting met een losse koningin, stap voor stap»). Wie haar houdt, observeert letterlijk wat de wetenschap nog niet heeft beschreven. Zie je iets opvallends, zoals tandemlopen, rekrutering of een favoriete prooi, laat het ons weten: bij een soort als deze telt elke waarneming.

Grootte en morfologie

Middelgrote ponerine, robuust en compact, oranje van kleur, met werksters van één formaat en een duidelijk grotere koningin die vóór de bruidsvlucht gevleugeld is. Dit zijn haar kenmerken, volgens de beschrijvingen van Emery, de revisie van Schmidt en Shattuck en het overzicht van de mieren van Vietnam van Eguchi en collega's:

  • Kleur. Oranje. Kop, gaster en rugzijde van het mesosoma gestippeld; de zijkanten van het mesosoma met lengtestrepen. Dichte beharing, met verspreide rechtopstaande haren. Een houder beschreef de gaster van zijn koningin als «kersenrood» met een lichte goudglans.
  • Monomorfe werksters. Allemaal even groot: er zijn geen majors of soldaten.
  • Kop. Van voren gezien bijna rechthoekig, zonder groeven om de antennes in op te bergen, met antennes van 12 leden die naar de punt toe geleidelijk dikker worden.
  • Clypeus. Met een stomp, bijna rechthoekig middenuitsteeksel boven de kaken.
  • Kaken. Lang, smal, langgerekt driehoekig, met zeven duidelijke tanden (zes of zeven bij de exemplaren uit Vietnam) en een groef aan de basis.
  • Ogen. Piepklein, met zo'n vier ommatidia, in de voorste helft van de kop.
  • Mesosoma. Compact, zonder metanotale groef; propodeum zonder doorns, met ovale spiracula.
  • Poten. Met stevige tractieborstels op de middelste scheenbenen en op de eerste tarsleden: graafgereedschap.
  • Petiolus. Een hoge, dunne schub, van opzij gezien, met een klein driehoekig uitsteeksel aan de onderkant.
  • Gaster. Met een lichte insnoering tussen de eerste twee segmenten en een goed ontwikkelde angel.
  • Koningin. Zoals de werkster, maar groter en met vleugels, die ze na de bruidsvlucht verliest.
  • Mannetje. Beschreven door Santschi in 1928.
  • Larve. Niet beschreven.

Hoe herken je haar? Voor de liefhebber is de combinatie onmiskenbaar: oranje, compacte mier met lange, getande kaken, bijna onzichtbare ogen en een schubvormige petiolus. De mieren die het meest op haar lijken zijn Centromyrmex, die geen ogen heeft en het uitsteeksel aan de clypeus mist, en Myopias, die een dikke petiolus en een duidelijke groef in het mesosoma heeft.

Afmetingen bij benadering

  • Koningin: 9,25 mm totale lengte (Emery, 1889)
  • Werksters: 5,5-6,5 mm totale lengte (Emery, 1887)
  • Ogen van de werkster: zo'n 4 ommatidia
  • Kaken: 7 tanden (6-7 bij de exemplaren uit Vietnam)
  • Mannetje: geen afmetingen in de geraadpleegde bronnen

Dit zijn de enige gepubliceerde afmetingen, en ze komen uit de oorspronkelijke beschrijvingen. Een houder die in 2021 meerdere koninginnen hield, schatte de zijne op zo'n 10 mm, een getal dat klopt met dat van Emery. Het verschil in grootte tussen koningin en werkster is matig, zoals bij veel ponerinen.

Verzorging in gevangenschap

Moeilijkheidsgraad: 4/5 – Gevorderd

Dit is geen soort die je met je ogen dicht houdt, en we leggen graag uit waarom:

  • Er is bijna geen informatie. Er bestaan geen studies over haar biologie en geen verzorgingsgidsen. Wat we voorstellen is gebaseerd op haar leefgebied, op wat er over ponerinen bekend is en op de algemene ervaring met tropische ponerinen. Als houder moet je veel observeren en bijsturen.
  • De koningin wordt alleen verkocht, en ze sticht al jagend. Semi-claustrale koloniestichting is veeleisender dan claustrale: je moet haar regelmatig kleine prooidieren geven, de resten weghalen zodat de reageerbuis niet gaat schimmelen en de vochtigheid op peil houden.
  • Trage groei. De enige houder die zijn ervaring op een forum heeft gedeeld, noemde haar «een van de mooiste en moeilijkste soorten om te houden», met een zeer trage groei. Het is één enkele mening, maar die past bij wat je van een ondergrondse ponerine kunt verwachten.
  • Vochtigheid en een leven onder de grond. Ze heeft een vochtig, stabiel nest nodig, en haar jonge kolonies zijn klein en onopvallend.
  • Angel. Je moet haar met gereedschap en voorzichtig hanteren.

Is ze de moeite waard? Zeker, als je van zeldzame soorten houdt. Ze is de enige vertegenwoordiger van haar geslacht, een Aziatische verwant van de Afrikaanse «stinkmier» die eruitziet als een klein oranje juweel, en bijna alles wat je in je formicarium zult zien, van haar favoriete prooien tot de manier waarop de kolonie zich organiseert, moet nog worden beschreven.

Aanbevolen waarden

  • Nesttemperatuur: 24-28 °C, stabiel. Het is een mier van de bosbodem in de tropen, waar de grond temperatuurschommelingen dempt; een stabiel bereik is beter dan hittepieken.
  • Foerageergebied: op gematigde kamertemperatuur, met een iets warmere kant als de kamer koel is. Nooit sterke warmte in het nest.
  • Vochtigheid: hoog in het nest, met een gradiënt: een vochtiger en een iets droger deel, zodat de kolonie zelf kiest waar ze het broed legt. Haar laten uitdrogen is een ernstige fout.
  • Water: altijd beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten in het foerageergebied.
  • Licht: donker nest en foerageergebied met normaal licht. Ze ziet bijna niets, dus observeren bij gedempt licht stoort haar nauwelijks.
  • Diapauze: geen (zie «Geen diapauze»).

Aanbevolen formicaria

Voor een tropische ponerine die onder de grond leeft en vocht nodig heeft, raden we bij Antomas de gipsnesten uit de Qbik Wild-reeks van Anthouse aan: ze houden het vocht goed vast en bieden donkere gangen die lijken op die ze in de bodem graaft. Om te beginnen, zodra de koningin haar eerste werksters heeft, de Qbik Wild One P 1C, met één kamer: een kleine kolonie heeft een klein nest nodig.

Als de kolonie groeit, kun je met de Qbik Wild Duo P 2C, met twee kamers, één kamer vochtiger en de andere iets droger houden:

Maak de opstelling af met deze details:

  • Vocht in het gips: bevochtig het reservoir regelmatig, zonder het te laten overstromen. Zie je veel condens of schimmel, geef dan minder water en ventileer een beetje.
  • Klein foerageergebied, met een dun laagje licht vochtige aarde of kokosvezel en een stukje schors of een platte steen: het is een bodemmier die het fijn vindt om zich te kunnen verstoppen en te graven.
  • Altijd water beschikbaar, in een reageerbuis met water en watten.
  • Een drinkbakje voor de nectars, nooit doorweekte watten (zie «Voeding»).
  • Ontsnappingsbarrière en deksel vanaf de eerste dag (zie «Ontsnappingen en barrières»).
  • Zachte warmte, alleen als het nodig is, aan één kant van het nest, met thermostaat.

Stichting met een losse koningin, stap voor stap

Bij Antomas verkopen we koninginnen van B. amblyops zonder werksters. Dat betekent dat jij de koningin begeleidt in het meest kwetsbare moment in het leven van een kolonie: de stichting. En bij deze soort is de koloniestichting, zoals bij de meeste ponerinen, semi-claustraal.

Wat is semi-claustrale koloniestichting? Bij veel mieren, zoals Camponotus of Lasius, sluit de koningin zich na de bruidsvlucht op en brengt ze haar eerste werksters groot zonder te eten, op de reserves van haar lichaam: de vliegspieren, die ze niet meer nodig heeft, en opgeslagen vet. Dat is claustrale stichting. Bij de meeste ponerinen daarentegen heeft de koningin minder reserves en, zoals Peeters en Ito uitlegden in hun overzicht over de verspreiding van kolonies, gaat ze op jacht tijdens de stichting om haar larven te voeden. Een studie uit 2014 over de anatomie van het mesosoma van mieren koppelt dit aan een afweging tussen vliegen en bewegen over de grond: het lichaam van de koningin verraadt of ze opgesloten of al jagend sticht. Voor de houder is het gevolg duidelijk: de koningin heeft vanaf de eerste dag prooidieren nodig.

  • De reageerbuis. Houd de koningin in een reageerbuis met water achter de watten, op 25-27 °C en in het donker, bijvoorbeeld afgedekt met een stuk karton. Een goede optie is de buis open in een klein foerageerbakje met barrière en deksel te leggen, zodat de koningin naar buiten kan om voedsel te zoeken, zoals ze in de natuur zou doen.
  • Kleine prooien, elke 2-3 dagen. Geef haar zachte prooidieren van de juiste grootte, vers gedood of levend als ze klein zijn: nimfen van Thermobia domestica, springstaarten, stukjes krekel of kakkerlak. Leg ze bij de opening van de buis of in het bakje. Wissel van prooi van keer tot keer.
  • Schoonmaken. Haal de resten de volgende dag weg. In een vochtige, warme reageerbuis gaat vergeten voedsel meteen schimmelen, en schimmel is de grote vijand van een semi-claustrale stichting.
  • Vochtigheid. Controleer of de watten nog vochtig zijn en of er nog water in het reservoir zit. Raakt het water op of wordt de buis erg vuil, zet de koningin dan voorzichtig over in een nieuwe buis door haar over te storten.
  • Controleer haar vaak. Kijk elke dag of om de dag even, bij gedempt licht en rustig: kijk of ze gegeten heeft, of er eieren of larven zijn en of er resten weg moeten. Ze ziet bijna niets, dus kort observeren geeft haar geen stress; wat je wel moet vermijden zijn stoten, trillingen en de buis onnodig openen.
  • De larven eten prooien. Bij ponerinen leven de larven niet alleen van opgebraakte vloeistoffen: de koningin en de werksters leggen stukjes prooi op hen zodat ze er rechtstreeks van eten. Zie je de koningin voedsel naar de larven brengen, dan loopt de stichting goed.
  • Geduld. Er zijn geen gepubliceerde gegevens over hoe lang het duurt voor de eerste werkster uitkomt. De enige houder die een stichting heeft beschreven, telde een tiental eieren en na bijna een maand nog geen enkele larve, en noemde het een soort met een zeer trage groei. Reken op enkele maanden tot de eerste werksters en schrik niet als je in het begin geen vooruitgang ziet.

Wanneer verhuis je haar naar het nest? Zodra ze haar eerste werksters heeft, raden we bij Antomas aan haar met 3-6 werksters over te zetten naar een klein nest, de Qbik Wild One P 1C, of eerder als de buis vuil wordt, zonder water komt te zitten of te klein wordt. Het belangrijkste is dat het nest niet te groot is voor de kolonie.

Aankomst en verhuizing

Laat je koningin na ontvangst een dag rusten op een donkere, warme plek, op 25-27 °C, en controleer of er water in de buis zit. Geef haar de volgende dag de eerste kleine prooi. Als het tijd is om de kolonie naar het formicarium te verhuizen, doen we dat bij Antomas door over te storten: we openen de buis in het foerageergebied, naast de ingang van het nest, en storten de koningin, de werksters en het broed er voorzichtig uit, waarbij we achterblijvers helpen met een zacht penseel. Drie tips:

  • Bereid alles van tevoren voor: het nest bevochtigd, de barrière aangebracht en de waterbuis op haar plaats.
  • Werk boven een dienblad en rustig, voor het geval er een werkster ontsnapt.
  • Donker in het nest: houd het nestgedeelte donker; de werksters rapen het broed op en brengen het meteen naar binnen.

Moet je de kolonie ooit naar een ander formicarium verhuizen, gebruik dan dezelfde methode.

Voeding

Eiwitten: de basis van haar dieet, en hoe meer, hoe beter. Het is een rovende ponerine, en eiwit is de motor van de kolonie. Het is ook de filosofie van Antomas: als je dagelijks onderhoud doet en de resten weghaalt, kun je beter overvoeren, want de kolonie begrijpt dat ze meer middelen heeft en groeit sneller en groter. Kun je niet vaak schoonmaken, voer dan liever niet te veel: in een vochtig nest gaat overgebleven voedsel rotten en brengt het schimmel en mijten. Wissel van week tot week van insectensoort, zodat ze niet steeds hetzelfde eten:

Kijk wat ze aanneemt en wat ze laat liggen: omdat er geen gegevens zijn over haar prooien in de natuur, zal je kolonie het je vertellen. Koop de insecten bij een betrouwbare leverancier, want insecten die met insecticiden zijn behandeld kunnen de kolonie doden.

Nectars, als aanvulling. De enige veldwaarneming van haar eetgedrag, die van veel werksters bij elkaar op een lokaas van palmolie, wijst erop dat ze niet strikt vleesetend is. Daarom raden we aan ook suikerhoudende vloeistoffen aan te bieden, al zal ze die waarschijnlijk veel minder nemen dan een formicine. Wissel de suikers af: bij Antomas raden we de Blue Sugar-nectar van Anthouse 4-5 keer per week aan en 1-2 keer per week een andere suikeroplossing of nectar. Je kunt ook wat eiwit aan de nectar toevoegen. Bied ze altijd aan in een drinkbakje, nooit in watten, want watten gaan schimmelen en bederven de vloeistof meteen: een gewoon of zelfgemaakt drinkbakje waarin de druppel «uitgespreid» en bereikbaar ligt, in kleine hoeveelheden en ververst voordat hij gaat gisten.

Water: altijd, in de reageerbuis met watten in het foerageergebied. Het is een soort uit een vochtig milieu, en haar laten uitdrogen is een ernstige fout.

Geen diapauze

Ze leeft in de tropische bossen van Zuid- en Zuidoost-Azië, die het hele jaar warm zijn, en bovendien onder de grond, waar de temperatuur nog minder schommelt dan in de lucht. Ze heeft geen diapauze nodig: houd de warmte en het voedsel het hele jaar door aan. In het noordelijkste deel van haar verspreidingsgebied, Zuid-China, is er een koeler seizoen, dus een lichte temperatuurdaling in de winter, niet onder ongeveer 22 °C, kan geen kwaad, maar is niet nodig. Wat je wel moet vermijden is kou: een tropische ponerine valt onder ongeveer 20 °C stil en stopt met broed grootbrengen.

Gedrag in gevangenschap

Een gangenkolonie. Ze zal het grootste deel van de tijd in het nest doorbrengen. De werksters gaan het foerageergebied in om voedsel te zoeken en bewegen zich meestal dicht bij de bodem en onder de aarde of de schors. Het is normaal dat je weinig beweging aan de oppervlakte ziet: het leven van de kolonie speelt zich binnen af.

Observeer zonder angst. Bij Antomas vinden we dat mieren er zijn om van te genieten, ze te observeren en ervan te leren, niet om ze verstopt te houden. Bij deze soort is dat nog makkelijker: ze ziet bijna niets, dus gedempt observatielicht stoort haar nauwelijks. Laat het donkere deel in het nest, verlicht het foerageergebied gewoon en observeer ze vaak, met zorg: zo ontdek je elk probleem op tijd.

Waar je op let. Het is een soort waarvan bijna alles nog moet worden beschreven. Let op hoe ze jaagt, of een werkster die een grote prooi vindt terugkeert naar het nest om hulp te halen, zoals haar Afrikaanse verwant doet, of er tandemlopen optreedt tijdens verhuizingen en welke prooien ze verkiest.

Alarmsignalen:

  • Larven die niet groeien of verdwijnen: bijna altijd een tekort aan eiwit.
  • Schimmel in de buis of het nest: vergeten resten of te veel vocht zonder ventilatie.
  • Werksters of koningin die roerloos en ineengedoken zitten: controleer de temperatuur en de vochtigheid.
  • Veel werksters in het foerageergebied die niet naar binnen gaan: het nest is te droog of te klein geworden.

Ontsnappingen en barrières

Er zijn geen gegevens over haar vermogen om gladde oppervlakken te beklimmen. Uit voorzorg raden we bij een ponerine met angel de veiligste barrière aan:

  • Een strook PTFE (Fluon) boven aan de wanden van het foerageergebied, dun en doorlopend. Paraffineolie is een alternatief als je die vaak vernieuwt.
  • Goed sluitend deksel, als tweede verdedigingslinie.
  • Geen kieren: controleer aansluitingen, doppen en slangen. Het is een mier die door scheurtjes in de grond kruipt.
  • Niets wat als brug kan dienen naar de barrière: geen schors of stenen tegen de wanden.

Hantering en veiligheid

Ze heeft een werkende angel, zoals bijna alle ponerinen. Ze is niet agressief in de zin dat ze uit zichzelf aanvalt, maar als ze zich klem gezet of onder druk voelt, kan ze steken. Er zijn geen gegevens over hoeveel haar steek pijn doet, dus probeer het liever niet uit. Hanteer haar altijd met entomologisch gereedschap, zoals een zacht penseel of een zacht pincet, nooit met je handen, en werk langzaam om geen enkele werkster te beschadigen, en zeker de koningin niet. Mensen die allergisch zijn voor steken van vliesvleugeligen moeten extra voorzichtig zijn. Voeg geen koninginnen of kolonies samen en houd haar niet met andere soorten. Het is een exotische soort: laat haar in geen geval vrij.

Wat je niet moet doen

  • De stichting behandelen alsof ze claustraal is: de koningin heeft vanaf de eerste dag prooidieren nodig.
  • Voedselresten in de buis of het nest laten liggen: in een vochtige omgeving komt de schimmel er meteen.
  • Het nest of de waterbuis laten uitdrogen.
  • Haar overzetten naar een nest dat te groot is voor haar omvang.
  • Haar in diapauze zetten of onder ongeveer 20 °C houden.
  • Haar steeds hetzelfde insect geven, of alleen te grote en harde prooien.
  • De nectars in watten aanbieden.
  • Dagen niet naar haar kijken: je moet haar vaak controleren, bij gedempt licht.
  • Haar met je handen oppakken: ze heeft een angel.
  • Kieren laten zitten of de barrière niet vernieuwen.

Wetenschappelijke bronnen

Deze verzorgingsgids is gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over Buniapone amblyops, haar zustergeslacht Paltothyreus en de ponerinen in het algemeen, en op de verzorgingsrichtlijnen van Antomas. Belangrijkste referenties:

  1. Schmidt, C. A. & Shattuck, S. O. (2014). The higher classification of the ant subfamily Ponerinae (Hymenoptera: Formicidae), with a review of ponerine ecology and behavior. Zootaxa 3817: 1–242. doi:10.11646/zootaxa.3817.1.1
  2. Schmidt, C. A. (2013). Molecular phylogenetics of ponerine ants (Hymenoptera: Formicidae: Ponerinae). Zootaxa 3647: 201–250. doi:10.11646/zootaxa.3647.2.1
  3. Eguchi, K., Bui, T. V. & Yamane, S. (2014). Generic synopsis of the Formicidae of Vietnam (Insecta: Hymenoptera), Part II — Cerapachyinae, Aenictinae, Dorylinae, Leptanillinae, Amblyoponinae, Ponerinae, Ectatomminae and Proceratiinae. Zootaxa 3860: 1–46. doi:10.11646/zootaxa.3860.1.1
  4. Xiong, Z., He, D., Guang, X. & Li, Q. (2023). Novel tRNA gene rearrangements in the mitochondrial genomes of poneroid ants and phylogenetic implication of Paraponerinae (Hymenoptera: Formicidae). Life 13: 2068. doi:10.3390/life13102068
  5. Hölldobler, B. (1984). Communication during foraging and nest-relocation in the African stink ant, Paltothyreus tarsatus Fabr. (Hymenoptera, Formicidae, Ponerinae). Zeitschrift für Tierpsychologie 65: 40–52. doi:10.1111/j.1439-0310.1984.tb00371.x
  6. Déjean, A., Lachaud, J.-P. & Beugnon, G. (1993). Efficiency in the exploitation of patchy environments by the ponerine ant Paltothyreus tarsatus: an ecological consequence of the flexibility of prey capture behavior. Journal of Ethology 11: 43–53. doi:10.1007/BF02350005
  7. Peeters, C., Braun, U. & Hölldobler, B. (2013). Large colonies and striking sexual investment in the African stink ant, Paltothyreus tarsatus (subfamily Ponerinae). African Entomology 21: 9–14. doi:10.4001/003.021.0121
  8. Peeters, C. & Ito, F. (2001). Colony dispersal and the evolution of queen morphology in social Hymenoptera. Annual Review of Entomology 46: 601–630. doi:10.1146/annurev.ento.46.1.601
  9. Keller, R. A., Peeters, C. & Beldade, P. (2014). Evolution of thorax architecture in ant castes highlights trade-off between flight and ground behaviors. eLife 3: e01539. doi:10.7554/eLife.01539
  10. Touchard, A., Aili, S. R., Fox, E. G. P., Escoubas, P., Orivel, J., Nicholson, G. M. & Dejean, A. (2016). The biochemical toxin arsenal from ant venoms. Toxins 8: 30. doi:10.3390/toxins8010030
Moeilijkheidsgraad
Ervaren
Nog geen beoordelingen
Commentaar (0)
Geen klantenbeoordelingen op het moment.

16 andere producten in dezelfde categorie: